Liber

bi magnitudinem conferatur: nihil ſpacii prorſꝰhabere iudicetur. Huius igitur tam exigue ī mūdo regiōiſ: quarta fere portio eſt: ſicut ptolomeoprobante didiciſti: que a nobis cognitis animantibus incolatur. Huic quarte ſi quantum mariapaludeſqꝫ premunt. quantumqꝫ ſiti vaſta regiodiſtenditur: cogitatione ſubtraxeris: vix anguſtiſſima inhabitandi hominibus area relinquetur.In hoc minimo igitur puncti quodam pūcto circunſepti atqꝫ concluſi de peruulgandaⁱ fama d̓proferendo nomine cogitatis. Ad quid hꝫ amplum magnificumqꝫ gloria tam anguſtis exiguiſqꝫ limitibus artata:¶ Omnem terre ambitum. Hic philoſophia oſtendit gloriam mundanam eſſe exilem: nec multum appetendam.Primo oſtendit hoc ex parte ſpacii in quo dilatatur. Secūdo oſtendit hoc ex diuerſitate nationuꝫ ad quas non diuulgatur. Tertio oſtendit idem ex diuerſitate morum propterquos de eodem contrarie iudicatur. Quarto oſtendit idēex breuitate durationis propter quā non perpetuatur. ſecunda ibi. Adde ꝙ hoc. tertia ibi. Quid ꝙ diuerſarum.quarta ibi. Sed qͣꝫ multos. Primo intendit talem rationem. Latitudo fame conſiſtit in latitudine terre ſuper quādilatatur. ſed terra non eſt lata ſuper quā fit dilatatio fame: ſicut declarat in littera. ergo fama late non poteſt diffundi. ⁊ per conſequens eſt exilis nec multum appetenda.Unde dicit ī littera. Tu accepiſti .i. didiciſti aſtrologicisdemonſtrationibus omnem ambitum terre. ideſt ſpaciuꝫterre. obtinere .i. habere iationem puncti. ad ſpacium celiideſt ad magnitudinem celi. quod magis exponens dicitvt ſi terra conferatur .i. comparetur ad magnitudinemceleſtis globi: ipſa iudicet̉ prorſus nihil ſpacii haber̄. huius igit̉ tam exigue regionis. id eſt terre in mundo. fere qͣrta portio .i. quarta pars eſt que incolatur .i. inhabitat̉ abanimantibus nobis cognitis. ſicut tu didiciſti a ꝑtolomeohoc probante. ſi ſubtraxeris cogitatione. huic quarte parti terre qͣꝫtuꝫ maria ⁊ paludes premūt. ideſt occuꝑant. ⁊quantum vaſta ideſt ampla regio. diſtenditur ſiti. ideſt ſiccitate. tunc vix relinquetur hominibus anguſtiſſima areai. arctiſſimus locus inhabitandi. in hoc ergo quodam minimo puncto puncti. ideſt minima portione terre. vos homines circunſepti atqꝫ concluſi cogitatis de ꝑuulgandafama. de proferendo .i. extollendo. nomine. ideſt fama.hoc ſit inutiliter. ſed quid habeat. id eſt poteſt habere. gloria amplū. qꝫ pro. ⁊ magnificum que artata eſt tam anguſtis ⁊ eriguis limitibꝰ. ideſt terminis. q. d. nihil habet megnificum. ¶ Nota ꝙ terra reſpectu celi nō eſt alicuiꝰ quātitatis ſenſibilis. ſed habet ſe ſicut punctus. quia orizonoterminat viſum noſtrum diuidit celum in duo media. qd̓non eſſet ſi terra in comparatione ad celum haberet aliqͣꝫquantitatem. ¶ Item ſi terra eſſet alicuius quantitatis ſēſibilis reſpectu celi. tunc ſtelle nō ſemper apparerent nobis eiuſdem quantitatis. quod patet falſum. Quia in eaparte vbi terra eſſet magis gibboſa ⁊ propinquior celo apparerent ſtelle maiores: ⁊ oppoſita parte minores. ¶ Itēminima ſtella fixa viſu notabilis eſt maior tota terra. ſi ergo talis ſtella aꝑparet nobis exiſtentibus in terra ſicupunctus: multomagis terra reſpectu celi erit ſicut punctꝰ.¶ Item punctus eſt quoddam indiuiſibile: a quo linea eqͣliter diſtans facit circulum ⁊ quia celuꝫ ex omni parte eoliter diſtat a terra: ideo terra reſpectu celi habet ſe ſicut puctus. ¶ Nota ꝙ tres partes terre ſunt inhabitabiles. vnapropter nimium calorem: due propter nimium frigus. ſedquarta pars que eſt temperata in caliditate ⁊ frigiditate anobis inhabitatur. ſed quia adhuc non tota inhabitaturpropter maria ⁊ paludes: ⁊ propter nimiam ſiccitatem. iō

dicit philoſophia ꝙ quarta pars fere eſt habitabilis. veldicit fere ẜm alios. quia eſtus ſolis non facit torridam z0nam totaliter inhabitabilem. cum quedam ciuitas dictzenit ſupra quaꝫ ꝑtolomeus dicitur fundaſſe aſtrolabiuꝫdirecte ſit ſub equinoctiali. ſed dicitur inhabitabilis. quiaeſt grauis inhabitationis. ſed vltra equinoctialem omnino eſt inhabitabilis: propter nimium calorem. ¶ Iteꝫ dicit quartam partem terre inhabitari ab animantibus nobis incognitis. hoc forſan dicit propter antipodes ſi ſuntqui nobis ſunt ignoti.¶ Adde ꝙ hoc ipſum breuis habitaculi ſeptū plures incollunt natiōes. lingua: moribus: totius vte ratione diſtantes: ad quas tamen difficultate itinerum: tum loquendi diuerſitate: tum commertii inſolentia: non modo fama hominum ſingulorum: ſed ne vrbium quidem peruenire q̄at.Etate deniqꝫ Marci Tullii: ſicut ipſe quodaꝫ loco ſignificat: nondum caucaſum montem romane reipublice fama tranſcēderat. ⁊ erat tūc adulta: parthis etiam ceteriſqꝫ id locorum gentibusformidoloſa. vides ne igitur ꝙͣ ſit anguſta: ꝙͣ cōpreſſa gloria. quam dilatare ac propagare laboratis. An vbi romani nominis tranſire fama nequit romani hominis gloria progredietur.¶ Adde ꝙ hoc ipſum breuis habitaculi. Hic philoſophiaoſtendit gloriam non eſſe appetendaꝫ ex diuerſitate nationum ad quas non diuulgatur intendens talem rationemDiuerſe nationes ⁊ diuerſa idiomata non ſolum impediūpromulgationem fame hominum. ſed etiam vrbium: ſein terra habitabili ſunt diuerſe nationes diuerſorum idimatum ⁊ ergo promulgatio fame per talia impeditur:per conſequens non eſt multum appetenda. vnde dicit inlittera. Adde predicte rationi ꝙ hoc ipſum ſeptum .i. ſpacium breuis habitaculi. ideſt parui ſpacii. in quo nos habitamus. incolunt: ideſt inhabitant. plures natiōes. ideſtgentes. diſtantes ideſt differentes. lingua. ideſt idion⁊ moribus ⁊ ratione totius vite. ideſt ratione modi viudi. ad quas non poteſt peruenire. non modo. ideſt non tātum fama ſingulorum hominum. ſed etiam nec fama vbium. tum ideſt tam difficultate itinerum. id eſt viaruꝫ. tiideſt tam diuerſitate loquendi ideſt idiomatum. tum. ideſttam inſolentia. ideſt inconſuetudine commertii. quia aliqhomines non conſueuerunt cum alijs communicare ī cōmertiis. quia etate. id eſt tempore. Marci Tullij. ſicut ip̄emarcus tullius ſignificat. quodam loco. ideſt in quibuſdēſuis ſcriptis. fama romane reipublice nondum tranſcenderat caucaſum montem. ⁊ tamen fama romanorum eratadulta .i. ab antiquo nota. etiam formidoloſa parthis. talibus hominibus. ⁊ ceteris gentibus .i. locorum circa cacaſum montem. vides ne igitur qͣꝫ anguſta ſit gloria q̄compreſſa. ideſt in modicum redacta. quam laboratis dilatare ⁊ propagare. an pro nunquid. gloria vnius hominis romani illuc progredietur. id eſt prouēiet. vbi fama remani nominis. id eſt romane vrbis nequit tranſire. q. d.non. ¶ Nota partem terre habitabilem vocat ſeptum. qͥeſt ſepta circundata mari. Unde linconienſis in tractatiſuo de ſpera. ⁊ etiam Macrobius dicūt ꝙ quarta portionoſtra habitabilis vndiqꝫ cingitur mari. ¶ Nota ꝙ inſelentia ẜm ſenecam eſt ſpecies falſe magnitudinis: ſed ẜnhuguitionem inſolentia eſt ſuperbia vel fatuitas. in propoſito autem poteſt exponi pro inconſuetudine. ⁊ tunc d̓citur ab in quod eſt nō. ⁊ ſoleo quod eſt conſueſco. ¶ Nōta ꝙ caucaſus eſt mons quidam ſitus in parte ſeptentrionis ad quem non peruenerat fama romane vrbis. lꝫ parthis ⁊ alijs gentibus aſſidentibus fama romanorum eraformidoloſa