Liber
toª. Si autē fuerit etati ꝓximaᵇ: vtxi. vel circa. xii. annum ⁊ cuꝫ ſuo aſſenſu deſponſata ⁊ cognita ab eodē viro ſeparari non debet: preſertimᶜ cū parentes eius ipſaꝫ fuiſſe etatis legitime faterent̉. Si vero puella infra nubiles annos alicui deſpōſata fuerit: non licet alicuiᵈ de ꝯſanguinitate ipſius cui deſponſaia fuerit eā ducere in vxorē: nec fas ē eidēſponſo de conſanguinitate ſponſeſibi aliquam copulare.¶ Dem bartonien̄ ep̄o.¶ Si maiores ſeptēnio cōtrahūtſponſalia neuter ante pubertatē reſilire p̄t. hoc pͥmo. Et ille qui prīoſit pubes alterū expectabit. hoc ẜo.Quod ſi tēpore cōtractꝰ alter eratpubes: non ille ſed alter factus pubes reſilire poteſt. hoc tertio.Eillis ꝗ infra annosᵇ aꝑtosmatrimonijs ſporiſalia contrahūt: ſiue vterqꝫ ſiue alter reclamet antequaꝫ ad annos matrimonijs aptos ꝑuenerint: ⁊ poſtulentſeꝑari: nō ſunt vllatenusᶠ audiendiy Si vero alterūter iſtorum ad annos pubertatis ꝑuenerit: infra eoſdē ānos altero exn̄te cuꝫ ſponſaliaᵍcōtrahunt̉: ſi is ꝗ minorisʰ etatis ēcū ad ānos illos ꝑuenerit reclamauerit nec ī alteꝝ voluerit cōſentireiudicioⁱ eccleſie poterūt abiuiceꝫ ſeparari. ¶Mulier autem que poſtquā ānos nubiles attingit: ei ꝗ nondū ad ānos aptos mr̄imonijs venerat: nupſitᵏ cū in euꝫ ſemel ꝯſenſeritˡ: amplius noͣ poterit diſſentire:niſi ipſe cui nupſit poſtquaꝫ ad legitimā etatē ꝑuenerit: in eā ſuū negauerit p̄ſtare cōſenſum. I Deꝫ.¶ Impuberes ſpōſalia cōtrahentes ante pubertateꝫ ſeꝑari non debent: ſed poſt pubertatem poſſuntſi contradicunt̉ ſponſalibus niſi copula carnalis interuenerit.
¶ Nobis tua diſcretio requiſiuit vtrū his ꝗ infra ānos nubiles mr̄imonijᵐ noīe ꝯiūgunt̉ veleorū alteri: an̄quā ad annos aptosmr̄imonio ꝑueniant liceat a matrimonio tali diſcedere. ¶ Ad qd̓ reſpōdemꝰ ꝙ ꝓ eo ꝙ an̄ nubiles annos cōiugalē conſenſuꝫⁿ nō habēt:vſqꝫ ad legitimaꝫ etateꝫ expectaretenent̉ᵈ: ⁊ tūc aut cōfirmet̉ mr̄imoniū: aut ſi ſimul eſſe noluerint ſeꝑarent̉: niſi carnis cōmixtio ante īteruenerit: cū interdū illa tēpus anticipareᵖ ſoleat pubertatis.¶ Dem genueū. archiep̄o.¶ Minores apti ad matrimōiuꝫex contractu matrimonii obligant̉niſi violētia intercedat.E illis qui in minori etate deſpōſant̉q ⁊ īfra. ¶ Rn̄demꝰꝙ ſi ita fuerint etati ꝓximi vt potuerint copulaᶠ carnali ꝯiungi: minoris etatis intuitu ſeꝑari non debentſi vnus in aliuꝫ viſus fuerit conſenſiſſeᵍ: cū ī eis etateꝫ ſuppleuiſſe maliciaʳ videtur: ſed cuiuſcūqꝫ ſint etatis ſe poſſunt per illatam violentiāexcuſareᵖ niſi poſt violentiā conſenſusˣ accedat.U Rbanus. iij. cenomon̄. ep̄o.¶ Cōtractus ante pubertate etiaꝫcuꝫ nixu carnalis copule n̄ facit matrimonium.Tteſtationes ſuꝑ cā mr̄imonii: q̄ inter. h. iuuenē ⁊. g. mulierē vertit̉ accepimꝰ: ⁊ ipſis inſpectis nobis īnotuit: ꝙ p̄dictus iuuenis nōduꝫ duodecimū annū attigerat quū p̄fatā. g. accepit vxorē: ⁊ lꝫniſus fuiſſetʸ: ſicut vterqꝫ cōfeſſuseſt: ipſaꝫ corrūpere: mulier tn̄ credit ſe virginē euaſiſſeᶻ. veꝝ ipſe an̄quā ad ānū. xiiij. ꝑuēiſſet a memorata muliere receſſit: q̄ cuꝫ. xvij. annos hēat: eūdē ꝓ viro ſibi vēdicare ꝯtēdit: ⁊ infra. ¶ Cōſul. t. t. r. ꝙ
a ¶ Iuramēto. ſꝫ qͣre ꝯpellit̉ iſte iurare cū ſit reꝰ. vj. q. v. actor. Ideo ꝯpellit̉iurare ne h̓ diceret ī fraudē ⁊ in pͥiudiciū mulieris. nec creder̄ tenet̉ ei ml̓ierſine iuramēto p̄cipne ī cā mr̄imonij ꝑꝑ ꝑiculū aīe. Lau. dixit ꝙ h̓ iō: qꝛ fundata videbat̉ ītētio mulieris: qꝛ traducta mulier fuerat mīor. vn̄ ad tollēdāp̄ſumptionē illā dꝫ iurar̄: ſecꝰ eēt ſi ml̓ier oīno nihil ꝓbaſſet: ut. s. d̓ iureiur..ult. vbi de hoc: ſi. jͣ. eo. atteſtatiōes. Et ſic eſt ar. ꝙ ī cauſis mr̄imonialibꝰ n̄ dꝫ omittiiuramētū ne ī fraudē aliꝗd tenet̉. sͣ. ſt teſti. tuis qōnibus.b ¶ Proxīa. ſꝫ qn̄ dr̄ etati ꝓxima. p̄t dici ꝙ cū diſtat a pub̓tate ꝑ ſex mēſes vl̓ minꝰ. jͣ. e.atteſtatiōes. ⁊. ff. d̓ excu. tu. n̄tm̄: ⁊ ſic ꝓximus ꝓubertati furti obligat̉. īſti. de ob. q̄ ex delic. naſ. §. in ſūma. ⁊ intelligenihilominꝰ ꝙ malicia ſupplebat etatē alias nō eēt matrmoniū etiā poſt. xij. annū: utdixi. sͣ. eo. puberes.c ¶ Preſertim .i. maxīe: ⁊ ꝙparēteſ cōfitebātur illam legitime etatis multū facit pro uiro ⁊ contra puellā.q ¶ Alicui. d̓ ꝯſanguinitate:ſic̄. sͣ. e. acceſſit ī fi. s. ti ꝓx. adaudiētiā. ⁊. c. iuuēiſ. ⁊. c. ſpōſāE illis. Tria ſūt dictaQut pꝫ in rubro. Scd̓ū ibiſi v̓o. Tertiū ibi. mulier.e ¶ Annos. tres articuli ꝯtinētur ī hac decre. Primus ē deillis vſqꝫ ſi uero. Scd̓s ē ibi.ſi uero alter iſtoꝝ. Tertiꝰ ibi:mulier autem. Ber.i ¶ Ullatenꝰ audiēdi. ꝑꝑ fragilitatē etatis. ⁊ ē ar. ꝙ īpubesd̓ eo ꝙ fac̄ an̄ pubertatē reclamare n̄ vꝫ. ar. xxviij. di. d̓ hiſxx. q. i. illud. ⁊. ff. d̓ neg. geſt.pōponius. ⁊ ar. ad hoc. ff. demino. deniqꝫ. §. i. Ber.z ¶ Cū ſpōialia ꝯͣhunt̉ .i. altero exn̄te īfra ānos pubertatiſſic̄ exiſtebat qn̄ ſpōſalia ꝯͣhebāt̉ ſi alter ꝑueniat ad etatēn̄ ē audiendꝰ ſi petat ſeꝑari ſꝫexpectabit quouſqꝫ alter ad etatē ꝑuenerit. ꝗdā dicedāt ꝙal̓r eoꝝ erat maior ⁊ alter minor qn̄ ſpōſalia ꝯͣhebāt̉: ẜꝫ h̓n̄ differret a ſeq̄nti v̓ſu. Ala.h ¶ Mīoris etatis. vr̄ ꝙ ī optiōe illiꝰ ꝗ ultīo ad etatē ꝑuenit ſit reclamare: ⁊ tu dic ꝙidē iuriſ ē d̓ alio ꝙ p̄t reclamare etiā ſi mīor vellet ꝯſentireal̓r n̄ differret a ſequēti v̓ſu.¶ Iudicio eccl̓ie. ſic. jͣ. c. ꝓx. ⁊ita pꝫ ꝙ ſpōſalia diſſolui dn̄tiudicio eccl̓ie tm̄ niſi fortiꝰ vīculū ſuꝑueniat puta mr̄imoniū cū alio ul̓ votū ſolēne tūc ip̄o iur̄ ſoluta ſūt:ar. sͣ. ti. ꝓx. ſi īter. ⁊. jͣ. d̓ ſpō. duo. c. i. ar. ꝯͣ. jͣ. eo. ex lr̄is: ubi ſoluunt̉ ſpōſaliaan̄qͣ alter ꝑuēiat ad etatē. ſꝫ nō ē ꝯͣ: qꝛ ibi n̄ tenuerūt ſpōſalia ut pꝫ ex fine: h̓v̓o tenuerūt. Itē ſi. sͣ. ti. ꝓxi. p̄terea: ⁊. c. reꝗſiuit. ibi ſil̓r ſoluunt̉ ſpōſalia ned̓teriꝰ īde ꝯtīgat: ⁊ ita ſpōſalia ꝯͣhētes ſi nolūt vterqꝫ ul̓ alter ꝑficere mr̄imoniū n̄ ſūt ꝯpellēdi ut colligit̉ ꝑ h̓ iura. ſꝫ ꝯͣ ē exp̄ſſū ꝙ oīo ſūt cōpellēdi ꝑ eccl̓iaſticā cēſurā. sͣ. ti. ꝓxi. ex lr̄is. ij. ⁊. c. ſic̄. Quid gͦ rn̄debis; dicas ꝙ illa d̓cre. exlr̄is. ij. ⁊. c. ſic̄. loquunt̉ qn̄ iuramētū īteruenit: lꝫ illi ēt eēt īpuberes ſꝫ erantdoli capaces ita ꝙ tenuit iuramētū: vn̄ ꝑꝑ ꝑiculū iuramēti cōpelli dn̄t ad ꝯͣhēdū. ⁊ illa d̓cre. reꝗſiuit. reducit̉ ad illā ex lr̄is. ut ibi plene dcm̄ ē. ⁊ qd̓ dic̄illa d̓cre. pͥterea. potiꝰ ē diſpēſatio: ut ibi dcm̄ ē. ⁊ qꝛ vterqꝫ diſſētiebat iō faciliꝰ tolerat̉. h̓ gͦ loꝗt̉ d̓ ſpōſalibꝰ mīoꝝ. Si gͦ iuramētū īteruēiat ꝯpellēdi ſūtꝑficere mr̄imoniū: ſiue ſint maiores ſiue mīores dū tn̄ fuerīt doli capaces: qꝛetas illa plena ē ꝑiurijs. jͣ. d̓ d̓lic. pue. pueris. Si v̓o iuramētū n̄ īteruēit inſpōſalibꝰ nō ſunt īuiti cōpellēdi: qꝛ īuite nuptie difficiles exitus cōſueuerunthr̄e. Et ita planū ē ex cā tn̄ compelluntur: ut dictū ē. sͣ. d̓ ſpō. ex litteris. ij.Nupſit .i. ſpōſalia ꝯͣxit: qꝛ mr̄imoniū cōtrahere nō poterat: ſic. jͣ. c. ꝓxil ¶ Semel ꝯſēſerit. ar. qd̓ ſemel ꝓbatū ē āpliꝰ n̄ poſſuꝫ r̄probar̄. iij. q. iij. offerat̉: ⁊. viij. q. ij. dilectiſſimi. ⁊. xx. q. iij. eos ꝗ. xxxij. q. v. horrēdꝰ: ⁊. iiij. diſ. iniſtis: ⁊ sͣ. de cā. poſ. cū olī. ff. d̓ neg. geſt. pōponiꝰ. i. ⁊. ff. d̓ adul. ſi vxor. in fi.
ar. ꝯͣ. ff. d̓ mu. ⁊ ho. ut gradatī. §. reprobari. Itē ar. ꝙ ꝯͣctꝰ claudicat:ar. sͣ. d̓ elec. noſti. ⁊. xxxij. q. v. ꝓpoſito: ⁊. q. ij. aliqn̄: ⁊. xxxiij. q. v. māifeſtū. xij. q. ij. ſi qͣ d̓ rebꝰ. ⁊ īſti. d̓ aucͣ. tu. §. i. ⁊. C. d̓ ꝓcu. n̄ eo minꝰ. ar.ꝯͣ. ff. d̓ arbi. ſi cū dies. §. ſꝫ ⁊ ſi. ⁊. l. ſꝫ ſi īterpellat̉. §. ulti. xx. q. v. ſi quiscuiuſlibet: ⁊. iiij. q. v. ꝗſꝗs. ſo. verū ē ꝙ ml̓ti ꝯͣctꝰ claudicāt. ⁊ ex vna ꝑtepn̄t tenere ⁊ ex altera n̄ut ſi pupillꝰ ꝯtrahat cūmīore ſine tutoris auctoritate. īſti. d̓ aucͣ. tu..§. i. ⁊. l. p̄dcā: nō eo minus: ⁊. c. ſi qͣ d̓ rebꝰ: ſecus ī mr̄imonio: qꝛ illd̓vīculū nō pōt ꝯſtare niſi ex duobꝰ ꝯſenſibꝰ. sͣ.ti. ꝓxi. tua: ⁊ qd̓ dic̄ h̓ n̄obſtat: qꝛ ille tenetur expectare nō rōne mr̄imonij: ſꝫ rōne ſue ꝓmiſſioniſ. vn̄ ſi ꝯͣheret cū aliateneret ēt ſi iuram̄tū interuēiſſꝫ. sͣ. ti. ꝓx. ſi īterIctū idem dicit iſteNobis. In effetex. ꝙ p̄cedēſ niſi qd̓ addit d̓ copula ⁊ ꝯſenſu tacito poſt aduētū pubertatis. Prīo ponit̉ qd̓.Scd̓o ſolutō ibi: talis.m ¶ Mr̄imonij noīe:ſcꝫ futuri: qꝛ loquitur d̓ſponſalibus. sͣ. c. proxi.n ¶ Cōſenſū n̄ hn̄t. quovſqꝫ ꝑueniāt ad etatē legitimam: ſic ēt ⁊ ī voto.xx. q. i. firma. jͣ. d̓ fri. ⁊malefi. qd̓ ſedē. ſed pōeꝙ dicāt accipio te ī meum ⁊ ego te ī meā: intēdentes ēt ꝯͣhere mr̄imoniū. rn̄. mr̄imoniū nonꝯͣhūt etatē ꝓhibēte. ſpōſalia nō ꝯͣhūt: qꝛ nolūt.ff. de ſpō. q̄ſitū: ar. sͣ. d̓offi. de le. cū ſuꝑ. ⁊. C. ſiꝗs alteri ul̓ ſibi. multūītereſt ſi in eadeꝫ volūtate ꝑſiſtāt vſqꝫ ad legitimā etatē: mr̄imoniūpͥus īutile ratihabitōetacita ul̓ exp̄ſſa ꝯfirmatur arg. jͣ. c. ꝓx. ⁊. ff. deſpō. q̄ſitū. de ritu nup.minorē. Poſſet tamēprobabiliter dici ꝙ ſpōſalia ꝯͣhūt iuris ptāte.lꝫ ea ꝯͣhere nō intēdāt.jͣ. eo. atteſtatiōis: arg.⁊. c. duo. Ala.o ¶ Tenentur. sͣ. c. ꝓx.⁊. xx. q. i. illd̓. xxviij. di.de his.p ¶ Anticipare. jͣ. eod..c. proxi. ⁊. c. ulti. ⁊ sͣ. eo. puberes.E illis. Primo deciſa cōſultatio. Scd̓o rn̄ſio ibi: rn̄. ab. ſicu.q ¶ Deſpōſantur: ⁊ traducuntur in domum poſtea allegant minorēetatem uel violentiam.r ¶ Copula carnali coniungi. Hoc ſolum conſideratur ut poſſint coniugali vinculo ſociari ⁊ non numerus annorum. sͣ. eo. puberes.z ¶ Conſenſiſſe. quod facere poterunt licet nondū peruenerint ad etatē cum pubertas preueniſſet etatem.t ¶ Malicia. alibi appellat̉ prudentia. jͣ. eo. c. ulti. ſi. C. ſi mīor ſe ma.dix. l. iij. u ¶ Excuſare. ſic. sͣ. e. ti. ꝓxi. veniēs. ij. ⁊. c. cōſultatōi.x ¶ Cōſenſus. expreſſus uel preſumptus: ut ſi patienter cohabitet illitalis violentia tranſit in conſenſum. sͣ. ti. ꝓxi. ad id qd̓: ⁊. jͣ. qui cle. ul̓.vouē. inſinuante. C. quod me. cauſa. l. ij. ul̓ ſi carnalis copula ſubſeq̄tur. jͣ. de eo qui dux. in ma. quaꝫ pol. per adult. ſignificauit: ⁊. jͣ. ꝗ ma.accu. poſ. inſuper. Ber.Tteſtationes Cōis diuiſio. Scd̓a pars ibi cōſultatiōi. Ab. ſi.Niſus fuiſſet: ⁊ ita conatus non preiudicat cum non habuit effectu.sͣ. ti. proxi. c. vlti. ubi de hoc. Ber.z ¶ Euaſiſſe. cui credit̉ in h̓ qd̓ ꝯͣ ſe ꝯfitebat. xiiij. q. ij. §. i. ⁊. ff. de inter.ac. de etate. §. i. al̓s ſtaret̉ v̓bo viri: ut. sͣ. eo. ꝯfitebat̉. prout ibi dicitur.