ix
¶ Dn̄i azonis incipit prohemiū ad ſummaꝫ inſtitutōnum RubricaVaſi mō geniti pueri vel adulti lac̓ iuris cōcupiſcite inſtitutōnū dogmatā ſumite pͥmū nutrimentū vt doctrinap̄ambula informati iuſtiniani mere aminiſtratōni ſecurius inherere que a chriſtianiſſimo imꝑatore iuſtiniano regularit̓ deriuata om̄iū imꝑatoꝝ aucͣte iubet vetat vindicatpunit atqꝫ permittit. Hec ſiquidē velut almifica dominatrix nobilitat addiſcentes exhibetmagiſtratus et honores cōduplicat et ꝓfectꝰet vt vera per omnia fatear iuris ꝓfeſſores ꝑorbem terraꝝ fecit ſolennit̓ principari ⁊ ſedere in imperiali aula tribꝰ ⁊ natōes actores ⁊ reos ordine dominabili iudicātes. Per ipſam nāqꝫ vniuerſi reges regnāt iuſticia conſeruat̉ interris. et licet rhomanus princeps ſit legibusabſolutꝰ tamē digna vox eſt maieſtate regnātis legibꝰ alligatum ſe principē ꝓfiteri vt. C.deleg̓. et ꝯ. prin. l. digna vox. Ad noticiā ergolegū habēdā qua ꝯſtringr̄ vnitas hoīm debꝫquilibet anhelare ne per iuris ignorantiā a rectitudinis tramite deuiare cogat̉. Sed habetquelibet ſciētia principia ⁊ radices ſuꝑ quibusregulare cōſtituit̉ fundamentū. Vn̄ fidelit̓ cōſulo his qui cāꝝ patroni eſſe peroptāt vt ſineinſtitutōnū doctrinis ad legū ſublimitates cōſcendere nō p̄ſumant qm̄ ex alto irremediabiliter corruit qui volare ſatagit anteꝙͣ pēnas aſſumat. Ego autē azo cupiēs iuxta ꝓmiſſum perficere qͦd incepi hanc inſtitutōnū ſummā rudibꝰ offero ⁊ ꝑfectis vt ex ea quiſqꝫ ꝓ ingenui fuicapacitate ſubſidiū recipiat ⁊ iuuamēIn noīe noſtri hieſu chriſti imꝑator ceſar flauiꝰ iuſtinianꝰ almanicus goticusfrancus germanicꝰ gͣuadalicꝰ affricanꝰ piꝰ felix inclitus victor ac triūphator ſꝑ auguſtꝰ iuuētute cupide legumVius ꝓhemij dn̄i iuſtiniani ſentenciā aꝑte cōp̄hendamus. facta igit̉ cōdicis pͥma ꝯpoſitōe vt.C. de veteri. i. enu. .ij. l. §. omniaigit̉ et. §. ſed cū ꝓſpeximus anteeius emēdatōem et ſcd̓am edictōem Nā cū p̄cipit fieri edictōem ſcd̓am habuit mentōem inſtitutōnū iam ꝯpoſitaꝝ. vt. C. de emē. inſti. co.ibi vt vndiqꝫ non ſolū ⁊cͣ. et digeſtoꝝ ſeu pandectaꝝ. l. libris ꝑfectis et cōſūmatis videbat̉pleriſqꝫ nihil āmō ſuꝑ iuris ꝯpoſitōe tractand̓imo iuſtiniano imputandū. qͦd armoꝝ vſu relicto legibꝰ ⁊ ſcholaſticis diſciplinis operam daobat cū imperator gordianus dicat milites ar-
ma ſcire debere non leges. vt. C. de iur̄. deli. l.vlti. in prin. et imꝑator ſit miles et alios appellet cōmilitones vt. ff. de mili. te. l. i. ⁊ appellatōne familie princeps familie cōtineat̉. vt. ff. dev̓. ſi. familie appellatōe. ¶ Imꝑator autē adhoc fui defenſiōem ⁊ excuſatōem et excuſatōnis ratōi aſſignādo ſufficiētiſſime. Reſpōdetet aſſignet duo temꝑa vnū belloꝝ et alterumpacis in tꝑe belloꝝ neceſſaria ſunt ad ſummerei publice tuitōeꝫ iſta qͣtuor arma vſus armorum victoria triūphus in tꝑe pacis neceſſariaſunt qͣtuor ſil̓ia leges .ſ. vſus legū calūnie pulſio iuris religio princeps enī hoſtibꝰ victis. fittri ūphator vel triumphatur et expellēdo iniquitates calūniantiū ꝑ legitimos tramites vtper iuſiurandum calūnie per infamiam per penam pecuniariā vt. jͣ. de pe. teme̓ li. fit iuris religioſiſſimus. Iſta gͦ duo arma et leges parit̉debēt eſſe in principe. et alterū ſemꝑ eguit alteriꝰ auxilio et tam militaris res legibꝰ eſt intuto collocata ꝙͣ ip̄e leges armoꝝ podio ẜuate ſunt. vt. C. de iuſti. co. ꝯfir. ⁊ tāta gaudent ſimilitudine pariter ⁊ ſplendent vtilitate vt nomen armoꝝ ⁊ nomina eoꝝ qui exercent̉ in armis accōmodet̉ legibꝰ et legiſtis. Leges ergodicunt̉ arma ⁊ imperator legibus dicit̉ armarivt in principio huius ꝓhemij. et milites dicuntur aduocati nec enim ſolos noſtro imperio militare credimus illos qui gladijs et thoracibꝰnitunt̉. ſed etiā milites ꝯmilitant nāqꝫ patronicauſaꝝ qui glorioſe vocis ꝯfiſi munimine laborantiū ſpem vitam ⁊ poſteros defendūt vt. C.de aduoc̄. diu̓. iu. l. aduocari ¶ Eſt ergo militiaalia armata. alia inermis. alia lr̄ata vt. C. de ꝓximis ſacro ſcri. l. ꝓxīos bella etiā et ſi non iura dicant̉. de iure tamē gentiū fiunt p̄cepto imperatoris vel ppl̓i rhomani. Dicet quis ſi iſtaduo debet habere imꝑator et tu iuſtiniane qͣliter te habuiſti in eis inquit iuſtinianus pͥmamꝯmuniū rerū ſuſtentatōem .i. vſum/ armoꝝ nōomiſſi. imo ad eā intentōem et laborē meū retuli et militaria agmina cū omni ꝓuidentiā multiplicibꝰ ⁊ cōgruis modis correxi vetera ad meliorem ſtatū deducēdo et noua cōſtituēdo ſinenouis expēſis publicis vt. C. de iuſti. co. fir. iſtāgviam cū ſummis vigilijs. et ſumma ꝓuidentiaannuēte deo ꝑfeci hoc enim ꝓteſtant̉ barbarice gentes et alie innūeroſe ꝓuincie ſub ditōnerho. imperij ſubiecte vel deducte affrica etiaꝫſub ea contente ꝓuincie ꝓteſtat̉. quā guandalioccupauerūt et vt captiuā detinuerūt centū et.v. annis et per dei miſcd̓iam iterū ſubieci eas.rho. imperio vt in principio huius prohemij ⁊.C. de off. p̄fec. p̄. affri. l. i. Scd̓aꝫ v̓o viā iuſticieet legum om̄s ppl̓i ꝓteſtant̉. ne dū in verbis ſꝫetiam rebꝰ ipſis et factis cum legibꝰ a me compoſitis ⁊ ꝓmulgatis regant̉ ecce enim extendicuram meam ad imperiales conſtitutōes eaſqꝫ in luculentam reduxi ꝯſonantiam. poſtea extendi curam meā in immenſa volumina veterisdigeſtoꝝ prudētie ſeu pandectaꝝ vt in hͦ ꝓximo. §. om̄s et his completis deliberāui an eſſet