Predicamenta
vel remittit̉. vel ad quodcūqꝫ aliud intēſionēvel remiſſionē ſuſcipiēs. Clarū ꝟo ⁊ raucū qꝛſunt differētie vocis reducūtur ad terciā ſpēmqualitatis ¶ Ad obiecta in oppoſitū dd̓m ꝙvelox ⁊ tarda ſunt ꝓprietates cōueniētes motui. ⁊ qꝛ motus ē diuerſoꝝ geneꝝ. gͦ nō ſuntin vno genē̓ ꝑ ſe. ſed reductiue ſunt in eodemgenere in qͦ eſt motꝰ ¶ Ad ſcd̓m p̄t dici ꝙ reducūtur ad primā ſpeꝫ qͣlitatis. qꝛ radicē habent in v̓tutibꝰ. ⁊ vile ⁊ indignū in vicijs. FAd terciū dicūt aliqͥ ꝙ pͥncipaliter importatpoſitōeꝫ ⁊ ſitu partiū ad totū ẜm magnitudinē ⁊ ꝑ analogia important hͦ in qͣlitatibus ⁊motibus. ⁊ iō ꝑ ſe nō ſunt in vno p̄dicamētoſed in pluribꝰ. ¶ Ad cōfirmatōeꝫ ꝟo de influentijs celeſtibꝰ dicenduꝫ eſt ꝙ ſunt in ſcd̓a ſpēqͣlitatis. qꝛ ſunt naturales potētie ſiue ꝟtutes¶ Ad quartū dictū eſt in ſolutōe pͥncipaliAd qͥntū dd̓m ꝙ decor ⁊ pulchritudo loquendo de pulchritudīe corꝑali qͥ eſt cōueniēs mēbroꝝ diſpoſitō pn̄t poni in qͣrta ſpē qualitatꝭEt ſi dicat̉. qualitates qͣrte ſpēi nō ſuſcipiuntmagis ⁊ minꝰ. qꝛ hec magis ⁊ minꝰ ſuſcipiūtDici p̄t ꝙ nō negat̉ ab oībus qͣlitatibus quarte ſpēi ſuſceptio magis ⁊ minꝰ. ſꝫ a qͥbuſdā. ſuficit em̄ ad ꝓpoſitū ſuū ꝙ ſuſciꝑe magis ⁊ minus nō ineſt oī qualitati qͣrte ſpēi. nō ineſt āthis qͣlitatibus qͣrte ſpēi que ſunt qͣlitates mathematicoꝝ. qꝛ ille ſunt pͥores motu. ⁊ magiset minus nō hn̄t fieri niſi vbi eſt motꝰ ¶ Adſextū dd̓m ꝙ ira ⁊ demētia ⁊ hmōi ſunt in prima ſpē qualitatꝭ. ⁊ forte oēs qualitates aīe. ſiꝟo dicat̉. predicta enumerātur in tercia ſpē perph̓m. Dd̓m eſt ꝙ paſſio ⁊ paſſibilis qͣlitas pſciſe ſumpta differūt penes has drn̄as accidetales facilit̓ mobile ⁊ difficulter. penes qͣs etꝭdifferūt hītꝰ ⁊ diſpō. ⁊ iō que ſunt in priīa ſpep̄n̄t numerari in tercia. qꝛ ꝑticipāt illa dr̄naꝫq̄ non eſt ꝓpria tercie. ſicut ecōuerſo in primaſpecie enumeratur calor ⁊ frigus q̄ tn̄ vere ſūtin tercia ſpē vt ꝑ hāc mutuā enūeratōeꝫ in ſinuet phūs has dr̄nas faciliter mobile ⁊ difficulter. nō tm̄ nō eſſe eſſentiales. ſꝫ nec eſſe ꝓpriasalicui aliarū ſpēꝝ. ſed accidētaliter diſtinguerēt paſſionē a paſſibili qualitate ⁊ diſpoſitionē ab habitu.Nonuꝫ dubiꝫ. vtꝝ raꝝ ⁊ denſuꝫ aſperū ⁊ lene ⁊ hmōi ſunt in p̄dicamēto qͣlitatis.Et videt̉ ꝙ nō. qꝛ dicit. p. ꝙ aliena ſunt a qͣlitatis diuiſione cū dicāt ordineꝫ partiū. ſicutinferius patebit. In oppoſitū eſt Gilbertusdicēs exp̄ſſe circa p̄dicamētū poſitōis ꝙ nonDicūt poſitōes ſꝫ qualitates circa poſitōeꝫ.
Solucō Alberti. p̄dicta noīa prīo ⁊ prīcipaliter importāt pones partiū materie. ⁊ hͦ intedens. p. dixit ꝙ ſunt poſitōes ⁊ nō qualitatesScd̓ario tn̄ dicūt qualitates circa poſitōes.et hͦ intendit Gilbertꝰ porrithanꝰ in libro ſexprīcipioꝝ. nā predicta noīa qͣꝫtum ad ſignificatū primariū ⁊ principale ſunt ī predicamēto poſitōis. ⁊ hͦ voluit. pͦ. ſed qͣꝫtuꝫ ad ſignificatu ſecūdariū ſunt in p̄dicamēto qͣlitatꝭ. ⁊ hocvoluit Gilbettꝰ. ¶ Conſiderandū eſt tn̄ ꝙ ſignificatū vno mō d̓r primariū qd̓ ſimplicit̓ ⁊ẜm rei naturā eſt primū. ⁊ ſic primū ſignificatū eſt poſitio. qꝛ illa ē cā talis vel talis immutatōis ſenſus. Alioº d̓r ſignificatū pͥmariū qͦad nos .ſ. ꝙ nobis eſt pͥijs ⁊ notius. ⁊ ſic pͥmario ẜnt qͣlitates circa poſitōes. qꝛ hmōi obijciūt ſe ſenſui. poſitōes at nō ſunt ꝑ ſe ſenſibileset iō qualitates ille ſunt pͥores ⁊ notiores nobis qͣꝫ poſitōes circa qͣs exiſtūt. ⁊ a qͥbus cauſant̉. De his tn̄ exquiſitius inuenies circa predicamentū poſitōis.Decimū dubiuꝫ eſt. an ſoluꝫ int̉ qualitates tercie ſpēi ſit alteratio. Et videt̉ ꝙ nonqꝛ raꝝ ⁊ denſuꝫ ſunt qͣlitates qͣrte ſpēi ⁊ tn̄ adea eſt motꝰ. qꝛ rarefactō ⁊ cōdenſatio motꝰ ſūtet terminātur ad raꝝ ⁊ denſuꝫ ¶ Solucō Alberti loquēdo de alteratōe phiſica ⁊ ꝓprie dicta. ſicut videri hꝫ ꝑticulariꝰ in .vij. phiſicorū¶ Ad argumētū dd̓m eſt ꝙ rarefattio vel cōdenſatio nō eſt vera alteratio. qꝛ ꝑ illā nō accrit̉ vel deꝑdit̉ de ncc̄itate qͣlitas tercie ſpēi. qd̓tn̄ oꝑꝫ de ncc̄itate ad alteratōꝫ ꝓprie dictā. qꝛacqͥrit̉ raritas vel denſitas q̄ ꝑtinēt ad quartāſpēm qualitatꝭ. vel ẜm alios ad ſcd̓aꝫ. Ibi tn̄notandū eſt ꝙ raritas ⁊ denſitas nō ſequūturmateria ſolā. nec qͣꝫtitatē ſolā. qꝛ materia ſineqͣꝫtitate non eſſet rara vel denſa. ⁊ qͣꝫtitas ſinemateria nullā haberet raritatē vl̓ denſitatē. ſꝫābo ſil̓. vtꝫ diffiniēdo raꝝ ⁊ denſuꝫ. ⁊ iteꝝ hecnō ſufficiūt. ſed reqͥrit̉ preuia diſpō alteriꝰ qͣlitatis Un̄ dicit comentator. vij. phiſi. ꝙ raritas ⁊ denſitas ſequūt̉ calidū ⁊ frigidū in elemētis ⁊ mixtis. qꝛ in celo ſunt raritas ⁊ denſitas ẜm ph̓m. ij. celi. ⁊ tn̄ ibi non ſunt qͣlitatespͥme elemētoꝝ. Ad generatōeꝫ āt raritatis reqͥrunt̉ tres motus neceſſario ſcꝫ local̓ qͥ ꝑtes aſeinūicē elongātur. motꝰ augmētatōis cōiterdicte qͦ ꝑtes extendūtur. ⁊ motꝰ rarefactōis qͦꝑtes in materia ſubtiliātur. ꝑ primū motū acqͥritur locus. ꝑ ſcd̓m extēſio maior. ꝑ terciū raritas. ¶ Ecōtra in generatōe denſitatꝭ reqͥruntur tres motꝰ qͦꝝ prīo acqͥritur locus minor.ſcd̓o minor extēſio. ⁊ terco denſitas. ⁊ licet illeCc g.