Liber IDe iure natu. gen. et ciui.

hec rubrica. Ideo ꝯtinuatiōe p̄miſſa eſtnotandū ꝙ hec rub̓. hꝫ tres ꝑtes. pͥma d̓ iure naturali. ſcd̓a de iuregentiū. tercia de iure ciuili. de ſola pͥma tractat̉ in pͥncipio vſꝫad. § Ius aūt ciuile. de ſcd̓a ſola tractat̉ in§. Ius aūt gentiū. de tereia tractat̉ ī. §. Cōſtat. ⁊. §. ſeq̄nti vſqꝫ ad. §. Sed naturalia qͥdē. ⁊: infra. §. ſequē. qͥ incipit. Om̄e aūtꝭ iusde ſcd̓a aūt ⁊ de tercia ſcꝫ de iure gentiū ⁊ ciuili: mixtim tractat̉ in. §. Ius aūt ciuile vſꝫad. §. Ius aūt gentiū. plus tn̄ de iure ciuilqͣꝫ de iuregentiū ibi tractat̉. ⁊ eodē mō de ſecūda ⁊ tercia. infra de iure gen. ⁊ ciuili mixtim tractat̉. infra ę. §. Sed naturalia. ẜmſecundā expoſitōeꝫ illiꝰ. §. ſed ẜm pͥmaꝫ expoſitōeꝫ illiꝰ. §. dices ꝙ ibi tractat̉ mixtimde pͥma ⁊ ſcd̓a ꝑte rubrice. ſcꝫ de iure naturali ⁊ ciuili. duobꝰ em̄ modis ille. §. intelligit̉ vt ibi no. in glo. poſita circa pͥn. §. qͥ incipit hic. §. pōt intelligi. ¶ Ius naturale ē.Hoc principiū vſqꝫ ad. §. Ius aūt ciuile. d̓pͥma ꝑte rub. tractat. ſcꝫ de iure natu Et diuidit̉ hͦ pͥncipiū in duas ꝑtes. In pͥma ꝑte ſic forma caſū. Quidā ſcolaris rudis acceſſit ad pͥncipē iuſti. ⁊ corā eo talē ꝓpoſuit q̄ſtionē. Dn̄e imꝑator dicite mihi qͥd eſt iusnaturale. Imꝑator rn̄dit ſibi Ius naturale ē quoddā ius qͦ iure oīa aīalia ſūt inſtructa ⁊ ꝑita a natura .i. a deo. Ul̓ ius naturale eſt qd̓dā ius qͦ iure natura .i. deꝰ oīa aīalia inſtruxit ⁊ docuit ⁊ in idem ꝑ om̄ia recidit hec poſitio caſus cū pͥma. bene dico oīaaīalia quia nō ſolū habet locum in hoībusſed in oībus aīalibus ſiue in celo. i. in aerenaſcant̉ vt aues: ſiue ī terra vt alia aīalia: ſiue in aqua naſcant̉ vt piſces. videmus em̄.i. videre poſſumꝰ omīa aīalia nedū homines eſſe perita huius iuris naturalis.Hinc deſcendit. Iſte ſecūdus ver Hincdeſcendit ibi vſqꝫ videmus. ponit duo veltria exempla de hoc iure naturali. ¶ Primū exemplum eſt tale. Etiam hoc iure naturali moret̉ maſculus ad coniungenduꝫſe femelle: vel vir ad coniungendum ſe feminie: que coniunctio vocatur matrimonium ẜm iura ciuilia. ¶ Secundū exemplūeſt tale. Iure iſto naturali mouetur homo⁊ femina ad procreandos ⁊ nutriendos filios .i. liberos. Nam iſto iure naturali mouentur homines ⁊ femine ad cōmiſcēduꝫ

ſe adinuicem. quam coniunctionē faciuntideo vt liberos procreent: ⁊ eiſdem liberꝭ ꝓcreatis mouent̉ eodeꝫ iure naturali ad eoſdem liberos alendos ⁊ nutriendos. Extracaſum nota ex prima ꝑte ꝙ ius naturalemultis modis accipit̉. vt notat̉ in glo. queincipit Ius naturale. Ex ſecunda ꝑte notaꝙ matrimoniū poteſt dici de iure naturaligentiū ⁊ ciuili ī gloſa que incipit matrimoniū. ¶ Sed ius quidē ciuile. in hoc. §. mixtim tractat̉ de ſcd̓a ⁊ de tercia ꝑte rubrice.ſcꝫ de iure gentiū ⁊ ciuili. Et eſt ſciēdum ꝙiſte. §. vſqꝫ ad. §. Ius aūt gentiū. diuiditurin duas partes principales. In prima aſſignat vnam differentiam inter ius gentiuꝫ⁊ ciuile. ⁊ hoc vſqꝫ ad verſiculū. Ius ciuileque prima ꝑs principalis comprehēdit qͥnqꝫ particulas. in prima ꝑte ſcꝫ in verſiculoSed ⁊ ius quidē ciuile. aſſignat aliam differentiam ſimil̓r inter ius gentium ⁊ ciuile. que ſecūda ꝑs principalis comprehēditquatuor particulas. Ad caſum prime partis accedo ⁊ dico ꝙ illa ꝑs principalis qͥnqꝫ ꝯtinet particulas vt dixi in prima particula. Sic forma caſum. Quidam ſcolarisacceſſit ad principem ⁊ talem ꝓpoſuit queſtionem. Domine imperator dicite mihi quedifferentia eſt inter ius gentium ⁊ ius ciuile. ⁊ ideo quero qui volo vnum ius ab alioſcire diſcernere. Imperator reſpondit. amice dico tibi ꝙ omnes populi qui vtunt̉ iureſcripto ⁊ iure nō ſcripto ꝓ parte vtunt̉ ſuoꝓprio iure. ſcꝫ ciuili. ⁊ pro ꝑte vtunt̉ iure cōmuni omniū hominū. Secūdo dicit ſcolaris. dn̄e imperator vos loquimini ſic obſcure ꝙ nō intelligo vos. quid eſt hoc dicere ꝙ omnes populi qui vtuntur iure ſcripto ⁊ iure non ſcripto. pro ꝑte vtunt̉ ſuo ꝓprio iure. ⁊ pro parte vtuntur iure cōmuniomnium hominum. dicit imperator ꝙ dixi tibi ꝙ vtuntur pro parte ſuo ꝓprio iureſic intellige ꝙ ius quod ſibi facit quilibetpopulus illud eſt proprium ius illius populi vel ciuitatis. id eſt appellatur ius ciuile id eſt ius proprium illius ciuitatis. putaſtatuta municipalia que in ſingulis ciuitatibus fiunt. Tercio dicit imꝑator ꝙ illudius quo vtuntur omnes gentes de mundonaturali rōne id eſt diſcretione eſt inductūappellatur ius gentium. id eſt ius quo om-

A 4