Predicabilia
ſit ſcīa ẜmocionalis. ¶ Et videt̉ ꝙ nō qꝛ ſi ſichoc eſſet ex eo ꝙ ip̄a ꝯſideraret ẜmonē ⁊ ꝓprietates ẜmonis ſed hoc eſt falſum qꝛ gramaticaꝯſiderat ẜmonē et eius ꝓpritates. ſed diuerſeſcīe debēt diuerſa ꝯſiderare. ¶ Solutio ſic. vtpatet ex interp̄tatōne noīs dicit̉ em̄ logica a logos qd̓ eſt ſermo quaſi ſcīa de ſermonē. ¶ Adobiectum inoppoſitū ē dd̓m ꝙ ſcīa pōt ml̓tismodis dici ſermocionalis. ¶ Prīo īpropͥe qꝛdocetur ꝑ ſermonē. et ſic quelibet ſcīa pōt diciẜmocionalis. qꝛ quelibet docet̉ ꝑ ſermonē.¶ Scd̓o d̓r ſcīa ſermocionalis qꝛ ꝯſiderat ẜmonē et eius ꝓprietates ꝓut eſt inſtr̄ᵐ exprimendi mētis cōceptuꝫ et ſic gramatica dr̄ ſcīa ſermocionalis. ¶ Tercio dicit̉ ſcīa ẜmocionalisqꝛ ipſa eſt directiua ſermonis. et iſto mō gramatica ⁊ logica pn̄t dici ſermocionales gramatica em̄ dirigit ẜmonē in exprimēdo mentꝭ cōceptū et logica in accipiēdo noticiā incogniti.¶ Quarto mō d̓r ſcīa ſermocional̓. qꝛ vtiturſermone tanqͣꝫ inſtr̄o et ſic logica etiā dr̄ ẜmocionalis quia logica docet modū ſciendi quo īomī ſcīa accipi pōt noticia incogniti qd̓ nͤ p̄tfieri niſi mediāte ſermōe ⁊ iō logica vtit̉ ẜmone tanqͣꝫ inſtrumento.¶ Duodecimum dubium eſt vtrū logigica inſit nobis a natura et videt̉ pͥmo ꝙ ſic qꝛhypocras habuit logica qꝛ multa ſcripſit q̄ ſine logica ſcribere nō potuit ⁊ tn̄ nō habuit eaꝫab arte. qꝛ nunquā eā ſtuduit gͦ a natura gͦ ineſt nobis a natura ¶ Scd̓o layci hn̄t ea ⁊ nōab arte gͦ a natura qꝛ layci arguūt ⁊ ſylogiſanttalia aut ſine logica fieri nō p̄n̄t. Ꝙ aūt arguunt patet exꝑimētalit̓ in aduocatis ⁊ cauſidicis. ¶ Tercio dās formā dat ꝯn̄a formā. Sꝫdeus dat homī formā .ſ. aīam intellectiuā ergodat ei omīa ꝯſequētia formā videlꝫ virtutes.⁊ ſcīas gͦ. nō ſolū logica ſed omēs ſcīe erūt nobis ꝯcreate. ¶ Solutō duplex ē logica .ſ. naturalis ⁊ artificialis. logica naturalis ineſt nobis a natura nō aūt artificial̓. ¶ Primū ꝓbat̉qꝛ logica naturalis nō eſt aliud quā quedā naturalis abilitas q̄ nati ſumꝰ diſcernere int̓ verū ⁊ falſum ſꝫ talis abilitas ineſt hoī a naturai. ex bn̄ficio generatōis. Qd̓ ꝓbatur autoritate victorini dicētis natura facit abileꝫ ars facilē vſꝰ ꝟo potente verūtn̄ eſt ſi logica natura/lis diceret̉ qͥdā habitꝰ ꝯſuetudīal̓ imꝑfectusqͦ in ſuis argumētatōibꝰ vtunt̉ laici ip̄a nō ineſt nob̓ a nat̉a qꝛ hītꝰ ē qͣlitas acqͥſita nō innata vt pꝫ in p̄dicamētꝭ ¶ Si aūt q̄rat̉ qͣlit̓ acqͥrant layci talē habitu cū eundē nō addiſcent.
Dicendū ē quāuis nō addiſcant in ſcol̓is addiſcunt tn̄ in foro ꝑ ꝯſuetudinē. ¶ Scd̓m ptꝫtribꝰ rōnibꝰ. ¶ Primo qꝛ intellectꝰ nr̄ poſſibilis in pͥncipio ſue creatōnis eſt ſicut tabularaſa in qua nihil ē depictū ſicut d̓r in. iij. d̓ anima ergo nulla ſcīa pōt nobis ineſſe a natura.¶ Scd̓o videmꝰ exꝑimētal̓r ꝙ oꝫ nos diſcerelogica ꝑ ſtudiū ⁊ laborē ſed illa que inſunt nobis ꝑ naturā nō oꝑtet reciꝑe ꝑ doctrinam.Tercio. ſi ineſſet nob̓ a natura tunc qͥlibet hōſemꝑ eſſet logicus nec vnqͣꝫ poſſet eā ignorare.vl̓ obliuiſci ſequela ꝓbat̉. qꝛ dicit ph̓s in ethicis ꝙ illa q̄ inſunt a natura nō aſueſcut ad oppoſitū vt lapis qͥ natural̓r mouetur deorſuꝫ nuquā aſueſcit ad oppoſitū. Ineſt tn̄ nobis logica artificial̓ ẜm eē imꝑfectū et aptitudinale.¶ Qd̓ ſic on̄dit qꝛ nihil pōt educi de aliquoniſi pͥus ꝑ aliquē modū fuerit in eo ſꝫ logica educitur d̓ intellectu poſſibili gͦ ꝑ aliquē modūfuit in eo. ¶ Icd̓o ꝓbat alberthus ſic qꝛ exqͣ qhō eſt intellectiuꝰ ⁊ ꝑ intellectū ꝯpoſitiuꝰ vniꝰcū alio ⁊ diuiſiuus vniꝰ ab alio efficit̉ āmiratiuus eoꝝ que cōponit vel diuidit ⁊ ꝓpter āmirationē ſuſpēdit̉ ad inqͥſitōem eoꝝ de qͥbꝰ ammirat̉ qꝛ dicit ph̓s pͥmo metha. ꝙ ꝓpt̓ āmirariinceptū ē ph̓ari ꝑ inqͥſitōeꝫ ꝯꝑat vnū alteri. ꝑꝯꝑatōem vniꝰ ad alterū deducit̉ de eo qd̓ ē nōtum ad ignoti noticiā ⁊ ſic hō qd̓dāmō ꝑ naturā eſt argumētatiuꝰ et gͦ logica incipit a natura⁊ ꝑficit̉ ꝑ artē ſiue ſtudiū. ⁊ ꝑ exercitiū accipitcōplementū ſicut dicit victorinꝰ ⁊ hoc mō oēsartes a natura ſunt ꝓfecte ⁊ ſic ars ymitat̉ naturā et ad actū deducit qd̓ natura inchoauit.¶ Ad primū dicendū ẜm dn̄m alberhū ca. i.de ancedentibꝰ logicā ꝙ homerꝰ diſtinguit triplex genus hoīm. Primo ſunt qͥdam homīeseleuati ingenij qͥ qͣſi a natura ſunt ꝑfecti q̄ vigore ſui intellectualis lumīs p̄n̄t qͣſi oīa ꝑ ſeintelligere ⁊ tales hn̄t excellente doctorē qͥ mētem illumīat. vt dicit Alphora. Alij ſunt qͥ exſuis ꝓprijs naturalibus nō pn̄t omīa intelligere ſed a doctoribus ⁊ magiſtris ml̓ta diſcutin qͥbus ꝑ doctrinā et artē ꝑficitur qd̓ inchoatū eſt a natura. Tercij ſunt deficiētes in vtroqꝫ qͥ .ſ. nec ex naͣlibꝰ ſufficiūt omīa apphēderenec etiā a magr̄is diſcē ⁊ hͦ vt dic̄ Al. de intellectu ⁊ intelligibili venit aliqn̄ ex vicio ꝯplexionis ſicut in mulieribꝰ q̄ ſunt laxe carnis ⁊ cutis. aliqn̄ venit ex longa ꝯſuetudīe nō attollēdo ſe vltra ſenſibiliū acceptōeꝫ ſicut ſunt ydeote. Etiā illi qͥ longo tꝑe ſtuduerūt circa ꝑticularia ⁊ actꝰ hūanos ſicut ſtudēt hy qͥ legibꝰ intendūt et de illis cās ⁊ rōnes non q̄rūt inabi