LiberPrimus
tica nō eſt oībꝰ expetēda. qꝛ mathematicalia ſtꝭ a ſenſibilimateria abſtracta .i. a materia nata ſubſtare qͣlitatibꝰ ſenſibilibꝰ cuiuſcūqꝫ ſenſus exterioris. ſꝫ phyſicalia ſtꝭ ꝯiūctamaterie fenſibili. qͣre ſiꝭ variabilia ⁊ ꝯtingentia.Maior Partes ph̓ie realis diſtinguūt̉ ẜm diſtinctōem definitōis q̄ eſt mediū cuiuſlibꝫ demōſtratōis: Minor Prima ph̓ia q̄ ẜm ordinē rei eſt pͥma eſt de ſubſtātijs ſeꝑatis ẜm reꝫ ⁊rōnem a ſenſibili materia ꝑ quā tn̄ definit phyſicus. qͣꝫuis ab ea abſtrahat ẜm rōnem mathematicꝰ. Cōcl̓o Igit̉ naturalis ſcīa ph̓ie ꝑstercia ē diſtīcta a metaphyſica ⁊ mathematica¶ Maior pꝫ. qꝛ ph̓ia in cōi accepta diuidit̉ in realē. rōnalē. ⁊ moralem. vt pꝫ in ꝯmento veteris artis. Et rō eſt. qꝛph̓ia eſt ꝑfectio intellectꝰ exn̄s obiectiue de entibꝰ. ideo ẜᵐdiuerſum ordinē entiū quē hn̄t ad intellectū ſumit̉ diuerſaſcīa. Sūt em̄ aliqͣ entia q̄ p̄ueniūt rōnem nrām. ſicut metaph vſicalia. mathematicalia. ⁊ phyſicalia. ⁊ illa caduntſub ph̓ia reali. q̄dā ꝟo ſunt entia q̄ hn̄t eē in rōne nr̄a. ⁊ deillis eſt ph̓ia rōalis. paſſiones em̄ q̄ ibi ꝯſiderant̉ depēdēta rōne nr̄a. Tercio ſunt entia q̄ ſequūtur rōem nr̄am. vtſunt oꝑatōes volūtarie ꝟtuoſe ⁊ vicioſe. qꝛ volūtas ſeqͥt̉intellectū cū moueat̉ finalit̓ ab intellectu. ⁊ de talibꝰ ē ph̓iamoralis. ph̓ia ꝟo realis diuidit̉ ẜm Areſto. vi. methaph̓.in metaphyſicā mathematicā ⁊ phyſicā. q̄ ꝑtes ſumunt̉ẜm diſtinctōem definitionū. Cuiꝰ rō eſt. qꝛ demōſtratioeſt inſtrumētū generādi ſcīam Differentie ꝟo demōſtrationū ſumunt̉ ex medijs. media ꝟo demōſtrādi ſunt definitōes q̄ tripl̓r variant̉. vt pꝫ in minore. igit̉ ẜm diuerſosmodos definiēdi ſumūtur diuerſe ſcīe. ⁊ ꝑ ꝯn̄s ip̄iꝰ ph̓ierealis q̄ nō cauſat̉ ab oꝑe nr̄o ſicut ph̓ia moralis. ſꝫ potiꝰab oꝑe nature ſunt tres ꝑtes. ſcꝫ metaphyſica. mathematica. ⁊ phyſica. ¶ Quor pꝫ ꝑ dn̄m Albertū in ꝯmēto Etꝓ maiori declaratōe eſt notādū. ꝙ entia nrām rōnem preuenientia ſunt in triplici drn̄a. q̄daꝫ ſcꝫ metaphyſicalia ſtēabſtracta tā ẜm eē qͣꝫ ẜm rōnem definitiuā. Primū pꝫ. qꝛſi entia vt hmōi nccārio haberēt eē in materia. tūc ꝯueniret oībꝰ entibꝰ. ſꝫ hͦ ē falſuꝫ. vt pꝫ de ſubſtātijs ſeꝑatis. gͦ ⁊c̄Secūdū pꝫ. qꝛ ſi qͥs definiat ſub̓am in cōi nō ponit in definitōe eius materiā neqꝫ ꝯditiones eius q̄ ſunt motus ⁊qͥes. qꝛ ſi poneret̉ materia in tali definitiōe. tūc illa rō nonꝯueniret vniuoce oībꝰ ſubſtātijs. cū nō ꝯueniret ſubſtantijs ſeꝑatis in qͥbꝰ nō eſt materia. Alia ſtꝭ entia ẜm rōemabſtracta. ⁊ ẜm eſſe ꝯiūcta. vt mathematicalia Primū pꝫqꝛ ſi qͥs definiat circulū nō ponet in eiꝰ definitōe aurū autargētū vel aliquā aliā materiā ſpēalē. qꝛ ſic nō diceret̉ vniuoce talis definitio de omnibꝰ circulis. puta de illis qͥ reperirent̉ in alia materia. ⁊ ideo d̓t dn̄s Albertus ꝙ nihil cadit in rōne mathematicoꝝ de materia ſenſibili. ſed potiusde materia intelligibili q̄ eſt qͣꝫtitas imaginabilis. ⁊ ideoabſtrahēs ab om̄i materia ſenſibili definit. teſte Euclidecirculū definiente. Circulus eſt figura plana vnica lineaꝯtenta. in cuius medio eſt pūctū qd̓ vocat̉ centrū a qͦ oēslinee ad circūferētiā ducte ſunt equales. Secūdū patꝫ ꝙſint ſcꝫ ẜm eē ꝯiūcta. qꝛ nullus circulus reꝑitur extra materiā ſenſibilē neqꝫ aliqd̓ ens mathematicū Alia ꝟo entiaſunt ẜm eē ⁊ ẜm rōnē ꝯiūcta. vt phyſicalia. Primū pꝫ. qꝛnullū ens naturale reꝑitur extra materiā ſenſibilē determinatā ꝑ qͣlitates ſenſibiles. qꝛ entia reponūtur in eſſe naturali ꝑ ipſas qͣlitates. Secūdū pꝫ. qꝛ in definitionibꝰ eoruꝫ
ponit̉ materia ⁊ ꝯditiones eius. vt definiēdo celū vel elementū vel aliqͥd ex elementis. vt cor es vel os. vt pꝫ practicāti dicēdo celū eſt corpus rotunduꝫ circulariter mobileSil̓iter elemētū eſt ſubiectū motui ⁊ mutationi. qꝛ vt inquit dn̄s Alb̓. ſi definitōes darent̉ ꝑ intentōes ꝯmunesgenerū ⁊ drn̄aꝝ. q̄ abſtracta in vl̓i ẜm rōnem ſimplicē accipiunt̉. manifeſtū eſſꝫ ꝙ tūc eēt logice. ⁊ ideo qͦ ad phyſicū negociū eſſent vane oēs. qm̄ ex talibꝰ nō ꝯſtituitur eſſerei. ſed potius ex materia ⁊ forma ſenſibilibꝰ. Ex quibꝰpꝫ ꝙ entia metaphyſicalia vtroqꝫ mō ſeparata ſunt intelligibilia tm̄. mathematicalia aūt intelligibilia ⁊ imaginabilia. ſed phyſicalia ſunt intelligibilia imaginabilia ⁊ ſenſibilia. intelligibilia vero ſi accipiatur definitio ſub̓e ẜm ꝙſub̓a eſt. ipſa erit abſtrahens ab om̄i magnitudine ⁊ ſenſibilibꝰ. et ideo dabit̉ definitio illa ꝑ qͥditates ſimplices queſimplicia ꝯcepta ſunt intellectu ſi definiātur figure ſpherarum ⁊ circuloꝝ non p̄t eē qͥditas eoꝝ niſi in qͣꝫtitate. quantitas em̄ ẜm oēs ꝑtes ſui imaginabilis eſt. Phyſicoꝝ ꝟoquiditas in eo ꝙ quiditas eſt in intellectu. qꝛ omīs rei rōper intelligibilia ē In eo āt ꝙ talia qͣꝫtitate diſtincta ſuntimaginabilia ſunt. Sed ẜm ꝙ ſunt diſtincta formis actiuis ⁊ paſſiuis ſunt ſenſibilia. qꝛ agere ⁊ pati nō ꝯtinguntniſi ẜm qualitatē ſenſus. ¶ Concluſio quo ad pͥmā ꝑteꝫpatꝫ. qꝛ ens inqͣꝫtuꝫ ens de quo eſt methaphyſica p̄ceditens determinatū qͣꝫtitate de quo eſt mathematica. ⁊ ensdeterminatū qͣꝫtitate. de quo eſt mathematica p̄cedit ensdeterminatū qualitatibꝰ ſenſibilibꝰ. de quo eſt phyſica. ⁊ hͨvia nature. qꝛ via doctrine phyſica eſt pͥma. mathematicaſecūda. ⁊ metaphyſica vltima. qꝛ ip̄a phyſica eſt de ꝯpoſitioribꝰ Sed via certitudinis tūc mathematica eſt pͥmaqꝛ illa que in ea ꝯſiderant̉ ſunt maxime ꝓportiōata noſtrointellectui. cū nō ſint nimiū eleuata ſupra intellectū noſtrūet poſt hoc phyſica. ⁊ finaliter metaphyſica. Secunda ꝑsꝯcluſionis patꝫ ex dictisAd obiecta in opponitū. Ad pͥmū eſt dd̓m ẜm mentē dn̄i Alberti. ꝙ de rebꝰ naturalibꝰ ꝯcipit̉ duplex eē. ſcꝫ eſſe ſpecificū qd̓ ꝑ ſe a naturaintendit̉ q̄ intendit eſſe diuinū. Et eſt eſſe ſingulare qd̓ intendit̉ a natura ꝑ accn̄s. ſcꝫ ad ꝯſeruatōem ſpēi. qd̓ nō poſſet ꝯſeruari in indiuiduis. Per hoc rn̄detur licꝫ eſſe ſingulare ſit variabile in infinitū. tn̄ eſſe ſpecificū eſt determinatūet finitū. qꝛ finit̉ ꝑ ſuas cauſas eēntiales realiter acceptasq̄ ſunt forma ⁊ materia ⁊ ꝑ cām mouētē ⁊ ꝑ eā ꝓpter quāeſt motus. Ad ẜm dd̓m. licet ẜm eſſe indiuidui naturalia nō habeāt definitōeꝫ. vtiqꝫ tn̄ pn̄t habere rōnem ſpeciei. Et hoc d̓t Areſto. pͥmo de aīa. Rō aīalis ẜm vnumquodqꝫ aīal eſt altera ⁊ altera. hoc eſt ẜm vnāquāqꝫ ſpēmqꝛ in phyſicis non aſſumuntur particulares definitionesindiuiduorum. ſed definitiones ſpecierum que ſunt ꝯuenientiſſima media ad demonſtrandū paſſionem rerū naturalium de ipſis ¶ Ad terciū eſt dd̓m. ꝙ res naturalesdupl̓r ꝯſiderant̉. Uno modo in ordine ad ea a quibꝰ ſuntet a quibus habent eſſe mobile. et illo modo ſunt impoſſibiles aliter ſe habere. qꝛ poſitis cauſis motus impoſſibile eſt qͥn res illa ſit mobil̓. Alio modo ꝯſiderant̉ in ordine ad illa ī qͥbꝰ ſtꝭ. videlꝫ ad ꝑticularia. ⁊ illo mō ſtꝭ res naturales mobiles ⁊ variabiles. nec de illis ẜm illū reſpectūhabet̉ ſcīa. ſꝫ ſolū ꝑ reſpem̄ ad ſuas cās. ¶ Et ſi aliqͥs replicā fecerit. eē qd̓ hꝫ res in ſuis cauẜē potētiale. ſꝫ vnūqd̓qꝫ ſcit̉ ẜm ꝙ in actu ē. Ad hͦ eſt dd̓m. licꝫ ſit potentiale qͦ