Liber ¶IIIDe noxa. actionibus
tributū aliqn̄ dicit plus expedit agere de peculio puta ſi nō fuerit ꝯtractū in peculio. ſꝫquadam merce peculiari que eſt in tercia vl̓in quarta ꝑte peculij. Maior aūt pars peculij nō eſt in merce ſed in predijs ⁊ peculiis ⁊ fuuebri pecunia tunc ſi agat tributoriahabebit̉ nō ſolū eius merces in qua negociat̉. ſꝫ eius qd̓ inde receptum eſt. ſi aūt d̓ peculio agat. habebit̉ ratio peculij totius. ⁊ ꝓpterea debet quis caute ꝓuidere ⁊ eligere illam actōnē que magis ſibi ꝓficere poſſit. ſꝫquicunqꝫ poteſt ꝓhare in rem dn̄i verſū dein rē verſo agere pōt vl̓ debet. ⁊ hoc di. Quediximus oīa illa ⁊c̄. Que diximus de illo oꝯtraxit cū ſeruo intelligatis in eo qui cuꝫ filio vel filia nepte vl̓ nepote contraxit. hͦ dic̄Inde ꝓprie ſeruat̉ ⁊c̄. Licet idē ſit de ſeruo.quo ad dn̄m quod in filio quo ad patrem ⁊econuerſo. Aliquid tn̄ ſpeciale ē in filio qd̓nō habet locum in ſeruo ſcꝫ ſe. cō. macedon.qd̓ ꝓhibet filio fa. mutuari qd̓ nō loquiturde feruis. Quare aūt ſe. cō. maced. introductū fuerit melius habebitis in lr̄a qͣꝫ in aliqͣꝑte iuris. hoc dicit. babetis hic glo. magnāque nihil aliud facit qͣꝫ enumerare caſus inquibus ceſſat mace. ⁊ ſunt ſex. Illud in ſumma. dixi iuſti. Dn̄e ſatis dixiſtis de naturaiſtaꝝ adiectionū. Frater dicit ip̄e veꝝ ē. adhūc in ſūma debes ſcire ꝙ ſi aliqͥs ꝯtraxitcū filio vl̓ cū ſeruo iuſſu patris vl̓ dn̄i vel inrem patris vl̓ dn̄i aliquid verſum fuerit. poterit agere cū patre vl̓ dn̄o ac ſi cū eo contraxiſſet ⁊ ab eo condicere directa adiectōne vtinſti. vl̓ ꝙ iuſſu vl̓ alia. Ipſe em̄ qui poteſtagere exercito. vl̓ inſti. poterit agere directaꝯtra dn̄m vl̓ patrem. qꝛ iuſſu ipſoꝝ ꝯtraxiſſe videt̉. Semꝑ em̄ qui inſtituit vel preponit quaſi iubere ⁊ velle videt̉ ꝙ cum eo ageret̉. ⁊ hoc dicit.De noxalibus actionibus.Uia nō tm̄ ex ꝯtractu eoꝝ qui ī noſtra ptāte ſunt. ſed etiā ex eoꝝ maleficijs cōuenimur. ideo hic tractatde noxalibus dicēs. Ex maleficijs ⁊c̄. Queſiui a legiſlatore. in quibus habēt locuꝫ noxales act. Et ipſe rn̄det dicēs ꝙ introducteſunt ex maleficijs ſeruoꝝ ⁊ ponit exempluꝫin littera de diuerſis malcficijs ꝓ quibꝰ dantur act. noxales. In qͥbꝰ noxa. act. ſi ꝯdēnatus fuerit dn̄s noxaliter ꝯuentus libeꝝ eſt
ei ſoluere eſtimatōꝫ damni vl̓ dare ſeruū ꝓnoxa. Sꝫ dn̄e qͥd ē noxa. dicit ipſe. Noxa ēip̄m corpus qd̓ delinquit ſiue nocet. noxia ēip̄m maleficiū ꝓprie loquēdo. ꝓmiſcue tamēvtimur his ꝟbis ſcꝫ noxia ⁊ noxa. hͦ d. Sūma aūt rōne. Queſiui a legiſlatore quare ſuit ꝯſtitutū ꝙ dn̄s qͥ ꝯuenit̉ act. noxali poſſitliberari dando ſeruū ꝓ noxa. Frater dic̄ ip̄ehoc ſūma rōne fuit introductū. Iniquumem̄ eſſet ſi ſeruꝰ ꝑ nequitiā ſuā dn̄o ſuo vltraeſtimationē corꝑis ſui poſſet damnū dare. ⁊hoc dicit. Dn̄s noxali. qd̓ iam dictū eſt d̓ noxalibꝰ act. ſufficeret ꝓ toto titu. In. §. tn̄ iſtodicit̉ ꝙ ſi dn̄s ꝯueniat̉ ꝓ maleficio ſerui dādo ſeruū liberat̉. ⁊ in iſto caſu licꝫ dn̄s ꝓ delicto ſerui ⁊ non ꝓ facto ſuo ſeruū tradat ipſi actori tn̄ dn̄ium tranſfertin ipſuꝫ actoremſicut tranſferret dn̄ium ſerui in tradēdo ſeruum ꝓ ꝓprio facto puta ſi vendidiſſet eū. veruntamē ſcire debetis ꝙ ſi ſeruus datus ꝓnoxa. queſita pecunia ab amicis ſuis damnū velit reſarcire auxilit pretoris manumittet̉ qd̓ eſt mirabile. ſed hͦ eſt in fauorē libertatis. hͦ di. Sūt aūt ꝯſtitute ⁊c̄. Ego dixi imꝑatori. Dn̄e vellem ſcire an actōes ille noxales ꝓcedant a iure ciuili an a pretorio. ⁊ dixit ꝙ ab vtroqꝫ iure ꝓcedūt. Eſt em̄ vna act.noxalis q̄ ꝓcedit a. l. xij. tab̓. ſcꝫ act. fur. nonmanifeſti. Eſt ⁊ alia noxalis que deſcendita. l. acqͥ. ſcꝫ damni iniurie. ⁊ alie ſūt act. noxales que deſcēdūta iure preto. veluti vi bo.rap. ⁊ iniuriaꝝ. Om̄is em̄ actio noxalis ⁊c̄.Scire debetꝭ ꝙ oīs actio noxalis caput ſequit̉. vnde ſi ſeruus tuus damnū dederit ⁊poſtea incipiat aliꝰ eū poſſidere. agit̉ noxaliter ꝯtra nouū dn̄m ip̄m ſeruū poſſidentemvl̓ ſi manumiſſus fuerit tūc poterit directocōueniri de delicto ſuo. ⁊ ſil̓r ꝯtingit ecōuerſo plerunqꝫ ꝙ ille qui tenebat̉ directo primoex delicto ſuo poſtea incipiat teneri noxaliter. ⁊ de hoc exemplificat dn̄s iuſti. ſatis inlr̄a. ⁊ hͦ d. Si ſeruus dn̄o. Pone ꝙ ſeruusdeliquerit ꝯtra dn̄m ſuū. certe de hoc nullaactio ꝓdita eſt. qꝛ nulla eſt obligatio ciuilisinter dn̄m ⁊ ſeruū. ⁊ adeo hoc veꝝ ē vt ſi nouum dn̄m inceperit ſeruꝰ ille qͥ ꝯtra dn̄ꝫ deliquit obtinere. vl̓ ſi liber factus fuerit nonpoterit qͦndā dn̄s ꝯtra eū agere. nec nouuꝫdn̄m noxaliter ꝯuenire. Sed qͥd ſi ſeruꝰ alienus aliqͥd deliquerit ꝯtra te ⁊ poſtea factꝰ