PhyſicorumAreſtotelis

mors. cū mors incidat p̄ter intentōem nature particularis. ⁊ hoc ex ſubiecti malicia ⁊ corruptōe. Non em̄ omnevltimū eſt finis. ſed vltimū ⁊ optimū in quod dirigit motor intentōem. hoc aūt motor aliqn̄ ꝯſequitur ꝑ vnū motum. aliqn̄ per omnes. per vnū quidem motor particularis in generatione ꝯſequitur formā que eſt finis eius. etideo eſt natura. per omnes aūt ꝯſequitur motor vniuerſalis generatōis ꝑpetuitatem. ⁊ ille eſt finis intentus abvniuerſali natura. vt patebit ſecūdo perigeneſeos. hoc eſtſecūdo de generatione¶ Quoniā aūt faciunt artes materiam aliequidem ſimpliciter. alie aūt operoſe. ⁊ vtimurtanqͣꝫ ꝓpter nos omnibꝰ que ſunt ab arte. Sumus em̄ nos quodāmodo finis omniū. Dupliciter em̄ eſt id cuius cauſa fit. Dictum eſt auteꝫde his in his que de prima philoſophia ſuntDue em̄ ſunt pͥncipiantes materiam ⁊ cognoſcentes artes. que vtitur ⁊ factiua que architeotonica Unde ⁊ vſualis architectonica quodāmodo eſt. Differunt autem ẜm ꝙ hec quidemſpeciei preceptiua ⁊ architectōnica. Alia autēvt factiua materie. Gubernator em̄ qualis ſitſpecies aliqua temonis cognoſcit ⁊ inſtituit.Alius autē ex quo ligno ⁊ qualibꝰ illis erit. Inhis quidem igitur que ẜm arteꝫ nos facimusmateriam ꝓpter opus ſed in phyſicis ineſt.9 ¶ Hic ph̓s oſtendit. ꝙ phyſicus habeat ꝯſiderare tamformā qͣꝫ materiā. formā tamē magis pͥncipaliter. ⁊ hocoſtendit ph̓us ex omniū artiū mechanicarū ꝯſideratōneDiuidūtur em̄ artes in tres ſpecies artiū. Artes em̄ mechanice ꝯſiderant materiam dupliciter. quedam em̄ ꝯſiderant eam. ſimpl̓r vt in eam inducant formā. ſicut edificator domus ꝯſiderat lateres ⁊ ligna in quibꝰ inducit formam domꝰ. Alie ꝟo ꝯſiderant eam operoſe. hoc ē operādo actum ad queꝫ eſt preparatū apoteleſma artis in materia determinata. ſicut facit miles operādo in gladio actum quem facere non poſſit niſi eſſet ex ferro. ⁊ economꝰhoc modo operatur de domo. Artes autē que ſic operoſevtūtur apoteleſmatibꝰ artiū. vtūtur eis ad vtilitatem omniū in ciuitate. ⁊ ideo ciuilis omnia artificia habet ordinare ad vtilitatem ꝯmunē. qꝛ nos ciuiliter viuentes ſumusquodāmodo finis artificialiū omniū. hoc eſt cuius cauſafit aliquid illud eſt ſimpl̓r finis. ⁊ hic ſumꝰ nos. ſed finisfacientis materiam ⁊ eam preparantis eſt forma artificiati. ⁊ ideo dictum eſt. ꝙ nos ſumus quodāmodo finis etnon ſimpl̓r. et quia ſumus quodāmodo finis artificialiuꝫideo vtimur omnibꝰ. Et ſic finis d̓r dupl̓r. ſcilꝫ forma adquam terminat̉ actus efficiētis ⁊ motus materie. ⁊ finisad quem refertur vſus rerum Quot aut modis dicaturfinis. dicitur in quinto libro prime ph̓ie. Sic ergo patꝫ ꝙin genere ſunt due artes mechanice que pͥncipaliter participant materiam ⁊ cognoſcūt eam. quarum vna eſt quevtitur apoteleſmate facto. ſicut militans vtitur gladio ⁊economus domo preparata. Et illa dicitur architectonica hoc eſt principalis operatio reſpectu actiue que preparat apoteleſma. vſualis vero que eſt quodā modo architectonica que pͥnceps eſt in opere artis. Et hec eſt duplex

que em̄ habet principaliorem fineꝫ illa ad principalius bonum vtitur ſicut militaris ſe habet ad equeſtrem. ⁊ equeſtris ad frenifactriceꝫ. et architectonica eſt reſpectu illiusDicitur em̄ princeps in opere qui verius cauſas operiscognoſcit. ⁊ hoc modo fabrilis architectonica eſt ad eamque vtitur gladio. quoniam verius cognoſcit formam etmateriam gladij qͣꝫ illa que gladio vtitur. quia niſi formāgladij cognoſceret non induceret eam ex arte. ⁊ niſi cognoſceret materiam gladij non induceret eā plus in ferro bonō qͣꝫ in alia materia Et licet etiā vſualis cognoſcat vtrāqꝫ formam ſcꝫ ⁊ materiam. non tamen ita cognoſcit ꝙ ipſa ſint principia vſus gladij. ſed potius vtitur eo ex artemilitari. ⁊ cognoſcit materiam ⁊ formam ad vſum ⁊ nonamplius. Unde architectonica que facit apoteleſma eſtfactiua materie. ſicut gubernator cognoſcit qualis ſit ſpecies ſiue forma themonis. ⁊ inſtituit eam ex ligno ẜm ordinem ad vſum gubernationis. et ideo gubernatiua vſualis eſt. Alius autem eſt artifex qui eſt faber lignarius nauium. qui eſt architectonicus ſecūdo modo dictus. qui cognoſcit ex quo ligno ſit ⁊ quibꝰ motibꝰ in illo poſſit induciforma themonis. Sic igitur tres ſunt ſpecies artium. ſcꝫſimpliciter architectonica. que tm̄ facit apoteleſma artiūvt fabrilis. Alia eſt ſimpliciter vſualis. que nūquam facitapoteleſma. ſed tm̄ vtitur apoteleſmate facto ad vtilitatem ciuitatis. ſicut economica militaris ⁊ ciuilis. ⁊ hec dicitur aliquando architectōnica a principalitate eſſe finalis artificialium. cui ip̄a eſt propinquior. ⁊ eſt media intereas que eſt ⁊ vſualis ⁊ actiua alicuius apoteleſmatis. vtlanificium quod vtitur lana ⁊ filis lanarum. ⁊ facit texturam ⁊ refert eam ad vſum ciuitatis. In omnibꝰ autē hiseſt differentia phyſicalium ⁊ artificialium. quia in artificialibꝰ p̄paratur a nobis materia ad opus artis. eo ꝙ formāartis in ſe non habet. Sed in phyſicis nō facit natura materiam. cum ip̄a ſit ingenerabilis ⁊ incorruptibilis. ⁊ in ſehabeat formam inchoatam. Ex his iam dictis concluditur ꝙ ſicut omnes artes aliquo modo conſiderant materiam propter formam qͣꝫuis formam principaliter. ita etiam phyſica ꝯſiderat materiā ꝓpter formam¶ Amplius eorum que ſunt ad aliquid materia eſt. in alia em̄ ſpecie alia materia.¶ Hic ponit terctam rationem. Illa que ſunt ad aliquid ſpectant ad vnam ſcientiam. quoniam vnum relatiuorum cognoſcitur per reliquum. materia autem ⁊ forma ſunt ad aliquid. igitur ſpectant ad vnam ſcientiam.Minor patet. quia quelibet materia habet formam ſibiſubordinatam. Et tamen eſt intelligendum. quando dicitur materia eſt numero eorum que ſunt adaliquid. ita ſcilicet ꝙ ſit de predicamento relationis. quia ẜm eſſe nō eſtadaliquid. ſed quia materia phyſica non eſt ſine reſpectucomparationis. eo ꝙ per priuationem habet comparationem ad formam. qꝛ inter materias proximas in alia ſpecie rerum naturalium alia eſt materia ſpeciei. ergo in aliogenere eſt alia materia genere. quia ſicut ſe habet materiadiſpoſita in genere ad formam generis. ⁊ materia diſpoſita in ſpecie ad formam ſpeciei. ita ſe habet materia pͥmain phyſicis ad formam primam phyſicam. igitur omnismateria habet ad formam comparationem. ⁊ per conſequens oportet phyſicum cognoſcere materiam inquantum forme naturali comparatur. ſed cognitio materie nōſufficit. quia ẜm hoc imperfectum eſſet phyſicum nego-

I i.

G 98