QuartusLiber
iſtā intētōeꝫ nō mouet areſto. iſtā queſtionē. ſꝫ iſta queſtio mouet̉ in textu. An tp̄us dependeat ab aīa noſtraDixerūt em̄ aliqͥ tꝑ̄s nō eſſe aliqͥd p̄ter oꝑatōnem aīeeo ꝙ tꝑs ē numerus motꝰ ẜm pͥus ⁊ poſteriꝰ. numerāt ſimil̓r pͥus ⁊ poſterius non ſunt aīa nō exiſtente. igit̉ẜm ip̄os. tp̄s nō hꝫ eſſe aīa nō exn̄te et hec ē opinio auerroys quē imitat̉ doctor ſanctus dicens. ꝙ tp̄s depēdeat in eſſe ſuo quātitatiuo ⁊ actuali ab ip̄a aīa intellectīaimaginant̉ em̄ illā poſitōem ſuſtinētes. ꝙ tp̄s hꝫ duplexeſſe. ſcꝫ potentiale et actuale. Dicunt ergo ꝙ tp̄s quantum ad eius eſſe eſſentiale qd̓ hꝫ a nunc nullo mōˡ depedet ab aīa. Neqꝫ etiā quantū ad eius eē quātitatiuū etpotentiale. ſed ſolū quātū ad eē quātitatiuū actuale Sꝫhec opinio ē imꝑfecta. Et iō ẜm auicennā ⁊ dn̄m albertum dd̓m eſt. ꝙ tp̄s nō habeat eē ab aīa exn̄te nec quātum ad eē eius actuale. nec quantū ad eē eiꝰ quātitatmpotētiale. qꝛ ſic̄ tp̄s eēt ꝑtim ens reale et ꝑtim ens rōisqm̄ ad cōplementū ſue nature eēt ens ratōnis ⁊ qͣꝫtumad eius eſſe potentiale eēt ens reale. iſtud āt eſt incōueniens. qꝛ ex diuerſis entibꝰ realibꝰ nō fit aliqͦ mō vnumꝓprie. igit̉ nec ex ente reali ⁊ rōis q̄ plus dn̄t qͣꝫ duo entia realia p̄t fieri vnū hoc mō. Preterea nō plus tempꝰdependet ab aīa qͣꝫ motus. motꝰ vero nullo mō dependet ab aīa. igit̉ nec tp̄s. Maior pꝫ. qm̄ ſi tp̄s plus depederet ab aīa qͣꝫ motus hoc eſſet ex eo. qꝛ tp̄s numerus ēaut ex eo ꝙ tp̄s hꝫ ꝑtes ſucceſſiuas. neutꝝ illoꝝ dd̓m ēNō pͥmū. qꝛ tunc oīs numerus dependeret ab aīa qd̓falſum eſt. aīa em̄ lꝫ ſit pͥncipiū numeratōis nō tn̄ ē pͥncipium numeri neqꝫ facit effectiue numeꝝ ſed ſolū diuidens ꝯtinuū. Nō ſucceſſiuū qm̄ tūc nō minus motusdependeret ab aīa qͣꝫ tp̄s. eo ꝙ ꝑtes motꝰ nō ſunt plusꝑmanētes qͣꝫ ꝑtes tꝑis. Preterea d̓t dn̄s albertꝰ ſi tp̄sab aīa dependeret. ſeq̄ret̉ vnā deriſio. ſcꝫ ꝙ eſſent pluratꝑa. uel ꝙ eēt ſil̓ tp̄s ⁊ nō eēt. neutꝝ illoꝝ eſt ꝯueniens.pͥmū nō eſt ꝯueniens. qꝛ ad multitudinē numerantiuꝫmultiplicarent̉ tꝑa. Scd̓m nō eſt incōueniens. nā tpuserit vno numerate. et alio nō numerante tp̄s nō erit. etſic ſil̓ erit et nō erit. Et eſt notandū. ꝙ ad numerandūtria reqͥrunt̉. ſcꝫ illa q̄ numerant̉ q̄ ſunt res numerate. ⁊illud qd̓ numerat qd̓ eſt ip̄a aīa intellectiua cui ſolū cōuenit numerare. qꝛ brutis hoc nō ꝯuenit. ⁊ illud qͦ numerat̉ res qd̓ eſt numerus formalis de genere quātitatis. talis aut numerus eſt in rebꝰ numeratis ſubiectiueet aīa numerans reperit ip̄m in ip̄is rebꝰ et nō fingit inſua numeratōe. et etiā talis numerꝰ diſtinguit̉ ab ip̄isrebꝰ realiter. ⁊ ſic ſecluſa oꝑatōne aīe reꝑitur materialenumeri in ip̄is rebꝰ et etiā formale ꝙ eſt quātitas diſcreta inherens ip̄is rebꝰ. Exquo pꝫ. ꝙ ſecluſa oꝑatōne aīenumerus hꝫ eſſe actu in rebꝰ. lꝫ tn̄ actual̓r non numeretres ip̄as aīa nō exn̄te ſed ſolū aptitudine. Unde ad hͦꝙ ſit actu numerus nō reqͥrit̉ ꝙ actual̓r numeret res. ſꝫſufficit ꝙ actual̓r res numerari poſſint ꝑ talē numeꝝ. ſicut ad hoc ꝙ ſit menſura vini nō reqͥrit̉ ꝙ actual̓r menſuret vinū. ſꝫ ſufficit ꝙ aptitudinaliter menſuret. Seddiceres numerus eſt multitudo ex vnitatibꝰ aggregata.tales aūt nō ſunt aggregate niſi ꝑ aīam. igit̉. Ad hocdd̓m eſt. ꝙ ille vnitates ſunt aggregate aptitudine ⁊ nōactu nō exn̄te aīa. ⁊ hͦ ſufficit. qꝛ aggregata in definitiōenumeri d̓t aptitudinē ¶ Ad obiecta in oppoſitū Adpͥmū dd̓m eſt. ꝙ ſecluſa aīa pͥus et poſterius in tꝑe ſuntactu numerabilia. qꝛ actu hn̄t aptitudinē vt poſſint accipi ineſſe diſcreto. Et ad improbatōnem dd̓m eſt. ꝙ
ad rōnem pͥoris ⁊ poſterioris nō reqͥrit̉ actualis cōpatio q̄ ſolū fit ꝑ aīam. ſed ſufficit cōꝑabilitas quā hꝫ nonexn̄te aīa. iō ſtꝭ actu pͥus et poſterius p̄ter aīe oꝑatōeꝫAd ſcd̓m dd̓m eſt. ꝙ ſi nūqͣꝫ eſſet aīa numerans adhuc decē canes eſſent numerabiles ꝑ decē vnitates. ⁊ iōneganda eſt maior. ꝙ ſi nō eſſet numerans impoſſibileeſſet numerabile eſſe. ⁊ illā ꝓpōem ph̓s ponit arguendoad vnā ꝑtē queſtionis. nō tn̄ aſſeredo ea. Ad terciuꝫdd̓m eſt. ꝙ tp̄s nō eſt ſubiectiue in motu. qꝛ hꝫ eſſe expanſum in ip̄o mobili quēadmodū ⁊ motꝰ. ſed eſt ineoſubiectiue in quantū in ip̄o eſt pͥus ⁊ poſterius ẜm duratōem. qm̄ tp̄s menſurat motū ẜm extenſionē duratōnis quā hꝫ. et nō rōne extenſionis quā hꝫ in ſuo mobili.aut rōne ſue magnitudinis ſupra quā fit motꝰ. Adquartū negat̉ minor. Et ad eius ꝓbatōem dd̓m eſt. ꝙexn̄s ſub terra lꝫ nō ꝑciperet motu pͥmi mobilis ẜm ſe.vtiqꝫ tn̄ ꝑciperet ip̄m in ſuis effectibꝰ ſcꝫ gr̄a alicuiꝰ motus localis aut alteratōnis ⁊ ſic de alijs. qꝛ oēs illi motus cauſantur a primo motu.Sextum dupium eſtQuot modis accipit̉ eternitas. Sol̓o tribꝰ modis.pͥmo mō ꝓprie et ſic eſt ſpaciū pͥncipio ⁊ fine carens nōhn̄s in ſe pͥus ⁊ poſterius. nec aliqͥd ſucceſſionis. qꝛ nōmenſurat id qd̓ fit vel mutat̉ ſed potiꝰ qd̓ ſtat. vno mōnihil amittens in p̄terito nec acqͥrens aliqͥd in futuro. etſic loquendū eſt in ꝓpoſito de eternitate. Scd̓o mō accipit̉ minꝰ ꝓprie et ſic eſt ſpaciū rei incōmutabil̓ ẜm oēꝫſpem mutatōis lꝫ habeat pͥncipiū in eē ⁊ hoc mō neceſſaria dicunt̉ eſſe eterna ⁊ impoſſibilia ſimpl̓r. et iō neceſſaria et impoſſibilia ꝑ ſe nullo mō hn̄t eſſe in tꝑe. qꝛ inp̄terito ⁊ futuro eodē mō ſe hn̄t ſicut dyamētꝝ eē aſſimetꝝ ⁊ dyametꝝ eſſe ſimetꝝ vnū em̄ hoꝝ ſꝑ fuit eſt eterit veꝝ. alteꝝ vero ſꝑ fuit eſt et erit falſum. Nō aūt ſiceſt de neceſſarijs et impoſſibilibꝰ ꝑ accn̄s q̄ ẜm eſſe recipiunt variatōem et illa de cā cadunt ſub tꝑe ⁊ in hͦ ſenſu ꝑipatetici mentōem vident̉ facere de eternitate. ⁊ ſicnō diſtīguit̉ ꝯtra euiternitatē Tercio mō accipit̉ etemitas improprijſſime ⁊ eſt ſpaciū variatū. qd̓ nō hꝫ pͥncpium neqꝫ fine. ſub qͦ mō adhuc minus ꝓpr̄ie d̓r eternitas ſpaciū hn̄s pͥncipiū et nō finē ⁊ vtroqꝫ illoꝝ modorum mundꝰ a ph̓is qͥbuſdā d̓r eternus. cū tn̄ abſqꝫ dubio tꝑalis ſit. qm̄ corꝑa q̄ ſunt in ip̄o mouent̉ ⁊ mutant̉q̄ mutatio hꝫ pͥus ⁊ poſterius. ⁊ iō ſi ꝑ impoſſibile poneret̉ nō habere pͥncipiū et finē. adhuc tꝑalis eēt cū motus eiꝰ mēſuret̉ tꝑe ⁊ mobilia ſua numerent̉ nūctꝑisCSeptimum dubium rieQuid e eternitas ꝓprie accepta. Sol̓o eſt mora ſiueſpaciū ꝯtinuū nō interſectū. qꝛ totū ſuū eſſe ſil̓hꝫ ⁊ ꝑfecte. Morā qͥdē vocat eternitatē gilberꝰ porretanus.ſpaciū aūt yſaacyſrahelita ph̓s. Cū aūt d̓r mora nō eſtintelligendū ꝙ ſit mora tꝑis. vel aliqͥs curſus momentitꝑis. ſed vocat̉ mora ꝑmanentia eius indeficiēs q̇ eadēmora ſpaciū vocat̉ ẜm ꝙ ambit totū eē indeficiens Etd̓r ꝯtinuū ſpaciū. nō qꝛ hꝫ ꝑtes ſicut qͣꝫtitas ꝯtinua. ſꝫqꝛ nunqͣꝫ defuit nec deeſt nec deerit vnqͣꝫ ſtans ſꝑ incomutabiliter in ſeip̄a. Interſectū em̄ d̓r qd̓ hꝫ ꝑtes vtriuſqꝫ abciſas ſicut tꝑs cuiꝰ pͥor ꝑs p̄terijt ⁊ nō eſt. ⁊ ꝑs poſterior futura expectat̉ ⁊ nō ē. Id aūt qd̓ de ip̄o eſt accipere quietū indiuiſibile pn̄s nunc eſt qd̓ inſtat ſed ſic nō
31