PhyſicoꝝAreſtotelis

quando quidem a natura. aliquando autē abalijs In vtriſqꝫ em̄ his alterari aliquid acciditſicut cum ſurgat et fiat vigilās ad actum. Manifeſtum igitur ꝙ ipſum genus alterationis inſenſibilibꝰ eſt et in ſenſibili parte anime In alioautem nullo niſi ẜm accidens¶ Hic ph̓s oſtēdit ꝙ acceptio ſcīe que fit a principio. vtcum aliquis ex ignorante factus eſt ſciens. non ſit generatio neqꝫ alteratio. quia illud quod aduenit alicui per quietationem corporalium motuum ⁊ per reſidentiam paſſionum ſenſibilium illud non aduenit alicui per motum ſiueper alterationem. ſed ſcientia que eſt cognitio ſpeculatiuaet prudentia que eſt cognitio practica ſunt huiuſmodi. ergo non adueniūt per generationem. Maior patꝫ. quia alteratio abijcit aliqͥd a ſubſtantia mobilis ⁊ non aduenitniſi per motum ⁊ inquietationem corporis ⁊ paſſionū ſenſibilium. Minor patet. Nam eo modo acquiritur ſcientia quo modo eſt vſus ẜm ſcientiam. quia per vſum ſcientia conſeruatur ⁊ per vſum acquiritur. ſed non poteſtaliquis vti ſcientia. ſi abundent in eo paſſiones. ſicut inpueris qui inſtabiles ſunt propter inquietudinem cōplexionis. quia in eis complexio multum abundat in ſubtilihumore qui eſt facile mobilis ⁊ in eis eſt calidum multuꝫqͣꝫuis calor non eſt ita acutus ſicut in iuuenibꝰ. ⁊ ille calormultum mouet. et ſic confuſio motuum corporis impedit actum anime per intellectum. ⁊ ſic ſpecies accepte abipſis continue mouentur ⁊ non ordinate ⁊ pure deferunt̉a ſpiritibꝰ animalibꝰ. ⁊ ideo ſuper eas non poteſt figi luxagentis intelligentie. vt reſultationes vniuerſales ponatin intellectu poſſibili. Et ſimile huius eſt. dicit dominꝰ Albertus in formis reſultantibꝰ in aquafluente. ille em̄ ſuntconfuſe ⁊ diſtincte videri non poſſunt. Et ideo dicit plato. ꝙ eſt in pueris ſicut in dormiente ⁊ ebrio et infirmo exhumore cerebri infecto. qꝛ ſicut ebrius non conſiderat bene niſi digeſto vino cuius calore ⁊ humore phantaſmatadiſtincta eſſe non permittebantur. ⁊ conceptiones firmeeſſe non poterant Et ſicut dormiens humido frigido deſcendente a capite. ⁊ habet virtutes ligatas animales precipue exteriores. Et ſicut infirmus humore innaturaliopilante impeditur ab apprehenſione ordinata in quadam amentia. ita pueri propter humidum fluidum opilans cerebrum ⁊ diſſipans imagines apprehenſas nō bene iudicant ẜm ſapientiam prudentiam ⁊ ſcientiam. ſic exgo non eſt factus ſciens per alterationem quādo aliquisdormiens ſurgit aut ebrius poſt digeſtione aut infirmusſi ordinetur in capite. ita etiam ille qui primo accipit ſcientiam. ⁊ ideo non eſt alteratus in intellectu ab aliquo mouente. Ebrius em̄ aut dormiens aut infirmus non poterat vti ſcientia ẜm actum. ſed facta tamen mutatione incorꝑe non in intellectu. ꝑ quā mutatiōem corpus venit inſtatum ordinatum tunc poteſt vtiſcientia. quia tunc inerat ei potentia vtendi ſcientia ẜm ꝙ congruū erat. ⁊ huiꝰaliquid fit in exiſtentia ſcientie quando ex principio accipitur. quoniam quies turbationis in corpore quedaꝫ eſt reſtauratio intellectꝰ vt reſultare poſſint in ipſo que ante nōreſultabant. Et hac de cauſa infantes non poſſunt addiſcere in infantuli etate. ⁊ etiam cum primo incipiunt iudicare de rebus. Similiter dicit philoſophus ꝙ ſenioribꝰin quibus quies iam facta eſt non competit bene iudicare. Et ſubiungit philoſophus ꝙ pluribus de cauſis fit

ſtatus turbationum. aliquando enim fit a natura. ⁊ hocquando etas debita accedit. et hoc eſt cōmune in omnibꝰaliquando autem fit per ſtudium ordinans paſſiones. operantur auteꝫ ad hoc excercitia bona ⁊ liberalia. ⁊ precipuevirtus que eſt caſtitas. quia peccatum incontinentie ſubijcit hominem paſſionibus que impediunt intellectus cōprehenſionem. ſicut in pueris impedit etas. quia illud qd̓in pueris facit etas hoc facit in luxurioſis paſſio. propterquod in ethicis peccatum incontinētie inter puerilia. peccata computatur. In vtriſqꝫ autem his accidit intellectus facta quadam in corpore alteratione. ſicut dictum eſtde dormiente. qui digeſto humido frigido organis ſenſuum ſolutis ſurgit ⁊ fit vigilans ad actum Et ſimilitereſt in eo qui accipit ſcientiam mutatione facta in corporeſuo ẜm modum prehabitum. ideo non fit ſcientia in inteſlectu. ita ꝙ intellectus alteretur per ſe ⁊ eſſentialiter. neqꝫſic fit in eo ꝙ ſcientia ſequatur quandam alterationem factam circa intellectum. ſed fit in eo ꝙ ſequitur per accidēsquandam alterationem factam in corpore. Dicitur em̄per accidens ſcientiam ſequi alterationem. Nam illa alteratio non per ſe eſt cauſa ſcientie illius. ſed facta alteration ordinata fit experimentalis collectio particularium ⁊remanens ſtat in anima ſenſibili. et tunc luce intellectusagentis fit ſcientia in anima ſine aliqua intellectus mutatione. Manifeſtum eſt igitur ex predictis ꝙ ſolum veraalteratio eſt in corporibus diſtinctis ſenſibilibus qualitatibus. et etiam in ſenſibili parte anime exteriori ⁊ interiori. que eſt cōcupiſcibilis ⁊ in nullo alio. ⁊ ideo partes anime ſenſibilis cum indigeant corpore nō poſſunt ẜm illosactus ẜm quos eo indigent ſeparari.Itruꝫ iolū contingat.fieri motum alterationis ẜm qualitates ſenſibiles tercie ſpeciei qualitatis¶ Arguitur primo ꝙ non. quoniaꝫ habitus ⁊ diſpoſitiones acquiruntur de nouo in aliquo ſubiecto ⁊ etiaꝫ remouentur. ſed hoc fit niſi per mutationem. ſed om̄is mutatio ad qualitatem dicitur alteratio. Confirmatur perAreſtotelem quinto huius dicentem. ꝙ motus de ſanitate in egritudinem contrariatur motui de egritudine in ſanitatem. quod non poneretur niſi in ipſis eſſet alteratio.Confirmatur ſecundo. ad omnem qualitatem eſt per ſemotus que ſuſcipit magis ⁊ minus ⁊ intenditur ⁊ remittitur. ſanitas aūt ⁊ egritudo ſuſcipiunt magis ⁊ minus.intenduntur ⁊ remittuntur. ergo ad ipſas eſt alteratio.¶ Secundo ſic. vbicunqꝫ eſt mutatio de vna qualitate contraria in aliam qualitatem contrariam ibi eſt alteratio. de virtute aūt ad vicium aut econtra eſt mutatio devna qualitate contraria in aliam. ergo ⁊c̄. ¶ Tercio ſic. ſiin qualitatibus prime ſpeciei non eſſet alteratio per ſe hocet ideo. quia prius facta eſt alteratio in alijs qualitatibus. vt ſanitas ad alterationem factam inter qualitatesactiuas ⁊ paſſiuas. ſed hoc non impedit. quia ad qualitates ſecundas tercie ſpeciei ſicut ad albedinem et nigredinem eſt per ſe alteratio. ⁊ tamen ipſa non fit in ipſis niſiper actionem ⁊ per paſſionem qualitatum primarum. ergo nō ſolum in qualitatibus tercie ſpeciei eſt per ſe alteratio ¶ Quarto ſic. durum ⁊ molle ſunt deſecunda ſpeciequalitatis. ⁊ tamen ad ipſas eſt per ſe alteratio. ſicut etiaꝫad rarum ⁊ denſum. humidum ⁊ ſiccum. ergo ad quali-

G g iij