LiberSecūdus

¶ Sed caſus eſt in alijs animalibus et inanimatis. vt equus caſu inquit venit. quoniamſaluatus quidem veniens. nō ſalutis aūt cauſa venit. et tripos a caſu cecidit. Stat quideꝫem̄ cauſa ſedendi. ſed non cauſa ſedendi cecidit. Quare manifeſtum eſt: ꝙ in his que ſimpliciter propter aliquid fiunt. cū non accidētiscauſa fiunt quorum extra eſt cauſa. tūc a caſudicimus. a fortuna aūt quecūqꝫ a caſu fiūt ꝓpoſitorū in habentibus propoſitum.¶ Hic ph̓s oſtendit in quibus eſt caſus dicens. ꝙ caſus non ſolum eſt in hominibꝰ qui voluntarie agunt ſꝫetiaꝫ in alijs aīalibus ab homine et in rebus inanimatꝭExemplū in animatis. vt equus venit caſu et ſaluatuseſt. qꝛ ꝑditus fuiſſet. ſi nō veniſſet nō tamen venit ꝓpterhoc vt ſaluaret̉. ſꝫ vt pabulū reciperet. Exemplū aliudformari poteſt de quolibet animali bruto. Exemplumin non animatis. vt tripos cecidit eo ꝙ remotum fuit idquod ſuſtentabat eam. cadens aūt cecidit ſic vt eſſet apta ſedes ſedenti ſuper eam. ⁊ hoc fuit caſu. qꝛ nō ceciditpropter hoc. Igitur manifeſtū eſt ꝙ in his que ſimpliciter propter aliqͥd fiunt. qn̄ non fiunt propter illud quodaccidit ex fieri eorum. ſed cauſa eorum eſt extra ipſa etintentōnes eorum. tunc dicuntur fieri a caſu. A fortunaaūt dicuntur fieri quecūqꝫ de nūero caſualium fiūt a propoſito. in habentibus vſum propoſiti quo ad intellectūdeliberantem.¶ Signum aūt eſt qd̓ vanum eſt. qm̄ dicit̉ cuꝫnō fiat. quod propter aliud illius cauſa. vt ambulare depoſitionis cauſa eſt. Si vero non fiat ambulāti. fruſtra dicimus ambulaſſe. et ambulatio vana eſt tanqͣꝫ hoc fit fruſtra quod aptum natum eſt alterius cauſa. cū non includitillud cuius cauſa erat aptuꝫ natum. Qm̄ ſi aliquis ſe balneatum dicat fruſtra. quia non deficit ſol deriſio vtiqꝫ erit. non em̄ erat hoc ꝓpterillud. Sic igit̉ ꝙ athomatum ẜm nomen eſt.cum ipſum fruſtra fiat. Cecidit em̄ non ꝑcutiēdi lapis. ab eo igitur qd̓ athomatum cecidit lapis. quia cecidit vtiqꝫ a quodam. et percutiendi cauſa.¶ Hic manifeſtat ph̓s. ꝙ caſus accidit in his que ſuntpropter aliquid hoc eſt propter aliquem finem. qꝛ vanūet fruſtra fiunt propter finem. caſus aūt videtur eſſe idēcum vano et fruſtra. igitur etiam caſus fit propter fineꝫQaior probatur per notificationem eius quod eſt fruſtra. fruſtra em̄ dicitur id eſſe quod fit propter aliquemfinem que nō ſortitur. vt deambulatio que fit ꝓpter depoſitionem ventris. fruſtra eſt. qn̄ non ſequit̉ depoſitioNon quelibet operatio eſt fruſtra. ſi quis non cōſequat̉finē per eam. qꝛ dictū eſt in tractatu p̄cedenti. ꝙ eſt duplex finis. ſcꝫ operantis ⁊ operis. Finis em̄ operantisſtultus eſt qn̄qꝫ. quādo ſcꝫ eſt talis ad quem nullo modō ordinatur operatio. ⁊ quem impoſſibile eſt eum ſeqͥ

per operationem illam. et tunc non dicitur illa operatiovana vel ſtulta. ſi non conſequitur finem ꝙ ſtultē intendit. ſicut ſi aliquis dicat ſe balneare vt ſol eclipſetur. nōem̄ propter hoc balneatio eſt fruſtra ſi ſol non eclipſabitur. quia talis finis non eſt aptus natus acquiri per balneum. ⁊ iō deridendus eſt ille qͥ hoc intendit Alius eſtfinis operis qͥ frequēter obtinet̉ oꝑe illo. et ſi ꝑ tale opusnō obtinetur finis ille tūc d̓r eſſe fruſtra. et ſic in hͦ locodiuerſi ph̓i pro eodem accipiūt fruſtra vanū et ocioſumTame apud latinā linguaꝫ. talem habent differentiamqm̄ fruſtra eſt quod fit intentione obtinēdi finē ad quēde ſe eſt ordinatum ⁊ tamen illum non conſequitur Uanum autem ꝓprie eſt quod de ſe non eſt aptum natu vtſit alicuius vtilitatis aut nocumenti cauſa. vt motus digiti preter indigentiam et intentionem. Ocioſum auteꝫdicitur opus demonſtrans vacuitatem operatis. ⁊ ideoſonat viciū quoddam in operante. leues emocioſa faciūtet ideo vanū et ocioſum ſubiecto cōueniunt. ſed rōe differunt. id aūt quod eſt fruſtra ꝓprie loquendo etiam ẜmſubſtantiam differt ab vtroqꝫ ipſorum Caſus vero quiex ſe preter intentionem accidit ẜm ſuum nomē venit abeo quod eſt fruſtra. quia cadit operatō in caſu ad finemnon intentum. ſed in eo quod eſt fruſtra cadit a fine intēto. et ideo vtrūqꝫ iſtorum videtur ex ſe accidere cum finis ſit extra intentioneꝫ. et ideo quod dicitur apud noscaſus greci vocant extra ſe accidere Cuius eſt exempluvt cum cadit lapis ſublata colūna que ſuſtentabat eumhic cadit nō vt vulneret. ſed cadit proprio pondere remoto prohibēte. vulnerat aūt quia habuit caput obiectūdeſcenſui eius. ⁊ ideo vulnerare eſt extra intentionē lapidis cadentis ⁊ colūnā deijcientis. igit̉ a per ſe et a caſu cecidit lapis ſi vulneret tūc. Aliquando tamē caditvt vulneret aliquē. quādo ſcꝫ ꝓijcitur ad vulnerandumaliquem.¶ Maxime autem ſeparatum eſt a forma inhis que a natura fiunt Cum enim fiat aliquidextra naturam tunc non a fortuna. ſed magisab eo quod per ſe fruſtra eſt factum eſſe dicimus. Eſt autem et hoc alterum huius quideꝫenim exterius eſt cauſa. illius vero interius.Quid igitur ſit propter ſe fruſtra. et quid fortuna dictum eſt. et quomodo differunt ab inuicem.¶ Hic philoſophus oſtendit in quibus maxime differunt caſus et fortuna dicens. ꝙ maxima differentia caſus ad fortunā. eſt in operibꝰ nature. cū aliqͥd in operibꝰnature fiat extra nature intentionem. vt quando generātur ſex digiti in vna manu. aut duo capita in vno generantur corpore. aut ſi aliquis defectus aliquorū mēbrorum aut membri tunc non dicitur fieria fortuna. ſed acaſu ⁊ ab eo quod eſt per ſe et fruſtra ẜm ꝙ quidam vocant caſum. Dicit tamen dominus albertus ꝙ in vltimo exemplo non videtur eſſe caſus niſi ſumatur largeet ideo philoſophus in libro de animalibus vocat taliaoccaſionata ⁊ non caſualiter nata. quia caſus eſt cauſaꝑaccidens. Occaſio vero minus dicit qͣꝫ cauſa. et eſt qn̄propter aliquod accidens aliquid cauſatur. vt in moribꝰdicitur aliquid dare occaſione. quando innuit vel negligit aliquid propter quod aliquis damnificatur. et ita eſt

oac. ę

Omſ.

¶IIp.o