Capitulum
ſis exiāt hmōi verſꝰ. Iuſſerat hec rapidis aboleri carmīaflāmis Uirgilius phrigiū que cecinere ducē. Tucca vetatvarruſqꝫ ſimul. tu maxīe ceſar. Nō ſinis et latie ꝯſulis hiſtorie ⁊cͣ. Et in his emiſtigiis lotariꝰ ipſe imbecilla menteencā reperiens ip̄m vxorē fore cuiuſdā eſtimabat neſciensphrigie ducē. Anchiſe patre venere matre ꝓcreatū eneaꝫ.¶ Nota ceruix ꝓprie poſterior ꝑs colli eſt: ⁊ qn̄qꝫ accipit̉¶ Completo autē nō īdebite hmōi gynnaſii rudimēto ad maioris īꝗſitionis ſcie limina ꝓcedēdūē̓. Sciētie inꝙͣ quā veri falſiqꝫ nouimus īdagatricē: ſolamqꝫ ſcientiā ſcientiarū titulo ſubtilitatisobſtipātē ſubiecta. Hec eſt inquā ſcalaris domina que penetranti veſtium natura ad ſciētiarū qͦrūlibet faſtigia prebet īcremēta virtutū. Quidautem lucidius cognitione ꝗnqꝫ vniuerſalium q̄eſt triuialium ſcientiarum magiſtra. quadriuialiumqꝫ potētia: collateraliū ſcīarū plenitudo.¶ Cōpleto aūt nō īdebite. Hec eſt ſecūda pars ſecūde ꝑtisprincipalis huiꝰ primi capituli in qua poſtqͣꝫ boetius on̄dit quibꝰ prio ab īfantia imbuēdi ſunt iuuenes: nūc declarat in ꝗbus erudiēdi ſunt ſecūdo .ſ. in ipſis primordialibꝰlogice artis īſtitutis. Et diuidit̉ hec ꝑs in duas ꝑtes. Irquatū prīa ſe prioribus cōtinuās vt īformādos ⁊ erudiendos attētos faciat logicā aꝑte cōmēdat. In ſecūda ordinēmodūqꝫ ī logica ꝓficiſcēdi demōſtrat. ibi. Ad hꝰ. Prīaī duas. nā prīo dicenda dictis ꝯtinuat. ſecūdo logicā ꝯmēdat ibi. Scīe inqͣꝫ. Et dicit ꝙ cōpleto ⁊ ꝑtrāſito nō īdebite ſubaudi ſicut iotarius ipſe ſine fructu: ſed diligēter rudimēto .i. noua inſtructiōe huiꝰ gynnaſii .i. ſtudii grāmaticeſcꝫ ⁊ poetrie atqꝫ rethorice ꝓcedēdū eſt ad limina .i. introitus ſcīe que maioris eſt inquiſitiōis .i. inueſtigatiōis. Tūcad ꝯmēdatiōeꝫ ipſiꝰ logice accedit. ibi. Scīe inqͣꝫ. Et diuiditur nā prio cōmēdat ip̄aꝫ quo ad ſe totā. ſcd̓o quo ad partem. ibi. Quid aūt cognitione. Prīo cōmēdat ipſam totāuno mō. ſecūdo alio mō ibi. Hec eſt inqͣꝫ. Et dicit. pꝰ p̄dicta accedendū eſt ad limina ſcīe maioris inꝗſitiōis. Scīe īqͣꝫ quā nouimꝰ ſolā eē īdagatricē veri ⁊ falſi. ⁊ hec eſt ip̄alogica cū verū ⁊ faliū nō indagant̉ niſi argumētatiōe mediante. ſola aūt logica arguere docet. quare ⁊ ipſam ſolaꝫiuenimꝰ ſcīam ſcīaꝝ ꝑ anthonomaſiā rōne cōmitatis eiusatqꝫ adminiſtratiōis adminiculat̉ nempe oībus ſcīis ⁊ eare cōmētator ip̄am modū ſciēdi vocat cū dicit. Impoſſibile enī eſt ſcīaꝫ ſil̓ querere atqꝫ ſciēdi modū. lꝫ hoc aliqui ſolū de logica vtente ītelligāt. ſcīam inqͣꝫ ſcīaꝝ obſtipātē. .i.circūeūteꝫ titulo .i. honore ſubtilitatis ſubiecta .i. obiectaaliaꝝ ſciētiaꝝ. Poſt hec cōmēdat eā alio modo ⁊ dicit. ſꝫſcꝫ logica. inqͣꝫ eſt domina ſcalaris .i. gradualis ꝑ ipſamenī ad culmina oīum aliaꝝ ſcīaꝝ aſcendit̉. cū ipſa ad oīmmethodoꝝ prīcipia viā habeat. ⁊ hoc eſt qd̓ ſubdit que ſcꝫlogica prebet penetrāti .i. rimanti faſtigia .i. ſummitateſquarūlibet ſciētiaꝝ incrementa .i. augmenta virtutū ſcꝫ attingendi. ⁊ hoc natura veſtium .i. premiſſarū .ſ. maiore ⁊minore mediāte. Et uocat ipſas p̄miſſas .ſ. maiorem ⁊ minorem extremitates veſtes ꝑ ſil̓e. ſicuti enī veſtes ipſe corpus circundant atqꝫ ꝯtegūt: ſic ⁊ premiſſe ꝯcluſionē ip̄aꝫincludūt. Qua ex re dictū eſt ꝙ ipſis premiſſis poſitis ⁊cōceſſis neceſſe eſt aliud ſcꝫ cōcluſionē euenire ex his quepoſita ſunt ⁊ conceſſa. Tūc cōmendat ip̄am quo ad parteꝫEt dicit. ſed quid eſt lucidiꝰ cognitiōe vniuerſalium .i. eaꝑte logice que de vniuerſalibus eſt que ſcꝫ cognitio eſt magiſtra .i. magiſtratū tenēs triuialiū artiū .i. inter triuialesartes que ſunt grāmatica logica rhetorica.qꝫ ꝓ ⁊. eſt potētia .i. vis quadriuialium artiū ſcꝫ ariſmetrice geometrieaſtrologie ⁊ muſice. ipſe nāqꝫ ſteriles mute atqꝫ impotentes ſunt ſine logica. qꝫ pro ⁊. ipſa eſt plenitudo artiū colla
teraliū ſcꝫ oīum aliaꝝ. ¶ Notandū logica inter artes liberales ſecūda ponitur qͣꝫuis Boetius ipſam poſt rhetoricāmoneat addiſcēdam. Et rōnalis dicit̉. ipſa eniꝫ diffiniredocet atqꝫ diuidere verūqꝫ a falſo diſcernere. neceſſariacerte ⁊ vtilis ars. quia ẜm hugo. in didaſcolicon ꝑ eā ſutilibus obiectionibus latens veritas reperitur. Hanc ſaꝑientiſſimus Salomon in ꝓuerbiis addiſcēdā admonedū nos hortat̉ vt intelligamꝰ ſermones prudētie verſutiaſqꝫ verboꝝ nec nō ꝑabolas ⁊ obſcuꝝ ſermonē. ⁊ dictaſapiētū ſil̓ ⁊ enigmata. que oīa vti hyeronimꝰ ad magnumoratorē ait dialetica ſunt. Auguſtinus etiā inter ceterasartes logicā cōmēdat qꝛ exercitatiora potioraqꝫ reddit igenia. Hec nēꝑe diſciplina eſt vt dicit Iſid. lib̓. 2. qͥ ad diſſerendas reꝝ cās ē adinuenta. quapropter ſciētia ſcīaꝝ ē ſine qua nulla aliaꝝ ſcīaꝝ ꝑfecte haberi pōt. ¶ Notādū ꝙvniuerſale ē ꝗd vnū verſū ī multis: ⁊ hoc duplici quidenrōne phyſica ſcꝫ atqꝫ logica. phyſica nēꝑe rōne eſt ipſa cōmunis natura aꝑta nata in multis reꝑibilis ⁊ ab eiſdē ꝑtciꝑabilis equaliter vt hūanitas ſecūdū quā dictū ē ꝙ ꝑticipatiōe ſpeciei plures hoīes ſunt vnus homo ex naturarei ⁊ ibidē Genus quidē potētia multas ī ſe hꝫ ſpēs: actuvero nullas Logica vero rōne ē ipſa vniuerſalitatis intentio prout intellectu cōficit̉ vt genus ſpecies. ⁊c. ⁊ ẜꝫ hancdictū eſt. Intellectus eſt qui facit vniuerſalitatē in rebus.Et ſunt harū intentionū vniuerſalium quinqꝫ maneries.vna ꝗdem genꝰ. ſpēs alia. tertia differentia. quarta propriū. accidens ꝗnta. quaꝝ certe cognitiōe nihil vtiliꝰ exiſtit quapropter ⁊ eadē nihil lucidius. vtilius inqͣꝫ tam acp̄dicamētorū Ariſtotelis doctrinā cū nihil in ipſa coordi.natione p̄dicamētali ſituetur niſi aut genꝰ aut ſpecies. ⁊c.Deſcendēti enim a genere generaliſſimo ad ſpēm ſpecialiſimā plato iubet ꝗeſcere. Sil̓r ad diffinitionū aſſignationēcū diffinitio ꝗd eſt eſſe rei indicet. Eſſe autē rei nihil alid̓qͣꝫ ſua quiditas eſt quā certe differentia generi adueniencōſtituit ⁊ ex his diffinitio integrat̉ et rurſum ad ea que indemōſtratiōe ſunt vtilia videlicet diffinitō. et reliqua. Ittextu ibi rudimento. ideſt nouo iudicio noua inſtructione.et dicitur a rudio. is. Itē ibi limina. limen terminus domus vel ediū eſt. limes vero regionū. vnde Proſper anguſto virtus limite celſa petit. Item ibi faſtigia. ideſt a litudines ſummitates. Eſt etiam faſtigium honor.¶ Ad huius autem imperialis domine apiceꝫ ſodendum eſt hoc ordine. In primis igitur terminorum intrinſeca cognitio: eorumqꝫ in ipropoſtione non latens copulatio: propoſitionumqꝫ īindigna connexio ſunt apponenda. Terminorautem determinationes quas ſincathegoreumta appellamus: memorialiter menti ſunt imprmende vtpote que ſophiſtice non parum deſeruiunt fantaſie. Horū āt notitiaꝫ. Trebatium vrum meminimus prudentiſſimum: ſed in hoc inperitum quaſi indignam ſcientiam relatu ſub ſilentio preteriſſe. Die autem conflictus aduenite eundē miſerrime ab his ſophiſtica vicente detentum vidimus: ⁊ indecenter a ſuorum collegio ſequeſtratum. Quid vlterius: anguſtia pudoris confuſus: quod prius cenſebat indignum elequio: poſtea ſociatim mendicabat.¶ Ad huius autem imperialis. In hac parte poſtqͣꝫ boetiꝰlogice commendationem premiſerat. nunc vero qualiterea erudiendū ſit manifeſtat. Et diuidit̉ in duas partes.In prīa ordinē in ea procedendi demōſtrat. In ſecūda v̓omodū ꝓcedēdi circa ordinē ip̄ꝫ ſubiūgit. ſcd̓a ibi. Ad iſtorū ⁊ ceteroꝝ. Prima ī duas. nā prīo facit hoc qd̓ dictū ēcirca logica poſitiuā. ſcd̓o vero circa ſophiſticā ſiue priue