L5

vel male notus vl̓ note extreme. et ſic habebitp̄tor rationem tam iniurie que dicit̉ admiſſa qͣperſone ſerui. et ſic aut denegabit aūt ꝑmittetdomino actionem iniuriaꝝ licet iniuriator crediderit ſeruum eſſe libeꝝ et hoc eſt quod dicitur iniuria facta ſeruo mnulta non relinquit̉ ap̄tore. vt inſtit̓. e. §. ſeruis autem ip̄is. et. ff. eo. l.item apud. §. p̄tor ait. et. §. ſi quiſ. et. §. p̄tor ait ſiquid. et. §. interdum. Sed quidaꝫ mirabiliter intellexerūt p̄dictum verbum vt ip̄e ſeruus poſſet agere iniuriaꝝ vbi eſt atrox iniuria. Obijceret forte aliquis nō dari domino actionem iniuriaꝝ vbi nō eſt facta ad fugillationem eius ſic̄nec datur patri verberato filio ſi credidit aliquis filiumfa. eſſe patremfa. ſed certe ibi aliudeſt quia ſatis habet lex. ſi datur filio et ſi nō patri. Idem et in ea quaꝫ puto viduam. nec enimdatur marito quē offendere nolui. ſed dat̉ mulieri. h̓ autem ſi domino huius quē libeꝝ credebat nō datur. nulli daret̉. quia ſeruo nulla dat̉actō. ſic ergo maleficium eſſet impunitū quodeſſet iniquū. h̓ ita niſi ſeruuꝫ illū putauerim meum eſſe ꝓprium quia tunc nulli volui facere iniuriam. vel niſi credebam eſſe vnius et erat alterius. cuius ſi ſcirem eſſe nō cederem. ut. ff. e. itē.8. interdum. Si vero ſit ſeruꝰ cōmunis ille quēverbero non teneor cum iure dominij fecerim.vt. ff. eo. l. item. §. ſi cōmunem. Sed et ſi alienuserat in totū diſtinguit̉ vtrū verberauerim aduerſus bonos mores vel de eo ſine iuſſu dominiqōnem habuerim. vel etiā cum iuſſu ſed modūexceſſerim an nō. Nam ſi corrigendi animo v̓berauerit quis nō tenetur. Idem ⁊ in magiſtratuſi v̓berauerit ſeruum requiret̉ em̄ quid facientem ſeruū meum verberau̓it. nam ſi honoreꝫ ornamenta que peculanter attentantē cecideritabſoluet̉ magiſtratus. queſtio autē ꝯtinet tornienta et corporis dolorem et malā manſionemNūda ergo int̓rogatio vel leuis territio nō ꝑtinet ad hoc edictū. vt. ff. eo. l. item. §. p̄tor aitqui ſeruum. et. §. adijcitur. ⁊. §. queſtionem. et.8. ꝙͣuis. Si vero ſeruus nō ſit meus in totum vl̓ꝓ ꝑte. ſed ego bona fide eū poſſideo. vel vſuf.in eo habeo nō competit mihi actio niſi in meāꝯtumeliam facta ſit ei iniuria. et in hoc differta ꝓprio. licet quidam neſciuerint aſſignare differentiam inter eos. vt. ff. e. item. §. pe. et antepenl̓. ¶ Item patimur iniuriam ꝑ uxores noſtras. nō autem patiunt̉ vxores ꝑ maritos defendi enim uxores a viris. nō uiri ab vxoribusequum eſt. ſed et ſocer nurus. nomine cuius virin poteſtate eſt. iniuriaruꝫ agere poteſt. et itapoterit eſſe qd̓ ex vna iniuria datur tribꝰ actōiniuriaꝝ nec alicuius actio ꝑ aliuꝫ ꝯſumitur puta uxori mee filiofa. iniuria facta eſt et mihi etpatri eius et ip̄i datur actio iniuriaꝝ. vt inſtit̉..e. §. patitur. et. ff. e. l. i. §. vl. et. l. ij. Item ſi fiatiniuria cadaueri defuncti cui ſumus heredes iniuriarum actionem habemus ſpectat enim adextimationem noſtram ſi qua fiat ei iniuriaIdemqꝫ ſi fame eius cui heredes extitimꝰ laceſcatur. vt. ff. e. l. j. §. ſed et ſi forte. Datur actio

iniuriaꝝ in eum qui fecit iniuriam .i. qui ꝑcuſſitet in eum qui dolo fecit vl̓ curauit. vt cui malapugno ꝑcuteretur et in illum qui mandauit iniuriam fieri et in illum qui alium ꝯduxit vt iniuriam faceret. et in illum qui ꝑſuaſit alij. al̓s nolenti vt ſibi obediret ad iniuriam faciendaꝫ vtinſtit̓. e. §. nō ſolū. et. ff. e. l. non ſolum. i. ℟º. et. 8.ſi mādatū ⁊. §. ꝓcul̓. Eſt norādū qd̓ hͨ actō qͦdāmirabili modo datur noxalit̓. Nam in arbitriodomini eſt an velit v̓berāduꝫ eum exhibere vtita ſatiſfaciat ei. qui iniuriā paſſuſ eſt. neqꝫ eritneceſſe domino vtiqꝫ eum p̄ſtare verberanduꝫſed eliget an p̄ſtet ſeruum v̓berādum vel noxedede̓at eū vel ſufferat litis extimationem. vt.ff. e. ſed et ſi vnus. §. cum ſeruus. Item et illudnotandum qd̓ ab iniuria quis extendat̉ ratiōedelicti. qd̓ vere cōmiſerat is cui contumeliandianimo delictum obiecit alius. peccata enim nocentium nota eſſe oportet et expedit. vt. ff. eo..l. eum qui. i. ℟º. ſed niſi iniuriator excuſetur delicto iniuriati tenetur iniuriaꝝ. vt. jͣ. e. ſi nō esnūciator ¶ Item excuſatur iniuriator qui fecitiniuriam cauſa venerande rei publice vt ſi ſcutūalicuius ꝑforauit magiſtratꝰ. quia male ſe habuerit in bello. fecit enim ad vindictam maieſtatis publice. vt. ff. e. l. qd̓ rei publice. Item etexcreatione dignitatis p̄ſumitur ꝓ aliquo qd̓nō fecerit animo iniuriandi vt ſi ille qui v̓tituriure publico iudicat vel ꝓnunciat vel aliquidfacit puta iubet aliquē duci. quia decreto p̄toris nō obtemperat nō agitur iniuriarum. quiaiuris executio nō habet iniuriam. ſed et ſi cumalium contingeret locatio dominij viri induxerunt. alij nō tenentur iniuriaꝝ. Idemqꝫ in ceteris muneribus et honoribus vel in ſententia deiniuria lata. Item et ratione artis. vt ſi aſtrologus vel ſi diuinator ꝯſultus dixerit aliquemeſſe furem puniet̉ tamen ꝑ. l. vt. ff. eo. l. item ſiquis aſtro. ¶ Item nec ille tenetur iniuriarumqui non patit̉ mihi honores decerni. ſi tamen ꝑiniuriam ad tribunal alicuius me interpellaueris vexandi mei cauſa teneris mihi iniuriaꝝ. utff. e. l. iniuriarū. §. i. ⁊. ij. ⁊. iij. ⁊. iiij. ⁊. v. ⁊. viIdemqꝫ et in eo qui de libertate petit aliquemin ſeruitutem quem ſciat liberum eſſe vel aliqͦꝓclamante de ſeruitute in libertatem ip̄e ei reſiſtit ſcienter vel ꝑ calumniā. neqꝫ id facit ꝓptereuictionem vt eam ſibi conſeruet. vt. ff. e. l. nōſolum. §. vlt̓. et. l. ſi quis de libertate. ¶ Datuiactio iniuriarum in tantum in qͣntum paſſus iniuriam ad animū reuocauerit. vt ſi dicat ẜm qͦſdam ego iuro. qd̓ pͥus nollem lucrari. c. ꝙͣ patihanc iniuriam. ego puto qd̓ debeat dicere pͥusego vellenitantam ſummaꝫ amittere quā pati talem iniuriā. Nam in penis moliendis nō exaſpernandis debemꝰ eſſe ꝓmpti taxatōne tn̄ aiudicē facta. ne qͥs iuret ī infinitū ſiue ex. l. cor.ſiue exedicto p̄toris qͥs agat. vt. ff. e. l. ꝯſtitutōnibus. §. i. et inſti. e. §. pena. et. ff. de penis. l. pe.et certum eſt qd̓ grauius quis ſentit ſi amittatde ſuo quam ſi non lucretur. vel ſi iudex ſit timidus ſtet in generalibꝰ v̓bis. l. vt dicat ſolūmō