Conſuetudogenerale poteſt verificari in qͣlibet ſua ſpecie. Sedaliter diffinit Bar. conſuetudinē in. l. de quibꝰ. ff.de leg. dicens. ꝙ conſuetudo eſt ius nō ſcriptū. populi moribꝰ ⁊ vſibus eius vel maioris ꝑtis eiuſdeꝫrecte initiatū. continuatū. introductū. habēs vimlegis. Dixi ius non ſcriptū. hoc ꝓbatur ꝑ. §. ex nōſcripto. inſtitu. de iu. na. gen. ⁊ ci. Dixi moribus etvſibus populi. qd̓ ꝓbatur in. d. l. de quibꝰ. quia ꝑmores ppl̓i ꝯp̄hendit̉ ꝯſenſus eiꝰ vel maioris ꝑtisff. ad municip. l. qd̓ maior. Dixi recte initiatū. quiaſi eſſet ꝑ errorē introducta non obſeruaret̉. vt. l. qd̓nō rōne. ff. de legi. Dixi cōtinuatū. qꝛ ſi nō adeſſetdiuturnitas tꝑis in cōſeruatione ꝯſuetudinis: ip̄anō valeret vt. d. l. de quibꝰ. Dixi habens vim legisquia paris eſt potentie cum lege. vt ꝓbatur in. d. l.de quibus.¶ Quē autē effectū habeat cōſuetudo. Bar. in. d.l. de quibꝰ dicit ꝙ aut cōſuetudo eſt ẜm legeꝫ. Autp̄ter legem. aut cōtra. pͥmo caſu valet conſuetudo.Et duobꝰ modis pōt eſſe ẜm legē. Primo interp̄tando ipſam legē vt in. c. cū dilectus. de cōſuetudine. Scd̓o cōfirmando ipſam legē. vt in. c. ſopite decenſi. Scd̓o quādo eſt p̄ter legem. ⁊ valet conſuetudo. vt in. c. catholica. ⁊. c. in his. xj. diſ. Tercio caſudic ꝙ aut eſt contra legē diuinā. ⁊ nō valet. niſi ꝓcedat diſtinguendo. vt infra dicet̉. Aut eſt contralegē nature. ⁊ etiam non valet. quia naturalia ſuntimmutabilia. Pone exemplū. Si habet conſuetudo. vt filij non educent̉ a parentibus. nam de iurecobi. de j. de renaturali ſunt eis debita alimenta. di. j. ius naturale. Et facit ad. q. nunqͥd per ſtatutū vel conſuetucit etiā ꝙ ſiſdinem poſſit tolli vel diminui legitima debita filioDe hoc vide infra. c. Legitima. Aut eſt contra iusgentiū: ⁊ non valet. quia ius gentiū poteſt dici iusnaturale. quia naturali rōne inductū. vt in. l. omp̄i cauet̉ vt nulla locatio vanes populi. ff. de iu. ⁊ iur̄. Et hoc intellige niſi conſuetudo diſponeret contra ius gentiū diſtinguendo. nam ius poſitiuū poteſt ex cauſa diſponere cōtra ius gen. ⁊ ius naturale. vt inducendo ſeruitutēetudo eſtvt in. c. ita quorundā de iudeis. Itē priuādo quēdominio ſue rei. vt de p̄ſcrip. per totum. Ita conſuetudo poteſt facere. cum ſit quedā lex. Aut conſuetudo eſt contra legem poſitiuā. ⁊ contra legem:ſeu canones: ſeu ſtatuta. Et tunc. aut eſt contra libertatē eccleſie. ⁊ nō valet. Aut ꝯͣ vtilitatē publicā⁊ non valet qꝛ ſicut nō valet lex. ita nec cōſuetudo.Aut eſt ꝯͣ vtilitatem priuatā. Et tunc. aut preceditlex derogatoria ad conſuetudinē. ⁊ non valet conſuetudo ſequens. vt. l. eos. C. de vſur. Et ex hoc dicto panor. infert ꝙ conſuetudo ſemel reprobata alege. non poteſt amplius induci. Sed panor. diciteſſe glo. ſingularem in contrarium in cle. ſtatutumde elec. Et credit ꝙ ſi ſb̓eſt ratio noua. que nō ſuberat tempore legis damnantis conſuetudinem: ꝙtunc poterit de nouo induci. ar. optimū in. l. ſi hoxpxx iu fpminem. ff. mandati. ⁊ in. c. non debet de conſang.Aut non habet legeꝫ derogatoriā. Et tunc. aut lexp̄cedit ⁊ ſequit̉ conſuetudo. Aut econtra. Primocaſu. ſi conſuetudo eſt generalis vincit legē generaliter ⁊ vniuerſaliter. Intellige tamē ẜm ius canonif cFo. XLVII.cum. dūmodo ſit rationabilis ⁊ preſcripta. vt in. c.cō ſuefi. de conſue. Aut conſuetudo eſt particularis. et 7227 latunc non vincit legeꝫ generaliter. vt in. l. ij. C. queſit lon. conſue. Sed ſolum vincit legem vbi cōſuetudo viget. vt. l. venditor. §. ſi conſtat. ff. co. p̄. Secundo caſu quando preceſſit conſuetudo ⁊ lex contraria ſequitur. Bar. tenet ꝙ tunc conſuetudo nōvincit legem. immo tollitur per legem ſequentem.allegat. l. ij. ff. de ſep. vio. dicit tamen ꝙ canoniſtetenent oppoſitum. Et videtur caſus in contrariūin. c. j. de conſti. li. vj. vbi dicit̉ ꝙ lex pape nō tollitconſuetudinem certi loci contrariam. niſi de ea fuerit facta mētio. quia papa non p̄ſumitur ſcire iſtasconſuetudines. Ex quo infero ꝙ ſi ciuitas facit ſtatutum contra ſuam conſuetudinem tollitur conſuetudo. licet de ea non faciat mētionē. quia ciuisp̄ſumitur ſcire ſuam cōſuetudinē. vt notat̉ in. d. l.omnes populi.An autem conſuetudo poſſit augere. diminuere ⁊ diſtinguere ius diuinum quēadmodū poteſtlex poſitiua cum cōſuetudo non ſit aliud ꝙͣ lex nōſcripta. Reſpondeo. Panor. in. d. c. fi. dicit ꝙ iuspoſitiuum etiam ciuile quandoqꝫ diſtinguit ius diuinum. nā illa regula iuris diuini: in ore duoꝝ ⁊cͣ.reperitur limitata per ius ciuile et canonicuꝫ. quiain multis caſibus requirunt̉ plures teſtes. ⁊ in aliquibus pautiores. iij. q. iiij. c. j. ⁊ in. c. cum eſſes deteſta. Ad hoc facit qd̓ notat ipſe Panor. in. c. nuꝑde teſti. ẜm Inno. ꝙ princeps pōt ſtatuere ex cauſa. priuilegium conferendo vt vni teſti credaturin certis caſibus vel certa qualitate perſonarū inſpecta. Et ſic recedere ab illa regula in ore duorum⁊cͣ. Et ideo vbi ratio naturalis ſuadet ius diuinuꝫdiſtingui ⁊ limitari. tunc tranſgreſſio non inducitpeccatum. quia p̄ſumitur hoc voluiſſe ipſum deūcum noluerit omnes caſus diſtinguere. Sed dedit r̄gulas generales. Et poſtea tribuit vicario ſuogeneralem auctoritatem. vt quodcunqꝫ ligaueris⁊cͣ. Sed vbi nulla ratio naturalis ſuggerit ipſumius diuinum mutari ſeu limitari. tunc nec lex necconſuetudo valet. Puta ſi haberet conſuetudo vtnon liceat honorare patrem et matrē. Ideo etiamdicitur papam poſſe errare quando diſponit contra ius diuinum ſine cauſa. Sic intellige. xxv. q. j.Sunt quidam. Et per hoc ſaluari poteſt dictumHoſtien. in eo quod dicit non valere ſtatutuꝫ velconſuetudinem per quam homicida vel ſimilis criminoſus puniatur pecunialiter. vbi de iure diuino venit puniendus perſonaliter. nam talis conſuetudo vel ſtatutum inducit pronitatē peccandi.Et ideo notanter dicit Ab. in. d. c. fi. non valere ſtatutum vt liceat interficere interfectorem patris velpercutientem in facie. Et nota hoc dictum: facitenim contra ſtatuta que vigent in multis locis ꝑmittentia conſanguineis vindicare morteꝫ ſeu iniuriam conſanguineoꝝ. hec em̄ ſtatuta vident̉ illicita. quia qd̓ debet fieri per viā iuſticie: non debetexerceri cū rancore animi: maxime. quia p̄bent materiam peccandi ⁊ ſcandali. Sed Io. an. in additionibus ſpec. videt̉ hoc limitare. quādo ſtatutū datb iiij