De iuſti. et iu.Liber.
de prima ꝑte rubrice. ſcꝫ de iuſticia: ⁊ in ip̄aprima ꝑte diffinit̉ iuſticia. Etē ſcienduꝫ ꝙohec prima ꝑs in qua diffinit̉ iuſticia dupliciter pōt intelligi. vno modo vt loquit̉ d̓ iuſticia diuina. alioꝰ vt loquit̉ de humana ilſticia. Si vis intelligere de diuina iuſticiaſic po. ca. Deꝰ qͥ ē iuſtꝰ hꝫ volūtatē ꝯſtanteꝫid eſt firmā. ſtabilē ⁊ ꝑpetuā .i. nō tꝑalē. ſedſꝑ duraturā tribuēdi vnicuiqꝫ ius ſuuꝫ. ſcꝫbn̄meritis ꝑadiſū. malemeritꝭ infernū Siaūt vis intelligere ſcd̓o mō. ſcꝫ de hūana iuſticia ſic po. ca. hō iuſtꝰ hꝫ .i. hr̄e dꝫ volūtatētribuēdi vnicuiqꝫ ius ſuū. Et po. exēplū iniudice iuſto qͥ debet hr̄e voluntatē abſoluēdi īnoxios ⁊ inculpabiles ⁊ puniēdo criminoſos: ⁊ ẜm hāc ſcd̓aꝫ expoſitionē illa duovocabula poſita ī diffinitōeⁱ iuſticie. ſcꝫ cōſtans ⁊ ꝑpetua ſūt abijciēda ⁊ remouendaab ipſa diffinitōe. qꝛ iudex qͥ ē hō humanuſnō eſt ꝯſtās in volūtate nec ꝑpetuꝰ. In ſecūda ꝑte incipit tractare de ſcd̓a ꝑte rubrice. ſcꝫ de iure in qͣ ſcd̓a ꝑte ſic forma ca. Egoq̄ſiui a iuſti. im. o dn̄e rn̄deatꝭ mihi ad hācqōeꝫ. nos dicimꝰ qͦtidie ꝙ bonū eſt hr̄e iuriſprudentiā: dicite gͦ mihi qͥd ē iuriſprudētia:vel qͥs dicat̉ hr̄e iuriſprudētiā. Et certe imꝑator rn̄det dicēs ꝙ ille d̓r hr̄e iuriſprudentiā qͥ ſcit cogͦſcere res diuinas ⁊ hūanas etqͥ cognoſcit iuſtū ⁊ iniuſtū. tercio dicit ex qͦvidimꝰ in pͥma ꝑte qͥd eſt iuſticia ⁊ ex qͦ vidimus in ſcd̓a qͥd ē iuriſprudētia. Etiā videamus qͣl̓r leges ſūt docende ⁊ qͦ ordine. ⁊ certe leges ſūt docende hͦ mō: qꝛ ſcolares qͥ volūt audire iura ciuilia pͥmo debent inciꝑe aleuibꝰ. ſcꝫ ab hͦ libro inſtitu. poſtea debēt aſcēdere ad gͣuiora. ſcꝫ ad libꝝ digeſtoꝝ ⁊ codicis. Et reddit̉ rō qͣre ſit incipiendū a leuibus. qꝛ ſi incipiāt a grauioribꝰ ſcꝫ ad libruꝫdigeſtoꝝ ⁊ codicis: vnū de duobꝰ male accidet ſeu eueniet. qꝛ autrudis ꝓpter nimiā difficultatē deleret ſcū relinquet ꝓrſus ſtudiūaut ſi nō deſerat: hͦ eſt ſi ꝓpter nimiā difficultatē nō dimittat ſtudiū cū magͦ labore quīetiā cū diffidentia. qꝛ nō habebit ſpeꝫ nec fiduciā ꝙ vnqͣꝫ aliqͥd ſciet ſeu ꝑueniet ad fructū ſcientie. ad cuiꝰ fructū citiꝰ ꝑueniſſet. ſi aleuioribꝰ ſtudiū ſuum inchoaſſet. ¶ Iurisp̄cepta. Quarto dicit ꝙ ius nr̄m ciuile vnode tribꝰ modis accipit̉ aut p̄cipit vt qͥs honeſte viuat: aut p̄cipit vt qͥs alteꝝ nō ledat.
aut vnus hō ius ſuū vnicuiqꝫ tribuat. de pͥmo pone exemplū in glo. que incipit qͣꝫtumad ſe ⁊c̄. de ſcd̓o ponit̉ exemplū ꝙ nō debetvutꝰ alteri iniuriā inferre. vt. ff. eo. l. iij. de qͦpone exēplū vt in iudice qͥ vnicuiqꝫ debꝫ ſuum ius tribuere ꝓut sͣ. dixi in diffinitōe iuſticie ¶ Huiꝰ ſtudij. Quinto d̓r in. §. Huiꝰſtudij. ex qͦ ſcꝫ vidimꝰ qͥd ē iuſticia. Itē ex qͦvidimꝰ qͦt ⁊ qͣlia ſūt iuris p̄cepta. Et ē ſciendū vltimo loco ꝙ ius nr̄m ciuile in duas ꝑtes diuidit̉. ſcꝫ in ius publicū ⁊ pͥuatū: ⁊ p̄mo dicit qͥd dicat̉ ius publicū. Et certe iuspublicū dicit̉ illa ꝑs iuris nr̄i q̄ tractat devtilitate totiꝰ md̓i. qd̓ dic vt in glo. q̄ īcipitEt ꝯſiſtit. Secūdo dicit qͥd dicat̉ priuatū.Certe ius priuatū dicit̉ illa ꝑs iuris nr̄i q̄tractat de vtilitate ſinguloꝝ. puta vt fūdusmeꝰ ab aliqͦ poſſeſſus reſtituat̉ mihi: vl̓ puta vt d̓bitor meꝰ qd̓ debet mihi ſoluat: ⁊ aliainfinita exempla poſſes ponere. Tandē dicit ex qͦ vidimꝰ qͥd ē ius publicū. nūc videndū ē qͥd eſt ius priuatū. Et ſciendū ē ꝙ iuspriuatū eſt collectū ex p̄ceptis triū iuriuꝫ.ſcꝫ ex p̄cepto iuris natural̓is. Itē ex p̄ceptꝭvel p̄cepto iuris gentiū. Item ex p̄ceptꝭ iurꝭciuilis. ⁊ de his p̄ceptis iuris naturalis gētiū vel ciuilis. pone exēpla. vt in glo. que incipit In iure em̄. Extra caſū nota qͥd ē iuſticia. ſcd̓o no. qͥd ē iuris prudētia. tercio nota qͣl̓r leges ſūt docēde. qͣrto noͣ. de ꝯſtantiaiuuenū. qͥnto qͥ vadit plane. vadit ſane. ſexto no. tria iuris p̄cepta. ſeptimo no. ius aliud publicū aliud priuatuꝫ. octauo nota ꝙius aliud naturale: aliud gentiū: aliud ciuile. ⁊ oīa iſta que ſūt in hoc titulo ſūt etiā ī ti.ff. de iuſticia ⁊ iure.¶ De iure naturaligentiū ⁊ ciuili.Ontinua ad precedentē tituluꝫ inhūc modū. ſuꝑ ti. ꝓxi. habuimꝰ qͥdē iuſticia. itē qͥd eſt iuris prudentiaitē qͣl̓r leges ſūt docēde. Itē que ſūt iuris p̄cepta. Itē ꝙ nr̄a ſcientia legalis diuidit̉ induas ꝑtes. ſcꝫ in ius publicū ⁊ ius priuatūSil̓r habemꝰ qͣl̓r iuſtinianꝰ in hͦ volumineinſtitutio. de iure priuato ⁊ iure publico ꝓponit tractare. ⁊ dicit ꝙ hͦ ius priuatū ē colectū ⁊ deriuatū ex preceptis triū iuriuꝫ. ſcꝫex preceptis iuris naturalis. gentiū. ⁊ ciuiiNūc aūt de iſtis ſingulis iuribꝰ ē videndūſcꝫ de iure naturali gentiū ⁊ ciuili. ⁊ ponit̉