Capitulum

munis .ſ. ex voce ⁊ ſententia conſiſtens. ⁊ ſubiungens effectus harū triū recordationū tria facit per ordinē. nam primo primos tres effectus ponit. ſecundo ſecundos tres effectus ſubiungit. tertio tertiam recordationē pre ceteris corfirmat. ſecunda ibi. Uocalis cecitatē. tertia ibi. Sicut .n.Dicit ergo ꝙ recordatio vocalis facit ſophiſticū .i. apparēteꝫ quoniā nuda voce aures replet quid nominis ignorāsMentalis facit iudicium .i. certitudinem. alia littera habet rudem. quoniā facit intellectum inter verum ac falſūdiſcernere cum impotens ſit hanc diſcretionem voce ſignificare. Communis vero ſcilicꝫ que tam vocum qͣꝫ ſētentiarum eſt ſi fuerit continuata ſcilꝫ comꝑarando reꝫ advocem facit perfectum ſubaudi in arte. quoniam ſicuti ip̄amentali recordatione conceperat: ſic vocali cōparata voceſignificat. Erinde ponit ſecundos tres effectus prefatarirecordationū. Et dicit vocalis recordatio generat cecitatēideſt hominē ignorantem. qͣꝫuis enim voces ipſas cogneſcat: virtutes tamen ipſarum vocum minime recordat̉: qͣpropter de facili paralogizat̉ primo elenchoꝝ. Mentalisgenerat ſcientiam. ideſt hominē ſciētē reddit: ſed impotenteꝫ cum ea que mente nouerat verbo explicare non queat.Communis vero recordatio vſum generat̉ quia potentemfacit. ſicut eniꝫ natura facit habilem: ars facilem: ſic quoqꝫ vſus vti victorino viſum eſt potentem reddit. vſus autēfeſtinat .i. accelerat properare ad magiſteriū. quare de primo ad vltimū cōmunis recordatio ad magiſtratū feſtinat⁊ hoc cōfirmās per ſimile ſubdit. ſicut enī prudētia paruꝫvel nihil prodeſt ſine iuſtitia. iuſtitia autem ſine prudentiamultū. ſic ſcientia ſine vſu prodeſt paꝝ. vſus vero ſine ſciētia multū. ¶ Notandū circa hoc ꝙ dicit prudentia ſine iuſtitia parū vel nihil prodeſt. Cuius ratio eſt: qm̄ iuſtitiaoīum aliarum virtutū eſt contētiua. malorumqꝫ oīum deſtructiua qͣre ⁊ plus ceteris mūdo neceſſaria. primum eſtph̓i. 5. ethicorum vbi dicit. iuſtitia eſt quodāmodo omniſvirtus. ⁊ ſubdens rōnē dicit. Et in eo ꝙ includit in ſe actꝰoīuꝫ virtutū. Et tulli. lib̓. 3. officiorū iuſticia eſt vna oīmdomina reginaqꝫ virtutū. Secūdū patet quoniā ipſa eſtomnium malorum inhibitiua. ergo per locū ab oppoſitiſIniuſticia eſt maloꝝ permiſſiua: quare eſt perfectum malum. perfectum autem malum ſeipſū deſtruit quarto ethicorum. ergo. ⁊c. Tertium autem declaratur. per iuſtitiamtutatur innocentia. punit̉ malitia. frenatur audacia. atteritur ſuperbia. ſecura redduntur omnia. quare hec virtus ẜꝫIſidorū. 5. ethimologiarū non immerito regina nuncupatur. quapropter Auguſtinus libro ſecūdo de ciuitate dei:ca. 18. de ipſa iuſtitia pleniſſime tractans concludendo dicit. Hoc veriſſimū eſt ſine iuſtitia rempublicā regi non poſſe. ⁊ pro tanto. Tullius aſſeruit ꝙ nil eſt tam amicū ciuitati vel regno qͣꝫ iuſtitia ob qͣs res cetere virtutes ſine ipſaparū aūt nihil proſunt. Atqꝫ ſil̓e ē de vſu atqꝫ ſcientia. nāvt dicit Seneca nihil odibilius eſt ſciētia vbi ſola eſt: intelligens ip̄am parū aut nihil prodeſſe ſine vſu eiꝰ. quod bīſubdens idem Seneca inquit. Quid enim prodeſt ſcientibus conſumere dies in his que nec domi nec militie necforo nec in curia neqꝫ alicubi proſint niſi duntaxat in ſcolis. ſcientia ergo ſine vſu nihil prodeſt atqꝫ infecunda eſt.ipſa enim vſu ſumit incrementū ⁊ exercitio ſicuti ars quelibet. ff. de legatis. z. l. legatis. §. ornatricibus. quod ſi ſcientia ab vſu diſiuncta fuerit certe vtilior eſt vſus expers artiſqͣꝫ ars que ſui vſum nō habet vt refert policrates libro. 5.¶ Si vero bone indolis ſciētie tirunculus totamnequeat ſeriatiꝫ cōprehendere orationē ſaltē primam capiat pronunciationem donec gradatimꝓcedendo continuum producere poſſit effectū.¶ Si vero bone ſcientie. Hic Boetius antipophorizandocuidam tacite reſpondet queſtioni. Poſſet enim aliquisdicere. O Boeti cōgruum bene eſt adiſcere volenti ſingula que monueras mente capere. ſed quid cum ea omnia ordine quo tu diſpoſueras retineri tum ingenii paruitate

tū etiam alia quauis occaſione minime valebunt. Cuipondens ait. certe ſi tirunculus. ideſt nouus ſcolaris naqueat .i. non valeat comprehendere ſeriatim. ideſt vtiliteintente ſedulo totam orationē .i. lectionē bone ſcientie raꝑiat ideſt potenter capiat ſaltem. ideſt ad minus primānunciationem. ⁊ hoc procedendo gradatim ſubaudi ꝑmo parum: ſecūdo plus capiendo ⁊ hoc tandiu donec ip̄tirunculus poſſit producere .i. propalare effectum continuum .i. orationē totam. ¶ Notandū ꝙ aīa ip̄a a ſue cretionis primordio vt in Ariſtotele ſecūdo de anima viſuneſt: facta eſt tabula nuda in qua nihil depictū eſt depinstamen apta nata. Hec autem depingendi aptitudo nō tumultuoſo ſtrepitu neqꝫ magna confuſaqꝫ ſpecierū meprincipio in actum reducenda eſt ſed paſſim atqꝫ graduaordine ſcientiarum floſculis adornanda: reficitur enim intellectus atqꝫ tandem fida conceptorum ſeruatrix memria ⁊ laboris pars maxima detrahitur. ſi non vno ſpiritaudita lecta conceptaqꝫ paſſim memorie demandenturdiuturno etiam iugiqꝫ hoc labore mens animuſqꝫ conficietur. nam que concepta ſunt niſi repetita fuerit fluxa vluti. ⁊ caduca euaneſcunt: ¶ Nota. tiro grece latine fortdicitur inde hic tiro. nis: ideſt nouus miles nouiter elecad militiam. quia fortis ad hoc eligi ſolet ⁊ per ſimilituonem tiro dicit̉ quilibet ignarrus ⁊ rudis cuꝫ aliꝗd exdū aggredit̉: inde tirunculus diminutiuum. Item ſalteconiunctio aduerſatiua eſt cū diminutione ⁊ eſt tractua captiuis qui loqui pre timore non valentes dicebant ſatem: quaſi dicerent vt vitam ⁊ ſalutem non amitterent.¶ Uiſis autem leuitatum ſcientiis: de ſpeculatine porphiriana quinqꝫ vniuerſalium que ab Arſtotele monſtra vocantur attendendum. eſt: acipſius cathegorias neceſſaria: que luce expoſitinis in commentariis noſtris bis patefecimusO quantum vtilitatis habetur in his ſi intrinca habeatur cognitio. Nonne litteralis ſofroci facultas eſt vicio notanda. Inquam.¶ Uiſis autem leuitatū ſciētiis. Hec eſt tertia pars ſecpartis principalis huius primi capituli in qua boe. ꝑqͣꝫ oſtendit in quibus ipſi pueri primo imbuēdi ſunt ⁊ꝗbus ſecundo: nūc vero oſtendit in quibꝰ tertio inſtrueſunt: Et vult ꝙ poſt ſupradicta que omnia ſunt quaſidimenta ſcientiarū erudiendi ſunt ipſi ſcolares in ſciētmaioris ſunt inquiſitionis videlicet in ſciētia vniuerſali⁊ predicamētorū ⁊c. Et diuidit̉ hec in duas partes. natprimo ponit modū atqꝫ ordinem quibus circa partemgice magis ſpeculabiliorē ſit inſiſtendū. ſecūdo quoddarprius reꝑetit vt precedentibus addat. ibi. Nec dum hec.Prima in tres ẜm ordines librorum circa hanc parterneceſſarioꝝ ſcꝫ vl̓iuꝫ atqꝫ predicamentoꝝ ex parte vnauiſionum atqꝫ topicoꝝ Boetii ex parte alia. ⁊ poſt hͦ oītreliquoꝝ libroꝝ noue logice Ariſto .ſ. priorum poſterio⁊c. ſecunda ibi Noſtris quoqꝫ. tertia ibi Ariſ. quoqꝫ. Pma in duas. nam primo erudiendum monet in librisdicabilium porphirii. ſecundo ex vtilitate ſui ipſa predbilia recommendat ibi. O quantum. Et dicit. Uiſis ſctiis leuitatū. id eſt leuiū documentoꝝ ſubaudi que leuiteducunt in cognitionē logice: attēdēdū eſt de ſpeculationeideſt ſpeculatiua conſideratione porphiriana .i. porphiriꝗnqꝫ vniuerſaliū .ſ. generis ſpeciei ⁊cͣ. de ꝗbꝰ ſunt omnesſciētie. primo poſtcrioꝝ: que ſcilꝫ uniuerſalia vocant̉ alAriſtotele .ſ. primo poſterioꝝ monſtra .i. res extra naturaexiſtentes. vniuerſalia dico neceſſaria .i. vtilia ad cathegorias .i. predicamenta. Ariſtotelis. que vniuerſalia nos bottius patefecimus .i. declarauimus bis in commentariisnoſtris. ⁊ hoc luce expoſitionis .i. declaratione expoſitoria. deinde uniuerſalium ſcientiam ex ſui vtilitate cōmēdat. Et duo facit nā primo facit quod dictū ē. ſecūdo erro