LiberSetudus

tauſa poſterior ¶ Solutio ꝙ duobus modis poſſuntexponi. Uno modo ſic. cauſarum alia prior hoc eſt propinquior. alia poſterior. hoc eſt remotior. Secūdo modoſic. cauſarum alia eſt prior hoc eſt cōmunior. alia poſteriorhoc eſt ſpecialior. Uerbi gratia medicus eſt cauſa ſanitatis prior. hoc ē propinquior. ⁊ artifex cauſa poſterior. hoceſt remotior ẜm primam expoſitionem. ⁊ ſic intelligitur textus. Sed ẜm aliam expoſitionem artifex eſt cauſa priorhoc eſt ꝯmunior. ⁊ medicus cauſa poſterior. hoc eſt ſpecialior. ¶ Et ad obiectum in oppoſitum eſt dicendumꝙ argumentum bene probat. ꝙ nulla cauſa eſt poſteriorſuo effectu. vtiqꝫ tamen vna cauſa eſt alia poſterior. Procuius intellectu eſt ſcienduꝫ. ꝙ cauſa prior ⁊ poſterior duobus modis comparantur. Uno modo in ordine ad effectum. ⁊ ſic neutra cauſaruꝫ eſt poſterior effectu. Alio modo inter ſe comparantur. ⁊ ſic vna cauſa eſt bene alia poſterior. vt medicus ⁊ artifex ſunt cauſe reſpectu ſanitatiset ſi comparentur p̄ciſe ad ſanitatem tunc ſunt cauſe priores. ſed ſi comparentur inter ſe. ſic vna eſt pͥor aliaSecūdum dubium ei.¶ An cum diuiſione prima concordet etiam iſta diuiſioCauſarum alia vniuerſalis. alia particularis. ¶ Solutioꝙ ſic. quoniaꝫ iſte tres diuiſiones. cauſarum alia ꝓpinquaalia remota. Cauſarum alia prior alia poſterior. Cauſaꝫalia vniuerſalis alia particularis. ſunt virtualiter vna diuiſio. Nam cauſa prior eſt cauſa particularis ⁊ ꝓpinquacauſa vero poſterior eſt cauſa remota ⁊ cauſa vniuerſalisloquendo de cā vniuerſali in predicando. vt artifex reſpēctu medici.xercium dubium eit.An cauſa vniuerſalis ⁊ particularis differant ẜm rem.aut dumtaxat ẜm ratiōem. ¶ Solutio duobꝰ modisloquēdum ē de cauſa vniuerſali ⁊ particulari. Uno mōin predicando. ⁊ ſic cauſa vniuerſalis ⁊ particularis nondifferunt ẜm rem. ſed ẜm rationem. ⁊ talis differentia ſuificit ad modos cauſandi. ⁊ illo mō loquitur philoſophushic in textu. Alio modo in cauſando. et hoc magis ꝓprieinquātum dicimus ꝙ deus. intelligentia. anima nobilisſunt cauſe vniuerſales. ⁊ homo aſinus cauſe particularesEt tūc dicitur cauſa vniuerſalis que habet vniuerſaleminfluxum exiſtens cauſa multorum effectuū ẜm ſpeciem.Et cauſa dicitur particularis que habet particularem effluxum ad vnam ſpēm. ⁊ iſto mō accipiendo cauſam vniuerſalem ⁊ particularem realiter diſtinguūtur Correſpēdent tamen aliquo modo cauſa vniuerſalis in predicando ⁊ cauſa vniuerſalis in influendo. quoniā cauſe vniuerſaliori in influendo correſpōdet effectus vniuerſalior in p̄dicando. Exempli gratia. vt celū eſt cauſa vniuerſalor ¶ſol. ⁊ ideo ſuus effectus eſt mouere ⁊ alterare iſta inferiora. ſed ſol qui eſt cauſa vl̓is ſub celo habet effectum qui ēcalefacere. iam clarum eſt ꝙ mouere eſt ſuperius ad calefacere in predicando.Auartum duptum ei.An inter cauſas per accidens quedam ſit propinquiorcauſe per ſe. ⁊ quedam remotior. ¶ Solutio ꝙ ſic. vtpatet circa declarationem textus. Nam album eſt cauſaper accidens ipſius domus vel ſtatue. ⁊ ſimiliter muſicuꝫ

tamen muſicum eſſe cauſa propinquior cauſe per ſe. et ꝑconſequens etiam effectui qͣꝫ eſſe album. ¶ Pro cuiusintellectu eſt ſciendum. ꝙ cauſa per accidēs habet ſe in duplici differentia. quedam em̄ eſt cauſa per accidens ex parte cauſe. quedam vero ex parte effectus. Ex parte cauſedicitur cauſa per accidēs quicquid accidit cauſe per ſe. vtquicquid eſt in domificatore eſt cauſa per accidens reſpectu domus. ⁊ talis frequenter fit in naturis. quomodo dicitur ꝙ contrarium ſit cauſa cōtratij. eo ꝙ remouet illudquod operari debet ⁊ ꝯtrariuꝫ illius inducit. ſicut diciturcalida nubes per calorem amplius infrigidari. ⁊ aqua calida citius congelari. quia calor diſgregat materiaꝫ. ⁊ ſicvndiqꝫ expirat calidum ⁊ vbiqꝫ ingredit̉ frigus cōſtringens. ⁊ hoc modo ſcamonea que calida eſt infrigidat corpus. qꝛ educit coleram rubeam que corpus calefaceret ſiremaneret. Ex parte effectus dicitur cauſa per accidenstribꝰ modis. Primo modo dicitur efficiens per accidensſicut prohibens obſtaculum. ſicut deijciens colūnam dicit̉efficere caſum illius quod colūne innitebatur. ⁊ talis dicitur non cā ꝑ ſe caſus lapidis deorſum. quia per ſe nihil influit in effectuꝫ. ſed ſolum remouet ꝓhibens. Secūdo mōd̓r cauſa ꝑ accn̄s. qꝛ in pautioribꝰ ꝓducit effectuꝫ ſiue p̄terintentōem cauſat effectum. ⁊ ſic caſus ⁊ fortuna ſunt cauſe ꝑ accn̄s. vt ꝓijciens lapidē caſu vulnerat. tn̄ vulnerarenō intendit ſed accidit. vt ob iactuꝫ lapidis aīal vulneret̉aut cū fodiens ſepulcrū inuenit theſaurū cuꝫ nō intendatniſi fodere ſepulcrū Ad hunc modū reduci poteſt factumiactatoris. qui p̄ter intentionem aliqn̄ ꝯſequitur laudemhominū. ⁊ illam attribuit ſibi tanqͣꝫ ex intentione hoc fecerit. ⁊ tamen ꝑ accidens ꝯuenit ei. Et cum ſequitur res vituperabilis diſſimulando dicit ſe ex intentione talē operationem nō feciſſe. Tercio mō d̓r cā ꝑ accidens qm̄ nullum hꝫ ordinem ad effectū illum. vt medicus d̓r fabricarenō vt medicus eſt. ſed vt eſt faber cui accidit eſſe medicūaūt ambulatio d̓r eē cā per accn̄s motus celi aut eclipſis.qūo etiam dici ſolet. ꝙ ſomniū qn̄qꝫ eſt cā futuroꝝ euentuū ¶ Conſequēter notandū eſt. ꝙ multiplex adhuc ē efficiens. qddā em̄ eſt efficiēs ꝓpinquuꝫ. ⁊ eſt illud inter qd̓et factū nō eſt mediuꝫ. ſicut lacertus cum virtute motiuaque eſt in ipſo eſt cauſa motus membri. quoddam eſt remotum. ⁊ eſt illud qd̓ mouet per medium. ſicut anima eſtcauſa motus membroꝝ corporis. Aliud eſt efficiens propriū. ⁊ eſt illud a quo nō patit̉ niſi vnū ſolū ſingulare corpus. vt medicina quam ſumit iohānes non tranſmutatniſi corpus iohannis tm̄. Aliud eſt efficiens ꝯmune. ⁊ eſtillud a quo patiūtur multa corpora. quoruꝫ quodlibet ſibi eſt immediatū. ⁊ iſte ē alius modus ꝯmunis ⁊ ꝓprij qͣꝫeſt ille qui dictus eſt ſupra. Aliud eſt ſingulare ſiue particulare efficiēs. ⁊ eſt illud qd̓ ē cauſa vnius ſingularis operationis. vt hic ſtatuarius huius ſtatue. ⁊ hic medicꝰ eſtcauſa huius curationis. ⁊ hic homo eſt cauſa generatōisiſtius. Aliud eſt efficiens vniuerſale. ⁊ eſt quādo cauſa eſtin plus in operando qͣꝫ ſit effectus. vt ſol eſt cā vl̓is generationis. qꝛ generat omnia generabilia ⁊ alia plura operafacit. ⁊ illud agēs hꝫ influentiā ſuꝑ agens particulare Aliud eſt efficiens ſimplex. qd̓ operatur vna virtute ex quaꝓuenit opus eius. vt ex vna virtute naturali prouenit expellere que dicit̉ expulſiua. et ab alia prouenit attrahereque dicitur attractiua. Aliud eſt efficiens ꝯpoſitū. ⁊ d̓r illud qd̓ habet ad ſimplex modum oppoſitum. qn̄ ſcꝫ opusꝓuenit a virtutibꝰ pluribus ꝯiūctis. vt prouenit tractusnauis vel lapidis a virtute multoruꝫ hominum ꝯiuncta

5