LI.eſſe naturas. vnam bonam. aliam malam. bonam adeo. malam vero a diabolo. quod ſi ita eſſet tunc ẜmillam malam naturam homo non poſſet facere bonanec vnꝙͣ poſſet bonum velle. ⁊ tunc hmōi nō eſſet ſibi imputandum ꝙ non faceret bonum nec etiam ꝙeſſet malus. Tertia ratio ē hō reſurgere poteſt a peccato ſine gratia. igit̉ poteſt facere bonum ſine gratiatenet conſequentia. ſed aſſumptum patet autoritatꝭbeati Auguſtini. qua dixit mutare voluntatem eſt īpoteſtate noſtra Et reſpōdens magiſter dicit beatūAuguſtinū intellexiſſe ꝙ ꝙͣuis mutare voluntatē ſitin poteſtate noſtra. hoc tn̄ eſt a deo ꝑ gratiā. Quarta ratio eſt. homo poteſt credere in deū abſqꝫ gratiaigit̉ ⁊cͣ. conſequentia tenet. Antecedens patꝫ ꝑ beatum Auguſtinū dicentem ꝙ credere ⁊ velle ē noſtrūEt rn̄det magiſter dicēdo ꝙ credere ⁊ velle dei ē pͥncipaliter. noſtrū aūt ex conſequenti. Quinta ratio ēhabere fidem ē naturale homini. igit̉ homo ſine gratia poteſt credere in deū ⁊ habere fidem. ⁊ per cōſequens bene facere. Et rn̄det magiſter dicēs ꝙ habere fidem ē naturale homini. ꝑ hoc non plus intendebat niſi ꝙ homo eſſet ẜm ſua naturalia aptus ad credendum ⁊ diligendum. ⁊ nihilominus credere ⁊ intelligere ſine gratia eſſe non poſſunt. Tertia ꝓpſitio eſt hec. Ex predictis cōſtat omnes hereticos illos errare qui dicunt nos ad bonum dei auxilio notindigere. Hanc enī ꝓpoſitionem magiſter ponēs dicit ſententialiter illos hereticos errare qͥ ponunt hminem ꝓpter malam naturam non poſſe vitare pecatum. cuiuſmodi fuerunt manichei. ⁊ etiam aliosēponunt homines non poſſe peccare ꝓpter naturambonam. ſicut iouiniani. quia ambe ille opiniones tollunt arbitrij libertatem. ẜm quam vt tenet ſententiacatholica. homo ſemper poteſt peccare ⁊ non peccare. Et tm̄ in ſpeciali.Utrū hō ante peccatū eguerit gratia oꝑante ⁊ cooꝑanteDI. xxIX ¶Oſt hec conſiderandum eſt vtrum homoante peccatum eguerit gratiaoꝑante et cooꝑante: Ad qd̓Ꝙ operante breuiter dicimuſ. qꝛ non cooꝑante tm̄: ſed⁊ cooperanteguerit. ſedetiam oꝑante gratia indigebat. non qͥdemoꝑāte nō egū ẜm omnē oꝑandi moduꝫ oꝑantis gratie.erit ẜm omnē Oꝑatur em̄ liberando ⁊ p̄parando volunmodū quo ip tatem hominis ab bonū. Egebat itaqꝫ hoſa oꝑat̉.mo ea nō vt liberaret voluntatē ſuam qupeccati ẜua nō fuerat. ſed vt prepararet advolendum efficaciter bonuꝫ quod ꝑ ſe nonpoterat Non em̄ poterat bonū mereri ſineAugꝰ ī enqꝫ. gratia. vt Augꝰ in ench̓. euidenter tradit.Illam inquit īmortalitatem ī qua poteranon mori natura hūana. ꝑdidit ꝑ liberū arbitrium. Hanc vero in qua nō poterat mori acceptura eſt ꝑ gratiā. quā fuerat ſi nonpeccaſſet acceptura ꝑ merituꝫ. Ꝙͣuis ſinegratia. nec tunc vllum meritū eē potuiſſet.quia ⁊ ſi ipſuꝫ peccatū in ſolo erat arbitrioꝯſtitutuꝫ. nō tn̄ iuſticie habēde vel retinede ſufficiebat liberū arbitrium niſi diuinūp̄beretur adiutorium. Ecce his verbis ſatis oſtenditur ꝙ ante peccatuꝫ homo indigebat gratia operante ⁊ cooperante. Nonenim habebat quo pedem mouere poſſet ſine gratia oꝑantis ⁊ cooꝑantis auxilio. habuit tn̄ quo poterat ſtare.Ꝙ homo ante lapſum virtutes habuerit.Preterea queri ſole vtrum homo ante lapſum virtutem habuerit? Quibuſdam videtur ꝙ nō habuerit. id ita probare conantibus. Iuſticiā inquiunt non habuit. quia preceptum dei cōtempſit. nec prudentiam. quia ſibi non ꝓuidit. neqꝫ temperantiaꝫ. quia aliena appetijt. nec fortitudinem. quia praue ſuggeſtioni ceſſit. Quibus reſpondentes dicimuseum quidem non tunc habuiſſe has virtutes qn̄ peccauit. ſꝫ ante. ⁊ tūc amiſiſſe. Qd̓multꝭ ſanctorū teſtimonijs cōprobat̉. Ait ęxximontisem̄ Augꝰ in quadam omelia. Adam perdi ſanctorū affirta charitate malꝰ inuētꝰ ē. Itē. Princeps mat hoīeꝫ pr̄vitiorum dū vicit Adam de limo terre ad muꝫ habuiſſimaginem dei factū pudicitia armatū. temperantia eompoſitū. charitate ſplendiduꝫprimos parētes illis donis ac tātis bonisexpoliauit. pariterqꝫ ꝑemit. De hoc eodēAmbroſtꝰAmb̓. ad Sabinū ait. Qn̄ adam ſolus eratnō eſt p̄uaricatus. quia eius mens deo adherebat Suꝑ psͣ. quoqꝫ dicit. Ꝙ homo an̄pctm̄ beatiſſimus aura carpebat etherea. Augꝰ. ſuperSꝫ quō ſine virtute beatiſſimus erat? Au Gen̄.guſtinꝰ quoqꝫ ſuꝑ Gen̄. dicit Adaꝫ an̄ peccatum ſpiritali mēte p̄ditū fuiſſe. Nō eſt ergo dubitandū hominem an̄ pctm̄ ꝟtutibꝰfulſiſſe. ſꝫ illis ꝑ peccatū expoliatum fuiſſe.De eiectiōe hoīs de ꝑadiſo. cIn illiꝰ quoqꝫ peccati penā eiectꝰ ē d̓ ꝑadiſo in iſtū miſeriarūlocū. ſicut in Gen̄. legit̉. Nūc ergo ne fortemittat manū ſuā ⁊ ſumat de ligno vite ⁊ comedat ⁊ viuat ineternū. emiſit eū deꝰ d̓ paradiſo voluptatis. His ꝟbis inſinuari videt̉ ꝙ nunqͣꝫ moreret̉. ſi poſtea d̓ illo lignoſumpſiſſet.Quō intelligendum ſit illud ne ſumat de ligno vite ⁊ comedat et viuat ineternum.