Primus
Opto placere bonis prauis odioſus hr̄i. ¶ Nota ꝙ diciexercitu maloꝝ eſſe īnumeroſum qꝛ ẜm Salomonē. Stultorū infinitus eſt numerus: ⁊ ꝑuerſi difficiliter corrigunt̉¶ Nota ꝙ mali nō regunt̉ duce rōnis: qꝛ rō deprecat̉ acoptima. mali āt oꝑāt̉ peſſima. Ducūt̉ .n. errore ſenſualitatis vitam beſtialē ꝓſequētes de ꝗbus dicit̉ in lib. ethi.Quidam ſunt hoīes vitā pecudū eligentes ſil̓es ſardanapalo. Et ergo dicit ph̓ia ꝙ tales ſunt timēdi: qꝛ ex qͦ regūtur per rōnem tunc eoꝝ fatuitas faciliter diſſiꝑatur.¶ Qui ſi qn̄ contra nos aciem ſtruens valentiorincubuerit: noſtra quidē dux copias ſuas in arcēcōtrahit. Illi v̓o circa diripiendas īutiles ſarcinulas occupant̉. At nos deſuꝑ irridemꝰ viliſſima reꝝ queqꝫ rapiētes: ſecuri totiꝰ furioſi tumultus: eoqꝫ vallo mūiti: quo graſſanti ſtulticie aſpirare phas non ſit.¶ Qui ſi qn̄ ꝯͣ nos. Hic ph̓ia on̄dit ꝗd ſit faciendū ꝯͣ inſultus maloꝝ dicens. Si exercitus maloꝝ incubuerit .i. inſtiterit ſtruens .i. faciens aciem .i. bellū. ꝯͣ nos ſapiētes. ꝗdēꝓ certo. nr̄a dux .i. rō. ꝯͣhit .i. colligit. copias .i. ſcīas. ⁊ v̓tuteſ copioſas. in arce̓ .i. ī altitudinē ſpeculatōis celeſtiuꝫ:vero pro ſed illi mali occupant̉ circa diripiendaſ .i. auferēdas inutiles ſarcinulas .i. diuitias corporales: que ſarcina. ⁊ pondus corporis ſunt inutile aīaꝫ ſubmergentes. atnos ſapientes in cōtēplatione celeſtiū conſtituti irridemꝰmalos queqꝫ viliſſima reꝝ nos ſecuri exiſtentes totius furioſi tumultus .i. ꝯͣ furioſum tumultū malorūqꝫ. qꝫ. ꝓ ⁊iup. nos ſumus muniti. eo vallo. .i. munimine. quo nō ſitfas aſpirare .i. accedere ſtulticie graſſāti .i. īpugnanti nos¶ Notandū. Boetius hic nr̄am rōnem appellat ducem.vn̄ rō diffinit̉ ſic. Eſt habitus dirigens oēm actionē hūanam in vltimū ⁊ optimū finē. ¶ Item nota ꝑ arcem ipſe ītelligit altitudinē ſpeculationiſ celeſtiū. ⁊ ad hanc duc̄ noſrō. Et hoc eſt vltimū bonū humane vite. qd̓ nullus auferre pōt. ¶ Nota. cople in hoc loco dicunt̉ appetitꝰ ſenſitiui. ⁊ dicunt̉ copie quaſi cupie. qꝛ cupiūt res aliqn̄ ꝯtra rationē. ⁊ tales copias dꝫ regere ro. ⁊ dꝫ ſe munire vallo humilitatis ⁊ patiētie. ⁊ tunc oēs īpugnationes aduerſitates⁊ miſerias equanimiter ſuſtinebit: ⁊ tēptationes ⁊ delectationes noxias quas ſuggerit dyabolꝰ. ⁊ caro īpellit. ⁊ mūdus cōmouet non timebit. Hec marquardꝰ. ¶ Itē notaille merito ē deridendus ꝗ maiori ⁊ meliori bono dimiſſoeligit ⁊ occupat̉ circa bona viliora. ſed ſapiētes eligūt bona aīe que ſūt maxime bona prīo ethi. Et vulgares eligūtbona tꝑalia que dicunt̉ viliſſima reꝝ: qꝛ īpediūt hoīeꝫ incognitiōe ſummi boni. ¶ Nota. arx arciſ eſt altū edificiūin quo hoſtes pugnant. Hic aūt accipit̉ pro ꝯtemplatiōeceleſtiū ⁊ ſpe futuroꝝ bonoꝝ. nā ꝑ hec duo ſapientes oēꝫaduerſitatē maloꝝ ſuꝑant ⁊ circa ꝯtēplatōnē diuīoꝝ totaintētio ſapientis verſat̉. Un̄ Boetiꝰ in tractatu de ſumobono dicit. Ph̓us maxime delectat̉ in prīo prīcipio ⁊ incōtemplatōe ſūme bonitatis. ⁊ hec ſola eſt recta delectatōhec enim eſt vita ph̓orum ſine qua nemo viuit vita recta.¶ Nota de hoc noīe vallū dicit greciſta. Eſt vallus paluscirca caſtrū p̄acutus. Nexio paloꝝ ſed murꝰ ſit tibi vallū¶ Nota aſpirare ẜm Huguitionē eſt anhelare conari veldeuenire. Item ẜm eū graſſor graſſaris per. g: i. inuaderevel crudeliter impugnare.¶ Metrum quartū primi libri:Uiſquis compoſito ſerenus euo.Fatum ſub pedibus egit ſuperbum.¶ Fortunamqꝫ tuens vtrāqꝫ rectus.Inuictum potuit tenere vultum:Non illum rabies mineqꝫ ponti.Uerſum funditus agitantis eſtum:Nec ruptis quotiens vagus caminis
Torquet ſumificos veſeus ignes.Haud celſas ſoliti ferire turres.Ardentis via fulminis mouebit:¶ Metrum quartum primi. libri.Uiſqͣs cōpoſito ſerenus euo. Hic incipit qͣrtūmetrū huiꝰ primi. qd̓ vocat̉ metrū valēticū abcheis. Un̄ p̄t dici metrū trochaicū a pede p̄doinuētore ⁊ cōſtat ex ſpōdeo dactilo ⁊ tribꝰ trominante. In hoc metro ph̓ia on̄dit qual̓r homo debeat ſehr̄e vt ꝑſecutiones improboꝝ nō p̄ualeant ꝯͣ ip̄m. ⁊ hͦ primo declarat ꝗbuſdam ſil̓ibus. Scd̓o exclamat ꝯtra timētes tyrānos. ſcd̓a ibi. Quid tm̄ miſeri. dicit primo. Quicūqꝫ homo ſerenus .i. clarus virtute. cōpoſito euo .i. ordīata vita egit .i. calcauit. ſub pedibus ſuꝑbū fatū .i. euentuꝫreꝝ tꝑaliū. ⁊ quicūqꝫ tuens .i. reſpiciens. vtrāqꝫ fortunaꝫideſt ꝓſperā ⁊ aduerſam. rectus .i. nō flexus potuit tenerevultū .i. aīuꝫ inuictū ita ꝙ non vincat̉ ꝓſperitate ſe extollendo nec aduerſitate deprimēdo. illuꝫ hoīeꝫ nō mouebitideſt turbabit. rabies pōti .i. inundatio mariſ. agitantis .i.mouentis. funditus .i. fundo. eſtum verſum .i. ebulitionēverſam: qꝛ in ebulitione maris aqua vertit̉ per fluxum ⁊refluxum. q. d. Imꝑetus maris faciens ebulitōeꝫ nō nocebit illi homini ꝗ non extollit̉ in proſperiſ: nec deprimit̉in aduerſis: nec tali homini nocebit ignis vereui montisquotiens ille mons torquet .i. eminet. ignes fumificos ruꝑtis caminis .i. cauernis ſuis. q. d. nec tali homini nocebit vagus veſeus ſuis ignibus. nec illuꝫ hoīem mouebitvia ardentis fulminis. ſoliti .i. cōſueti. ferire celſas turres¶ Nota. ph̓ia tria tangit que non nocent homini ꝗ ꝯſtanseſt in vtraqꝫ fortuna. Primū eſt rabieſ mariſ: ꝑ quā deſignant̉ luxurioſi. ſicut enī mare ſole ⁊ motu ſuo īcaleſcit ⁊fetet. ſic luxurioſi cōcupiſcentia ſua inardeſcūt ⁊ ꝑacta libidine fetent. de ꝗbus dicit ſcriptura. Perierūt iumentaſtercore ſuo. tales luxurioſi non nocebūt homini cōſtāti īvtraqꝫ fortuna. Scd̓uꝫ qd̓ tangit eſt ignis vereui montisper quē deſignant̉ auari ⁊ inuidi: ſicut enim ignis vexeuimontis ſemꝑ ardet: ita auari ardēt in cōcupiſcentia bonorum exterioꝝ. ⁊ ſicut ignis eructuās qn̄qꝫ cōſumit loca vicina. ſic inuidi qn̄qꝫ nocēt verbis ſi non pn̄t factis. ⁊ taleſinuidi non nocebūt homini conſtāti. Tertiū qd̓ tangit eſtictus ſulminiſ per quē intelligunt̉ ſuꝑbi: ſicut enī fulmengenerat̉ in alto. ſic ſuꝑbi alte ſe extollut ⁊ mirabile videt̉de ſuꝑbis ꝙ cū alijs hoībus habitare nolūt ⁊ tn̄ ad celūvolare non pn̄t. tales ſuꝑbi non nocebunt homini cōſtātiAlii per rabiē maris intelligūt inuidos. ꝑ ignem iratos. ꝑſulmen ſuꝑbos vt dcm̄ eſt. Alij per mare qd̓ ē ſonoroſumintelligūt auariciā. per ignē penā corporis. ꝑ fulmen reꝝablationē. ¶ Nota veſeus eſt mons Italie ītrinſecus ardēs ꝗ qn̄qꝫ ruptis cauernis emittit igneꝫ qui loca vicinaconſumit. ¶ Nota circa hͦ ꝙ dicit ſerenus euo Seneca dicit. Talis eſt aīus ſapientis qualis eſt mundus ſupluminatus. talis aūt mūdus ſemꝑ eſt ſerenꝰ ⁊ ſic aīus ſapientiſin vtraqꝫ fortuna ſemꝑ eſt ſerenus. Un̄ Ariſtote. in ethi.dicit. Sapiēs bene ſcit ferre fortunas. quia ſe habet ſicuttetragonum ſine vituperio.Quid tantum miſeri ſceuos tyrannos.Mirantur ſine viribus furentes:Nec ſperes aliquid nec extimeſcas:Exarmaueris impotentis iram.At quiſquis trepidus pauet vel optat.Qd̓ non ſit ſtabilis: ſuiqꝫ iuris.Abiecit clypeum: locoqꝫ motus.Nectit qua valeat trahi cathenam.¶ Quid tantū miſeri ſeuos tyrannos. Hic ph̓ia exclamatꝯͣ timentes tyrannos. dicens. Quid .i. quare. miſeri homines mirant̉ timendo ſeuos tyrānos furentes ſine viribus. q. d. tyrāni ſunt īpotentes: qꝛ nō p̄ualēt niſi inquātū