LiberPrimus

Quintum dubium eſt.An figura aliquid faciat ad ſubſtātiā motus. Et videt̉ꝙ ſic qͥa dicit ph̓s quarto celi ſi ferrū latū ſupra aquā ponatur non deſcendit deorſum. ſi vero acutum fuerit ſupraaquam poſitū ip̄m deſcendit. igit̉ forma artificialis hoc ēfigura aliqͥd facit ad ſubſtātia motus. ꝯn̄a ꝓbat̉ qm̄ resacute figure mouebit̉ vbi res late figure moueri nō poterit. Solutio figura bene facit aliqͥd ad ſubſtantiā motusper accidens ⁊ indirecte. qm̄ aliqͥd facit ad diuiſionē medij. iam oīs motus fit ꝑ medij diuiſionem. vn̄ ferrū acutūaliqn̄ diuidit mediū. vbi ferrum latū non poſſet. forma tn̄accidentalis nihil facit ad ſubſtantiā motus ꝑ ſe ⁊ directe. qm̄ principiū motus quo ad ſubſtātiā per ſe ⁊ directe ēforma naturalis. Aut dd̓m eſt. ꝙ forma accidētalis benealiquid facit quo ad ſubſtātiā motus priuatiue vel negatiue. qͥa bene impedit ne aliqͥd poſſit moueri. nihil tamē facit quo ad ſubſtantiā motus poſitiue ⁊ per ſe cū principium poſitiuū ⁊ per ſe ſit ipſa natura.Sextum dubium eliAn ſint quedam naturalia motū habentia nō a principioqd̓ eſt natura. Solutio ꝙ ſic. ⁊ ille motus fit duobus modis. qͥa vel eſt vniformis. aut nō vniformis. ſi aūt tal̓ motus fuerit non vniformis tamen a pͥncipio intrinſeco. auterit talis motus ab anima fenſibili mouente. aut a voluntate rōnalis ⁊ intellectualis ſubſtātie. ſicut ſunt motꝰ ꝓgreſſiui multiformes in aīalibꝰ ante retro. ſurſum ⁊ deorſum dextrū ⁊ ſiniſtrū. Sunt aūt tales motus alteratōisin deſiderijs ⁊ triſticijs ⁊ gaudijs ⁊ delectatōibꝰ aīaliūaliqn̄. Iſtud aūt principiū diuerſi motus in aīalibus ī genere duplex eſt. qͥa vel eſt libeꝝ. aut ex natura quaſi ex actū ⁊ in actū. liberū quidē eſt qd̓ in ſe ſui cauſa eſt in agēdoet non agendo. ſicut motus liberi arbitrij ⁊ volūtatis rōnalis Extra actū autem a natura eſt qd̓ ī ſe non habet aliquid luminis intelligentie qd̓ ip̄m frenet quo minus omnes impetus nature expleat. ſicut ſunt deſideria ⁊ morbrutoꝝ. nō em̄ auertunt̉ a motibus ſuis niſi coacta timore verberū. Si aūt fuerit motus vniformis. aut eſt vnicꝰet cōtinuus. aut nō eſt vnicus ⁊ cōtinuus. ſi vnicus ⁊ continuus erit ip̄e ẜm ſententiā peripoteticoꝝ motus intelligentie ī mobili qd̓ eſt celum qui vnicus eſt ⁊ nō interruptus. qͥa eſt motus ſapientis qui motu vniformi ⁊ ꝑpe tuoꝯſequitur ſimilitudineꝫ ſue cauſe prime in cauſando. ⁊ iōceli motus nō dicitur nature motus. ſed intelligentie. qͥaſi eſſet nature motus celum in loco ſuo non moueret̉. eo ꝙnullū naturaliū corpoꝝ mouet̉ in loco ſuo. ſed potius cumſit extra ip̄m mouetur ad ip̄m ⁊ quieſcit in ip̄o. de hac materia latius patebit in libris de celo ⁊ mundo. Si aūt fuerit vniformis. nec tamen vnicus nec ꝑpetuus tunc abiꝫdubio eſt ab aīa. ⁊ hoc dupliciter. aut em̄ eſt cū cognitōneaut ſine cognitōne. Si pͥmū tunc eſt ſicut motus aīaliuꝫad generatōnem ordinatus. qͥa in illo mouet ⁊ vegetabilis ⁊ ſenſibilis. ⁊ ideo oīa aīalia in eadem ſpecie eodē modo eoeunt ⁊ eodem modo generant ⁊ eodē modo faciuntcaſas niſi operent̉ ab intellecto practico quēadmodū homines. vn̄ licet aīa ſenſibilis ad viſa vel imaginata moueatur. tamen in naturalibus vno modo mouet̉ ſicut in fame ⁊ ſiti ⁊ generatōne ⁊ oībꝰ ad illa ordinatis. Quodlibet em̄ illoꝝ operū ⁊ ſenſibili ⁊ vegetabili ꝑficit̉. vel ſi ſolaſenſibili ꝑficit̉ tūc pͥmo mouēs ⁊ inſtigās ē vegetabilis. ⁊

ideo vna irundo ſicut alia facit nidum. qͥa licet imaginatōmoueat ad facere nidum nō tamē mouet ẜm diuerſitateꝫimaginataꝝ ſpecieꝝ. ſed ex vna imagine quā natura ingerit que eſt aptitudo loci ad oua fouenda ⁊ conſeruanda.Et hac de cauſa eſurit vnus ſicut alius. qͥa licet cū ſenſuſit eſuries. tamē cibi attractiua eſt vegetabilis. In oībusaūt his. tanto eſt principtū motiuū magis vniforme. qͣꝫtoplus elongatū fuerit a cognitōne. vn̄ qn̄ principiū motusſine cognitōne eſt. tunc eſt vniforme omnino. ⁊ nō cognoſcit̉ eſſe ab aīa niſi qͥa eſt vnicū. ſed agit multa. ſicut aīa vegetabilis nutrit auget ⁊ generat. ⁊ oīa hec facit multiplici opere. licet oīa operet̉ de neceſſitate. ſed nō cōtinue. Nature aūt motus eſt vnicus. ⁊ ex neceſſitate ac ſine cognitōne. ſicut igni naturale eſt calefacere. Dicit̉ aūt ex neceſſitate ſuppoſito principio qd̓ eſt natura ⁊ nō ſimpl̓r ⁊ ſemperEx his patet quō motus entiū naturaliū differūt a motibus aīalium. qͥa natura mouet īmediate ⁊ vnico motu. ſꝫaīa multis motibus ⁊ nō īmediate. ſed mediantibꝰ qualitatibus corꝑis anīa em̄ non mouet menbra corporis niſiprius laxetur calor in neruis ⁊ muſculis motiuis. ⁊ ſimiliter eſt de alijs qualitatibꝰ corꝑis que exigūtur ad hoc ꝙcorpus ab aīa moueat̉. Et differt natura a motu intelligentiaꝝ. qm̄ natura nō mouet corpus in loco ſuo. ſicut facit intelligentia.CSepximum duorum eliAn motus aīalis ſit naturalis. Et videt̉ ꝙ ſic. qͥa nō violentus. igit̉ eſt naturalis. Solutio ꝙ in aīali ē duplex motus. Nam quidā eſt motus aīalis ab aīa cauſatus. ſicutmotus ꝓgreſſiuus ſenſatōnis vel appetitus. ⁊ talis motus non eſt naturalis vt patet ex dubio precedenti. qꝛ omne ens naturale inqͣꝫtum mouetur a natura. dūtaxat mouetur ad vnā differentiā poſitōnis. cū natura ſit ad vnuꝫdeterminata. aīal vero ẜm motū qͥ ſit ab aīa mouet̉ ad plures differentias poſitōnis vt dictū eſt. igit̉ non eſt naturalis. pariformiter dd̓m eſt de motu augmentatōis qui fitin plantis quia eſt ad plures differentias poſitōnis. Aliꝰeſt motus aīalis ei cōueniens inqͣꝫtum ex quattuor qualitatibus eſt mixtū. ⁊ ille motus cauſat̉ a natura elementip̄dominantis in mixtione. ſicut in alijs mixtis. ⁊ ille eſt naturalis. Et ad obiectū in oppoſitū dd̓m eſt. ꝙ dupliciter accipitur naturale. Uno mō generaliter ꝓut diſtinguitur contra artificiale ⁊ violentum. et illo modo motusqui fit ab anima. poteſt dici naturalis. quia ſic omne ens ēnaturale qd̓ non eſt artificiale neqꝫ violentum. Secūdoºaccipit̉ ſpecialiter inqͣꝫtum ſolū diſtinguit̉ ꝯtra aīale ⁊ violentū ⁊ illo mō motus qui ſit ab aīa ſiue vegetatiua ſiueſenſitiua ſiue intellectiua non dicitur naturalis.Octauum dubtum eiQuot modis dicitur natura. Solutio Boetij ꝙ quattuor modis. Primo modo accipitur cōmuniſſime ⁊ definitur ſic natura eſt earum rerum que cum ſint quoquo mōab intellectu capi poſſunt. ⁊ ſic ipſa extendit ſe ad ſubſtantiam ⁊ accidentia. cuꝫ ab intellectu capi poſſunt. Additūeſt autem quoquo modo. quoniam deus ⁊ materia pͥmaintegre perfectoqꝫ intellectu intelligi non poſſunt. aliquotamen modo intelliguntur quia priuatōne aliorum accipiuntur. Secūdo modo accipitur natura ſtrictius vt deſolis ſubſtantijs dicatur ⁊ ſic definit̉ a Boetio Natura ēque facere aut pati poſſit. facere quidem vel pati poſſunt