eſt diſcipline īuigilare ⁊ cū tota animi uolūtate applicare ad ꝓficiendū in ea ẜm Ug. quē ſeqͥt̉ Io. an̄.⁊ archi. in. c. cū de diuerſis de pull̓. li. vj. ⁊ hec diffinitio nō proprie cōpetit doctori qͥ doctus ⁊ eruditus eēdꝫ ⁊ ꝓuectus. ut in. c. preal. in fi. de magiſ. ⁊ ī. l. magiſtros. C. de ꝓfeſ. ⁊ medi. lib. x. ⁊ in. c. cum ex eo declec. li. vi. ⁊ in pal. c. oꝫ. ¶ Itē doctor nō dr̄ proprieſtudere ſꝫ alijs uiā aperir̄ ⁊ ipſam ſcīam exponer̄ ſeualijs tradere. ut dicit tex. in proemio. ff. poſt pͥn. et ī§. īcipiēte: ideo Io. an. in regula cū qͥd ꝓhibet̉ d̓ re.iur. li. vi. in mercur. multū dubitauit d̓ illa qōne. Nūquid v̓tute pͥuilegij ꝑ qd̓ cōceſſū ē ſtudētibꝰ ī Bononia lꝫ a iure ſit ꝓhibitū ut poſſit ibi audire ius ciuile⁊ in eo libere ſtudere: nūquid poſſint tute hoc ius legere ⁊ ī eo doctorari. Et ante factū ꝯſulit ꝙ caueāt:poſt factū v̓o n̄ credit illos īcidiſſe ī canonē. Sꝫ quātū ad p̄miſſā qōnem bn̄ puto ꝙ ſi pͥuilegiū ē fauorabile appellatione ſcholariuꝫ cōprehēditur maxime legēs. ſꝫ ſi ē odioſū tūc nō cōprchēditur: qꝛ nō proprieſtudet ut p̄dixi. facit. qd̓ dica. jͣ. de ſalutatōne ī illa. q.An appellatione ſcholariū cōprehēdat̉ doctor. ⁊ adtex. in proemio ffoꝝ. quē allegat. d. Ant. rn̄deo. ꝙibi capit̉ ſtudiū pro loco ſtudij. nā maxime ex doctoribus ꝑagit̉ ſtudiū. ut pꝫ ī. d. l. magiſtros. ita etiaꝫ capit̉ in. c. cū. ex eo de elec. li. vi. ⁊. c. cū de diuerſis preall̓. Faten̄ ē tn̄ ꝙ actus legēdi ē cōis doctori ⁊ ſcholaribus. un etiā ſcholares dicūtur legere: ut aperte pꝫ īc. nō magno ne cle. uel mo. ⁊ ī preal. c. cū ex eo. Dedoctore ꝓbatur ī cle. i. de magiſ. ⁊ hoc ueꝝ ex ꝓprioſignificato uocabuli: ſꝫ uſus loquēdi hꝫ oppoſituꝫ: qꝛtm̄ doctores legētes cōprehēdūtur ex cōi uſu loquendi. ⁊ iō īcidēter examināda ē h̓ utilis queſtio Nunqͥduſus loquendi p̄ferat̉ ꝓprio ſignificato uocabuli. Etꝓ ītellectu p̄mitte ꝙ ethymologia dat ꝓpriū ītellectūv̓bis: ut pꝫ ī. c. forus. jͣ. de v̓. ſig. ⁊ ī. c. clericos. xxi. di.optime facit tex. ī. l. ſi pupillus. §. territoriū. ff. de v̓.ſig. Et ꝯclud̓ breuiter poſt Bar. ī proemio ffoꝝ. ⁊ īl. inſtr̄oꝝ. ff. de fi. īſtru. aliquid etiā ꝑ euꝫ uide ī auc̄.ſacramenta. C. ſi aduer. uen. ꝙ uſus loquendi p̄fert̉ꝓprio ſignificato uocabuli: ut ī. l. labeo. ff. d̓ ſup. leg.⁊ ī preal. §. qd̓ tn̄ caſſiꝰ. ⁊ ī preal. c. ex lr̄is. etiā in maͣſtricta: ⁊ hoc etiā ſequitur Bar. in. l. nō dubium. C.de legi. ubi noͣ. dicit ſtatuta intelligenda ẜm cōeꝫ uſūloquēdi. hinc eſt ꝙ licet appellatione filiorum ex proprio ſignificato uocabuli etiam cōprehendantur nepotes: ut dicit tex. in. l. liberorum. ff. d̓ v̓b. ſig. tn̄ propter cōem uſū loquēdi n̄ cōprehēduntur nepotes: utē tex. īſti. qui da. tu. te. poſ. ī fi. ⁊ uide ibi ꝑ glo. hoc etdictū aperte ſentit in ſil̓i Io. an. ī. c. fundamenta deelec. li. vi. in nouella. ubi dicit ꝙ licet appellatione nepotis tm̄ cōprehendantur deſcedēs ex filio uel filia:ut pꝫ ī. l. i. ⁊ ī. l. iuriſconſultus. ff. de gradi. ⁊ in. c. adapl̓icaꝫ. al̓ ad ſedem. xxxv. q. v. et pꝫ etiam in arbore ꝯſanguinitatis ⁊ affinitat: tn̄ ex cōi uſu loquendicōprehenditur etiā filiꝰ fratris ul̓ ſororis. ⁊ ꝓpt̓ iſtuꝫuſū loquendi ꝯcludit ibi talē nepoteꝫ īcludi etiā ī diſpoſitiōe illiꝰ. c. q̄ ē ualde odioſa. Fede. d̓ ſenis ī ꝯſil̓.xxxviij. noluit deſcēdētes ex fr̄e uel ſorore cōprehēdiappellatiōe nepotū ī maͣ odioſa licꝫ aliqn̄ īproprient̉uocabula. Sed dictuꝫ Fede. puto reſtrīgēdū qn̄ hocnō hꝫ cōis uſus loquendi: al̓ aūt dictū ſuum nō ꝓced̓ret ꝑ predicta. Et dicit but. hoc ꝓcedere etiaꝫ ſi ſtatutū dictaret uerba debere iutelligi ut iacēt: ſecus dicit īlegibus ꝯditꝭ a iuriſperitis: qꝛ tūc ẜm eū vba regulantur nō ab uſu loquēdi: ſꝫ a ꝓprietate uocabuli hoc ītelligit ueꝝ do. Ant. ⁊ puto bn̄ niſi eēt uſus loci cōdite legis: qꝛ tūc debēt ītelligi v̓ba ẜm cōem uſuꝫ ſecusaūt ſi lex cōprehēderet multa loca: ubi nō ē talis uſꝰloquēdi: qꝛ tūc vba intelligūtur proprie ⁊ non r̄gulātur ab uſu loquēdi. Itē addit ⁊ alid̓ noͣbile. uꝫ ꝙ ſiſtatutū dictarꝫ uerba d̓bere ītelligi nullo extrinſecusaddito uel intellecto ꝙ tūc debēt intelligi n̄ ẜm uſuꝫloquēdi: qꝛ ille ītellectus ē extrīſecus .ſ. ẜꝫ ꝓprium ſignificatū uocabulorū. ⁊ h̓ noͣ: qꝛ faciūt ad ml̓ta. Vrꝰgl. prīcipal̓r q̄rit que ſit maͣ ī hoc oꝑe. Et rn̄dꝫ ꝙ ſūtipſe ꝯſtōnes ⁊ decretales epl̓e ſub ſingulis titulis collocate. Hec ꝑticl̓a gl̓. pōt dupl̓r ītelligi ẜꝫ Io. an. pͥºꝙ ip̄a collocatio ꝯſtitutionū ſit maͣ: ⁊ ẜm hoc glo. nōbn̄ diceret: qꝛ hec collocatō facit hoc uolumē ⁊ uolūme nō ē maͣ ſuiipſius. Pōt ⁊ 2º ītelligi de decretalibꝰꝓut p̄mitus exͣuagabātur: ⁊ ẜꝫ hoc gl. bn̄ dicit ꝙ ip̄edecretales exͣuagates fuerūt ⁊ ſūt maͣ huius ꝯpilationis: ut exp̄ſſe colligit̉. jͣ. ī ꝓcmio. §. ſāe. ⁊ ad v̓te qꝛh̓ ꝓcedereꝫ inqͣtū Greg. nihil de ſuo poſuit ſꝫ reſpectu iuriuꝫ ꝑ eū editoꝝ: maͣ ē illa que ē ī hac ſcīa. ⁊ dicūt quidā ut refert hic Io. an. qꝛ maͣ ē bonū cōe ſic̄ēt in. ſcīa morali. ⁊ ꝓ hoc. l. i. ff. de. iuſti. ⁊ iu. ibi: iuſticia ē ars boni ⁊ equi ⁊c̄. Sꝫ ueritas ē ꝙ maͣ huiusꝯpilatiōis: n̄ dico ſcīc ſūt ip̄e decretales: ſꝫ maͣ ſcīe eſtipſuꝫ bonū cōe. hoc .n. ītedit lex ut ſeꝑet equū ab iniquo ⁊ iuſtū ab īiuſto: ut ī p̄al. l. i. ⁊. ī. c. ad fidē. xxiij.q. v. ⁊ de hoc et. jͣ. tagā. ¶ 3º q̄rit glo. q̄ ſit utilitas exhac ꝯpilatiōe. Et rn̄det ut his lectꝭ ⁊ ītellectꝭ ſciamusdiſcernere īter equū ⁊ iniquū ⁊c̄. Ex hac ꝑticula noͣ.ꝙ ītelligere n̄ ſequit̉ ad legere. vn̄ pōt eē legere ſineītelligere. nā multiplex ē legere: qn̄qꝫ .n. qͥs legit adcorticē: ut ſt̓ q̇ legūt ſuꝑficial̓r ⁊ n̄ ītelligūt. Eſt aūt leger̄ ocl̓o mētis ⁊ cordis: ut ſt̓ legētes ⁊ ītelligētes. Aliqd̓ ē legere mētale: ut ſūt legētes ea q̄ ſt̓ deleta ꝑ prīcipiū ⁊ finē. ad hoc. c. īter dilectos de fi. īſtru. ⁊. l. i. §.ſꝫ ⁊ ſi legi. ff. de his q̄ ī teſta. delen. ⁊ hͦ faciūt ad multa. pͥª nūquid teſtꝭ ꝯcludat ſi dicat ſe ſcire eo ꝙ legit.⁊ vr̄ ꝙ n̄ qꝛ nō ē ſufficiēs cā ſcīe: qꝛ potuit lege n̄ tn̄ ītellige ſꝫ ꝯriū ē ucꝝ: qꝛ ſufficit ꝙ reddat cauſā ꝓpinquā ſēſui ut uidi qꝛ pn̄s fui: ⁊ audiui qꝛ pn̄s erā. naꝫdictū teſtꝭ dꝫ ītell̓i ml̓tū pīgue. ⁊ ex dicto declarat̉. ca.nā ſi pͥº dic̄ ſe ſcire: ⁊ poſtea reddit cauſam qꝛ legit ul̓pn̄s erat: dēmꝰ intellige̓ ꝙ ip̄e legēdo ītellexit: ⁊ adhibēdo pn̄tiā audiuit. ad h̓ qd̓ noͣ. Io. an. ī. c. ij. d̓ te.li. vj. ⁊. Gar. in. l. i. §. tutor. ff. d̓ aucͣ. tu. uide qd̓ dixiī. c. cū cauſaꝫ d̓ teſti. ad p̄dicta fac̄. l. diē ꝓferre. §. coraꝫ. ff. de arbi. ⁊. l. corā. ff. d̓ v̓. ſig. ⁊. nō. ī. c. eoꝝ. xj.q. iij. nō .n. dr̄ qͥs pn̄s actui qn̄ nō audit ut ibi. ꝓprietn̄ lege īportat lectionē uiſualē ⁊ ītellectualē. ad hoc.c. ꝑlectꝭ. xxv. di. ⁊. iō id qd̓ uenit ex mēte n̄ dr̄ qͣs legere. ꝓ hoc ꝙ noͣ. Inn. ī. c. pe. ī fi. de offi. dele. ubi noͣbil̓r dicit ſnīaꝫ n̄ eē nullā lꝫ ex mēte ⁊ ꝑ īterpretatōnēhēat ī ſe iuris errorē: ⁊ tn̄ ſecus ē qn̄ ipſe error eprimitur ī ip̄a ſnīa. Faciūt ēt p̄dicta ad ſtatuta puniētia legētē īſtr̄m dānatū ⁊ libellū famoſū: nūqͥd ꝯprehēdattm̄ legētē uiſualit̓ an ēt mētal̓r: ⁊ pōderāda ē cā ſtatuti. ¶ 4º gl. prīcipal̓r qͣrit cui ꝑti ph̓ie ſuppōat̉ h̓ ſcīa.Et dic̄ ꝙ ethice .i. morali ſcīe. ⁊ exponatis .i. moralisſcīe: qꝛ ethica q̄ tractat de moribꝰ diuidit̉ ī monaſticāeconomicā ⁊ politicā. vn̄ Ariſtote. cōpoſuit libꝝ ethicoruꝫ ⁊ libꝝ economice: ⁊ librū politicorū. Monaſtica ē ſcīa tractas qual̓r qͥs dꝫ ſeipſuꝫ regere ⁊ v̓tuoſeuiuere: ⁊ dr̄ a monos qd̓ ē unuꝫ. Economica tractatde regimine familie: qual̓r qͥs dꝫ regere ſuā familiaꝫhoneſte ⁊ v̓tuoſe. Politica v̓o tractat de regimīe ciuitatū. vn̄ hec ſcīa iuris cōprehendit oīa iſta tria: q̄ tractat qual̓r qͦs dꝫ ſeipſū regere: ut pꝫ. jͣ. ī ꝓemio. §. iōqꝫ. ibi: ut honeſte uiuat. itē qual̓r dꝫ regere familiam⁊ ſe hr̄e circa alterū: ut pꝫ ibi alterū n̄ ledat. itē qual̓rdꝫ alios regere ⁊ ciuitates gubernare: ut pꝫ ibi. iusſuū ⁊c̄. ⁊. ff. de offi. p̄ſi. l. congruit. ⁊. c. i. d̓ offi. or. cūſi. Aduerte tn̄ qꝛ lꝫ hec ſcīa iure ſubijciat̉ ethice: n̄ tn̄ꝑꝑ hoc īfert̉ ꝙ ſcīa moralis que cōtinct̉ ī libris ariſtotelis ſit nobilior iſta: īmo iſta nobilior illa inquantūmagis ſpecifice tractat de moribus. naꝫ qd̓ illa traditin genere ⁊ in confuſo. hec ſcīa iuris tradit in ſpecieet in particulari: ⁊ ideo hec notabilior ⁊ nobilior eſt