Druckschrift 
Commentaria in libros Physicorum Aristotelis secundum viam Albertistarum cum textu
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

SecūdusLiber

Eſt tamē differentia. qͥa motus ſagitte eſt violentꝰ paſſo non conferat vim. hoc eſt ſagitta habet inclinatōeꝫad talem motū. ſed naturalia dirigunt̉ naturaliter ab intelligētia. qͥa qn̄cūqꝫ aliqd̓ mobile ē naturalit̉ ſubordina mouenti. tunc quicqͥd in mobili acquirit̉ a mouente eſtnaturale. ſed naturalia ſūt ſubordinata intelligētie errāti. ſic āt ſagitta ē ſubordīata ſagittāti ip̄ſſio a ſagittāte facta ē violēta. Et ē notādū nat̉a eodē agitꝓpter finē in ſingulis qm̄ aliqͥd dicit̉ agere ꝓpter finē inqͣꝫtum determinat̉ ad finē. tribꝰ aūt modis aliqua determinant̉ ad finē. igit̉ tribꝰ modis agūt ꝓpter finē. Maior ptꝫqͥa agere ꝓpter finem eſt ſe ad talem finē determīare. Mnor ꝓbatur. qͥa vnꝰ modus determīatōnis eſt pure actiuus qn̄ ſcꝫ agēs ſeip̄m determīat ad aliqd̓ agēdū liberāelectōnem. electio eſt actus voluntatis intellectus.ideo oportet talis modus ſolū fiat in habentibꝰ intellectum Determīare em̄ ſe ad finē ē cognoſcere ordinatōneꝫfinis ad media. hoc aūt ſolū eſt in habentibꝰ actuꝫ intellectus cuiꝰ eſt ordinare. Secūdus modus partim actiuuset partim paſſiuus. qͥa fit occurſum determinati obiectiad cuiꝰ pn̄tiā mouet̉ aliquid naturali inſtinctu ad ꝓſecūtionē aut fugā illius Et iſte modus eſt in aīalibꝰ brutismodus dicit̉ actiuus ex parte ip̄ius obiecti qd̓ mouet ſenſum ip̄ius aīalis. dicit̉ paſſiuus qͣꝫtū ad executōem inqͣꝫtum ſcꝫ pn̄te oblecto ad executōnem mouet̉ aīal abſqꝫ eo ordinet media ad finē. ſicut fit in hoīe. ideo qͣꝫuis brutum cognoſcat qn̄qꝫ naturaliter finē ad quē mouet̉. tamē cognoſcit finē ſub rōne finis. qͥa cognoſcit finē ſubrelatōne ad media. qd̓ eſt ꝓprie cognoſcere finē. Terciusmodus eſt pure paſſiuus qui ꝓuenit ex motione agentisa quo talis forma imprimit̉ materie ad quā formā ſequitoꝑatio que eſt finis illius nature. iſte modus agendipter finē ē ſine cognitōne illius qd̓ mouet̉ ꝓpter finē. preſupponens tn̄ cognitōnē in mouente qd̓ eſt cauſa talis reinaturalis Differūt tn̄ iſti modi determīatōnis ad finē. qͥaprimꝰ ſit intellectū. ſecūdus ſenſuꝫ. tercius formānaturalē. Ex quibꝰ pn̄t elici tria correlaria. Quoꝝ pͥmū ē in motibꝰ brutoꝝ aīaliū naturaliū eſt error ſicut inoperibꝰ humanis. qꝛ oꝑa in aīalibꝰ brutis naturalibꝰ fiūtab intelligentia a qua ad ſuos fines dirigūtur. oꝑa aūt humana fiūt ab intellectu humano quare in illis operatōnibus magna reperit̉ diuerſitas. Secūdū correlariū ē natura occulte operat̉ in rebꝰ qͥa ipſa dirigit̉ ab intelligentiacuiꝰ virtus eſt nobis occulta. ſic opera facta virtute intelligentie ſunt occulta. Terciū eſt aīalia bruta ſuas operationes operant̉ determīate. qͥa agūtur ab aliquo agēte infallibili determīato. hoc eſt qd̓ cōmuniter dicit̉. opnature eſt opus intelligentie errantis. Sed diceres exillo ſequit̉ natura ageret̉ ageret. Ad hoc ē dicēdū duobꝰ modis aliqua res agit. Uno principaliter effectiue ſic potius pure naturalia agūtur qͣꝫ agant. Aliomodo ſecūdario effectiue hoc eſt ſubeffectiue ſic etiā oicūt̉ agere qꝛ hn̄t intra ſe aliquā formā ab agēte receptāquā ꝯcurrūt ad actōem ꝓpter finē. exēpli gr̄a. graue ī ſe hꝫformā grauitatis quā ꝯuenit ad motōem grauis in lo deorſū ē finis. Ad 2ᵐ dd̓m eſt lꝫ generatōes corruptōnes fiant in infinitū ẜm numerū. eo generatō vnius ē corruptio alterius ecōtra. tn̄ q̄libet generatō ꝑticularis q̄libet alia actio nature hꝫ fine determīatū. durat in infinitū. vn̄ ꝟtus finita cuiuſmodi ē natura. poſſit mouere ī infinitū ẜm duratōem. Aut dd̓m ē. duplexeſt finis. qͥd ā ē finis tꝑis ſiue duratōnis. ſic generatōes

et corruptōnes hn̄t finē. illo accipit̉ finis īpoſito. Alius eſt finis gr̄a cuiꝰ aliqͥd fit. ſic generatōneset corruptōnes bn̄ hn̄t finē gr̄a cuiꝰ fiūt vn̄ fiūt ꝓpterſeruatōnē ſpeciei tanqͣꝫ ꝓpter finē. ſic capit̉ hic finis. Adterciū dd̓m ē. talis pluuia eleuat̉ ſurſū neqꝫ deſcēditneceſſitate materie. ſꝫ ꝓpter augmētatōeꝫ terrenaſcentiū.ꝓpter adequatōnē elemētoꝝ intra ſe. lꝫ aliqn̄ noceat aliquibꝰ terrenaſcentibꝰ. tn̄ vl̓iter hoc facit ſꝫ caſu hoctingit ꝓpter ꝯꝑatōnem cauſe vl̓is ad effectū ꝑticularemAd argumētū qd̓ fuit ꝯtra pͥmā ꝑte q̄ſiti dd̓m eſt. licꝫnatura impedita ſꝑ facit qd̓ melius ē. ip̄a tn̄ impeditaꝓpter alicuius principioꝝ naturaliū corruptōnem aut diſproportōneꝫ pōt aliqͥd ꝓducere qd̓ eſt melius ſimpliciter. Et ad cōfirmatōne dd̓m eſt. quicqͥd dirigit̉ ab agēte infallibili infallibiliter in ſua oꝑatōne nunqͣꝫ fallit̉. modo lꝫ natura ab agente infallibili dirigat̉. hoc tn̄ eſt infallibiliter ex ꝑte ip̄ius nature. qm̄ tale ages permittit qn̄qꝫ naturā a ſua oꝑatō ne impediri. Ad primū qd̓ fuittra ſecūdā partē qͣſiti dicēdū eſt qͣꝫuis in monſtro p̄t ꝯſeruari eſſe ſpecificū rōe ſubiecti talis deformitatꝭ. illoa natura intēdit̉. tn̄ tale ꝯſeruat̉ ī eo rōe deformitatꝭnec vt ſic a natura intēdit̉. Aut dd̓m ē duplex ē naturaſcꝫ vl̓is ꝑticularis. natura at ꝑticulatis intēditſtrū. qꝛ intēdit bonū effectꝰ ꝑticularis. mōſtrū āt ē defectꝰeffectꝰ ꝑticularis. igit̉ intēdit̉ a natura ꝑticulari. intēdit̉aūt a natura vl̓i abſolute qꝛ ſic intēderet aliqd̓ malumnature. ſꝫ ẜm tale monſtrū facit ad decorē vniuerſiduobꝰ modis ꝯtingit ſcꝫ difecte indirecte Directe qꝛ decor vniuerſi ꝯſiſtit ī ordine reꝝ. ſꝫ ex hoc aliqͣ deficiūt aꝑfectōe alioꝝ in diuerſis ſpēbꝰ aut ī vna fit ordo in rebꝰ Indirecte qꝛ oppoſita iuxta ſe poſita magis eluceſcūt ſic imꝑfecta poſita circa ꝑfecta faciūt ꝑfecta ꝑfectiora. Ad 2ᵐdd̓m ē. lꝫ monſtrū accidens faciat ad decorē vniuerſivt ꝓbatū fuit tn̄ ſe. qm̄ ſolū ſpecies corꝑa ſimplicia ſunt de eſſentiali ꝑfectōne vniuerſi Un̄ ꝯcedit̉. a natura vl̓ inqͣꝫtū dirigit̉ ab intelligentia bn̄ pōt attēdi monſtrū. qꝛ illa intēdit illud qd̓ ſe vel accn̄s p̄t facere addecore vniuerſi. Natura vero ꝑticularis dūtaxat intendit ꝑfectōem indiuidui nullo mōſtrū intēdit. Sꝫ diceres natura ꝑticularis nutrit mōſtrū ip̄m in eſſe cōſeruat. igit̉ natura ꝑticularis intēdit mōſtrū. Ad dd̓m eſt interemptōem ꝯn̄e. qꝛ natura ꝑticularis eſt agens liberū ẜm ꝓpoſitū. vn̄ ſi natura ꝑticularis eſſet agēs liberuꝫẜm voluntatē tūc bene valeret ꝯn̄a in argumēto formatoſed ita eſt. qꝛ natura ꝑticularis ē agēs neceſſariū agēsex ncc̄itate nature. igit̉ p̄t ꝓducere mōſtrū nutrireip̄m. īmo neceſſario ꝓducit nutrit. vn̄ virtus derelicta īſemine ē agēs nccāriū agēs ex nature neceſſitate ꝯn̄snccārio nutrit ꝯſeruat mōſtrū. Et ē notādū ē duplexnatura ꝑticularis ſcꝫ vt generas reſpectu hoīs geniti. Alia ē natura ꝑticularis vt ꝟtꝰ derelicta ī ſemīe qꝛ ſeme eſt id mediāte generās generat. Et autoritasph̓i ī de aīa vnūqd̓qꝫ intendit ꝓducere ſibi ſil̓e intelligit̉ ẜm ſpeciē in eſſentialibꝰ in accidentalibꝰ.Incidunt dubia quo pͥmū ē. An illa fiāt a caſu fiāt ꝓpter finē. Et videt̉ſic. qm̄ illa que fiunt ꝓpter hoc. illa fiunt ꝓpter finem. ſꝫ illaque fiunt a caſu fiunt ꝓpter hoc. vt patet definitōeꝫ caſꝰigit̉ fiūt ꝓpter finē. Soº duobꝰ modis aliqͣ fiūt ꝓpter fi. Unoº ꝓpter finē actualiter intentuꝫ. ſic caſualia not1

Tvh

C 6

Ero.aif