De iure nat u. gen et ciui.Liber I

nes gentes de mūdo vtunt̉. ⁊ ſic ammodoaꝑta eſt differentia inter ius gentiū ⁊ ciuileqꝛ ius ciuile eſt ꝓprium cuiuſqꝫ ciuitatꝭ: iusꝟo gentiū eſt cōmune oībus. Quarto dici2Iuſti. nō ſolū quidem alij ppl̓i vtunt̉ ꝓ paſte iure ꝓprio .i. ciuili. ⁊ ꝓ parte iure cōmunioīm hoīm .i. iure gentiū. ſed etiam ppl̓s romanus hoc ideo facit qꝛ pro parte vtit̉ ſuoiure ꝓprio .i. ſuis ꝓprijs ſtatutis. ⁊ ꝓ ꝑte vtit̉iure cōmuni oīm hoīm .i. iure gentiū. Quīto reſpon. imꝑa. cuidam tacite obiectioniquia poſſent aliqui dicere. dn̄e imperatorvos feciſtis mentionē nūc de iure gentiuꝫ⁊ ciuili. dicatis de natura vtriuſqꝫ iuris. dicit imꝑator excuſando ſe. ego hoc dicam incōpetenti loco. ſcꝫ in. §. penult. vbi dicit ꝙius gentiū eſt īmutabile: et ius ciuilemūtabile. ẜm expoſitōeꝫ iſtius. §. Ul̓ alio modointellige iſtam quintā particulam vt in glo.que incipit. ſcꝫ iure gentiū: ⁊ hoc totū iu prima ꝑte pͥncipali. In ſecūda ꝑte aſſignat iuſti. ſecundā differentiā inter ius gentium ⁊ius ciuile. que ſecunda ꝑs ꝯtinet quatuorꝑtes vt. sͣ. dixi. in prima ꝑticula: hoc dicit. qͣꝫuis ius gentiū nō habeat denominationēab aliqua ciuitate. qꝛ nō dicit̉ ius gentiumromanoꝝ. vel ius gen. bonon̄. tamē ius ciuile habet denominationē ab ea ciuitate inqua factū eſt. vt ecce ſtatuta q̄ fiebant apudciuitatē athenaꝝ ꝑ alios ſapientes ſcꝫ Solonem ⁊ draconem pn̄t dici ius ciuile athenien̄. Secūdo adducit ſil̓e ꝙ ſtatuta factarome poſſunt dici ius ciuile romanoꝝ velius ciuile Quiritū. quia romani appellabātur Quirites a quodā eoꝝ rege qui Quirinus appellabat̉. Tercio dicit. ſed qͥd dicemus ſi ſimpliciter dicat̉ ius ciuile. nec addatur nomē ciuitatis in qua factū eſt illudius de quo iure intelligemus Reſponſio: jexcellentiam intelligit̉ ius ciuile de iure ciuili romanoꝝ. id eſt de ſtatutis eoꝝ. Quarto adduciti ſimile. Ecce cum dico poeta. etei non addo nomen ꝓprium. ꝑ excellentiaꝫintelligit̉ de Homero apud grecos. vel deUirgilio apud latinos. Extra caſum notain primis duas differentias inter ius gentium ⁊ iusⁱ ciuile. Item nota ꝙ hec verbaius ciuile multis modis accipiunt̉. vt no.in glo. que incipit ibi. Ut ſunt ſtatuta. Iteꝫnota ꝙ populus vtit̉ iure ſcripto ⁊ nō ſcri-

pto vt ppl̓us romanus ⁊ ppl̓us bonnien̄. etmulti alij: Alij neutro iure vtunt̉ vt homines ſilueſtres. alius ppl̓s vtit̉ tantūmodono ſcripto vt veneti. Quarto nota ꝙ iusgentiū naturali rōne eſt inductum ſeu naturali diſcretione. Nam ꝓpter diſcretioneꝫquam dedit deus hominibus. ipſi aliquaſtatuerunt inter ſe puta vt parenti pareat̉.id eſt obediatur. vt iniuria ꝓpulſari poſſit. ⁊alia multa que habes. infra ꝓximo. §. et. ff.de iuſti. ⁊ iur. l. fi. in fi. cum ſe. ⁊. l. ex hoc iuregentiū. ¶ Ius aūt gentiū. qͣꝫuis in ſuꝑiori§. tractauerit de iure gentiū ⁊ ciuili. qꝛ tamēde iure gen. nō tractauit ibi plane. ideo plenius hic tractat repetendo etiam de eo qd̓dixerat. ⁊ diuidit hūc. §. in tres ꝑtes. ¶ Inquarū prima ꝑte dicit̉ ꝙ ius gentiū eſt cōmune omnibꝰ hominibꝰ de mūdo. Secūdo reddit rationē quare ius gentiū fuit inductū. que ratio talis eſt. Homines indigebant aliquibus ſtatutis ⁊ ideo multa interſe ſtatuerūt que dicunt̉ ius gentium. ⁊ maxime bella ⁊ captiuitates et ſeruitutes queſunt a iure gentiū. que ſeruitutes ſunt contrarie iuri quia de iure naturali omēs homines liberi naſcebant̉. Tercio dicit ꝙ exhoc iure gentiū ſūt introducti quaſi omēscontractus de quibꝰ ml̓ta exempla ponit intextu. Extra caſum nota ꝙ de iure naturali omnes homines erant liberi ⁊ liberi naſcebant̉. Secundo dicit ꝙ ex hoc iure gentiū omnes quaſi contractus ſunt introducti. ¶ Conſtat aūt ius noſtrū ⁊c̄. Uidimꝰde iure naturali in princi. huiꝰ titu. Iteꝫ vidimꝰ de iure gentiū ſupra. §. proxi. Item vidimus de iure gen. ⁊ ciui. mixtim. sͣ. §. Iusaūt ciuile. vſqꝫ ad. §. Ius aūt gentiū. ſed qꝛde iure ciuili nō plene tractatū eſt in hoc. §⁊ ſequēti. vſqꝫ ad. §. Sed naturalia. Et ſciēdū ꝙ iſte. §. vſqꝫ ad. §. Ex non ſcripto. diuidit̉ in xvi. partes. In prima ꝑte dicit̉ ꝙ iusnoſtrū ciuile diuidit̉ in duas partes ſcꝫ inius ſcriptū: et in ius non ſcriptū: et hoc adſil̓itudinē grecoꝝ qͥ ſimiliter iure ſcripto etiure nō ſcripto vtebantur. Secūdo dicit.primo eſt videndum de iure ſcripto. Et eſtſciendū ꝙ ius ſcriptum conſtat ex ſex partibus iuris. ſcꝫ ex iure ⁊ plebiſcito ſeu ex ſenatuſconſulto. ⁊ principū placitis. pretoꝝ edictis. ⁊ ex reſponſis prudentum. Tercio di