Druckschrift 
Commentaria in libros Physicorum Aristotelis secundum viam Albertistarum cum textu
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

QuartusLiber

iſtā intētōeꝫ mouet areſto. iſtā queſtionē. ſꝫ iſta queſtio mouet̉ in textu. An tp̄us dependeat ab aīa noſtraDixerūt em̄ aliqͥ tꝑ̄s eſſe aliqͥd p̄ter oꝑatōnem aīeeo tꝑs ē numerus motꝰ ẜm pͥus poſteriꝰ. numerāt ſimil̓r pͥus poſterius non ſunt aīa exiſtente. igit̉ẜm ip̄os. tp̄s hꝫ eſſe aīa exn̄te et hec ē opinio auerroys quē imitat̉ doctor ſanctus dicens. tp̄s depēdeat in eſſe ſuo quātitatiuo actuali ab ip̄a aīa intellectīaimaginant̉ em̄ illā poſitōem ſuſtinētes. tp̄s hꝫ duplexeſſe. ſcꝫ potentiale et actuale. Dicunt ergo tp̄s quantum ad eius eſſe eſſentiale qd̓ hꝫ a nunc nullo mōˡ depedet ab aīa. Neqꝫ etiā quantū ad eius quātitatiuū etpotentiale. ſed ſolū quātū ad quātitatiuū actuale Sꝫhec opinio ē imꝑfecta. Et ẜm auicennā dn̄m albertum dd̓m eſt. tp̄s habeat ab aīa exn̄te nec quātum ad eius actuale. nec quantū ad eiꝰ quātitatmpotētiale. qꝛ ſic̄ tp̄s eēt ꝑtim ens reale et ꝑtim ens rōisqm̄ ad cōplementū ſue nature eēt ens ratōnis qͣꝫtumad eius eſſe potentiale eēt ens reale. iſtud āt eſt incōueniens. qꝛ ex diuerſis entibꝰ realibꝰ fit aliqͦ vnumꝓprie. igit̉ nec ex ente reali rōis plus dn̄t qͣꝫ duo entia realia p̄t fieri vnū hoc. Preterea plus tempꝰdependet ab aīa qͣꝫ motus. motꝰ vero nullo dependet ab aīa. igit̉ nec tp̄s. Maior pꝫ. qm̄ ſi tp̄s plus depederet ab aīa qͣꝫ motus hoc eſſet ex eo. qꝛ tp̄s numerus ēaut ex eo tp̄s hꝫ ꝑtes ſucceſſiuas. neutꝝ illoꝝ dd̓m ē pͥmū. qꝛ tunc oīs numerus dependeret ab aīa qd̓falſum eſt. aīa em̄ lꝫ ſit pͥncipiū numeratōis tn̄ ē pͥncipium numeri neqꝫ facit effectiue numeꝝ ſed ſolū diuidens ꝯtinuū. ſucceſſiuū qm̄ tūc minus motusdependeret ab aīa qͣꝫ tp̄s. eo ꝑtes motꝰ ſunt plusꝑmanētes qͣꝫ ꝑtes tꝑis. Preterea d̓t dn̄s albertꝰ ſi tp̄sab aīa dependeret. ſeq̄ret̉ vnā deriſio. ſcꝫ eſſent pluratꝑa. uel eēt ſil̓ tp̄s eēt. neutꝝ illoꝝ eſt ꝯueniens.pͥmū eſt ꝯueniens. qꝛ ad multitudinē numerantiuꝫmultiplicarent̉ tꝑa. Scd̓m eſt incōueniens. tpuserit vno numerate. et alio numerante tp̄s erit. etſic ſil̓ erit et erit. Et eſt notandū. ad numerandūtria reqͥrunt̉. ſcꝫ illa numerant̉ ſunt res numerate.illud qd̓ numerat qd̓ eſt ip̄a aīa intellectiua cui ſolūuenit numerare. qꝛ brutis hoc ꝯuenit. illud numerat̉ res qd̓ eſt numerus formalis de genere quātitatis. talis aut numerus eſt in rebꝰ numeratis ſubiectiueet aīa numerans reperit ip̄m in ip̄is rebꝰ et fingit inſua numeratōe. et etiā talis numerꝰ diſtinguit̉ ab ip̄isrebꝰ realiter. ſic ſecluſa oꝑatōne aīe reꝑitur materialenumeri in ip̄is rebꝰ et etiā formale eſt quātitas diſcreta inherens ip̄is rebꝰ. Exquo pꝫ. ſecluſa oꝑatōne aīenumerus hꝫ eſſe actu in rebꝰ. lꝫ tn̄ actual̓r non numeretres ip̄as aīa exn̄te ſed ſolū aptitudine. Unde ad ſit actu numerus reqͥrit̉ actual̓r numeret res. ſꝫſufficit actual̓r res numerari poſſint talē numeꝝ. ſicut ad hoc ſit menſura vini reqͥrit̉ actual̓r menſuret vinū. ſꝫ ſufficit aptitudinaliter menſuret. Seddiceres numerus eſt multitudo ex vnitatibꝰ aggregata.tales aūt ſunt aggregate niſi aīam. igit̉. Ad hocdd̓m eſt. ille vnitates ſunt aggregate aptitudineactu exn̄te aīa. ſufficit. qꝛ aggregata in definitiōenumeri d̓t aptitudinē Ad obiecta in oppoſitū Adpͥmū dd̓m eſt. ſecluſa aīa pͥus et poſterius in tꝑe ſuntactu numerabilia. qꝛ actu hn̄t aptitudinē vt poſſint accipi ineſſe diſcreto. Et ad improbatōnem dd̓m eſt.

ad rōnem pͥoris poſterioris reqͥrit̉ actualis cōpatio ſolū fit aīam. ſed ſufficit cōꝑabilitas quā hꝫ nonexn̄te aīa. ſtꝭ actu pͥus et poſterius p̄ter aīe oꝑatōeꝫAd ſcd̓m dd̓m eſt. ſi nūqͣꝫ eſſet aīa numerans adhuc decē canes eſſent numerabiles decē vnitates.neganda eſt maior. ſi eſſet numerans impoſſibileeſſet numerabile eſſe. illā ꝓpōem ph̓s ponit arguendoad vnā ꝑtē queſtionis. tn̄ aſſeredo ea. Ad terciuꝫdd̓m eſt. tp̄s eſt ſubiectiue in motu. qꝛ hꝫ eſſe expanſum in ip̄o mobili quēadmodū motꝰ. ſed eſt ineoſubiectiue in quantū in ip̄o eſt pͥus poſterius ẜm duratōem. qm̄ tp̄s menſurat motū ẜm extenſionē duratōnis quā hꝫ. et rōne extenſionis quā hꝫ in ſuo mobili.aut rōne ſue magnitudinis ſupra quā fit motꝰ. Adquartū negat̉ minor. Et ad eius ꝓbatōem dd̓m eſt.exn̄s ſub terra lꝫ ꝑciperet motu pͥmi mobilis ẜm ſe.vtiqꝫ tn̄ ꝑciperet ip̄m in ſuis effectibꝰ ſcꝫ gr̄a alicuiꝰ motus localis aut alteratōnis ſic de alijs. qꝛ oēs illi motus cauſantur a primo motu.Sextum dupium eſtQuot modis accipit̉ eternitas. Sol̓o tribꝰ modis.pͥmo ꝓprie et ſic eſt ſpaciū pͥncipio fine carenshn̄s in ſe pͥus poſterius. nec aliqͥd ſucceſſionis. qꝛmenſurat id qd̓ fit vel mutat̉ ſed potiꝰ qd̓ ſtat. vnonihil amittens in p̄terito nec acqͥrens aliqͥd in futuro. etſic loquendū eſt in ꝓpoſito de eternitate. Scd̓o accipit̉ minꝰ ꝓprie et ſic eſt ſpaciū rei incōmutabil̓ ẜm oēꝫſpem mutatōis lꝫ habeat pͥncipiū in hoc neceſſaria dicunt̉ eſſe eterna impoſſibilia ſimpl̓r. et neceſſaria et impoſſibilia ſe nullo hn̄t eſſe in tꝑe. qꝛ inp̄terito futuro eodē ſe hn̄t ſicut dyamētꝝ aſſimetꝝ dyametꝝ eſſe ſimetꝝ vnū em̄ hoꝝ ſꝑ fuit eſt eterit veꝝ. alteꝝ vero ſꝑ fuit eſt et erit falſum. aūt ſiceſt de neceſſarijs et impoſſibilibꝰ accn̄s ẜm eſſe recipiunt variatōem et illa de cadunt ſub tꝑe in ſenſu ꝑipatetici mentōem vident̉ facere de eternitate. ſic diſtīguit̉ ꝯtra euiternitatē Tercio accipit̉ etemitas improprijſſime eſt ſpaciū variatū. qd̓ hꝫ pͥncpium neqꝫ fine. ſub adhuc minus ꝓpr̄ie d̓r eternitas ſpaciū hn̄s pͥncipiū et finē vtroqꝫ illoꝝ modorum mundꝰ a ph̓is qͥbuſdā d̓r eternus. tn̄ abſqꝫ dubio tꝑalis ſit. qm̄ corꝑa ſunt in ip̄o mouent̉ mutant̉ mutatio hꝫ pͥus poſterius. ſi impoſſibile poneret̉ habere pͥncipiū et finē. adhuc tꝑalis eēt motus eiꝰ mēſuret̉ tꝑe mobilia ſua numerent̉ nūctꝑisCSeptimum dubium rieQuid e eternitas ꝓprie accepta. Sol̓o eſt mora ſiueſpaciū ꝯtinuū interſectū. qꝛ totū ſuū eſſe ſil̓hꝫ ꝑfecte. Morā qͥdē vocat eternitatē gilberꝰ porretanus.ſpaciū aūt yſaacyſrahelita ph̓s. aūt d̓r mora eſtintelligendū ſit mora tꝑis. vel aliqͥs curſus momentitꝑis. ſed vocat̉ mora ꝑmanentia eius indeficiēs eadēmora ſpaciū vocat̉ ẜm ambit totū indeficiens Etd̓r ꝯtinuū ſpaciū. qꝛ hꝫ ꝑtes ſicut qͣꝫtitas ꝯtinua. ſꝫqꝛ nunqͣꝫ defuit nec deeſt nec deerit vnqͣꝫ ſtans ſꝑ incomutabiliter in ſeip̄a. Interſectū em̄ d̓r qd̓ hꝫ ꝑtes vtriuſqꝫ abciſas ſicut tꝑs cuiꝰ pͥor ꝑs p̄terijt eſt. ꝑs poſterior futura expectat̉ ē. Id aūt qd̓ de ip̄o eſt accipere quietū indiuiſibile pn̄s nunc eſt qd̓ inſtat ſed ſic

31