IL

et. sͣ. de epiſcopis et cle. orphanotrophos. et autent̓. ſed hodie. et inſtit̓. de ꝓcurat̉. §. ult̓. Et inclericis idem dico alias iurare ꝓhibeantur iudicio ſiſti. ut. sͣ. de ep̄is et cleri. l. cum clericis. §.penulti. ¶ Epiſcopus autem ſi per ſe non per actorem agat iurabit de calumnia propoſitis nōtactis ab eo euangelijs. ut. xͣ. de ep̄is. autent̓. ſꝫiudex. Aldricus tamē dicebat abbatem et epiſcopum de calumnia iurare. quia melius ſciuntcauſam et ſatis bene mouebatur niſi quia conſuetudo que eſt optima interpres legis contraſe haberet ¶ Parentibus autem patronis puto remitti hoc iuſiurandum. quia non eſt veriſimile eos contra liberos uel libertos calumniari. ut dicit lex vetus. ff. qui ſatiſda. co. l. de die..8. ulti. et de iureiurand̓. l. iuſiurandum. quod enim ſub iſto. t. traditur regulare eſt ſpeciēs autem generibus non genere ſpeciebus conſueuerunt deregare. ut. ff. de regul̓. iur̄. l. in toto.¶ Preſtatur autem hoc iuſiurandum poſt litēconteſtatam. ut. jͣ. e. l. ij. §. i. in ciuili cauſa et criminali ut dicit generaliter. ut. jͣ. e. l. i. et ar. jͣ. defide inſtru. l. vlti. licet quidam in criminali cauſa dicant contrarium. ar. inſti. de public̄. iudic̄.in princ̄. et. ff. de bonis eorū qui ante ſm̄am. l. i.ſed certe illa regula in infinitis fallit. ut patetcuilibet in libelli oblatōne. cauſe examinatōne.ſm̄e ꝓlatōne. Dicuntur ergo non habere ꝯmune. quia in ciuilibꝰ agitur ad quid dandum velfaciendum. In criminalibꝰ autem ut puniaturreus. ¶ Item licet ꝑmittatur tranſactio in criminali cauſa. non ideo pmittitur calumnia imoſimilitudine ſupplicij. et hoc iureiurando. punitur calunmma. Pena autem nō iurantis eſt. utſi quidem ſit actor cādat ab inſtituta actōne ꝑſententiam iudicantis. Reus autem condemnationem ſuſtineat in his capitulis que pro narratione cōprehenſa ſunt. ut. jͣ. c. l. ulti. §. ulti. et inautent̓. ut litigantes iurent. §. i. Queſtōnes queſolent fieri in iureiurando reſeruo in littera.¶ Cōdicis domini Iuſtiniani repetitepelectionis libet ſecundus explicit Incipit liber tercius De iudicijs

Xplicitis preparatorijs iudiciorum ponit de iudicijs. non Sicitde iudicio. qꝛ plura iudicia ſuntEt em̄ aliud ciuile. Aliud criminale. Et de ciuili principaliterhic tractat. Sed de criminali aliquid incidenter interſerit. ff. e. l. deſtitiſſe. et. jͣ..e. ꝓperandū. in prin. De criminali tn̄ principaliter tractat. jͣ. qui accuſa. nō poſ. et de actōibꝰ.¶ Videamus itaqꝫ quid ſit iudiciū. Et que ſintneceſſaria in eius ꝯſtitutōne. Et qualiter. Et qn̄ad effectum ꝑducatur. Quis ſit eius effectusin principio. et in fine et in medio. ¶ Iudiciumautem qn̄qꝫ ponitur ꝓ diſcretōne. quandoqꝫ ꝓactōne. ut inſtit̉. quibꝰ nō eſt ꝑmiſ. fa. te. et. jͣ. famii. hercͣ. l. i. Quandoqꝫ ꝓ ſm̄a. Vnde et diciturrei iudicate parendū. ut. jͣ. de reg̓. iur̄. l. i. Aliqn̄ponitur ꝓ inſtantia uel ordinatōne cauſe. ut. jͣ..e. l. ꝓperandū. §. i. ibi. ab obſeruatōne iudicij. etita hic accipitur et in hac ſignificatōne ita cōpetenter diffinitur. ¶ Iudicium eſt legitimusactus trium ꝑſonaꝝ ſcilicet iudicis. actoris. etrei. Nam teſtes licet plerunqꝫ in iudicijs utpoteꝑ neceſſarij ꝓducantur. ſine his tn̄ p̄t eſſe iudicium. Vel diffinitur ſicut et. sͣ. diffiniuimus arbitrium. eo excepto ꝙ arbitriū volūtarie. iudiciūneceſſario ſubitur. ¶ In ꝯſtitutōne aūt uel conſtructōne iudicij p̄cedente libelli oblatōne. de qͣdiximus. sͣ. de edendo. attendenda eſt plurimūꝑſona iudicis. an uel de facto hāc iuriſdictōemab his qui poſſunt eam dare. de quibus ꝑſoniplene dicemus. jͣ. de iur̄. om. iud̓. et ſi habeat defacto ꝯſiderandū eſt anius iudicem eum eſſe ꝑmittat. nec em̄ om̄es iudices eſſe poſſunt quidāem̄ impediūtur natura ut ſurdus et mutus et ꝑpetuo furioſus Nam ſi fuerit ad tꝑus dari quidem p̄t iudex ut ſue mentis effectus ꝙ finem dixerit ratum ſit. ſi tn̄ longius ſpacium interceſſurum ſit quo minus iudex datus oꝑam poſſit Sare incidente infirmitatē. uel neceſſariā ꝓfectione uel rei ſue familiaris periculū mutari eū iubet pretor. ¶ Impuberes vero. quia iudicio carent natura ꝓhibentur ne iudices ſint. ¶ Adultus autē iudex uel ordinarius uel delegatus aprincipe ꝯſtitui p̄t. quia omnia rite agere ei videtur ꝯceſſiſſe. Si vero delegatus ſit ab alio maior. xx. annis tenet ꝯmiſſio. et cogitur ꝓcederein cā. Si vero ſit minor. xx. annis et maior. xviijtenet delegatio. et p̄t iudicare. ſꝫ nō cogitur ꝓcedere. Si vero ſit minor. xviij. annis non tenetdelegatio niſi delegatū ſit ſcientibꝰ et ꝯſentientibus in eum. licet ſit in tali etate. ut. ff. de re.iu. l. quidā. et de arbit̓. l. cum lege. ¶ Legibusautem ꝓhibentur infames uel turpitudine notati. Aoribus ꝓhibentur femine ⁊ ſerui quiareceptū eſt ut virilibus officijs nō fungātur. etꝓbatur hoc. ff. e. l. cū pretor. §. non autem. et. l.ſi longius. et. l. cū furioſus. et. ff. de ſena. l. ij. et.sͣ. de of. p̄. p̄. l. ſi quos. et. jͣ. ad. l. iul̓. repe. l. ult̓.et de dignit̉. l. i. et. ij. et de infamibꝰ. l. i. et. ff. dereg̓. iu. l. ij. ¶ Illud certum eſt ꝙ milicia uel exercitium armoꝝ uel ſimilium nō repellit aliquē