Quintus

c Cuius erroris cauſa eſt. Hic aſſignat cauſam erroris.Ubi notandum ꝙ cauſa erroris quare putamus futuracerta non poſſe certe preſciri. quia putatur ꝙ facultascognitionis ſit ẜm facultatem rei cognite. ⁊ non ipſius comnoſcentis. quod eſt falſum. Primo ergo premittit hmōicauſam erroris. Secūdo improbat ipſam ibi. Nam ut h̓breui. dicit primo. Cuius erroris cauſa eſt quia exiſtimat̉ꝑomnia que ꝗſqͣꝫ nouit illa cognoſcit tm̄ ex vi ⁊ naturaipſorum que ſciuntur ⁊ nō ex vi cognoſcentis. qd̓ totuꝫ eſtcontra. id eſt per contrarium. quia res magis cognoſcunt̉ẜm naturam cognoſcentis. Omne enim quod cognoſcit̉non comprehenditur ẜm ſui vim .i. ẜm modum ſue nature. ſed potius ẜm facultatem cognoſcentis. ¶ Notanduꝫꝙ ſi cognitio eſſet ẜm facultatem rei cognite. tunc res abomnibus eodem modo cognoſceretur. ⁊ ſic aliquid comrehenderetur eodē mō ab intellectu humāo ⁊ diuino. qd̓ilſum eſt. quia que ſunt incerta comprehenſione humana. ſunt certa comprehenſione diuina. cognitio ergo potius attenditur ẜm facultatem potentie cognoſcentis. itaꝙ quanto potentia eſt efficatior ⁊ certior tanto certius ⁊limpidius rem comprehendit.¶ Nam vt hoc breui liqueat exemplo: eandē corporis rotunditatem aliter viſus aliter tactꝰ agnoſcit. Ille eminus manens: totum ſimul iactis radiis intuetur. hic v̓o coherens orbi atqꝫ coniunctus: circa ipſum motus ambitum rotunditateꝫpartibus comprehendit.MNam vt hoc breui exemplo liqueat. Hic probat ꝙ facultas cognitionis eſt ẜm facultatem potentie cognoſcentis ⁊ non rei cognite. Primo declarat hoc exemplis. Secundo probatꝭ hoc idem per rationem ibi. Neqꝫ id iniuria. Prima in duas ẜm duo exempla. Secunda ibi. Ip̄ꝫquoqꝫ. Primo dicit ꝙ cognitio ſit ẜm facultatem cognoſcentis liqueat breui exemplo. Nam viſus aliter agnoſciteandem corporis rotunditatem et aliter tactus. Ille enimviſus manens eminus .i. a longinquo. intuetur totum corpus ſimul iactis radiis viſualibus. hic uero ſupple tactuscoherens ⁊ coniunctus orbi .i. rotunditati et motus circaipſū ambitū .i. circa corpꝰ rotundū. comprehendit .ſ. eiusrotunditatem partibus .i. per partes. ¶ Notandum ꝙ innuit duplicem differentiam inter modum cognoſcendi viſus et tactus. Prima eſt ꝙ viſus a remotis exiſtens cognoſcit aliquod corpus rotundum Tactus autem nō cognoſcit ipſum niſi coniunctus. Secunda differentia eſt ꝙviſus totum corpus ſimul comprehendit. tactus autem ꝑpartes. Talis autem diuerſitas in cognoſcendo non eēt ſires cognoſceretur ex ſui natura. cum eadem res manet invtraqꝫ cognitione. ¶ Notandum. quidam dixerunt viſionem fieri per emiſſionem radiorum viſualium ab oculisvſqꝫ ad rem viſam. Sed hec opinio eſt contra Ariſtoteleꝫviſio enim non ſit extra mittendo ſed intus ſuſcipiendo. ꝑatiente enim aliquo ſenſitiuo ſit ipſum videre. 2. de anima.Hic autem loquitur opinione antiquorum: cum dicit ꝙviſus intuetur totum corpus iactis radiis.¶ Ipſum quoqꝫ homineꝫ aliter ſenſus: aliter imaginatio: aliter ratio: aliter intelligentia contuet̉.Senſus enim figuram in ſubiecta materia conſtitutam. Imaginatio vero ſolaꝫ ſine materia iudicat figuram. Ratio vero hanc quoqꝫ tranſcendit: ſpeciemqꝫ ipſam que ſingularibus ineſt vniuerſali conſideratione perpendit. Intelligentievo celſior oculus exiſtit. ſupergreſſa namqꝫ vniuerſitatis ambitum: ipſam illam ſimplicem formam pura mentis acie contuetur.Ipſum quoqꝫ hominem. Hic ponit ſecundum exemplū

in virtutibus cognoſcitiuis ſubordinatis. Secundo oſtendit quomodo iſte virtutes ſe habeant adinuicem ibi. Inquo illd̓. Prio ergo declarat quomodo idē a diuerſis potentiis diuerſimode comprehenditur dicens. Senſus exterior aliter contuetur ipſum homineꝫ. aliter imaginatio.aliter ratio. aliter intelligentia diuina. Senſus enim exterior ſicut viſus iudicat figuram hominis in ſubiecta materia .i. in ſenſibili materia. ſed imaginatio ſolam figuraꝫiudicat ideſt diſcernit ſine materia .i. in abſentia rei materialis. Ratio vero hanc imaginationem tranſcēdit. ⁊ ip̄aꝫſpeciem .i. naturam ſpecificam hominis que ſingularibꝰineſt perpendit .i. diſcernit vniuerſali conſideratione. oculus vero .i. conſideratio intelligentie eſt celſior. qꝛ intelligentia diuina ſupergreſſa ambitum vniuerſitatis qui exiſtit in ſingularibus illam ſimplicem formam .ſ. ydeam hominis que eſt in mente diuina. contuetur pura acie .i. ſpeculatione mentis. ¶ Notandum ꝙ primuꝫ exemplū fuitde virtutibꝰ cognoſcitiuis nō ſubordinatis ſicut de viſu ⁊tactu. Iſtud autem exemplum eſt de virtutibus ſubordinatis que ſunt quattuor .ſ. ſenſus exterior qui ineſt omnibus animalibus. imaginatio que tm̄ ineſt animalibus ꝑfectis. ratio que tm̄ eſt in hoībus. et intelligentia per quaintelligit diuinam cognitionem. Iſte virtutes habent diuerſum modum cognoſcendi eandem rem .ſ. homineꝫ. vtdeclaratur in littera quod non eſſet niſi cognitio fieret ẜꝫfacultatem virtutum cognoſcentium ⁊ non rei cognite.¶ In quo illud maxime conſiderandum eſt. Nāſuperior vis comprehendendi amplectitur inferiorem. Inferior vero ad ſuperiorem nullo modo conſurgit. Neqꝫ enī ſenſus aliquid extra materiā valet: vel vniuerſales ſpecies imagīatio cōtuetur: vel ratio capit ſimplicem formam: ſed intelligentia quaſi deſuper ſpectans concepta forma que ſubſunt cuncta diiudicat: ſed eo mō quoformam ipſam que nulli alij nota eſſe poterat: cōprehendit. Nam ⁊ rationis vniuerſum: ⁊ imaginationis figuraꝫ ⁊ materiale ſenſibile cognoſcit:nec ratione vtens: nec imaginatione: nec ſenſibꝰſed illo vno ictu mentis formaliter: vt ita dicamcuncta proſpiciens.¶ In quo illud maxime. Hic oſtendit ph̓ia qūo p̄dicte virtutes cognoſcitiue ſe hn̄t adinuicem. on̄dens ꝗcꝗd pōt virtus inferior pōt etiaꝫ ⁊ ſuperior ⁊ amplius. et primo h̓ on̄dit de intelligentia reſpectu aliarum virtutū. Secūdo on̄dit idem de rōe. ſcd̓a ibi. Ratio quoqꝫ. Primo dicit. Inquo ideſt in ordine iſtaꝝ virtutum. illud eſt maxime cōſiderandū ꝙ vis cōprehendendi ſuꝑior amplectit̉ in ſe inferiorem. qꝛ virtꝰ ſuꝑior cognoſcit oē illud quod īferior. Inferior aūt non cōſurgit ad ſuꝑiorem. ita vt apprehendat illud qd̓ ſuꝑior. quod manifeſtat in exemplo dicens. Neqꝫenī ſenſus aliꝗd valet apprehendere extra materiā: ⁊ imaginatio contuet̉ ſpēs vl̓es .i. minus ꝑticulares. ſed rō caꝑit ſimplicem .i. vl̓em formam. intelligentia aūt diuīa qͣſideſuper ſpectans. cum ſit in ſupremo gradu cognitionisip̄a conceꝑta forma ydeali diiudicat etiā cuncta que ſubſunt illi forme: et cognoſcendo ydeam hoīs cognoſcit oīaque ſunt in hoīe. ſed eodem modo cōprehendit ipſam formā que nulli inferiori virtuti non eſſe poterit. nā ipſa cognoſcit vniuerſum .i. vl̓em formā rōis ⁊ figurā imagīationis et materiale ſenſibile. quod ſpectat ad ſenſū exterioreꝫnō vtēs rōne: nec imaginatione: nec ſenſibus: ſed ꝓſpiciēſcūcta vno ictu mētis .i. abſqꝫ decurſu cognoſcit. qd̓ facitrō. ¶ Notandū ꝙ qꝛ virtus ſuꝑior virtutē includit inferiorē ſicut tetragonū īcludit tragonū. vt pꝫ. 2. de aīa. iō ꝗcꝗdpōt virtus inferior pōt et ſuꝑior et magis. quia modo magis vniuerſali cōprehendit qd̓ in ſerior modo magis ꝑti-