Proemium
Ini nomine ſancte trinltatis amē.Eōpilatio decretaliū gregorij. ix.DRegoriusª epiſcopus ſeruusſeruoꝝ dei Dilectis filiisᶜ doectoribꝰ ⁊ ſchoMlaribus vniuerIſis bononieᵇ cōmorantibꝰ ſalutemᶜ ⁊ apoſtolicam benedictioneꝫ.Exᶠ pacificusᵍ pia miſeratōediſpoſuitᵖ ſibi ſubditosᶠ fore
pudicosª pacificosˡ ⁊ modeſtosᵐ.Sed effrenata cupiditasⁿ ſui ꝓdigaᵇ: pacis emula: mater litiū: materia iurgiorum: tot quotidie noua litigiaᵖ generat: vt niſi iuſticiaⁱconatus eius ſua virtute reprimeret: ⁊ queſtiones ipſius implicitasexplicaret: ius humani federis litigatoꝝ abuſus extingeret ⁊ dato libelloʳ cepudii concordia extra mūdi terminos exularet. Ideoqꝫ lexꝓditurⁱ: vt appetitus noxius ſubiuris regula limiteturᵗ: per quamgenus humanum vt honeſteʸ vi-
IRegorius. In huiuſmodi libri pͥncipio ꝗnqꝫ precipueſunt pͥnotanda. videlicet que ſit intentio: que materia: q̄IIs Avtilitas: cui parti philoſophie ſupponat̉: ꝗs modꝰ agēdi.⁊ quis libri titulus. ¶ Intētio dn̄i gregorij ī hac pn̄ti cōVpilatione fuit diuerſas ꝯſtitutiōes ⁊ decretales epl̓as predeceſſoꝝ ſuoꝝ in diuerſa diſꝑſas volumīa ſeucompilatiōes: que difficultates ſtudētibus īgerebant: in vnā cōpilationē reſecatis ſuꝑfluis advtilitatē legentiū ac ſtudentiuꝫ reducere: ꝓut īeiuſdē dn̄i gregorij conſtitutōne euidentius declarat̉. Materia ī h̓pere ſunt ipſe ꝯſtitutioles: ⁊ decretales epiſtole ſb̓ ſingulis titulis collocate. Utilitas ē vthis lectis ⁊ ītellectis ſciamꝰ diſcerne̓ īter equū ⁊iniquū: ⁊ vnicuiqꝫ reddere qd̓ ſuū ē: ⁊ in h̓ iuſtitia cōſiſtit: vt inſti. deiuſt. ⁊ iur̄ ī pͥn. ⁊. xij. q. i.cū d̓uotiſſimā. ¶ Suꝑponitur ethice .i. moraliſciētie: ſicut ⁊ alij libri iuris. vnde etiam dicit imperator: legibꝰ noſtrishoīum mores intēdimꝰcorrigere. C. de ſecund.nup. l. i. ¶Modꝰ agēdi talis eſt. Diuidit .n. ºopus ſuum in ꝗnqꝫ partes. In prima parte tractat de ſumma trinitate⁊ fide catholica ⁊ de conſtitutiōibꝰ de reſcriptisde iudicibus ⁊ eoꝝ officijs. In ſcd̓a parte tractat de iudicijs ⁊ cooperantibus ad iudicia. In tertia ꝑte tractat de vita ⁊ honeſtate clericoꝝ ⁊ rebus eoꝝ ⁊ eccl̓iaꝝ. In quarta de ſponſalibus ⁊ matrimonijs ⁊ īpedimētis eoꝝ. In ꝗnta de accuſatiōibus ⁊ criminibus ⁊ penis eoꝝ. Et ſic terminat tractatū ſuū ip̄m diuidens in ꝗnqꝫ partes ad ſimilitudinē ꝗn̄qꝫſenſuū corporis: quos ꝗlibet ꝗ iudicat habere dꝫ: aliter non eſt idoneusiudex. ſic enim oīs copula ꝯiugalis reſtricta eſt vſqꝫ ad quartū graduꝫad ſimilitudineꝫ quattuor humoꝝ vel elementoꝝ corporis humani: vtjͣ. de ꝯſan. ⁊ affi. nō dꝫ. §. prohibitio. ¶ Dicens: Gregorius ep̄s ſeruꝰſeruoꝝ dei ⁊c̄. ⁊ hic eſt libri titulus.¶ Seruus. ſic ēt īperator appellat ſe ſeruū. C. de offi. pre. preto. aphrice. l. i. circa prin. vel dic ꝙ dicit ex humilitate: qꝛ ꝗ maior eſt veſtrū: fiatſicut miniſter. ix. q. iij. nullus pͥmas Matth. xx. Luce. xxij. ⁊ Mar. c. x.vel ſeruus dr̄: qꝛ ſicut ꝑ ſeruū acꝗrit̉ dn̄o. īſti. per quas ꝑſo. nobis acꝗ.circa pͥn. ita ēt per dominum papam cuilibet eccleſie poteſt acꝗri. jͣ. decenſi. cū īſtantia: ī particula q̄ deciſa eſt de prin. jͣ. vt li. pen. eccleſia. ij.ſic per īperatorem acꝗritur hoībus. in auc. conſti. que digni. fi. libe. apa. po. §. illud quoqꝫ. col. vi. ⁊ noctes ducit īſomnes: vt ſubiecti ſub omni ꝗete conſiſtant: in auc̄. vt iudices ſine quoquo ſuffra. in prin. col. ij. ⁊dic̄it īperator: voluntarios labores appetimus: vt ꝗetem alijs preparemus. in auc. vt diui. iuſſi. vel ſubſcrip. habe. glorioſiſſi. q̄ſto. in pͥn. col.viij. ⁊. jͣ. de reſti. ſpo. c. frequens.c ¶ Filijs. bene dicit filijs. qꝛ ſolūmodo patriarchas archiepiſcopos ⁊epos fratres appellat: omnes alios filios. jͣ. de cri. fal. quaꝫ graui.d ¶ Bononie cōmorantibus. ⁊ ita nō ī caſtris: qm̄ ſi ī caſtris ſtudeantbeneficia ex pͥuilegio ſibi conceſſa occaſione ſtudij habere non debentjͣ. de cle. non reſi. tue fraternitatis. Preterea ex quo dicit bononie: nōvr̄ ꝙ alijs mittantur alibi ſtudentibus. ⁊ ſic non tenentur recipere hāccōpilationem: qꝛ lr̄e pape non extendūtur ad alios ꝙͣ ad eos ꝗbus mittuntur vel que ꝯtinentur ī eis. ar. jͣ. de offi. dele. p. ⁊. g. ⁊. c. gratuc. ⁊. c.cū olim. Sed non eſt ita. omnes enim tenentur ad obſeruationē huiuscōpilationis: ſed propter ſtudium quod eſt bononie cōmunis ⁊ generalius precipue in vtroqꝫ iure: ⁊ ibi quaſi de oībus partibus mundi ſuntſtudentes ideo potius bononie dirigunt̉: ⁊ ita omnes tenētur hanc cōpilationem obſeruaxe. que nec poſſent nec debent ſinguloꝝ auribus intimari. xvi. di. quod dicitis. ⁊. jͣ. de poſt. prela. ad hec. ⁊ ꝯſtitutio principis poſt duos menſes a tempore publicatiouis omnes aſtringit: ī aucͣ.vt facte noue conſti. circa prin. col. v. ⁊. jͣ. de ſenten. excom. nouerit.e ¶ Salutē. per talem ſalutationē non tollitur excōicatio: ſi aliꝗ ſcholares vel magiſtri eſſent excōicati tēpore publicationis. jͣ. de ſen. excō. ſi¶¶ Ex pacifiena. Primo ponit exordium in quo concludit finaleꝫaliquando vbi de hoc. Ber.
intentū iuris generalis. Scd̓o narrationē in qua on̄dit ſinalē intentū huiꝰcōpilatōis ſeu iuris particularis: ibi ſane. Tertio ꝯcludit ibi: volētes. Prima ſubdiuidit̉: qꝛ pͥmo ponit finē viatoris .i. hoīs ad quem a deo diſpoſitꝰ ē.Scd̓o cām deuiatōis ab hoc fine ibi: ſꝫ effrenata. Tertio vt ad d̓bitū finē viator d̓ducat̉ ꝯcludit legē neceſſariā ⁊ on̄dit tres v̓tutes ac ꝓpͥetates legis ibi:iōqꝫ lex ꝓdit̉. ſcd̓a ꝑs ſb̓diuit̉:qꝛ Prīo pōit euētū circa ꝯſtitutiōes eccl̓iaſticas correctiōiſūmittēdas: ⁊ pōit materiā ⁊cām īpulſiuā huiꝰ ꝯpilatōis.Scd̓o ꝯcludit cām finalē ibi:ad cāꝫ. Tertio cāꝫ coadiuuatiuā ibi: ꝑ dilectū. Quarto formalē ibi: reſecatis. Et h̓ diuiſio ſufficit ꝓ ſūmario. Ab. ſi.f ¶ Rex. alibi appellatur imperator. xi. q. iij. iulianus.ꝯ¶ Pacificꝰ. ꝗ vt pacē doceet venit ī mūdū. xxiij. q. i. niſibella. regnū tn̄ eiꝰ nō ē d̓ hocmūdo. e. cā. q. iij. §. i. ⁊ in euāgelio Io. c. xviij. T. ꝯͣ.h ¶ Diſpoſuit .ſ. ꝑ ꝓuidētiā ⁊p̄deſtinationē n̄ neceſſitate qꝛvaſis ire ⁊c. xxiij. q. iij. nabuchodonoſor. d̓ pe. di. iiij. §. ſicitaqꝫ. ⁊ in precedentibus ⁊ ſequentibus. §.i ¶ Subditos .i. p̄deſtinatosꝗ ſi ēt peccāt corā dn̄o dicunt̉peccare. de pe. di. i. ⁊ venit: ꝗēt ſi peccāt: nihilominꝰ ſaluabūtur. de pe. di. iiij. ſic itaqꝫ.Contra pͥmū dictū eſt. de pe.di. iiij. §. hanc ſocietatem.k ¶ Pudicos .i. caſtos. ſic ⁊ īꝑator ſubditos ſuos caſtitatēẜuare hortat̉. vn̄ dr̄: cāſtitasſola ē q̄ cū fiducia poſſibilis ēdeo aīas pn̄tar̄: ī aucͣ. d̓ lenōibꝰ. §. ſancimꝰ. col. iij. q̄ ſuaderi pōt. īꝑari v̓o n̄ pōt. xxxij. q. i. ītegritas. vn̄ debemus eē pudici qꝛ īpudicꝰ oculus īpudici cordis ē nūcius. xxxij. q. v. nec ſolo.¶ Pacificos .i. pacem cuſtodientes. vnde etiaꝫ dr̄: beati pacifici qm̄ filij deivocabuntur. xxiij. q. i. noli. ⁊ mat. c. v. T. Iͣ.m ¶ Modeſtos .i. tēperatos qꝛ ꝗlibet dꝫ habere in ſe tēperantiaꝫ: vt ſciat ſeruare miſericordiam ⁊ rigorem: vel ſimul vtrūqꝫ. xlv. di. diſciplina. Ber.n ¶ Cupiditas. que eſt radix omnium malorum. xlvij. di. bonorum. in aucͣ.t iudices ſine quoquo ſuffragio. §. cogitatio. col. ij. ⁊ hoc idē īnuitur de pe.di. ij. §. qꝛ radix oīum poſt illum. §. ex premiſſis. Ber.o ¶ Prodiga. qꝛ nō ſolū reꝝ: ſꝫ ēt fame ꝗs ꝓdigus eſt: vt habetur. C. de hisꝗ pe. no. l. i. jͣ. de ex. prela. ex litteris. ⁊ talis crudelis eſt ꝗ famā ſuaꝫ negligitxij. q. i. nolo. ⁊ vere. qꝛ oīs etas ab adoleſcentia prona eſt ī maluꝫ. xij. q. i. omnis etas. ⁊ oīs creatura ſub vitio eſt. de pe. di. ij. §. charitas ad fi. ⁊ humananatura quodāmodo labitur ad delicta. in auc. de monachis. §. ſi ꝗs igit̉ col.2i. ⁊ procliuus ē hoīuꝫ curſus ad voluptatē ⁊ natura ē imitatrix vitioꝝ. xx. q.iij. ꝓcliuus vn̄ claudianus. Procliuior vſus ī peiora dat̉: ſꝫ ī eo qd̓ dicit ꝓdiga vr̄ ſibi ꝯͣria lr̄a iſta: qꝛ pͥmo dixit cupiditas: qꝛ ꝗ ē cupidus nō ē ꝓdigꝰ ſicītellige. cupiditas refert̉ ꝙͣtū ad retētionē tēporaliū: ꝓdiga qͣtū ad euacuationē virtutum. qꝛ vnum expellit aliud. xxxij. q. i. cū renunciatur. Ber.p ¶ Litigia. hoc iō dicit: qꝛ humana natura prona ē ad diſſentiēdū. jͣ. de cōceſ. p̄bē. qꝛ diuerſitatē. ⁊. ff. ad trebel. qꝛ poterat. ⁊ de cō. di. iiij. ſicut ī ſacramētis. ⁊. ff. de arbi. itē ſi vnꝰ. §. vlt. ⁊ nouas deproꝑat edcͣ formas. C. de ve.iu. enu. l. ij. §. ſꝫ qꝛ diuine: ⁊ natura ītroductū ē: vt plura ſint negocia ꝙͣ vocabula. ff. de p̄ſcrip. v̓. naturalis. vn̄ dicit īperator ꝙ natura nouitates quotidie nitit̉ īuenire. vt in auc. ꝗbus modis naturales efficiātur legitimi. ⁊ ſui§. ſi ꝗs v̓o. col. vi. ⁊ ideo nouis morbis noua ꝯuenit antidota p̄parari. jͣ. deiura. calū. ceterū. ⁊ varia experimēta morboꝝ varia nos cogūt remedia īuenire. l. di. vt ꝯſtitueret̉: ⁊ ꝙ medicamēta morbis exhibēt: hoc iura negocijs:in auc. hec ꝯſtitutio q̄ īnouat ꝯſtitutionē ī pͥn. col. viij. ⁊ q̄ de nouo emergūt:nouo auxilio īdigēt. ff. de inter. ac. de etate. §. ex cauſa. ⁊. ff. vt in poſ. lega. l.plane. ⁊. ff. de ven. īſpiciē. l. i. in pͥn. ⁊ jͣ. de offi. delega. inſinuante ⁊. jͣ. de exceptio. paſtoralis. jͣ. de teſti. pn̄tium. ⁊. c. penultimo.¶ Iuſticia. q̄ ab alijs virtutibus augeri ⁊ ad maius apparere deſiderat. īaucͣ. de referēdarijs. §. propterea. col. ij.r ¶ Libello repudij. quē olim maritus dabat vxori. jͣ. de diuor. gaudemus īfi. ⁊. ff. de diuor. l. ij. §. in repudijs.s ¶ Proditur. vt humana coerceatur audacia ⁊ tuta ſit īter īprobos īnocētia. iiij. di. facte ſunt aūt. nā per leges nemo beneface̓ cogitur: ſed male age̓prohibetur. xxiij. q. v. ad finem.t ¶ Limitetur: limes eſt agroruꝫ diſcretio. vnde verſus. Limes erat poſituslitem vt diſcerneret agri. jͣ. de v̓. ſig. forus.v ¶ Honeſte viuat ⁊c. hec ſunt tria p̄cepta legis de ꝗbus habes. ff. de iuſti.
a i