Liber. I.Qui et ex qui. cau. ma. n.
§. multis. ꝙ multis modis pōt fieri manumiſſio hoc ampliꝰ. Et eſt ſcienduꝫ ꝙ hodieſūt multi modi ſiue caſus in qͥbꝰ ſerui plenarie efficiunt̉ liberi. qn̄qꝫ etiā ſine mani-miſſione in qͥbꝰ caſibꝰ olim .i. in tꝑe preterito fiebant latini.Nota qui dicant̉ latini ⁊ qͥ dediticij: ⁊ qͣliter ſūt ſublati. Itē nota de iure patronat̉No. ꝙ ſola libertas ro. hodie eſt in vſu.¶ Qui ⁊ ex qͥbꝰ cauſis manumittere nonpoſſunt.Ontinua vt patet in pͥncipio ti. etexpone ſic rubricā. Uideamꝰ d̓ hisbcauſis qͥbꝰ .i. in qͥbꝰ dn̄i nō pn̄t manumittere. Et eſt notandū ꝙ in hoc tituloponunt̉ duo caſus ſpēales in qͥbꝰ dn̄s nonpōt ſeruos ſuos manumittere. Primꝰ qn̄ īfraudē creditoꝝ fit manumiſſio qꝛ tūc nōvalet. Exemplū vt qn̄ alioͥs debitor debetaliquā pecuniā ⁊ nihil habet in bonis. velſaltē nō habet bona ſufficientia ad ſoluendū ſuis creditoribꝰ niſi vendat vl̓ det inſolutū ſeruos ⁊ iſtos ſeruos manumittit vt illos nō det ſuis creditoribꝰ inſolutum: ⁊ vteos creditores fruſtret debito ſuo. tūc tal̓manumiſſio nō valet. qꝛ eſt facta in fraudeꝫſuoꝝ creditoꝝ .i. vt fraudet ſeu defraudetſuos creditores debito. niſi in caſu. ſcꝫ qn̄ip̄e dn̄s inſtituit ſeruū ſuū heredc̄ ⁊ liberuꝫeū eſſe vult. vt in pͥn. ti. vſqꝫ ad. §. Eadem lege. Secūdus caſus eſt qn̄ dn̄s eſt minor.xxv. annis. qꝛ ſil̓r nō valet niſi in caſu .ſ. coraꝫ iudice ⁊ cauſa cognita fiat manumiſſiovt infra. §. Eadē. vſꝫ in fi. ti. Nō tn̄ cuiqꝫDiuidit̉ principiū huiꝰ ti. vſqꝫ ad. §. Eadeꝫlege. in qͣtuor ꝑtes in prima dicit̉ ꝙ qͣꝫuisvideat̉ ex his que ſupra titulo ꝓximo habuimus. ꝙ quilibet poſſit ſeruū ſuum manumittere. Tn̄ ſciendū eſt ꝙ nō eſt licitū cuiqꝫ volenti manumittere ſeruū ſuū: illū manumittere. Et certe in pͥmis: ſi habeo creditores ⁊ in eoꝝ fraudē ſeruos meos manumittam vt efficiar nō ſoluēdo nilago. ⁊ heceſt prima ꝑs. Secundū pone: dn̄e iam video ꝙ regl̓ariter ſtatutū eſt ꝙ debitor manumittēs in fraudē creditoꝝ nil agit. ꝓ deoque fuit rō huiꝰ ſtatuti. Ad hoc rn̄det iuſti.dicens. Amice: rō huiꝰ ſtatuti eſt qꝛ in hocqn̄ debitor in fraudē creditoꝝ manumittitlexeliacentia impedit libertatē. ſed dn̄e pro
deo nunquid general̓r hec regula eſt vera:ita ꝙ nullam patiat̉ inſtantiā. Ad hoc rn̄iuſti. ⁊ dicit ꝙ nō. nam certe licitū eſt dn̄o qͦſoluēdo nō eſt ſeruū ſuū cuꝫ libertate in teſtamēto ſuo heredem inſtituere: licꝫ hoc infraudē faciat creditoꝝ. vt iſte ſeruꝰ fiat liberhereſqꝫ neceſſariꝰ dn̄o ſuo. ⁊ hoc eſt veruꝫ ſinullus alius inſtitutꝰ fuit in illo teſtamētoaut forte qꝛ inſtitutus morte preuētꝰ eſt. autqͣlibet alia cauſa impeditus heres exiſterenō potuit. aut forte noluit. ⁊ hoc eadeꝫ legeeliacentia ꝓuiſum eſt. vt liceat dn̄o qui ſoluendo nō eſt ſeruū ſuū ſibi heredē neceſſariū inſtituere Et dn̄e ꝓ deo que eſt rō legiseliacentie vt ꝑmittat̉ in caſu iſto dn̄o ſeruum ſuum manumittere. Et reſpondet iuſtinianus certe amice optima fuit ratio. ml̓tū em̄ proſpiciendū erat vt egeni hominesquibus nullus heres eſſet extiturus. ſaltēſeruū ſuum heredem habeant neceſſariuꝫqui quidē ſeruus heres inſtitutus creditoribus dn̄i poſſit ſatiſfacere vel ſi ipſe nō ſatiſfecerit. credtiores res hereditarias noīeſerui inſtituti diſtrahant: ne memoria defūcti ſi noīe ipſius res hereditarias diſtraherent quadam iniuria afficiat̉. ⁊ hec dicunt̉vſqꝫ ad illū. §. Idemqꝫ iuris ⁊c̄. Hic reuertitur ad exceptonē ex ⁊ deea exemplificat exponens qualiter intelligat̉. Unde pone ſiccaſum. Dn̄e iam video ꝙ licet dn̄o qui ſoluendo nō eſt ſeruū ſuum cū libertate heredem inſtituere. Sꝫ ponamus ꝙ aliquis inſtituat ſeruū ſuū heredem nulla facta mentione libertatis. nunqͥd valebit talis inſtitutio. Ad hoc reſpondet iuſtinianijs ꝙ ſicnā certe idem iuris erit qn̄ aliquis ſeruuꝫſuū heredē inſtituit omiſſa datione libertatis: ac ſi eundē cauſa libertatis exp̄ſſa inſtituiſſet. ⁊ hec noſtra ꝯſtitutio nō ſolū ī dn̄oqui ſoluēdo nō eſt qͣdā noua humanitatisrōne: ſed ⁊ in qͦlibet dn̄o ſeruuꝫ ſuum inſtituēte generaliter conſtuitit. vt ipſe ſeruusinſtitutus ex iſta inſtitutione beneficiuꝫ libertatis conſequatur licet dominus ipſuꝫinſtituendo libertatem non expreſſit. cumnon videatur veriſimile dominum qui ſeruum ſuum ſibi heredem elegit voluiſſe ipſum in ſeruitute remanere. licet dationemlibertatis pretermiſerit ⁊ ita neminem ſibihe redē exiſtere. Sed pone. domine vos di