De Cauſis
quidē reſpectu generatōis ſubſtātiarū pater ⁊ mater dicunt̉ pͥncipiū pueri Et illud vn̄ incipit alteratio d̓r pͥncipiū alterationis. ⁊ cōuiciū ꝯmouēsanimos d̓r principiū belli In moralibus etiā illud dicit̉ principiū ex cuiusvoluntate cetera mouent̉ Et inde dicti ſunt principatus in ciuitatibꝰ velin ciuilibꝰ In artificialibꝰ etiā illud dicitur principiū quod ē principiū artificiatoꝝ. hoc aūt eſt ars mechanicaInter quas etiā q̄dā dicunt̉ architectorice .i. principales. ⁊ ſunt he q̄ habēt alijs imꝑare ſicut nauiſtiua lignoꝝ vel dolatiue. Ulterius aūt qad ſimilitudinē ordinis qͥ in motibꝰexterioribꝰ apparet conſiderat̉ quidāordo in cognitōne reꝝ. ⁊ p̄cipue ẜmꝙ intellectus noſter ẜm quandā ſimilitudinē motus hꝫ diſcurrere de prircipijs ad concluſiones Ideo alio mōdicit̉ principiū vn̄ res pͥmo innoteſcitEt ſic vtit̉ noīe principij ph̓s in libropoſterioꝝ ponēs aliqua pͥncipia demonſtrationū Et qꝛ oīs cauſa ē pͥncipiū licꝫ nō econuerſo. vt prius dictū ētot modis d̓r principiū quot modisd̓r cauſa de qua immediate ſequit̉ Inueſtigandū aūt ea q̄ de cauſa dicēdaſūt quattuor ꝯcurrūt ꝯſiderāda Primo q̄ ſunt genera cauſaꝝ. Scd̓o quōſe habēt ad effectū. Tertio quō ſe habēt adinuicem Quarto quot modisvariant̉ ip̄a cauſaꝝ genera¶ Quot ſunt genera cauſaꝝCapl̓m. C CXLIILUantū ad primū ſciēdū ꝙquattuor ſunt gn̄a cauſaꝝ .ſ.Efficiēs vt in naturalibꝰ pater ē cauſa filij. ⁊ in artificialibꝰ fabereſt cauſa cultelli. In ciuilibꝰ ꝯſiliatorpacis Et itē cauſa materialis. vt elementa ſunt materia mixtorū. ⁊ lapibes materia domus Itē cauſa formaIe vt aīa ratōnalis ē forma corporis
et talis cōpoſitio vel figura domuseſt forma eius Et finalis vt lucrū eſtfinis mercatiōis ⁊ beatitudo hoīs. ⁊inhabitatio ē cā finalis ip̄ius domusQuantū aūt ad qd̓libet genus cauſarū aliqͥd notādū eſt Et primo de cāefficiente Scd̓o de cā materiali Tertio de cauſa formali Quarto de cauſa finali¶ De cauſa efficienteCapl̓m. E CLUantū ad genus cauſe efficientis Sciēdū ē ꝙ qͣꝫuis oīscā efficiēs ſit agens naturalevel a ꝓpoſito. tn̄ Auicen. ponit circahec qͣttuor modos cauſe efficiētꝭ Eſtem̄ cā efficiēs. ꝑficiens. diſponēs. cōadiuuās. ⁊ ꝯſilians Cauſa aūt efficiens ꝑficiēs. d̓r que vltimā rei ꝑfectionē cauſat. ſicut illa q̄ inducit formammaterialē rebꝰ materialibꝰ. vel artificialē in artificialibꝰ vt edificator domus dū illā ꝑficit Diſponens aūt d̓rq̄ nō inducit vltimā formā ſed aptatmateriā tm̄ ad formā. ſicut in artificialibꝰ ille qͥ dolat ligna ⁊ lapides d̓r cāefficiēs domus diſponēs tm̄ qꝛ nō ꝓprie d̓r cā efficiens. qꝛ illud qd̓ ip̄s facit nō ē domus niſi in potētia. appropinquabit aūt tāto amplius ad rōnēcauſe efficiētis. quāto faciet diſpoſitionē magis neceſſariā ad formā Et iōillud qd̓ vltimā diſpoſitionē neceſſariā cauſat qͣꝫuis formā nō inducit. ſic̄hō generās reſpectu forme ītellectīeqͥ ē ab extrinſeco. magis appropinqͣtinter oēs cauſas diſponētes ad rōnēcauſe efficiētis Adiuuās āt d̓r īquātū cooꝑat̉ ad pͥncipalē effectū. Sꝫ inoc differt a pͥncipali agēte. qꝛ agenspͥncipale agit ad finē ꝓpriū. adiuuāsaūt ad finē alienū. ſic̄ adiuuās regē inbello operat̉ nō ad finē ꝓpriū ſꝫ regis.Et hec ē ꝯditō oīs cauſe ſcd̓arie adpͥmā nā cā ſcd̓aria ꝓpt̓ finē pͥme ope-