ICIA C

¶ D Al. VCA. TEIIC. CIAI Extus Sententiarum cum conclu ſiouibus ac titulis queſtionū ſan cti Thome Articulisqꝫ Pariſien̄. et in quibus mgr̄ cōiter nō tenet̉.

Sequuntur An hec ſit vera. deus genuit deum. De iſtis ꝓpoſitiōibꝰ deꝰ genuit deū vel ſe ē deū vel aliū deū. Itē genuit Tituli queſti deū qͥ eſt deus pͥr̄ vel qͥ nō eſt deus pr̄. ⁊ ſimilibus. onum ſancti Thome ſuꝑ primum li Utrū poſſit aliqͥd p̄dicari de deo. Utrū ꝑſona poſſit p̄dicari de eſſētia brum ſententiarum. DI. An doctrīa theologie ſit neceſſaria. Utrū eſſentia ger Dato ꝙ eſſentia nō generet vtꝝ idē An ſit vna ſcīa vel plures. An ſit practica vel ſpeculatiua: et ſi ſit in oībus alijs nomībꝰ eſſentiali ſpeculatiua. vtrum ſit ſapīa vel ſci bus. Utrū filius generet̉ de ſub̓a patris. entia vel intellectus. Quid ſit ſubiectū theologie. Utrum filius ſit de nihilo. Quis modus ſit tractādi ⁊ exponē Utrū eſſentia ſit t̓minꝰ generatiōis. di theologiam. Utrum pr̄ genuerit filiū neceſſitate. Quid ſit frui ⁊ cuius potētie vel vir tutis ſit actus. Utrū genuerit ip̄m voluntate. Quid ſit vti ⁊ cuius ſit actus Utrū pr̄ genuit filiū natura vl̓ natu Utrū ſit ſolo deo fruendū. raliter. Utrū tribus ꝑſonis ſit vna ſola frui DI. Utrū ī deo ſit potētia ad generādū. tione fruendū vel pluribus. Utrū omnibus alijs p̄ter deū ſit vtē Utrū potentia generādi ſit aliqͥd ab Utrum fruitio ſit omnis creature. ſolutum. Utrū potentia vniuoce dicat̉ de po Utrū vſus ſit in patria. tentia creandi ⁊ generandi. ⁊ que DI. illarū ſit pͥor. An ſit vnus deus. ſiue de vnitate di Utrū potentia generādi ſit in filio. uine eſſentie. Utrū ī deo ſit pl̓alitas attributoruꝫ. ⁊ vtrū pr̄ poſſit etiam alium filium Utrū in deo ſit pl̓alitas rationuꝫ ẜm generare. qͣs attributa differūt. Utrū vnitas diuine eſſentie cōꝑatia Utrum eſſe ꝓprie cōueniat deo. vel tur ſecū pluralitatē ꝑſonaꝝ. etiam ꝓprie poſſit dici de ip̄o. Utꝝ pl̓alitas ꝑſonaꝝ in diuīs ſit rea Utrū eē dei fit eē cuiuſlibꝫ creature. lis vel rōnalis tm̄. Utꝝ qͥ eſt ſit pͥmum nomen dei. Utrū hoc nomē deꝰ ſit nomē nature Quid ſit eternitas ẜm diffinitionem DI. Utrū ſoli deo cōueniat eternitas vel Utrū deus ſit cognoſcibilis a creato etiam creature Utrū ꝟba diuerſorū tꝑm poſſint p̄ intellectu. Utrū deum eſſe ſit ꝑ ſe notum. dicari de deo vel de eterno. Utrū deus poſſit cognoſci ꝑ creatu An deus ſit oīno immutabil̓. ras. ⁊ quorū eſt deuꝫ cognoſcere ꝑ De illis modis mutationū quos aſſi creaturas. gnat Augꝰ. in lr̄a quō ſit verum. Quid potuerūt ph̓i de deo ꝑ creatu Utꝝ in deo ſit om̄imoda ſimplicitas ras cognoſcere vtrū videlicet trini An deꝰ ꝯtineat̉ vel ſit in p̄dicamen tatem ꝑſonaꝝ. to ſub̓e. Quid ſit veſtigiū dei in creaturis. Utrū alia p̄dicamēta poſſint de deo De partibus veſtigij. dici. ⁊ qͣliter magis p̄ditamentum Utrū in omni creatura inueniat̉ ve relationis. ſtigium. An aliqua creatura ſit ſimplex De ſubiecto imaginis vtrū tm̄ mens An anima rationalis ſit ſimplex. ſit ſubiectū imaginis. De ꝑtibus imaginis qͥd ſit vnaque poris. qꝫ ⁊ qualit̓ differant. Quō ſe hn̄t partes imaginis ad ani Utrū filius ꝓpter diſtinctionē qͣ di mam. vtrū ſint ip̄a eſſentia aīe. It ſtinguit̉ a patre ſit alius a pr̄e quo ⁊ vtrū aīa ſit ſue potentie. Utrum pr̄ ⁊ filius ꝓpter eandeꝫ di Quō ſe hn̄t ꝑtes imaginis ad inui ſtinctiouē poſſint dici plures eterni cem. vtrū vna oriat̉ ex altera. vel coeterni. De comꝑatione iſtarū potentiarum Utrum pr̄ aliquo mō ſit pͥor filio. ad actus ſuos. vtrum ſemꝑ ſint in Quibus ꝟbis vel cuiꝰ tꝑis ſit filij ge neratio expͥmenda. De ſcd̓a aſſignatione imaginis medi DI. ante noticia ⁊ amore quo differunt Utrū ſpūſſanctus ꝓcedat vt amor a a pͥma. patre ⁊ filio. Utrū ſpūſſanctꝰ ſit amor quem pat̓ An ſit generatio in diuinis. LAIIDES. LM SAD A1RLIGTHIE CCISSEI DOI habet in filium ⁊ ecōuerſo. Utruꝫ ſpūſſanctus ſit nexus et vnio pr̄is ⁊ filij. Utrū ſpūſſanctꝰ ex ꝓceſſiōe ſua poſ Iſit ꝓprie dici ſpūſſanctus. De numero diuinaꝝ ꝑſonarum Utrum ſpūſſanctus ꝓcedat a patre ⁊ filio. Utrū ꝓcedat ab eis inqͣtū ſunt vnū vel inꝙͣtum ſunt pl̓es. Si ꝓcedat ab eis inqͣtū ſunt vnum Utrū ẜm ꝙ ſunt vnum in eſſentia. vl̓ inꝙͣtum ſunt vnū in aliqua notiōe. Utrum pr̄ ⁊ filius poſſint dici vnus ſpirator ſpūſſancti. DI. An generatio filij p̄cedat aliquo mō ꝓceſſionem ſpūſſancti. An ſpūſſanctꝰ pͥus vel plenius ꝓce dat a patre ꝙͣ a filio. An ſpūſſanctus ꝓcedat a pr̄e medi ante filio. XIII. Utrum ſit aliqͣ ꝓceſſio in diuinis Utrū fit ibi vna ꝓceſſio tm̄ vel pl̓es. Qualiter due ꝓceſſiones nominari debent. Utrū filius poſſit generare aliū filiū Utrū ſpūſſanctꝰ cum nō dicat̉ genitꝰ poſſit dici ingenitus. XIIII DI. An ſit aliqua ꝓceſſio tꝑalis ſpūſſan Utrum tꝑalis ꝓceſſio faciat numeꝝ cum eterna. Utrū ſpūſſanctꝰ ẜm ꝓceſſum tꝑalem detur. vel tantū dona eiꝰ vel vtrun Scd̓m q̄ dōa dicat̉ ſpūſſctūs dari vl̓ ꝓcedere tꝑaliter. Utꝝ ſpūſſanctꝰ det̉ a ſanctis viris. DI. An miſſio vel datio diuinis ꝑſonis cōueniat. An miſſio ſignificet eſſentiā vl̓ notio nem cui ꝯueniat mitti vel dari. An alicui conueniat vt mittatꝭ ſe vel det ſe vel ꝓcedat a ſe. Utrū filius mittat̉ a ſpūſancto. Utrū miſſio inuiſibil̓ ꝯueniat filio Utrū miſſio inuiſibil̓ filij ſit diſtincta a miſſione ſpūſſancti. Utrum aīa ſit tota in qͣlibet ꝑte cor Utrum aliqͣ miſſio ſit eterna ſicut ali qua ꝓceſſio eſt eterna ⁊ tꝑalis. Utrū miſſio ſpūſſancti fiat ad creatu ras irrationales. Utrū rōe augmēti gr̄e dicat̉ mitti fi lius vel rpūſſanctus ad oēs ſanctos Utrū ad angelos ⁊ btōs dicat̉ mitti ſpūſſanctus. Utrū ad xp̄m ẜm ꝙ hō poſſit dici fa cta miſſio ſpūſſancti. Utꝝ plenior fiat miſſio ſpūſſancti ad ſanctos poſt incarnationem ꝙͣ ante Utruꝫ ſpūſſctūs faciat ad eos quos mittit̉ nō eſſe in hoc mundo. XVI

De miſſione ẜm te ⁊ primo vtrū con ueniat diuine ꝑſone miſſio vel mitti Ad quos fieri debuit miſſio viſibilis dicantur. diuine ꝑſone. vtrū ad pr̄es veteris teſtamenti. tm̄ vel pluribus vel etiam oībus. In qͥbus ſpeciebꝰ hec miſſio fieri de Quō ſumit̉ numerus noīm in littera beat vtrū in ſpecie corꝑali tm̄. poſitoꝝ. Utrum ille ſpēs ſint admīſtrate ꝑ an gelos. vtrū charitas ſit aliqͥd crea Quō differūt hec noīa. eſſentia. ſub tum in anima. ſiſtentia. ſub̓a. ꝑſona. ⁊⁊ hec greca. DI. XVII. Utrū caritas mēſuret̉ ẜm naturalia Utrū nomen ꝑſone ꝓprie dicat̉ ī di vel ẜm p̄parationem. uinis. Utꝝ charitas poſſit certitudinaliter cognoſci ab habente ip̄am. ſub̓am vel relationem. Utrum charitas ſit ex charitate dili Utrū hoc nomen ꝑſona in diuīs plu genda. raliter p̄dicetur. Utrū charitas poſſit augeri. De mō augmenti charitatis quō eſt An vnitas ſit in diuinis vt deus po Utrū quolibet motu ſuo augeat̉ ſit dici vere vnus. Utrū ſit aliqͥs terminꝰ augmēti cha Utrū in diuīs ſit aliqͥs numerus. ritatis. Utꝝ caritas poſſit minui ſic̄ augeri. Utrum numerus in diuinis aliquid ponat. DI. XVIII. Utꝝ noīa numeralia in diuīs ſignifi Utrum hoc nomē donū ſit eſſentiale cent eſſentiam vel notionem. vel ꝑſonale. Utrū noīa ſignificātia vnitatē ⁊ plu Utrū hoc nomē donū ꝓprie ꝯueniat ralitatem p̄dicent aliqͥd poſitiue in ſpūiſancto. deo vel in remouēdo tm̄. vt in litte Utrū ꝑ donum qd̓ eſt ſpūſſanctꝰ alia ra dicit̉. dona dent̉. Utrū ſpūſſanctꝰ ꝓceſſione qͣ donum ant in diuinis. Utrum hoc nomen trinitas qd̓ cōſe dicit̉ dicat̉ deus. Utꝝ ſpūſſctūs poſſit dici donū nr̄m. quit̉ pl̓alitatem quaſi collectiuū ſit DI. XIX eſſentiale. An in diuinis ſit equalitas. DI. De diffinitiōe ꝑſone quaꝫ ponit Boe An in diuinis ſit mutua eqͣlitas. Quid ſit eternitas ẜm rem. Utrum ꝑſona vniuoce dicat̉ de deo Quō ſe habeat nunc eternitatis ad eternitatem. ⁊ de creaturis. An magnitudo cōueniat deo. ⁊ qͥd ſit magnitudo. ꝑſonarum. Utrum tres ꝑſone ſint tres res ve Quō ex eo ꝙ ꝑſone ſunt in ſe inuicē ptꝫ ip̄aꝝ equalitas ⁊ magnitudo. tres entes. An in diuinis ſit totū integrale. An in diuinis ſit totū vniuerſale. Utrum hypoſtaſis ſit in diuīs. ⁊ qͥd Quid ſit veritas. Utrū omnē verū ſit verū veritate in ibi ſignificet. Utrū abſtractis ꝑ intellectū ꝑſonali creata. bus ꝓpͥetatibus remaneant hypo De conditiōibus veritatis que ſunt ſtaſes diſtincte. eternitas ⁊ incōmutabilitas. An relationes ſint in diuinis. DI. XX. An ſol̓ relationibus originis ꝑſone An filius ſit omnipotens. diſtinguunt̉. An filiꝰ ſit equal̓ pr̄i in omīpotentia De numero relationū notionū ⁊ ꝓ Utꝝ ſit aliqͥs ordo inter pr̄em ⁊ filii prietatū. ⁊ qͣliter hec differāt. XXI. Utꝝ dictio excluſiua poſſit in diuī Qualit̓ ꝓpͥetates in diuīs ad inui addi ex ꝑte ſubiecti t̓mīo eſſentiali cem differētes ẜm diuerſos ſāctos diuerſimode aſſignent̉. vt ſolus deꝰ eſt deꝰ cū p̄dicato eſſen tiali vel ꝑſonali. vt ſolus deꝰ ē deꝰ. Utrū ꝓpͥetates vel relatiōes ẜm in vel ſolus deus eſt pater. tellectū p̄cedant oꝑatiōes ꝑſonales Utꝝ dictio excluſiua poſſit addi ex vel ecōuerſo. ꝑte ſubiecti t̓mino ꝑſonali cū p̄dica Utrū verbū ſit ꝓprie in diuinis. to eſſentiali. vt ſolus pr̄ eſt deus. Utꝝ ꝟbū dicat̉ eēntial̓r vl̓ ꝑſonalit Utrū hec ſit cōcedenda. trinitas eſt Utrū ſolus filius ſit dicendus ꝟbū ſolus deus. Utrū in ꝟbo importet̉ reſpectus ad Utrū hec ſit vera pater eſt ſolꝰ deꝰ. creaturam. DI. XXII. Utrū innaſcibilitas ſit notio vl̓ preUtrū deus ſit nominabil̓. An aliqd̓ nomen ꝓpͥe cōueniat deo. prietas patris. Utrum innaſcibilitas ſit ꝓprietas ꝑ vel oīa nomīa de ip̄o tranſſūptiue ſonalis. An deus ſit nominādus vno nomīe Quid ſit imago ẜm diffinitionem. Utrū imago in diuinis eſſentialit̓ vl̓ ꝑſonaliter dicat̉. Utrum imago cōueniat ꝑſonalit̓ ſo DI. XXIII li filio. XXIX DI. Utrū vna ꝑſona ſit pͥncipiū alterius vſya. vſyoſis. hypoſtaſis. ꝓſopon Utrū pͥncipiuꝫ dicat̉ vniuoce de deo reſpectu diuine ꝑſone ⁊ creature. ⁊ cui ꝯueniat ꝑ pͥus. Utrum hoc nomen ꝑſona ſignificet Utrū eadem notiōe pr̄ ⁊ filiꝰ ſint pͥn cipium ſpūſſancti. Utrū pr̄ ⁊ filius ſunt vnū pͥncipium ſpūſſancti. DI. XXIIII DI. XXX. Utrum aliqͥd dicat̉ de deo ex tꝑe. Utrū noīa que dicunt̉ de deo ex tꝑe ſignificent diuinā eſſentiā. Utꝝ nomīa relatiua q̄ de deo dicun tur ex tꝑe ponāt aliquam relatiōeꝫ realiter exiſtentē in deo. DI. XXXI Utrū eqͣlitas in diuinis aliqͥd ponat De appropriatiōe in cōi ⁊ quō eſſen tialia attributa ꝑſonis diuis appro Quō noīa pl̓alitati annexa ſe habe De appropriatione. Hilarij. priantur. De appropriatione Auguſtini. Quō intelligat̉ illud Auguſtini. oīa vnum ꝓpter patrem ⁊cͣ. XXV DI. XXXII Utrū pr̄ diligat filiū ſpūſancto. Utrū pater diligat ſe ſpūſancto. Utꝝ pr̄ ⁊ filiꝰ nos ſpūſancto diligāt Utrum pater ſit ſapiēs ſapientia ge nita. De cōitate ꝑſone reſpectu diuinaruꝫ Utrū filius ſit ſapiēs ſapīa ingenita. DI. XXXIII. Utrum ꝓprietates ꝑſonaruꝫ ſint di DI. XXVI uina eſſentia. Utrū ꝓprietates ſint ip̄e ꝑſone. Utꝝ ꝓprietas ſit in ꝑſonis ⁊ in eſſē Utrū de ꝓpͥetatibus pn̄t p̄dicari ad iectiua eſſentialia ⁊ ꝑſonalia. Utrū de numero notionum liceat di uerſimode opinari. DI. XXXIIII Utrū eſſentia ſit ꝑſona ⁊ econuerſo. vl̓ aliud natura ⁊ aliud res nature Utꝝ poſſit dici tres ꝑſone vniꝰ eſſen DI. XXVII Quō appropriat̉ pr̄i potētia. filio ſa piētia. bonitas ſpūiſancto. Utrū de deo poſſit aliquid tranſlati ue dici. A qͥbus rebus ſit deus tranſlatiue nominandus ⁊ a qͦbus non. DI. XXXV Utrum in deo ſit ſcientia. Utrū deus habeat tm̄ ſui ſcīam vel etiam aliorū. XXVIII Utrū deus de alijs a ſe habeat pro priā ⁊ certam ſcīam.

Utrū ſcīa dei ſit vnita noſtre ſcīe. Utrū ſcīa dei poſſit dici vniuerſalis vel ꝑticularis vel potētia vel in ha bitu ſicut noſtra ſcia. DI. XXXVI. Utrū deus cognoſcat ſingula. Utrum deus cognoſcat mala Utrū in deo ſunt ea que ip̄e nouit. An idee reꝝ ſint. An ſint pl̓es idee vel vna tm̄. An oīm rerū idee ſint in deo. DI. XXXVII Utrū deus ſit in oībus rebus Quot modis deus d̓r eſſe in rebus. Utrum deus ſit vbiqꝫ. Utrū ſoli deo cōueniat eſſe vbiqꝫ an poſſit alteri cōuenire. Utꝝ eſſe vbiqꝫ deo cōueniat ab et̓no Utrū angelus ſit in loco. Utrū vnus angelus poſſit ſimul eſſe in pluribus locis. Utrū plures angeli poſſint eſſe ī vno loco ſimul. Utrum angelus moueat̉. Utrum angelus motu ſuo ꝑtranſeat mediū. Utꝝ motꝰ angeli ſit in tꝑe vl̓ in nūc. DI. XXXVIII Utrū ſcīa dei ſit cauſa rerum. Utrū deus oīa vniformit̓ cognoſcat Utrū ſcīa dei ſit enunciabiliū. Utrum ſcīa dei ſit eorū q̄ non ſunt Utrū ſcīa dei ſit ꝯtingentium. DI. XXXIX. Utrū deꝰ poſſit nō ſcire illud qd̓ ſcit. Utrū deus poſſit ſcire illd̓ qd̓ neſcit vel plura ꝙͣ ſciat. Utrum deus ſciat infinita. Quid ſit in deo ꝓuidentia ẜm rem. Utrum ꝓuidentia ſit oīm. XL Utrū p̄deſtinatio ſit aliqͥd in creatu ra vel tm̄ in deo. Quid noīat p̄deſtinatio in deo vl̓ ad qͥd refertur. Quorū ſit p̄deſtinatio vtrū tm̄ eorū que ſunt. De certitudine p̄deſtinationis vtruꝫ certa ſit. Quid ſit reprobatio ẜm rem. Utrū deꝰ ſit cā obduratiōis ⁊ exce catiōis q̄ reprobatiōi reſpondent. DI. XLI Utrū electio cōueniat deo ab et̓no. De ordine p̄deſtinatiōis ad electiōꝫ qd̓ illorū p̄cedat. Utrū p̄ſcīa meritoꝝ ſit cā p̄deſtina tionis vel reprobationis. Utꝝ p̄deſtinatio iuuet̉ meritis ⁊ ora tionibus ſanctoꝝ. Utrū deꝰ ſciat nūc oē qd̓ olim ſciuit. DI. XLII. Utrū potētia deo cōueniat vel non. Utrū in deo ſit vna potētia vel pl̓es Utrum deus poſſit qͥcqͥd alteri ē poſ ſibile. Utrū poſſit facere impoſſibilia. Utrum aliqͥd ſit ſimplicit̓ impoſſibi le ⁊ poſſibile. ẜm cauſas inferiores ⁊ ſuꝑiores. XLIII. DI. Utrū potentia dei ſit infinita. Utrū oīpotentia dei ſit creature cō municabilis Utrū deus oꝑet̉ de neceſſitate natu re ſue. Utrū deus oꝑet̉ ex neceſſitate ſue iu ſticie. DI. XLIIII. Utrū deus ſingulas res poterat fa cere meliores. Utrū deus potuerit facere melius ip ſum vniuerſum. Utrum excellētiſſimas creaturas.ſ. aīam chriſti ⁊ beatā ꝟginem potue rit facere meliores ꝙͣ fecerit. Utrum qͥcqͥd deus olī potuit facere modo poſſit. XLV. Utrū in deo ſit ponere voluntatem. Utrū voluntas dei ſit ip̄iꝰ tm̄ ſic̄ ob iecti vel etiā aliorum. Utrū voluntas dei ſit cā oīm eorum q̄ fiunt. Quid eſt voluntas ſigni ⁊ voluntas bn̄placiti. DI. XLVI Utꝝ deꝰ velit oēs hoīes ſaluos fieri Utrum mala fieri ſit bonū. Utrū malū ſit de ꝑfectiōe vniuerſi Utrū deus velit mala fieri DI. XLVII Utrum voluntas bn̄placiti ſꝑ effica citer impleat̉. Utrum p̄ter voluntatē dei aliqͥd fiat Utrum illud qd̓ ſit p̄ter voluntatem dei obſequat̉ voluntati eius. Utrum qd̓ eſt p̄ter voluntatē dei poſ ſit eius p̄cepto ſubiacere DI. XLVIII. Utrum voluntas hominis volunta ti diuine cōformari poſſit. In quo attendat̉ pͥncipalis confor mitas humane voluntatis ad diui nam. Utrū ad illam pͥncipalē cōformitatē omnes teneant̉. Utrū teneamur cōformare volunta tem noſtram volūtati diuine etiam in volito. Expliciūt problemata ſancti Thome ſuper primo libro ſen tentiarum. numero. cclxxj.

Prologus Upiētes aliqͥd de penuria ac te nuitate noſtra cū pau percula in gazophila tiuꝫ dn̄i mittere: ardua res noſtras agere p̄ſumpſimꝰ. ꝯſummatio nis fiduciā: laboriſqꝫ mercedē in ſamarita no ſtatuētes. qui ꝓlatis in curationē ſemi uiui duobus denarijs: ſuꝑerogāti cuncta reddere ꝓfeſſus ē. Delectat nos v̓itas pol licentꝭ: ſꝫ terret immēſitas laboris. Deſide riū hortat̉ ꝓficiendi: ſꝫ dehortat̉ īfirmita deficiēdi. quā vincit zelꝰ domꝰ dei. Quo inardeſcētes: fidem nr̄am adu̓ſus errores carnaliū atqꝫ aīmaliū hoīm: dauidice tur ris clipeis munire. vl̓ potiꝰ munitā oſten dere. ac theologicarū inqͥſitionum abdita aꝑire. necnō ⁊ ſacr̄oꝝ eccl̓iaſticorū ꝓ mo dulo intelligentie nr̄e noticiaꝫ tradere ſtu duimꝰ. nō valentes ſtudioſoꝝ fratꝝ votiſ iure reſiſtere. eoꝝ in xp̄o laudabilibꝰ ſtu dijs: lingua ac ſtilo nos ẜuire flagitātiuꝫ. qͣs bigas in nob̓ agitat xp̄i caritas. Quā uis non ambigamꝰ oēm hūani eloquij ſer monem. calūnie atqꝫ ꝯtradictiōi emuloꝝ: ſꝑ fuiſſe obnoxiū. Quia diſſentientibꝰ vo luntatū motibus: diſſentiens qͦꝫ fit animo rum ſenſus. vt cū oē dictū veri rōe ꝑfectū ſit: tn̄ dum aliud alijs aut videt̉ aut cōpla cet. veritati vel nō intellecte: vel offenden ti: impietatis error obnitat̉. ac voluntatis inuidia reſultet. quā deus ſeculi huiꝰ oꝑa tur in ill̓ diffidentie filijs: qͥ nō rōi volunta tem ſubijciūt. nec doctrīe ſtudiū īpēdūt. ſꝫ his q̄ ſōniarūt ſapīe v̓ba coaptare nitūt̉. nō veri ẜ placiti rōeꝫ ſectātes. Quos iniqͣ volūtas nō ad intelligētiā v̓itatꝭ: ſꝫ ad de fenſionē placētiū īcitat. non deſiderantes doceri veritatē: ſꝫ ab ea ad fabulas cōuer tētes auditū. Quoꝝ ꝓfeſſio ē magis placi ta qͣꝫ docēda ꝯquirere. nec docēda deſide rare: ſꝫ deſideratis doctrinā coaptare. ha bent rationē ſapīe in ſuꝑſtitiōe. qꝛ fidei de fectionē ſequit̉ hypocriſis mendax. vt ſit vel in v̓bis pietas: quaꝫ amiſerit ꝯſcīa ip ſamqꝫ ſimulatā pietatē: omni v̓boꝝ men dacio impiā reddūt. falſe doctrine inſtitu tis: fidei ſanctitatē corrūꝑe molientes. au riūqꝫ pruriginem ſub nouello ſui deſiderij dogmate alijs ingerentes. qͥ ꝯtentioni ſtu denteſ: ꝯtra veritatē ſine federe bellāt. In ter veri naqꝫ aſſertionē ⁊ placiti defenſio nem: ꝑtinax pugna eſt. duꝫ ſe ⁊ veritas te net: ⁊ ſe volūtas erroris tuet̉. Horum igit̉ deo odibilē eccl̓iam euertere atqꝫ ora opi lare: ne virus neqͥtie in alios effūdere que ant. ⁊ lucernā veritatis in cādelabro exal tare volētes. in labore ml̓to ac ſudore: hoc volumen deo p̄ſtante compegimꝰ. ex teſti ſcādere. opus vltra vi monijs veritatis in eternū fūdatis: in qua tuor libris diſtinctū. In quo maiorum ex empla doctrināqꝫ reꝑies. in quo ꝑ dn̄ice fi dei ſincerā ꝓfeſſionē: viperee doctrīe frau dulentiā ꝓdidimꝰ. aditū demōſtrāde veri tatis cōplexi: nec ꝑiculo impie ꝓfeſſionis inẜti. temꝑato inter vtrūqꝫ moderamine vtētes. Sicubi v̓o paꝝ vox nr̄a inſonuit: non a paternis diſceſſit limitibꝰ. Non igit̉ debet hic labor cuiqͣꝫ pigro vel multuꝫ do cto videri ſuꝑfluus: cū multis impigris: multiſqꝫ indoctis. inter qͦs etiā mihi ſit ne ceſſarius. breui volumīe complicās patꝝ ſnīas: appoſitis eoꝝ teſtimonijs. vt non ſi neceſſe q̄renti: libroꝝ numeroſitatem euol uere. cui breuitas qd̓ q̄rit̉ offert ſine labo re. In hoc aūt tractatu: nō ſolū piū lecto rem: ſꝫ etiam liberū correctorem deſidero. maxīe vbi ꝓfunda ꝟſat̉ veritatis q̄ſtio. q̄ vtinā tot haberet inuentores: quot habet contradictores. Vt aūt quod querit̉ faci lius occurrat: titulos qͥbus ſinguloruꝫ li brorū capitula diſtinguunt̉: p̄miſimus. Ste liber dictus ē ſentē tiaꝝ. eo ꝙ ſnīas antiquoꝝ patrū et doctorum de catholicis veritatibus hincinde collectas ſummatī cōp̄hē dit. Et pͥma ſui diuiſione diuidit̉ in tres ꝑtes.ſ. in proemium. tractatū ⁊ epylogum. Prima ꝑs proemialis incipit in pͥncipio libri. ⁊ extēdit ſe vſqꝫ ibi. Ueteris ac noue. Tractatus ꝟo ab inde vſqꝫ ꝓpe finē libri. vbi d̓r. Hec de pedibus ſedentis ſuꝑ ſoliū excelſuꝫ. Epylogus aūt ab inde vſqꝫ ad finē libri totiꝰ. Pro emium inqͣtū ꝙ reſtat ad pn̄s legendū diuiditur in tres ꝑtes. In quaꝝ pͥma reddit ſtudētes beniuolos Et hoc a pͥncipio libri vſqꝫ ibi. Hoꝝ igit̉ deo odibi lem. In ſcd̓a reddit eos dociles. Et hoc a loco iam dicto vſqꝫ ibi. Nō igit̉ debet hic labor. In tertia fac̄ eos attētos. Et hoc a textu iam vltīo allegato vſqꝫ ad finē ꝓemij. Et hec ē ſnīa mgr̄i in hoc ꝓhymio ī generali. In ſpēali aūt eiꝰ ſnīa ſūmaria ſtat in hac ꝯcluſiōe triꝑtita. Sicut ꝑ hoc ꝙ mgr̄m ad cōpilatio nem huiꝰ libri cauſe attrahētes cauſis retrahētibꝰ plꝰ mouerūt: ip̄iꝰ libri auditor beniuolꝰ efficit̉. Sic ꝑ qͣtuor cauſaꝝ eius aſſigͣtionē docil̓ reddit̉. ac per eiuſdē vtilitatis exp̄ſſionem attētus ꝯſtituit̉. Prima ꝑs huiꝰ ꝯcluſionis ꝓbat̉ ſic. Quilibꝫ bonꝰ diſcipu lus debꝫ tm̄ beniuolētie alicuiꝰ doctrīe ſtudio impē dere ꝙͣtū mgr̄ ſuus ſtudet beniuole tradere. qꝛ al̓s eſſet ingͣtus. ⁊ ꝑ ꝯſequēs nō bonus diſcipulus. Sꝫ mgr̄ tam beniuolus ad traditiōꝫ huiꝰ libri doctrine extitit: ꝙ cās retrahētes nō pōderās vt doctrinam traderet hn̄c librū compilauit. Igit̉ ꝑ hoc ꝙ cauſis retrahētibꝰ cās attrahētes mgr̄ ī huiꝰ volumīs edi

tione p̄tulit. quēlibet̉ eiꝰ ſtudentē ꝑ ſuā beniuolētiā beniuolū ad eiꝰ ſtudiū efficit. vt intendit pͥma ꝑs hꝰ ꝯcluſionis. Maior hꝰ rōis ē manifeſta. Minorē au tem poīt mgr̄ in lr̄a dicēs ꝙ ip̄m cupientē aliqͥd mit. tere de penuria ac tenuitate ſcīe ⁊ ingenij in gazo philatiū dn̄i.i. in doctrinā ſacre ſcpͥture: in quo oēs ſctī pr̄es expoſuerūt ſuā oꝑa. attrahit eū deſideriū ꝓficiēdi. ſꝫ retrahit eū defectꝰ ſcīe ⁊ ingenij. vel re trahit eū alia cā.ſ. altitudo materie hꝰ oꝑis: ⁊ ma gnitudo laboris. Et ꝑ oppoſitū ſtatī ſubiungit cām ꝯtrariū mouētē ⁊ attrahētē q̄ ē ꝯfidētia diuini auxi lij. ⁊ p̄miū a xp̄o ꝓmiſſū. Sꝫ p̄dictas cās mgr̄m re trahētes ab hꝰ oꝑis cōpilatiōe vincit amor intēſus. quē mgr̄ hꝫ ad eccl̓iaꝫ. quo inflamatꝰ opꝰ aggredit̉ Et ſuā intentiōeꝫ pͥncipalit̓ dicit circa tria ꝟſari.ſ. circa fidei defenſionē. catholice veritatis explana tionē. ⁊ ſacr̄oꝝ manifeſtatiōꝫ. Scd̓a ꝑs hꝰ cōcluſio nis p̄dicte.ſ. ꝙ ꝑ aſſigͣtionē qͣtuor cauſaꝝ iſtiꝰ libri auditor efficit̉ docil̓: ꝓbat̉ ſic. Tanto cuiuſlibet ſcīe ſeu doctrīe auditor reddit̉ magis docil̓: ꝙͣto ip̄a ſci entia habuerit cās. finalē fructuoſiorē. efficiētē inef fabiliorē. materialē certiorē. ⁊ formalē aptiorē. Sꝫ huiꝰ libri ſcīa hꝫ cām finalē fructuoſiſſimā. materia lem certiſſimā. efficientē ineffabiliſſimā. ⁊ formalemᶜ aptiſſimā. ergo cauſaꝝ huiꝰ ſcīe aſſigͣtio eiꝰ audito ribus ē docibilitatis mīſtratio. vt ſonat ſcd̓a ꝑs con cluſionis p̄miſſe. Maior hꝰ rōnis eſt euidēs. ſed mi norē ponit mgr̄ in lr̄a cū dicit. Horū igit̉ deo odibi lem ⁊cͣ. Prīo ponit cām finalē duplicē.ſ. deſtructiōꝫ erroris ⁊ manifeſtationē veritatis. Scd̓o poīt cām efficientē ſil̓r duplicē.ſ. pͥncipalē ſicut eſt deꝰ. ⁊ mi nus pͥncipalē ſeu inſtrumētalē. ſic̄ ſeip̄m. Tertio ma terialē.ſ. autoritates ſacri canonis. ⁊ ſanctoꝝ pr̄m ſnīas. Quarto cām formalē.ſ. formā tractatꝰ. q̄ cō ſiſtit in diſtinctōe hꝰ oꝑis: ī libros. diſtinctōes ⁊ ca pitula. Et etiā formā tractādi q̄ ē idē qd̓ modꝰ agen di.i. diuidēdi vl̓ exēpla ponēdi. Tertia ꝑs eiuſdem ꝯcluſionis.ſ. ꝙ ꝑ exp̄ſſionē vtilitatis doctrīe huiꝰ li bri: diſcipulus eiꝰ attētus ꝯſtituat̉. ꝓbat̉ ſic. Quā to maioris vtilitatis exiſtit doctrīa alicꝰ libri ſeu ſcīe cūctis eiꝰ auditoribꝰ: eoſdē reddit magis attētos. ſed huius libri ſcīa ſeu doctrina eſt maxīe vtilitatiſ. ergo ꝑ hmōi vtilitates ſuos auditores reddit atten tos. Maior huiꝰ rōnis ē nota. Minor ꝓbat̉ ex lr̄a in qͣ mgr̄ dicit: ꝙ iſte labor nō eſt ſuꝑfluus: ſed ē ne ceſſarius. eo ꝙ illa q̄ alibi ſparſim ⁊ diffuſe ꝑcontāt̉ in ip̄o breuit̓ tractant̉. ita ꝙ nō ſit neceſſe librorum numeroſitatē ꝑcurrere: cum breuitas ea q̄ collecta ſunt in hoc libro ꝓmpte offert quaſi ſine labore. Et hec eſt ſnīa huius ꝓhemij in pͥncipali. Incipiunt Rubrice libri primi. Diſtinctio prima. Omīs doctrīa eſt de rebus vel de ſignis. De rebus qͥbus fruendū eſt vel vtenduꝫ. ⁊ de his que fruunt̉ ⁊ vtunt̉. Quid ſit frui vel vti. DI. II. De trinitate ⁊ vnitate. Que fuerit intentio ſcribentiū de trinitate Quis ordo ſit ẜuāduſ cū de trinitate agit̉ De teſtimonijs veteris teſtamēti qͥbus tri nitatis myſteriū declarat̉. De teſtimonijs no. teſta. ad idē ꝑtinētibꝰ. Oltuli DI. III. De cognitione creatoris ꝑ creatu ras in qͥbus trinitatis veſtigiū apparet. De imagīe ⁊ ſil̓itudīe trinitatꝭ ī aīa hūana De ſil̓itudine creātis ⁊ create trinitatis. De trinitatis vnitate. DI. IIII. Utrū deus pr̄ ſe deū genuerit. Utrū trinitas de vno deo p̄dicet̉ ſic̄ vnꝰ deus de tribus ꝑſonis. DI. V. Utꝝ diuina eſſentia genuerit filiū. vel genita ſit a pr̄e. vel de ip̄a natus ſit fi lius. vel ſpūſſanctus ꝓceſſerit. Ꝙ filius nō eſt de nihilo: ſed de aliqͦ. nō tn̄ de materia. ſic ⁊ ſpūſſanctus. Quare v̓bum pr̄is dicat̉ filius nature. DI. VI. Utrū pr̄ volūtate genuerit filium an neceſſitate. ⁊ an volēs vl̓ nolēs ſit de DI. VII. Utrū pr̄ potuerit vl̓ noluerit gi gnere filiū. An poſſe gignere filiuꝫ ſit aliqͣ potentia in pr̄e que non ſit in filio. DI. VIII. De veritate ac ꝓpͥetate diuīe eſ De incōmutabilitate eiuſdē.(ſentie. De ſimplicitate eiuſdem. De corꝑali ⁊ ſpūali creatura: quō ſit mul tiplex ⁊ nō ſimplex. Ꝙ deus cū ſit ſimplex tn̄ multiplex dicit̉. Ꝙ dei ſimplicitas nulli p̄dicamētoꝝ ſub (ijcit̉ Ꝙ deus abuſiue dicit̉ ſub̓a. Ꝙ nō eſt aliqͥd in deo qd̓ nō ſit deus. DI. IX. De diſtinctiōe triū ꝑſonarū. De coeternitate pr̄is ⁊ filij. De īeffabili ⁊ īintelligibili generatōis mō Utrū debeat dici ſꝑ gignit̉ filius vel ſem per genitus eſt. De obiectionibus hereticoꝝ nitentiuꝫ ꝓ bare filiū nō eſſe coeternū patri. DI. X. De ſpūſancto ꝙ amor pr̄is ⁊ filij ꝓ prie dicit̉. cū ſit in trinitate amor qͥ ē tri nitas. ſicut v̓bum ꝓpͥe dicit̉ ſapīa. et tn̄ tota trinitas dicit̉ ſapīa. Ꝙ eadē noīa ꝓpͥe ⁊ vniuerſalit̓ accipiunt̉ Ꝙ ſpūſſanctꝰ ſic̄ pr̄i ⁊ filio eſt coīs. ita cō mune nomen habet ꝓpriū. DI. XI. Ꝙ ſpūſſanctꝰ ꝓcedit a pr̄e ⁊ filio. quem tn̄ greci a filio ꝓcedere diffitent̉. De cōuenientia latinoꝝ ⁊ grecoꝝ in ſenſu ⁊ differentia in v̓bis. DI. XII. Utrū ſpūſſanctus pͥus vl̓ pleniuſ p̄cedat a pr̄e qͣꝫ a filio. Ꝙ ſpūſſanctus pͥncipaliter ⁊ ꝓprie dicit̉ ꝓcedere a patre. DI. XIII. Quare ſpūſſanctꝰ cū ſit de ſub̓a pr̄is nō dicat̉ genitus: ſed tm̄ ꝓcedens. Cur filius dicat̉ ꝓcedere. cū ſpūſſanctꝰ nō dicat̉ gigni.

LI. Ꝙ nō pōt mortal̓ diſtinguere inter genera tionē filij ⁊ ꝓceſſionē ſpūſſancti. Utrū ſpūſſanctꝰ debeat dici ingenitꝰ cum non ſit genitus. DIXIIII. De gemina ꝓceſſione ſpūſſan cti. tꝑali ⁊ eterna. Ꝙ non ſolū dona ſpūſſancti. ſed etiaꝫ ſpūs. deus dat̉ hoībus ⁊ mittit̉. An viri ſancti poſſint dare ſpūmſanctum DI. XV. Ꝙ ſpūſſanctus a ſeip̄o dat̉. ⁊ filiꝰ a ſeip̄o mittit̉. Quō intelligenda ſit miſſio vtriuſqꝫ. Ꝙ a ſpūſancto etiam filius ſit miſſus Ꝙ filius etiam ſit datus a ſeip̄o Quō ītelligēdū fit illud. A meip̄o nō veni Utrū ſemel tm̄ ſit filius miſſus. an ſępe. De duobus modis miſſionis filij. Ꝙ ẜm alterū modū ſel̓ ſit miſſus. ẜm alteꝝ ſępe. ⁊ ẜm alterū modū dicit̉ miſſus ī mū dum. ẜm alterū non. Quare pater non dicit̉ miſſus. Ꝙ filius ⁊ ſpūſſanctus non ſunt qͣſi mino res pr̄e qꝛ miſſi. DI. XVI. De miſſione ſpūſſancti q̄ ſit duo bus modis. viſibilit̓ ⁊ inuiſibilit̉. Ꝙ filius ẜm ꝙ hō non mō pr̄e ẜ ſpūſancto etiam minor eſt. DI. XVII. Ꝙ ſpūſſanctus eſt charitas qͣ di ligimus deū ⁊ ꝓximū. Ꝙ ſuꝑnaͣ dilectio eſt deus. nec pr̄ vl̓ filius ſed tm̄ ſpūſſanctus. Ꝙ nō eſt dictū illud ꝑ cām. Deꝰ caritas ē ſicut illud. Tu es patīa mea ⁊ ſpes mea. Quō ſpūſſanctꝰ mittat̉ vel det̉ nobis. Utrū ſpūſſanctꝰ augeat̉ ī hoīe vl̓ minꝰ vel magis habeat̉ vl̓ det̉. ⁊ an̄ detur hn̄ti vl̓ Ꝙ aliqͥ dicūt charitatē dei ⁊(nō hn̄ti. pximi nō eſſe ſpūmſanctū. DI. XVIII. Utrū ꝯcedendū ſit ꝑ donū da ri dona. Utrū ſpūſſanctus eadem rōe dicat̉ donuꝫ qua datū ſiue donatū. Ꝙ ſic̄ filiꝰ naſcēdo accepit nō tm̄ vt eēt fili us ſꝫ etiā eēntia. ita ſpūſſctūs ꝓcedēdo ac cepit: n̄ tm̄ vt eēt donū ſꝫ etiā vt eēt eēntia Ꝙ ſpūſſctūs d̓r donū ⁊ donatuꝫ ẜm duos modos p̄dictos ꝓceſſiōis qͥ ẜm ꝙ donū eſt refert̉ ad pr̄em ⁊ filiū. ẜm ꝙ datuꝫ ad eū qͥ dedit. ⁊ ad eos qͥbus dat̉ An filius cū ſit nobis datꝰ poſſit dici noſt̓ vt ſpūſſanctus. Utrū ſpūſſanctus ad ſeip̄m referat̉. DI. XIX. De qualita ē triū ꝑſonarū. Ꝙ eternitas ⁊ magnitudo ⁊ potētia ī deo vnū ſunt. ⁊ ſi videant̉ diuerſa. Ꝙ aliqͣ ꝑſonaꝝ aliā nō excedit magnitudi ne. qꝛ nō ē maior vna ꝑſōa alia. nec maiꝰ aliqͥd due qͣꝫ vna. nec tres qͣꝫ due vl̓ vna Quō dicit̉ pr̄ eſſe in filio ⁊ filius in pr̄e. et ſpūſſanctus in vtroqꝫ. Ꝙ nulla ꝑſonaꝝ ꝑs eſt in trinitate. Quare tres ꝑſone dicant̉ ſumme vnū. Cū dicimꝰ tres ꝑſonas eſſe vnā ſub̓aꝫ vel eſſētiā. nec vt genꝰ de ſpēbꝰ. nec vt ſpeciē de indiuiduis p̄dicamꝰ. qꝛ nō ē eēntia ge nus ⁊ ꝑſona ſpēs. vl̓ eēntia ſpēs. ⁊ ꝑſone Ꝙ nec ẜm materialē cām(indiuidua dicunt̉ tres ꝑſone vna eſſentia. Nec ita dicunt̉ tres p̄ſone vna eſſentia vt tres hoīes vna natura vel vnius nature Utrū tres ꝑſone diffeāt in numero q̄ in ꝓ prietatibꝰ diſtince ſunt. Quare tres ꝑſone fil̓ non ſint maius aliqͥd qͣꝫ vna. Ꝙ deus nō eſt dicēdus triplex ſꝫ vnus. DI. XX. Ꝙ aliqua ꝑſonarū nō excellit ali am potentia. Ꝙ non minus poteſt filius qͣꝫ pater. De obiectionibus hereticis ꝯtra hͦ: et re ſponſionibus catholicis. DI. XXI. Quō poſſit dici ſolus pr̄. vel ſo lus filius vel ſolus ſpūſſanctus: cum ſint inſeꝑabiles. Utrū debeat dici ſolus pr̄ eſt deus. vel ſo lus filius eſt deus. vel ſolus ſpūſſanctus eſt deus. an pr̄ eſt ſolus deus. filius eſt ſo lus deus. ſpūſſanctus eſt ſolus deus. Quō trinitas dicat̉ ſolus deus: cū ip̄a ſit cū ſpiritibꝰ ⁊ animabus ſanciis. DI. XXII. De noīm differentia qͥbus v̓ti mur loquentes de deo. De his que tꝑaliter deo cōueniūt ⁊ relati ue dicunt̉. De hoc nomīe quod eſt trinitas. De his que tꝑaliter deo cōueniūt. ⁊ nō re latiue dicunt̉. De his q̄ ꝓprie ad ſingl̓as ꝑſonas ꝑtinēt. ⁊ de his q̄ vuitatē eſſentie ſignificant. DI. XXIII. De hoc noīe qd̓ eſt ꝑſona. qd̓ cum ẜm ſub̓am dicat̉. tn̄ nō ſingulariter: ſꝫ pl̓aliter accipit̉ in ſumma. Qua neceſſitate dictū ſit tres ꝑſōe a latiniſ ⁊ a grecis tres hypoſtaſes vel ſub̓e. Quare nō dicimus pr̄em ⁊ filiū ⁊ ſpm̄ſan ctum eſſe tres deos vt tres ꝑſonas. Cur nō dicimꝰ tres eſſentias vt tres ꝑſōas Ꝙ in trinitate nō eſt diuerſitas vel ſingula ritas vel ſolitudo. ſed vnitas ⁊ trinitas ⁊ diſtinctio ⁊ idemptitas. Ꝙ non debet dici deus multiplex.

DI. XXIIII. Quid ſignificet̉ his noībus vnus vl̓ vna. duo vl̓ due. tres vl̓ tria. tri vl̓ diſtīcte. cū his vtimur loquētes d̓ deo DI. XXV. Quid ſignificet̉ hoc noīe ꝑſōa in pl̓ali numero.ſ. cum dicit̉ ꝑſone. De triplici acceptiōe huius nomīs ꝑſona in trinitate. Ex quo ſenſu dicat̉ alia ꝑſona pr̄is. alia fi lij. alia ſpūſſctī. ſiue aliꝰ in ꝑſona pr̄. aliꝰ in ꝑſona filiꝰ. alius in ꝑſona ſpūſſanctus DI. XXVI. De hoc nomīe hypoſtaſis. De ꝓprietatibus ꝑſonaꝝ. ⁊ de noībus ea rum relatiuis. Ꝙ nō oīa dicunt̉ de deo ẜm ſub̓am. q̄dam enī ẜm relationē. non tn̄ ẜm accidens. Quare dicat̉ ꝓpriū eſſe vnigeniti filiū dei eſſe. cū etiam hoīes ſint filij dei. Ꝙ hō dicit̉ filius trinitatis. ⁊ trinitas pa ter hominū. Ꝙ ſpūſſanctus eadē ꝓprietate donū dicit qua ſpūſſanctus. ⁊ vtroqꝫ mō relatiue ad patrem ⁊ ad filium. Utrū pater vel filius vl̓ trinitas ip̄a poſ ſit dici ſpūſſanctus. Ꝙ nō oīa q̄ relatiue dicunt̉ ſuis ad ſe viciſ ſim reſpondent vocabul̓. DI. XXVII. Que ſint ille ꝓprietates qui bus diſtinguunt̉ ꝑſone. Ꝙ nō omnino eſt idem dicere eſſe patreꝫ et genuiſſe vel habere filiū. Ꝙ ꝓpͥetates determināt hypoſtaſes nō ſb̓ De generali regl̓a eorū(ſtātiā.i. naturā q̄ ad ſe. ⁊ eorū que relatiue dicunt̉. An ẜm ſb̓am dicat̉ deus de deo ⁊ hmōi. DI. XXVIII. Ꝙ nō tm̄ tres ſint ꝓprietates ꝑſonarū. An ſolus pat̓ debeat dici nō genitꝰ. vl̓ nō filius ſicut dicit̉ ingenitus. De ꝓprietate quā notat ingenitus. Rn̄ſio Ambroſij ꝯͣ arrianos de ingenito. An diuerſum ſit eſſe pr̄em ⁊ filiū eſſe. Si ſapīa genita dicit̉ ẜm relationē. vl̓ ẜm De imagine. (ſubſtātiā DI. XXIX. De pͥncipio. Ꝙ ab et̓no pr̄ ē pͥncipiū ⁊ filius: ſed nō ſpi Quō pr̄ ſit pͥncipiū filij. ⁊ ip̄e(rituſſctūs. cum filio ſpūſſancti. An eadem notiōe pr̄ ⁊ filius ſit principiuꝫ ſpūſſancti. DI. XXX. De his que tꝑalit̓ de deo dicū tur. ⁊ relatiue ẜm accidēs. qd̓ nō deo ſed creaturis accidit. An ſpūſſanctus dicat̉ datū vel donatū re latiue ad ſe cū a ſe det̉. Tituli DI. XXXI. An filius dicat̉ equal̓ vl̓ ſimil patri ẜm ſb̓am. nus vl̓ trinitas. pl̓es vl̓ pl̓alitas. diſtīctio De ſnīa ſancti Hylarij qua trinitatem ꝑſe narum ꝓpriam oſtendit Quare patri attribuit̉ vnitas. Quare pat̓ ⁊ filius dicant̉ eſſe vnū vl̓ vnꝰ deus. ſed nō vnus. Quare dicit̉ equalitas eſſe in filio. Quare in ſpūſancto dicit̉ eſſe v̓tus. cōcor dia vel connexio. DI. XXXII. Utꝝ pr̄ vl̓ filiꝰ eadē dilectiōe ſe diligāt q̄ ꝓcedit ab vtroqꝫ.i. ſpūſancto Utrū pr̄ ſit ſapiens ſapīa qua genuit. An filius ſit ſapiēs ſeip̄o vel ꝑ ſeip̄m. An vna ſit tm̄ ſapīa patris. Sicut in trinitate ē dilectio q̄ ē trinitas. et tn̄ ſpūſſctūs ē dilectio q̄ nō ē trinitas. nec iō ſunt due dilectiōes. ita ⁊ de ſapīa Quare pr̄ nō d̓r ſapiēs ſapīa genita. ſic̄ di cit̉ diligēs dilectiōe q̄ ab ip̄o ꝓcedit. DI. XXXIII. Utrū ꝓprietates ꝑſonarum ſint ip̄e ꝑſone vel diuina vſia. Quō ꝓprietates poſſint eſſe in natura dei nec eam determinent. DI. XXXIIII. De v̓bis Hylarij quibꝰ ẜm prauoꝝ intelligentiā videt̉ dicere nō idē eſſe diuinā natura ⁊ rem nature. ⁊ nō idē eſſe deū ⁊ quod dei eſt. Utrū ita poſſit dici vnꝰ deꝰ triū ꝑſonaꝝ. vt d̓r vna eſſentia triū ꝑſonaꝝ ⁊ tres ꝑ o ne vniꝰ dei. vt tres ꝑſone vniꝰ eſſentie. Ꝙ potētia ſapīa. bonitas in ſcpͥtū rain ter dum ad ꝑſonas diſtincte referunt̉. Quare pr̄i potētia. filio ſapīa. ſpūiſctō bo nitas tribuat̉. cum ſit vna ſapīa. potētia bonitas triū. De hoc noīe homouſion. vbi in autorita tem receptū ſit. ⁊ qͥd ſignificet. DI. XXXV. De ſcīa. p̄ſcīa. ꝓuidentia. diſ poſitione ⁊ p̄deſtinatione dei De qͥbus ſit p̄ſcientia vel ꝓuidentia. De qͥbus diſpoſitio. De qͥbus p̄deſtinatio. De qͥbus ꝓuidentia. De qͥbus ſapīa vel ſcientia. Utrū p̄ſcīa vel diſpoſitio vel p̄deſtinatio dei eſſe potuerit. ſi nulla eſſent futura Ꝙ ſcīa dei de tꝑalibus eſt ⁊ eternis. Quō oīa dicunt̉ eſſe in deo ⁊ vita in eo DI. XXXVI. Utrū oīa debeant dici eſſe ī dei eſſentia: vt in dei cognitiōe vel p̄ſciē tia eſſe dicunt̉. Qua rōe bōa dicunt̉ eſſe ī deo ⁊ nō mala. Utrū idem ſit omnia eſſe ex deo. ⁊ ꝑ ipſuꝫ et in ip̄o.

LI. Ꝙ omnia ſunt in quolibet trium. ⁊ ꝑ ipſuꝫ ⁊ in ip̄o. Ꝙ nō oīa q̄ ex deo ſunt etiam de ip̄o ſunt. DI. XXXVIII. Quibus modis dicit̉ eſſe deus in rebus. Ꝙ deꝰ nō vbicūqꝫ eſt habitat. ſꝫ ecōuerſo. Ubi erat deus anteqͣꝫ eſſet creatura. Ꝙ deus cū ſit in omībus rebus eſſentialit̓ non tn̄ coinquinant̉ ſordibus rerū. Cū deus ſit vbiqꝫ ⁊ ſꝑ. non tn̄ local̓: nec lo co nec tꝑe mouet̉. Quibus modis aliqͥd dicat̉ locale vel cir cūſcriptiblie. Quid ſit mutari ẜm tempus. Utrū ſpūs creati ſint locales ⁊ circūſcpͥti biles. Ꝙ deus eſt vbiqꝫ ſine locali motu. DI. XXXVIII. An ſcientia vel p̄ſcīa dei ſit cauſa rerum vel ecōuerſo. Utrū p̄ſcientia dei poſſit falli. DI. XXXIX. Utrum ſcientia dei poſſit au geri. vel minui vl̓ aliquo mō mutari. An deus poſſit nouiter vel ex tꝑe ſcire v p̄ſcire aliqͥd. Utrū deus poſſit ſcire plura qͣꝫ ſcit. Ꝙ deus ⁊ ſꝑ ⁊ ſimulſcit omīa. DI. XL. An aliqͥs p̄deſtinatꝰ poſſit dam nari: vel reprobus ſaluari. Quid ſit reprobatio dei: ⁊ in qͥbus cōſide retur: ⁊ qͥs ſit p̄deſtinatiōis effectus. DI. XLI. Utrū aliqd̓ ſit meritum obdura tionis vel miſcd̓ie. De varijs ſuꝑ hoc carnaliū opinionibus An ea que ſcit ſel̓ deus vel p̄ſcit ſꝑ ſciat vel p̄ſciat: ⁊ ſꝑ ſcierit ⁊ p̄ſcierit. DI. XLII. De omnipotentia dei qͣre dicat̉ omnipotens. cum nos multa poſſimuſ q̄ ip̄e non poteſt. Quō dicat̉ deus omnia poſſe. Ꝙ omnipotentia dei ẜm duo conſiderat̉. DI. XLIII. Innectio ꝯͣ illos qͥ deuꝫ dicūt nil poſſe niſi qd̓ vult ⁊ facit. DI. XLIIII. An deus poſſit facere aliquid melius qͣꝫ facit: vel alio vel meliori mō. Utrū poſſit deus ſꝑ omne qd̓ potuit. DI. XLV. De voluntate dei que eſſentia dei eſt. ⁊ de ſignis eius. Ꝙ licet idem ſit deo velle qd̓ eſſe. nō tn̄ po teſtdici deus omnia eſſe que vult. De intelligentia harū locutionū. deus ſcit vel deus vult. deus ſcit omīa vel vult ali quid. Ꝙ dei voluntas ſumme bona cauſa eſt om niū q̄ naturalit̓ ſunt. cuius cā nō eſt q̄ren da. qꝛ pͥma ⁊ ſumma cauſa eſt oīm. Quibus modis accipit̉ dei voluntas. Ꝙ p̄ceptio. ꝓhibitio. ꝑmiſſio. cōſiliū. ope ratio: noīe voluntatis interduꝫ intelligū tur vel accipiunt̉. Utrū deus velit ab omībus fieri ea q̄ p̄ci pit. vel non fieri ea que ꝓhibet. DI. XLVI. Ꝙ voluntas dei que ip̄e eſt in nullo caſſari poteſt. Quō intelligendū ſit illud. Volui congre gare filios tuos ⁊ noluiſti. Et illud. Qui vult omnes hoīes ſaluos fieri. Utrū mala deo nolente vel volente fiant. Quō intelligendū ſit illud Auguſtini. ma la fieri bonum eſt. De multiplici acceptione boni. Ꝙ mala vniuerſitati valent. Ꝙ in deo nō eſt cauſa vt ſit deterior hō. DI. XLVII. Quō voluntas dei de homi ne implet̉ quocūqꝫ ſe vertat. Ex quo ſenſu q̄dam dicunt̉ fieri ꝯͣ dei vo luntatem. Quare p̄cepit deus omībus bona facere ⁊ mala vitare. ⁊ ſi non id ab oībus vult ī pleri. Ꝙ hō aliqn̄ bona voluntate aliud vult qͣꝫ deus. ⁊ mala idem qd̓ deus. DI. XLVIII. Ꝙ dei volūtas ꝑ malas ho minum voluntates implet̉. Utrū placuerit viris ſanctis ꝙ xp̄s more retur ⁊ pateret̉. Utrū paſſiōes ſanctoꝝ debeamus velle. Incipit primus liber de myſterio trinitatis.

LI. DI. EI Eteris ac noue legꝭ cō tinentiā diligē ti indagīe: etiaꝫ atqꝫ etiā cōſide rātibꝰ nobis p̄ uia dei gr̄a īno V tuit ſacre pagi ne tractatū: cir ca res vel ſigna p̄cipue v̓ſari. Vt ēm̄ egre gius doctor Augꝰ. ait in li. de doc. chriſti Auguſti. āna. Omnis doctrina: vel rerum eſt: vel ſi gnoruꝫ. Sed res etiam ꝑ ſigna diſcuntur. Proprie aūt hic res appellant̉: q̄ non ad ſi gnificādū aliqͥd adhibent̉. Signa v̓o quo rum vſus eſt in ſignificādo. Eoꝝ aūt: aliqͣ ſunt quorū omīs vſus eſt in ſignificando: non in iuſtificando.i. qͥbus nō vtimur niſi aliqͥd ſignificandi gr̄a: vt aliqua ſacramen ta legalia. Alia que non ſolū ſignificāt: ſed cōferūt qd̓ intus adiuuet: ſicut euangelica ſacr̄a. Ex quo aꝑte intelligit̉: q̄ hic appellē tur ſigna. res ille videlicet q̄ ad ſignifican dum aliqͥd adhibent̉. Omne igit̉ ſignum: etiā res aliqͣ eſt. Qd̓ em̄ nulla res eſt. vt in eodem Augꝰ. ait: oīno nihil eſt. Nō auteꝫ ecōuerſo oīs res ſignū eſt. qꝛ non adhibet̉ ad ſignificandū aliqͥd. Cūqꝫ his intēderit theologorū ſpeculatio ſtudioſa atqꝫ mode ſta. diuinā ſcripturā formā p̄ſcriptā in do ctrina tenere aduertet. De his ergo nobis aditū ad res diuinas aliqͣtenus intelligen das deo duce aꝑire volētibus: diſſerēduꝫ eſt: ⁊ pͥmum de rebus. poſtea de ſignis diſ ſeremus. De rebus cōmuniter agit. Auguſii. Id ergo in rebus cōſiderādū eſt: vt in eodē Augꝰ. ait. ꝙ res alie ſunt qͥbus fruendū eſt. alie qͥbus vten dum eſt. alie q̄ fruunt̉ ⁊ vtunt̉. Ille quibꝰ fruendū eſt: nos btōs faciūt. Iſtis quibuſ vtendū eſt: tendentes ad beatitudinē adiu uamur. ⁊ qͣſi adminiculamur: vt ad illas res q̄ nos btōs faciūt ꝑuenire. eiſqꝫ inhe De rebꝰ qu rere poſſumus. Res v̓o q̄ fruunt̉ ⁊ vtū fruūt̉ ⁊ vtūt̉ tur nos ſumus. qͣſi inter vtraſqꝫ conſtituti quid ſit fri ⁊ angeli ⁊ ſancti. Frui aūt eſt amore ali cui rei inherere ꝓpter ſeip̄am. Vti v̓o ad ⁊ vti. qd̓ in vſum venerit referre. ad obtinēdum illud quo fruenduꝫ eſt. al̓s abuti ē nō vti. Nam vſus illicitus abuſus vel abuſio no minari debet. Res igit̉ qͥbus fruenduꝫ De rebꝰ qui eſt ſunt pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus. Eadē bus fruēduꝫ tn̄ trinitas q̄dam ſumma res eſt. cōiſqꝫ om nibus fruētibꝰ ea. ſi tn̄ res dici debet: ⁊ nō rerum oīm cauſa: Si tn̄. ⁊ cauſa. Non eniꝫ facile pōt inueniri nomen qd̓ tante excellē tie cōueniat: niſi qd̓ melius dicit̉ trinitas hͨ: vnus deus. Res aūt qͥbus vtendū eſt: mūdus eſt ⁊ in eo creata. Un̄ Augꝰ. in eo. Auguſti. dem. Vtendū eſt hoc mūdo nō fruenduꝫ. De rebꝰ qͥbꝰ vtenduꝫ eſt. vt inuiſibilia dei ꝑ ea que facta ſunt intelle cta conſpiciant̉.i. vt de tꝑalibus eterna ca piant̉. Itē in eodē. In omībus rebus ille tm̄ ſunt qͥbus fruendū eſt: q̄ eterne ⁊ incō mutabiles ſunt. Ceteris aūt vtendum eſt. vt ad illaꝝ ꝑfruitionē ꝑueniat̉. Idē Au Auguſt guſti. in li. x. de tri. Fruimur cognitis in bus ip̄is ꝓpter ſe volūtas delectata ꝯqui eſcit. vtimur v̓o eis que ad aliud referim quo fruendū eſt. Item quid interſit inter frui ⁊ vti aliter qͣꝫ ſupra. Notandum Vero Auguſti. ꝙ idē Augꝰ. in li. x. de tri. aliter qͣꝫ ſupra ac cipiens vti ⁊ frui: ſic dicit. Vti eſt aſſume re aliqͥd in facultatē volūtatꝭ. Frui aūt eſt vti cū gaudio: non adhuc ſpei: ſed iaꝫ rei. Iōqꝫ oīs qͥ fruit̉: vtit̉. Aſſumit em̄ aliqͥd ī facultatē volūtatis cū fine delectatōiſ Nō aūt oīs qͥ vtit̉: ⁊ fruit̉. ſi id qd̓ in facultatē volūtatis aſſumit: nō ꝓpter ip̄m. ſed ꝓpt̓ alid̓ appetit. Et attēde qꝛ vid̓r Augꝰ. dice re illos frui tm̄ qͥ in re gaudēt: nō iā in ſpe. ⁊ ita in hac vita nō videmur frui: ſꝫ tm̄ vti. vbi gaudemꝰ in ſpe. cū ſupra dictū ſit frui eſſe amore inherere alicui rei ꝓpt̓ ſe. Qua liter etiam hic multi adherent deo. Determinatio eorum que viden tur contraria. Hec ergo que ſibi ꝯtradicere vident̉: ſic determinamꝰ: dicen tes nos ⁊ h̓ ⁊ in futuro frui. ſꝫ ibi ꝓprie ⁊ ꝑ fecte ⁊ plene vbi ꝑ ſpēm videbimꝰ qͦ frue mur. Hic aūt dū in ſpe ambulamus: frui mur qͥdē. ẜ nō adeo plene. Un̄ ī li. x. de tri. Fruimur cognitis in quibus volūtas eſt. Auguſti. Idē in li. de doc. chriſtiana ait. Angeli il lo fruentes iā beati ſunt. quo ⁊ nos frui de ſideramꝰ. ⁊ qͣꝫtū in hac vita iā fruimur: vl ꝑ ſpeculū in enigmate. tanto nr̄am ꝑegri

DI. nationem ⁊ tolerabilius ſuſtinemꝰ. ⁊ ardē tius finire cupimus. Alia determinatio. Poteſt etiam dici ꝙ qui fruit̉ etiā in hac vita: nō tm̄ hꝫ gau dium ſpei. ſꝫ etiā rei. qꝛ iā delectat̉ in eo qd̓ diligit. ⁊ ita iam rē aliqͣtenꝰ tenet. Conſtat igit̉ ꝙ debemꝰ deo frui ⁊ nō vti. Illo enim vt ait Augꝰ. frueris quo efficieris btūs: ⁊ in qͦ ſpem ponis: vt ad id ꝑueniaſ. De hoc Auguſti. idē ait in li. de doc. xp̄iana. Dicimꝰ nos ea re frui quam diligimꝰ ꝓpt̓ ſe. ⁊ ea refruen dum nobis eſſe tm̄ qͣ efficimur beati. ceterꝭ v̓o vtendū. Frequent̓ tn̄ dicit̉ frui cū dele ctatiōe vti. Cū em̄ adeſt qd̓ diligit̉: etiam delectationē ſecū gerit. ſi tn̄ ꝑ eā trāſieris: ⁊ ad illud vbi ꝑmanēdū eſt eam retuleris: vteris ea. ⁊ abuſiue non ꝓprie dicerꝭ frui. Si v̓o inheſeris atqꝫ ꝑmāſeris finem in ea ponēs leticie tue. tūc vere ⁊ ꝓprie frui di cendus es. Qd̓ nō eſt faciendū niſi in illa trinitate.i. ſummo ⁊ incōmutabili bono. Utrum hominibus ſit vtendum vel fruendum. Cuꝫ aūt hoīes qui fruunt̉ ⁊ vtunt̉ alijs rebus res aliq̄ ſunt. Querit̉ vtrū frui debeāt an vti: aut vtrū Auguſti. qꝫ: Ad qd̓ ſic reſpōdet Augꝰ. in li. de doc. chriſtiana. Si ꝓpter ſe hō diligendus eſt: fruimur eo. ſi ꝓpt̓ aliud: vtimur eo. Uid̓r aūt mihi ꝓpter aliud diligēdus. Ꝙ em̄ ꝓ pter ſe diligendū eſt: in eo cōſtituit̉ btā vi ta. cuiꝰ etiā ſpes hͦ tꝑe nos ꝯſolat̉. In ho mine aūt ſpes ponēda nō ē. qꝛ maledictus eſt qͥ hͦ facit. Ergo ſi liqͥde aduertas. nec ſe ip̄o qͥſqͣꝫ frui debet. qꝛ nō ſe debet diligere ppter ſe. ſꝫ ꝓpter illud quo fruendum eſt. Huic aūt ꝯtrariū vid̓r qd̓ apl̓s ad Phile monē loquens ait. Ita frat ego te fruar in dn̄o. Qd̓ ita determīat Augꝰ. Si dixiſſet tm̄ te fruar: ⁊ nō addidiſſet in dn̄o. videre tur finē dilectiōis ac ſpem ꝯſtituiſſe in eo. Sꝫ qꝛ illd̓ addidit: ī dn̄o ſe finē poſuiſſe: eo dēqꝫ frui ſignificauit. Cū em̄: vt idē augꝰ ait. hoīe ī deo fruerꝭ. deo potiꝰ qͣꝫ hoīe frue Hic queritur an deus fruatur an vtatur nobis. Sed cuꝫ deus diliC gat nos. vt frequent̓ ſcpͥtura dicit. q̄ eiꝰ di lectionē erga nos multū cōmendat. Que rit Augꝰ. quō diligit: an vt vtēs: an vt fru Auguſti. ens. ⁊ ꝓcedit ita. Si fruit̉: eget bono nr̄o. in li. de doc. Qd̓ neo ſanꝰ dixerit. Ait em̄ ꝓph̓a. Bono chriſtiana. rū meoꝝ nō eges. Omne em̄ bonū nr̄m vl̓ ip̄e eſt: vel ab ip̄o eſt. nō gͦ fruit̉ nob̓: ſꝫ vt tur. Si em̄ nec fruit̉ nec vtit̉: non inuenio quō diligat nos. Neqꝫ tn̄ ſic vtit̉ nob̓: vt nos alijs rebus. Nos em̄ res qͥbꝰ vtimur. ad id referimꝰ vt dei bonitate ꝑfruamur. Deus v̓o ad ſuā bonitatē vſum noſtrū re fert. Ille enī miſeret̉ noſtri ꝓpter ſuaꝫ bo nitatem. nos aūt nobis inuicē ꝓpter illiꝰ bonitatē. Ille nr̄i miſeret̉ vt ſe ꝑfruamur. nos v̓o inuicem noſtri miſeremur: vt illo fruamur. Cū enī nos alicuiꝰ miſeremur. et alicui cōſulimus. ad eius qͥdē facimꝰ vtili tatem eāqꝫ ītuemur. ſed ⁊ nr̄a fit ꝯſequēs cum miſcd̓am quā alijs impendimꝰ: nō re linquit deus ſine mercede Hec autem mer ces ſumma eſt: vt ip̄o fruamur. Itē qꝛ bo nus eſt ſumus. ⁊ inqͣꝫtū ſumꝰ: boni ſumꝰ. Porro etiam qꝛ iuſtus eſt: nō impune ma li ſumus. ⁊ inqͣꝫtum mali ſumus: intantum etiā minus ſumus. Ille ergo vſus quo no bis vtitur deus: non ad eius: ſed ad nr̄am vtilitatem refert̉. ad eius ꝟo tantūmō bo nitatem. Utrum vtendum an fruenduꝫ ſit virtutibus. Hic conſiderandū eſt. vtrum virtutibus ſit vtendū an fruen dum. Quibuſdā vid̓r ꝙ eis ſit vtendum ⁊ non fruendū. ⁊ hoc confirmant autoritate Augꝭ. qͥ vt p̄taxatū eſt: dicit nō eſſe fruen dum niſi trinitate.i. ſummo ⁊ incōmutabi li bono. Itē dicunt ideo nō eſſe fruendum eis. qꝛ ꝓpter ſe amāde nō ſunt. ſꝫ ꝓpt̓ eter nam beatitudinē. Illud aūt quo fruendū eſt: ꝓpt̓ ſe amādū eſt. Sꝫ ꝙ v̓tutes ꝓpter ſe amāde nō ſint. īmo ꝓpter beatitudinem ſolā. ꝓbant autoritate Auguſtini qͥ in lib̓. Auguſti. xiij. de trini. ꝯtra qͦſdam ait. Forte v̓tutes qͣs ꝓpter ſolam beatitudinē amamꝰ. ſic no bis ꝑſuadere audent: vt ip̄aꝫ beatitudinē non amemus. Quod ſi faciūt: etiam ipſas vtiqꝫ amare deſiſtimus. quādo illā ꝓpter quā ſolam iſtas amauimus: nō amamus: Ecce his v̓bis vid̓r Augꝰ. oſtēdere ꝙ vir tutes: non ꝓpter ſe. ſed ꝓpter ſolam beati

LI. tudinē amande ſint. Qd̓ ſi ita eſt: gͦ eis fru endum non eſt. Alijs v̓o contra vid̓r.ſ. ꝙ fruendū eis ſit. qꝛ ꝓpter ſe petende ⁊ ama de ſunt. Et hoc ꝯfirmant autoritate Am bro. qui ait ſuꝑ illum locum epl̓e ad Gal̓. Fructus aūt ſpūs eſt charitas. gaudium. pax. patīa ⁊cͣ. hic nō noīat oꝑa ſed fructꝰ. qꝛ ꝓpter ſe petenda ſunt. ſi v̓o ꝓpter ſe pe tenda ſunt. gͦ ⁊ ꝓpter ſe amāda. Nos autē haꝝ que vident̉ autoritatū repugnātiam de medio eximere cupiētes dicimꝰ: ꝙ vir tutes ꝓpter ſe petēde ⁊ amāde ſunt: ⁊ tn̄ ꝓ pter ſolā btītudinē. Propter ſe qͥdē aman de ſunt. qꝛ delectant ſui poſſeſſores ſincera ⁊ ſancta delectatōe. ⁊ in eis pariūt gaudiū ſpūale. Verū tn̄ nō eſt hic cōſiſtendū: ſꝫ vl tra gradiendū. Non hic hereat dilectiōis greſſus. neqꝫ hic ſit dilectiōis terminꝰ. ſed referat̉ hoc ad illud ſummū bonum cui ſo li oīno inherendū eſt. qꝛ illud ꝓpter ſe tm̄ amandū eſt. ⁊ vltra illud nihil q̄rendū eſt. illud eſt enī ſup̄mus finis. Iō Augꝰ. dicit ꝙ eas diligimꝰ ꝓpter ſolā beatitudinem: nō qͥn eas ꝓpter ſe diligamꝰ. ẜꝫ qꝛ idip̄m ꝙ eas diligimꝰ: referimꝰ ad illud ſummū bo num cui ſoli inherendū ē: ⁊ in eo ꝑmanen dū. finiſqꝫ leticie ponēdus. qͣre ꝟtutibus nō eſt fruēdū. Sꝫ dicet aliqͥs. Frui ē amo re inherere alicui rei ꝓpt̓ ſeip̄am: vt predi ctuꝫ ē. Si gͦ ꝓpt̓ ſe v̓tutes amāde ſūt: ⁊ eis fruendū eſt. Ad qd̓ dicimꝰ ī illa deſcpͥtiōe vbi d̓r: ꝓpter ſeip̄aꝫ. intelligēdū eſt tm̄mō vt.ſ. amet̉ ꝓpter ſeip̄am tm̄: vt nō referat̉ ad aliud. ſꝫ ibi ponat̉ finis: vt ſupra oſten dit Augꝰ. dicens. Si inheſeris atqꝫ ꝑmā ſeris finē ponens leticie. tunc vere ⁊ ꝓprie frui dicēdus es. qd̓ nō eſt faciendū niſi ī il la trinitate.i. ſummo ⁊ incōmutabili bono Utendū eſt ergo v̓tutibus: ⁊ ꝑ eas fruen dum ſummo bono. Ita ⁊ de volūtate bo Auguſti. na dicimus. Vnde Augꝰ. in li. x. de trini. ait. Volūtas eſt ꝑ quā fruimur: ita ⁊ ꝑ v̓ tutes fruimur nō eis niſi forte aliqͣ ꝟtꝰ ſit deus: vt charitas. de qͣ poſt tractabit̉. Epilogus. Omniū igitur que dicta ſunt. exquo de rebus ſpecialiter tra ctauimus: hec ſumma eſt. Ꝙ alie ſunt qui bus fruendum eſt. alie quibus vtendū eſt. alie que fruunt̉ ⁊ vtunt̉. ⁊ inter eas qͥbus vtendū eſt. etiaꝫ q̄dam ſunt ꝑ qͣs fruimur: vt virtutes ⁊ potentie animi. que ſunt na turalia bona. De quibus omnibus anteqͣꝫ de ſignis tractemus: agendū eſt. ac pͥmum de rebus qͥbus fruendū eſt.ſ. de ſancta at qꝫ indiuidua trinitate. Iſta eſt ſecunda pars principalis huius libri. In qua mgr̄ determinato ꝓhemio: inci pit ſuum tractatū in qͣtuor libros ꝑtiales diuidere. Cuius ratio ẜm ph̓m eſt. qꝛ ſcientie ſecant̉ quemad modum ⁊ res de qͥbus ſunt. In quorum pͥmo libro 4. X mgr̄ agit de deo abſolute ẜm rationem ſue natural̓ ꝑfectionis. In ſecundo agit de eo inꝙͣtum eius po tentia relucet in effectu creationis. In tertio agit de ip̄o inꝙͣtum claret eius ſapientia in opere redēptio nis. In quarto agit de eo inꝙͣtum eius bonitas ſeu 8 clementia refulget in fructu glorificationis. Quan tum igitur ad primum librum magiſter duo facit. Primo premittit quedam generalia quaſi totiꝰ ope ris p̄libamina. Secundo ſuam intentionem exequi tur. et hoc in pͥncipio ſecunde diſtinctionis: que inci pit ibi. Hoc itaqꝫ vera. In prima eniꝫ huius libri di ſtinctione magiſter tria facit. Primo determīat ſuū intentum. Secundo mouet queſtiones circa deter minata. Tertio determinata breuiter recapitulat. Primum facit a pͥncipio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Cum autem homīes. Secundū ꝟo ab inde vſqꝫ ibi. Om nia igitur que dicta ſunt. Tertium ꝟo ab inde vſqꝫ ad finem diſtinctionis iſtius. Et in iſtis videtur ſta re ſententia p̄ſentis diſtinctiōis in generali. In ſpe ciali ꝟo ſententia magiſtri ſtat in tribus propoſitio nibus. quarū prima eſt. Totaꝫ ſacram paginam cō ſtat ſpecialiter circa res ⁊ ſigna verſari. Et hanc ꝓ bat magiſter autoritate beati Auguſtini.vj. ca. de doctrina chriſtiana dicētis. Omīs doctrina vel reꝝ eſt vel ſignorum. Et intelligit hic ꝑ ſigna non termi nos ſignificantes ad placitum ip̄ius inſtituentiſ: ſed quaſdam res exteriores ex diuina ordinatiōe aliqͥd ſignificātes. cuiuſmōi ſunt ſacr̄a cum ſuis materijs tam veteris ꝙͣ noue legis. Per res ꝟo intelligit res abſolutas ꝑ terminos ſignificabiles: q̄.ſ. ita cadunt ſub determinatiōe cōſideratiōis ſacre ſcripture: ꝙ vlteriꝰ nihil ſpēalit̓ deſignāt. vt eſt deꝰ. xp̄s creatu ra ⁊ hmōi. Ꝙ aūt ſacr̄a tam veteris ꝙͣ noue legis aliqͥd ſignificēt: patet. qꝛ ſacr̄a veteris legis ſignifi cabant inuiſibilē gr̄am quam non cōferebant. ſacra menta ꝟo noue legis ſignificant gratiā inuiſibilem. quam etiā conferunt ꝙͣtum ex tꝑe ip̄oꝝ. vt plenius patebit in quarto huius. Et ſubdit ꝙ omnē ſignum eſt res aliqua. quia quod non eſt res aliqua. omni no nihil eſt. vt dicit Augꝰ. in eodē. ⁊ nō ecōtra om nis res eſt ſignū. qꝛ alique ſunt res nihil ſignifican tes. Et tandē ſubinfert ꝙ pͥmo ſit determinandum de rebus. ⁊ poſtea de ſignis. Secūda ergo propoſi tio eſt hec. Sola trinitate increata eſt ꝓprie fruen dum. Patet hec ꝓpoſitio varijs ſanctorū doctoruꝫ autoritatibus. Et ꝓbat̉ rōe ſic. Illo ſolo eſt fruen dum quod ꝓpter ſe ⁊ nullum alium finē eſt diligen dum. ſed hoc ſolū eſt trinitas increata. igit̉ ea tm̄ ꝓ prie eſt fruendum. ⁊ per conſequēs ꝓpoſitio vera. Huius ratiōis maior ptꝫ ꝑ deſcriptionem fruitionis in lr̄a qua dicit̉. Frui eſt amori inherere alicui rei tā tum ꝓpter ſeip̄am. Minor probatur ſic. Sola trini tas increata eſt noſtrorum beatificatiua. igit̉ ip̄a ſo la eſt ꝓpter ſe finaliter diligenda. Conſequentia tc net ex verbis beati Auguſtini dicentis. Dicimꝰ ea re nos frui quā diligimus ꝓpter ſe. ⁊ ea nob̓ fruen dum eſſe tm̄ qua efficimur beati. Antecedēs ptꝫ ex textu vbi d̓r. Res quibus fruendum eſt ſunt pat̓ et filius ⁊ ſpūſſanctus. ⁊ per conſequēs propoſitio ve ra. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Uſus ⁊ fruitiōis diſtin

DI. ctionē accipimus penes relatiuam ⁊ abſolutam di lectionis inheſionē. Patet hec ꝓpoſitio in textu ꝑ terminorū deſcriptionē. Un̄ dicit̉. Frui eſt rei amo re inherereſolum ꝓpter ſeip̄am. Sed vti ē rei amo re inherere: non finaliter ꝓpter ſeip̄am. ſꝫ inꝙͣtum ordinata eſt ad illam qua fruendum eſt. igitur pro poſitio vera. Conſequenter circa iſta tria mouet du bia quorū primū eſt. An homībus ſit fruenduꝫ. Et dicendū eſt: ꝙ non ſimplicit̓ ſed in deo. Et cum dic tur. homo fruit̉ homīe: ſed deo fruit̉ in homīe. Se cundū eſt. An timor dei ad nos ſit vſus vel fruitio. Dicendū eſt ꝙ non ſit vtus. qꝛ deus non diligit ali qͥd ꝓpter aliud a ſe. ſed omīa diligit ꝓpter ip̄ius ꝓ priam bonitatē. Tertiū eſt. An ꝟtutibus ſit fruen dum. Reſpondet̉ ꝙ nō niſi inſtrumentalit̓. eo ꝙ nō querunt̉ ꝓpter ſe: ſed ꝓpter beatitudineꝫ ⁊ ꝓpte deū. Et in his ſtat ſnīa huiꝰ diſtinctiōis in ſpēali. De myſterio trinitatꝭ ⁊ vnitatꝭ. a Ic ilaqꝫ Ve DI. II ra ac pia fide tenenduꝫ eſt: ꝙ rus deus: vt ait Auguſtinꝰ ī trinitas ſit vnus ⁊ ſolus ve Auguſti. primo libro de trinitate.ſ. pater ⁊ filiꝰ ⁊ ſp rituſſanctus. ⁊ hec trinitas vnius eiuſdeꝫ qꝫ ſubſtantie vel eſſentie dicit̉. credit̉ ⁊ in te ligit̉. que eſt ſummum bonū. qd̓ purga tiſſimis mentibus cernitur. Mentis eniꝫ humane acies inualida: in tam excellenti luce nō figit̉: niſi ꝑ iuſticiam fidei emūde tur. Idem in li. retract̓. Non approbo qd̓ ī oratione dixi. Deus qui non niſi mundos verum ſcire voluiſti. Reſponderi eniꝫ po teſt multos etiam non mundos multa ſci re vera. De hac re ergo ſumma ⁊ excellen tiſſima cum modeſtia ⁊ timore agenduꝫ ē ⁊ attentiſſimis auribus atqꝫ deuotis aud endum: vbi querit̉ vnitas trinitatis pr̄is ſcꝫ ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti. quia nec ꝑiculoſiꝰ ali cubi erratur. nec laboroſius aliquid que ritur. nec fructuoſius aliqͥd inuenit̉. Pro inde omnis qui audit ⁊ legit ea que de in effabili ⁊ inacceſſibili luce diuinitatis di cuntur. ſtudeat imitari atqꝫ ſeruare: quod Auguſti. venerabilis doctor Auguſtinus in primo libro de trinitate de ſeip̄o ait. Nō pigebit me inquit ſicubi heſito querere. nec pude bit ſicubi erro diſcere. Quiſquis ergo au dit hoc vel legit. vbi pariter certus eſt: ꝑ gat mecum. vbi pariter heſitat: q̄rat mecū. vbi errorem ſuuꝫ cognoſcit: redeat ad me. vbi mecum: reuocet me. Ita ingrediamur ſimul charitatis viam tendentes ad eum: de quo dictum eſt. Querite faciem eiꝰ ſꝑ. Que fuerit intentio ſcribentium de trinitate. II Omnes autem ca tholici tractatores: vt in eodem.j. lib̓. Au Auguſti. guſtinus ait. Qui de trinitate q̄ deꝰ ē ſcri in li. retrac. vbi dixi d̓ pa pſerunt: hoc intenderūt ẜm ſcripturas do tre ⁊ filio. qͥ cere. ꝙ pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus vnius gignit ⁊ quē ſint ſb̓e ⁊ inſeꝑabili equalitate vnus ſint gignit vnum deus. vt ſit vnitas in eſſentia: ⁊ pluralitas eſt. dicēdum fuit vnū ſūt. ſicut ip̄a ve in ꝑſonis. Ideoqꝫ non ſunt tres dij. ſꝫ vnꝰ deus. licet pater filium genuerit: ⁊ ideo fi ritas aperte lius non ſit qui pater eſt. filiuſqꝫ a patre ſit loqͥt̉ dicens. Ego ⁊ pater genitus. ⁊ ideo pater non ſit qui filius eſt. vnū ſumus ⁊ ſpūſſanctus nec pater ſit nec filius. ſꝫ tan tum patris ⁊ filij. ſpiritus vtriqꝫ coequal̓: ⁊ ad trinitatis ꝑtinens vnitatem. Tenea mus ergo patrem ⁊ filium ⁊ ſpūmſanctum vnum eſſe naturaliter deum: vt ait Augꝰ in li. de fide ad petrum. Neqꝫ tamen ipſuꝫ patrem eſſe qui filius eſt. nec filium ipſum eſſe qui pater eſt. nec ſpūmſanctum ipſum eſſe qui pater eſt aut filius. Una eſt enim patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti eſſentia. quā gre ci homouſion vocant. in qua non eſt alid̓ pater. aliud filius. aliud ſpūſſanctus. qͣꝫ uis ſit ꝑſonaliter alius pater. alius filius. alius ſpūſſanctus. Quis ordo ſit ſeruandus cum de trinitate agit̉. Ceterum vt in pri Auguſti. mo li. de trini. Augꝰ. docet. pͥmo ẜm auto ritates ſanctarum ſcripturarum. vtrum fi des ita ſe habeat demonſtrandū eſt. Dein de aduerſus garrulos ratiocinatores ela tiores magis qͣꝫ capaciores rōibus catho licis ⁊ ſimilitudinibꝰ cōgruis: ad defēſio nem ⁊ aſſertionem fidei vtendū eſt: vt eoꝝ inqͥſitionibꝰ ſatiſfaciētes. māſuetos pleniꝰ inſtruamus. ⁊ illi ſi nequiuerint inuenire quod queritur: de ſuis mentibus potiꝰ ꝙͣ de ip̄a veritate. vel de noſtra diſſertiōe cō querant̉. Teſtīonia ſāctorū de trinitate. d Proponamus er go in medium veteris ac noui teſtamenti autoritates qͥbus diuīe vnitatis atqꝫ trini tatis veritas demōſtret̉. ac pͥmū ip̄a legis exordia occurrant. vbi Moyſes ait. Au di iſrl̓ dn̄s deꝰ tuꝰ deꝰ vnꝰ ē. Itē. Ego ſuꝫ dn̄s deꝰ tuus qui eduxi te de terra egypti.

LI. Ambro. non erunt tibi alij dij p̄ter me. Ecce h̓ ſigni ficauit vnitatem diuine nature. Deus em̄ ⁊ dominꝰ(vt ait Ambro. in. j. ii. de tri. no men eſt nature. nomen eſt poteſtatis. Iteꝫ alibi deus loquens ad Moyſen ait. Ego ſum qui ſum. ⁊ ſi queſierint nomen meum: vade ⁊ dic eis. Qui eſt miſit me ad vos. Dicens enim Ego ſum: non nos ſumus: ⁊ qui eſt: non qui ſumus. apertiſſime de clarauit vnum ſolum deum eſſe. In canti co etiam Exodi legit̉. Dominꝰ omnipo tens nomen eius. Non ait: domī: vnitateꝫ volens ſignificare. Perſonarū quoqꝫ plu ralitatem ⁊ nature vnitatem ſimul oſtēdi dominꝰ in Gen̄. dicens. Faciamꝰ hominē ad imaginem ⁊ ſimilitudinē noſtram. Di cens enim: faciamus ⁊ noſtram: pluralita tem ꝑſonaꝝ oſtendit. dicens v̓o imaginē: Auguſti. vnitatem eſſentie. Vt enī dicit Augꝰ. in li. de fide ad petrū. Si in illa natura patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti vna eſſet tm̄ ꝑſona: non di ceret̉ faciamus homine ad imaginem ⁊ ſi militudinem noſtraꝫ. Cum em̄ dic̄ ad ima ginem. oſtendit vnam naturaꝫ eſſe: ad cuiꝰ imaginem homo fieret. cum v̓o dicit: no ſtram. oſtendit eundem deum non vnam. ſꝫ plures eſſe ꝑſonas. Aꝑte oſtendit ꝙ nec ſolitudo nec diuerſitas nec ſingularitas ibi eſt ſed ſimilitudo. hylarius Hylarius quoqꝫ ī li. iij. de tri. dicit his v̓bis ſignificari ꝙ in trinitate nec diuerſitas eſt nec ſingularita vel ſolitudo. ſed ſimilitudo ⁊ pl̓alitas ſiue diſtinctio. Ait enim ſic. Qui dixit faciam hominē ad imaginem ⁊ ſimilitudinem nō ſtram: inuicem eſſe ſui ſimiles in eo ꝙ dicit imaginem ⁊ ſimilitudinem noſtram oſten dit. Imago em̄ ſola nō eſt. ⁊ ſimilitudo nō ſibi eſt. neqꝫ diuerſitateꝫ duobus admiſce ri alterius ad alterum ſimilitudo ꝑmittit Item idem in. iiij. li. Abſolutius voluit in telligi ſignificationem hanc non ad ſe eſſe referendam tm̄: dicendo faciamꝰ homineꝫ ad imaginem ⁊ ſimilitudineꝫ noſtrā. Pre feſſio enim conſortij ſuſtulit intelligentiaꝫ ſingularitatis. quia conſortium aliqd̓ nec poteſt eſſe ſibijp̄i ſolitario. neqꝫ rurſum ſo litudo ſolitarij recipit faciamus. neqꝫ quiſ qͣꝫ alieno a ſe loquit̉ noſtrā. vterqꝫ ergo ſer mo.ſ. faciamus ⁊ nr̄am: vt ſolitarium eun deiqꝫ nō patit̉. ita neqꝫ diuerſum a ſe alie numqꝫ ſignificat. Solitario cōuenit faciā ⁊ mea. Nō ſolitario v̓o cōuenit dicere: fa ciamus ⁊ nr̄am. vterqꝫ ẜmo vt non ſolita rium tm̄. ita neqꝫ differentē eſſe vl̓ diuerſū eſſe ſignificat. Nob̓ qͦꝫ nec ſolitariꝰ nec di uerſus eſt ꝯfitēdus. Ita gͦ deꝰ ad cōem ſi bi cū deo imaginē eandēqꝫ ſimilitudinem hoīem reꝑit̉ oꝑari: vt nec ſignificatio effi cientis admittat intelligētiā ſolitudīs. ne oꝑatio cōſtituta ad eandem imaginem vl̓ ſimilitudinē patiat̉ diuerſitatē diuinitatꝭ. In his v̓bis Hylarius pluralitatē ꝑſona Quid ex ver rum voluit intelligi noīe ꝯſortij. atqꝫ cōſi is Hilarij ī telligi debe. gnificauit noīe ꝯſortij vel pl̓alitatis: nō po at. ni aliqͥd ſꝫ remoueri. Pl̓alitas enī vel con ſortiū ꝑſonarū cum d̓r: ſolitudo vl̓ ſingula rites negat̉. cum dicimꝰ pl̓es eſſe ꝑſonas: ſignificamꝰ ꝙ nō eſt vna ſola. Iō hylariꝰ volēs iſta ſubtilit̓ ⁊ ſane intelligi: ait. Pro feſſio conſortij ſuſtulit intelligentiā ſingula ritatis. Nō dicit poſuit aliqͥd. Ita etiā cuꝫ dicimꝰ tres ꝑſonas. ſingularitatē ⁊ ſolitu dinem tollimꝰ. Et ꝙ pr̄ nō eſt ſolꝰ. nec filiꝰ ē ſolus. nec ſpūſſctūs eſt ſolꝰ. ſignificamus ꝙ nec pr̄ tm̄ ē ⁊ filiꝰ. nec pr̄ tm̄ ⁊ ſpūſſctūs. nec filiꝰ tm̄ ⁊ ſpūſſctūs. De hͦ aūt ī ſequen ti plentus aget̉: vbi etiā ẜm qͥd ſil̓es dican tur tres ꝑſone. ⁊ vtrū aliquo mō ſit ibi di uerſitas vel differentia: oſtendet̉. Ad ideꝫ quod ceperat redit vt ali as autoritates ſupponat̉. uc vero ad pro poſitum redeamus. ⁊ ad oſtendendū ꝑſo narum pluralitateꝫ: atqꝫ eſſentie diuīe vni tatem. alias ſanctorū autoritates induca mus. Moyſes dicit. In pͥncipio creauit deus celum ⁊ terraꝫ. ꝑ deum ſignificās pa trem. ꝑ pͥncipium filium. Et ꝓ eo ꝙ apud nos deus dicit̉: hebraica ueritas habꝫ he loym. qd̓ eſt pl̓ale huius ſingularis qd̓ eſt hel. Qd̓ ergo nō eſt dictū hel qd̓ eſt deus: ſꝫ heloym qd̓ int̓p̄tari pōt dij ſiue iudices: ad pl̓alitatem ꝑſonarū refert̉. Ad quā etiā illud attinere videt̉ quod diabolus ꝑ ſer pentem dixit. Eritis ſicut dij. Pro quo in hebraico habet̉ heloym. ac ſi diceret. Eri tis ſicut diuine perſone. Ille etiam maxi mus prophetarum ⁊ regum Dauid. qui ſuam ceteris p̄fert intelligentiam dicens. Suꝑ ſenes intellexi: vnitateꝫ diuine natu re oſtendens: ait. Dn̄s nomen eſt illi: non dicit domī. Alibi etiā eiuſdē vnitatē ⁊ eter

DI. nitatē ſil̓ oſtendēs: ait ex ꝑſona dei. Iſrae ſi me audieris nō erit in te deꝰ recenſ. neqꝫ adorab̓ deum alienū. Aliud horū vt dicit Ambro. Ambro. in li. j. de tri. ſignificat eternitatē. aliud vnitatē ſub̓e indifferētis. vt neqꝫ po ſteriorē pr̄e: neqꝫ alteriꝰ diuītatis filiū vel ſpūmſanctū eſſe credamꝰ. Nā ſi pr̄e poſte rior ē filiꝰ vel ſpūſſctūs: recēs ē. ⁊ ſi vnius nō eſt diuītatis: alienus ē. Sꝫ nec poſteri or eſt. qꝛ reces non ē. nec alienꝰ: qꝛ ex pr̄e natus eſt filius. ex pr̄e ꝓcedit ſpūſſanctuſ Alibi qͦꝫ diſtīctionē ꝑſonaꝝ inſinuās: ait. Uerbo dn̄i celi firmati ſunt: ⁊ ſpū oris ei oīs v̓tus eoꝝ. Alibi etiā ait. Bn̄dicat noſ deꝰ deus nr̄. bn̄dicat nos deꝰ: ⁊ metuāt eū oēs fines terre. Trina enī cōfeſſio dei: tri nitatem expͥmit ꝑſonaꝝ. vnitatē v̓o eſſen tie aꝑit cū ſingularit̓ ſubiungit eū. Eſaias qͦꝫ dicit ſe audiſſe ſeraphin clamātia. San ctus ſctūs ſctūs dn̄s deꝰ. Per hͦ ꝙ dic̄ te ſctūs: trinitatē ſignificat. ꝑ hoc qd̓ ſubdit dn̄s deus. vnitatem eſſentie. Dauid quo qꝫ eternā filij generationē aꝑte inſinuat ex ꝑſona filij: dicēs. Dn̄s dixit ad me. filius meꝰ es tu: ego hodie genui te. De hac ge neratiōe ineffabili Eſaias ait. Generatiōꝫ eiꝰ qͥs enarrabit. In lib̓. qͦꝫ Sap̄. et̓nitas filij cum pr̄e mōſtrat̉: vbi ſapīa ita loquit̉ Dn̄s poſſedit me ab initio viaꝝ ſuaꝝ an̄ qͣꝫ quicqͣꝫ faceret a pͥncipio. ad eterno ordi nata ſum anteqͣꝫ terra fieret. nec duꝫ erant abyſſi. ⁊ ego iam concepta eram. necdum fontes. necdū montes aūt colles. ⁊ ego ꝑ turiebar. adhuc terrā non fecerat: ⁊ cardi nes orbis terre qn̄ p̄parabat celos aderā. qn̄ appendebat fundamēta terre: cū eo erā cūcta cōponens. ⁊ delectabar ꝑ ſingulos dies. ludens corā eo. Ecce aꝑtum de eter na genitura teſtimoniū: quo ip̄a ſapīa pe hibet ſe an̄ mūdū ꝯceptā eſſe ⁊ parturiri. id eſt genitā. ⁊ apud pr̄em eternalit̓ exiſte re. Ip̄a etiā alibi ait. Ego ex ore altiſſimi ꝓdij pͥmogenita an̄ oēꝫ creaturā. Miche as qͦꝫ ꝓpheta eternā v̓bi generationē ⁊ tē poralē ex Maria ſimul inſinuauit: dicēs Et tu bethleem ephrata ꝑuulus es in mili bus iuda. ex te egrediet̉ qui ſit domīator ī iſrahel. et egreſſus eius ab initio a diebus eternitatis. Spēalia teſtimonia de ſpūſctō. gͦ De ſpūſācto etiaꝫ exp̄ſſa documēta in ve. teſta. habemꝰ. Gen̄. em̄ legit̉. Spūs dn̄i ferebat̉ ſuꝑ aqͣs L A Et dauid dicit. Quo ibo a ſpū tuo. In li bro Sap̄. d̓r. Spūſſanctꝰ diſcipline effugi et fictū. benignus eſt enī ſpūs ſapīe. Eſa. qͦꝫ ait. Spūs domini ſuꝑ me. De teſtimonijs noui teſtamēti. h Nūc vero poſt te ſtimonia veteris teſtamēti: de fide ſancto trinitatis ⁊ vnitatis ad noui teſtamēti au toritates accedamꝰ. vt ī medio duū aīma lium.i. teſtamentoꝝ: cognoſcat̉ veri tas. ⁊ forcipe de altari ſumat̉ calculus quo tan gant̉ ora fideliū. Dn̄s itaqꝫ xp̄s vnitatem diuine eſſentie ac ꝑſonarū trinitatem: aꝑte inſinuat dicēs apoſtol̓. Ite baptizate om nes gentes in noīe pr̄is ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti. In noīe vtiqꝫ ait. vt Ambro. ait in. j. li. de Ambro. trini. nō in noībus. vt vnitas eſſentie oſtē datur. ꝑ nomina tria que ſuppoſuit: tres eſ ſe ꝑſonas declarauit. Ip̄e etiam ait. Ego ⁊ pater vnū ſumus. vnū dixit: vt ait Am bro. in eodem. ne fiat diſcretio ptātis natu re. ⁊ addidit: ſumus: vt pr̄em filiumqꝫ co gnoſcas.ſ. vt ꝑfectus pater filiū ꝑfectum genuiſſe credat̉. ⁊ ꝙ pater ⁊ filius vnū ſint nō confuſiōe ꝑſone: ſꝫ vnitate nature. Io hānes qͦꝫ in epl̓a canonica ait. Tres ſūt qͥ teſtimoniū ꝑhibent in celo. pr̄. v̓bū ⁊ ſpūſ ſctūs. ⁊ hi tres vnū ſunt. Ip̄e etiā in ini tio euāgelij ſui ait. In pͥncipio erat v̓bū: ⁊ v̓bū erat apud deū. ⁊ deꝰ erat v̓bum. vbi aꝑte oſtēdit filiū ſꝑ ⁊ eternalit̓ fuiſſe apud pr̄em: vt aliū apud aliū. Apl̓s qͦꝫ aꝑte tri nitatē diſtinguit dicēs. Miſit deus ſpm̄ filij ſui in corda nr̄a. ⁊ alibi. Si ſpūs eiꝰ qͥ ſuſcitauit ieſum habitat in nob̓ ⁊cͣ. Itē ali bi trinitatem atqꝫ vnitatē euidētiſſime cō mēdat dicēs. Qm̄ ex ip̄o ⁊ ꝑ ip̄m ⁊ in ip̄o ſunt oīa. ip̄i gl̓ia. Ex ip̄o ait: vt augꝰ. in li. Auguſti. de tri. ait: ꝓpter pr̄em. ꝑ ip̄m dicit ꝓpt̓ fi liū. in ip̄o ꝓpt̓ ſpm̄ſāctū. Per hͦ v̓o ꝙ nō ait ex ip̄is: per ip̄os ⁊ in ip̄is. nec ait ip̄is gl̓ia: ſꝫ ip̄i. inſinuauit hāc trinitateꝫ vnum deū eſſe. ſꝫ qꝛ ſingl̓e pene ſillabe noui teſta menti: hanc ineffabil̓ vnitatis atqꝫ trinita tis veritatē ꝯcordit̓ inſinuāt: inductiōi te ſtimoniorum ſuꝑ hac re ſuꝑſedeamꝰ: ⁊ ra tiōibꝰ ꝯgruiſqꝫ ſimilitudinibꝰ ita eſſe ꝓut infirmitas noſtra valet: oſtendamus. Hec eſt ſecunda diſtinctio huius primi libri. In qua magiſter inquiſita ⁊ inuēta ma teria de quā eſt agendū in hoc volumine: incipit ẜm ordinem ꝓmiſſum in preſenti diſtinctione tractare

LI. de rebus. Et pͥmo de rebus fruibilibus ī pͥmo libro Scd̓o de rebus vtilibus in ſcd̓o libro. Tertio de ill̓ rebus que vtilia ordināt ad fruibilia. in tertio libro De ſignis ꝟo poſtea agit in qͣrto. Primus itaqꝫ lib̓ diuidit̉ in duas ꝑtes pͥncipales. In quaꝝ prima de terminat de re fruibili.ſ. de deo ẜm ſuā ꝑfectionem in eſſendo.ſ. de eſſentie diuine vnitate: ac ꝑſonaruꝫ diſtinctiōe ⁊ emanatiōe. In ſecunda tractat de deo ẜm ſuaꝫ ꝑfectionem in cauſando.ſ. de attributis di uinis ⁊ appropriatis: ſcīa. volūtate ⁊ bonitate. In pn̄ti diſtinctione mgr̄ tria facit. Primo enī oſtendit modū inueſtigandi vnitatē in trinitate. ⁊ trinitateꝫ in vnitatē. Scd̓o ꝓbat vnitatē trinitatis autoritate veteris teſtamēti. Tertio declarat eiuſdē trinitatis vnitatē ꝑ noui teſtamēti autoritatē. Primū quidem facit a pͥncipio huius diſtinctiōis vſqꝫ ibi. Propona mus ergo in mediū. Secundū aūt ab inde vſqꝫ ibi. Nunc ꝟo poſt teſtimonia. Tertiū ꝟo ab inde vſqꝫ ad fiuē diſtinctiōis. In ſpēali enī ſnīa mgr̄i ī hac di ſtinctiōe ſtat in tribus ꝯcluſionibꝰ. quaꝝ cōcluſionū pͥma eſt hec. Neceſſe eſt quēlibet catholicū ſola ⁊ eē pia fide eternaꝫ trinitatē in ſumma vnitate affirma re. Et ꝓbat̉ ſic. Hoc oportet quēlibet catholicuꝫ ſo la ⁊ pia fide affirmare quod ſine fide. vl̓ nō niſi cre dendo pōt ſciri vel inueſtigari. Sed talis eſt eterna trinitas in ſumma vnitate. igit̉ eternam trinitatem inſumma vnitate oportet quēlibet catholicū ſola ⁊ pia fide affirmare. Tenet argumētū. Maiorē ponit mgr̄ in pͥmo capitulo huius diſtinctiōis. Et minorē ꝓbat mgr̄ꝭ ibidem tranſſumēdo autoritatē btī Au guſtini. j. de tri. c. ij. dicētis. Trinitas eſt vnus ſol deus pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus. Hec trinitas vniꝰ ⁊ eiuſdem ſub̓e vel eſſentie dicit̉. credit̉ ⁊ intelligit̉. igit̉ ꝯcluſio vera. Scd̓a ꝯcluſio ē hec. Nulli bono ca tholico licet in diuinaꝝ ꝑſonaꝝ alietate ſeu diſtīctōe vllatenus dubitare. Que ꝓbatur ſic ꝟtualit̓. In i lo nullus bonus catholicus pōt ꝓpt̓ materie ardui tatem dubitare in quo videt oēs catholicos docto res ex intentiōe vnanimit̓ ꝯcordare. Sꝫ tal̓ eſt diui narum ꝑſonaꝝ alietas vel trinitas) in vnitate eſſen tie. ergo nulli bono catholico licet vllatenus diſtin ctionem diuinarū ꝑſonarū dubitare. Tenet argu mentū. Sꝫ maiorē ⁊ minorē ponit mgr̄ in ſcd̓o capi tulo huius diſtinctiūis. igit̉ ꝯcluſio vera. Tertia cō cluſio ē hec. Nō obſtat catholicū pl̓alitatē diuinarū ꝑſonaruꝫ autoritatibꝰ ſcripture vtriuſqꝫ teſtamenti poſſe cōprobare. Iſta concluſio ꝓbatur ſic. Naꝫ d̓r Gen̄. j. Faciamus ihoīem ad imaginē ⁊ ſimilitudinē noſtram. In hoc ꝙ dicit Faciamus pluraliter. oſten ditur pluralitas perſonaꝝ. Sed ꝑ hoc ꝙ dicit ima. ginem ſingulariter: oſtēdit vnitatē eſſentie. Et hāc expoſitionē ꝯfirmat mgr̄ autoritate Auguſtini que habet̉ in lr̄a. Et hoc idē ꝓbat magiſter autoritati bus noui teſtamenti. q̄ patent in textu. Et hec ē ſen tentia mgr̄i in ſpeciali huius diſtinctōis. Incipit oſtēdere quō ꝑ creaturaꝫ potuerit cognoſci creator. DI. III. S Poſtolus na qꝫ ait. ꝙ inuiſibilia dei a creatu ra mūdi ꝑ ea que facta ſunt ītel lecta conſpiciunt̉. ſempiterna quoqꝫ virtꝰ eius ⁊ diuinitas. Per creaturā mūdi intel ligit̉ homo ꝓpter excellentiam qua excel lit int̓ alias creaturas. vel ꝓpter ꝯuenien tiam quā habet cū omni creatura. Hō er go inuiſibilia dei intellectu mētis ꝯſpice re potuit. vel etiā ꝯſpexit. ꝑ ea q̄ facta ſūt. id eſt ꝑ creaturas viſibiles vel inuiſibileſ. A duobus enī iuuabat̉.ſ. a natura q̄ ratio nalis erat. ⁊ ab oꝑibus a deo factis. vt ma nifeſtaret̉ homini veritaſ. Ideoqꝫ apoſto lus dixit. Quia deus reuelauit illis.ſ. duꝫ fecit opera. in quibus artificis aliquatenꝰ relucet indiciū. Prima ratio vel modus quo po tuit cognoſci deus. Nā ſic ait Ambr Ambro. ſius. Vt deus qͥ natura inuiſibilis eſt. etiā a viſibilibus poſſet ſciri. opus fecit quod opificem viſibilitate ſui manifeſtauit. vt ꝑ certum incertū poſſet ſciri. ⁊ ille deus oīm eſſe crederet̉. qͥ hoc fecit qd̓ ab hoīe impoſ ſibile eſt fieri. Potuerūt ergo cognoſcere ſiue cognouerūt vltra oēm creat vrā eſſe il lum qͥ ea fecit. q̄ nulla creaturarū facere vl̓ deſtruere valꝫ. Accedat quecūqꝫ vis crea tura. ⁊ faciat tale celū ⁊ terrā. ⁊ dicam. qͥa deus eſt. Sed qꝛ nulla creatura talia face re valet. conſtat ſuꝑ omnē creaturā eſſe il lum qͥ ea fecit. Ac ꝑ hoc illū eſſe deum. hu mana mens cognoſcere potuit. Scd̓a ratio qua potuit cognoſci. vel modus quo nouerunt. c Alio etiam mo dei veritatē ductu ratiōis cognoſcere potue runt: vel etiam cognouerūt. Vt em̄ augꝰ. Auguſti. ait in li. de ciui. dei. Uiderūt ſummi philo ſophi nullū corpꝰ eſſe deū. ⁊ iō cuncta cor pora tranſcēderūt q̄rētes deū. vider̄t etiā qͥcqͥd mutabile eſt non eſſe ſummū bonum deū oīmqꝫ pͥncipiū. ⁊ iō omnē aīam muta Idē in eo bileſqꝫ ſpūs tranſcēderūt. Deinde vider̄t dem. omne qd̓ mutabile eſt nō poſſe eſſe: niſi ab illo qͥ incōmutabiliter ⁊ ſimpliciter eſt. In tellexerūt ergo eum ⁊ omīa iſta feciſſe. ⁊ a nullo fieri potuiſſe. Tertia ratio vel modus. d Conſiderauerunt Auguſti. etiam quicqͥd eſt in ſubſtantijs: vel corpꝰ eſſe vel ſpiritum. meliuſqꝫ aliquid ſpirituꝫ eſſe qͣꝫ corpus. ſed longe meliorem qui ſpi ritum fecit ⁊ corpus.

DI. Quartus modus vel ratio. Intellexerunt eti am corꝑis ſpecieꝫ eſſe ſenſibilē. ⁊ ſpūs ſp ciem intelligibilē. ⁊ intelligibilē ſpēꝫ ſenſiꝰ bili p̄tulerūt. Senſibilia dicimꝰ q̄ viſu ta ctūqꝫ corꝑis ſentiri queūt. Inteligibilia q̄ cōſpectu mentis pn̄t intelligi. Cū ergo ī eorū ꝯſpectu ⁊ corpus ⁊ animus magꝭ mi nuſqꝫ ſpecioſa eſſent. ſi aūt oī ſpecie carere poſſent. oīno nulla eſſent. viderunt eſſe ali qͥd quo illa ſpecioſa facta ſunt. vbi ē pͥm ⁊ incōmutabil̓ ſpecies. ideoqꝫ incomꝑabi lis. ⁊ illud eſſe rerū pͥncipiū rectiſſime cre diderūt. qd̓ factum nō eſſet. ⁊ exquo cun cta facta eſſent. Ecce tot modis potuit co. gnoſci ꝟitas dei. Cū gͦ deus vna ſit ⁊ ſim plex eſſentia. q̄ ex nulla diuerſitate partiū vel accidentiū ꝯſiſtit. pl̓alit̓ tn̄ dicit apl̓s Inuiſibilia dei. qꝛ pluribꝰ modis cogno ſcitur veritas dei ꝑ ea q̄ facta ſunt. Ex petuitate nāqꝫ creaturarū intelligit̉ cond tor eternus. ex magnitudīe creaturaꝝ om nipotēs. ex ordine ⁊ diſpoſitiōe ſapiens ex gubernatiōe bonus. Hec autē omīa ad vnitatē deitatis ꝑtinent monſtrandā. Quomo in creaturis apparet ve ſtigiū trinitatis. Nunc reſtat oſten dere. vtrū ꝑ ea q̄ facta ſunt aliqd̓ trinitatis veſtigiū vel indiciū exiguū haberi potue Auguſti. rit. De hoc augꝰ. in li. vj. de tri. ait. Opor tet vt creatoreꝫ ꝑ ea q̄ facta ſunt intellectu De ſubſtar conſpicientes trinitatē intelligamꝰ. Huiꝰ rijs intelli enī trinitatis veſtigiuꝫ in creaturis appa ret. Hec eniꝫ que a te diuina facta ſunt. et vnitatē quandā in ſe oſtendūt ⁊ ſpēm ⁊ or dinem. Nā qd̓qꝫ horū creatorū ⁊ vnū ali qͥd eſt. ſicut ſunt nature corporū ⁊ aīaruꝫ ⁊ aliqͣ ſpecie formant̉. ſicut ſunt figure vel qͣlitates corporū ac doctrine vl̓ artes aīa rum. ⁊ ordinē aliqueꝫ petit aut tenet. ſicut ſunt pondera vel collocatiōes corporū. et amores vel delectatiōes animarū. ⁊ ita in creaturis p̄lucet veſtigiū trinitatis. In il la enī trinitate ſumma origo eſt oīm rerum ⁊ ꝑfectiſſima pulchritudo. ⁊ beatiſſima de lectatio. Sūma aūt origo(vt augꝰ. on̄dit in li. de vera religiōe) intelligit̉ deꝰ pr̄. a qͦ ſunt oīa. a quo filiꝰ ⁊ ſpūſſanctꝰ. Perfectiſ ſima pulchritudo intelligit̉ filiꝰ.ſ. veritas pr̄is nulla ex ꝑte ei diſſ mil̓. quē cū ip̄o ⁊ ī III ip̄o pr̄e veneramur. qͥ forma eſt oīm q̄ ab vno facta ſunt ⁊ ad vnū referunt̉. Que tn̄ oīa nec fierent a pr̄e ꝑ filiū. neqꝫ ſuis finibꝰ ſalua eſſent. niſi deus ſumme bonus eſſet. qui ⁊ nulli nature que ab illo bona eſſꝫ in uidit. ⁊ vt in bono ip̄o maneret. alia qͣꝫtuꝫ vellet. alia qͣꝫtuꝫ poſſet dedit. que bonitas intelligit̉ ſpūſſanctus qui eſt donū patriſ ⁊ filij. quare ip̄m donum dei cum patre et filio eque incōmutabile colere ⁊ tenere noſ conuenit. Per cōſiderationem itaqꝫ crea turarum. vnius ſub̓e trinitatem intelligi mus. ſed vnum deū patrem a quo ſumus. ⁊ filiū ꝑ quem ſumus. ⁊ ſpūmſanctum in quo ſumus.ſ. pͥncipium ad qd̓ recurrimꝰ. ⁊ formā quā ſequimur. ⁊ gratiam qͣ recon ciliamur vnū.ſ. quo auctore cōditi ſumꝰ ⁊ ſimilitudinē eius ꝑ quā ad vnitatem re formamur. ⁊ pacem qͣ vnitati adheremꝰ ſcꝫ deū qͥ dixit. Fiat. ⁊ verbum ꝑ quod fa ctum eſt omne qd̓ ſubſtantialit̓ ⁊ naturali ter eſt. ⁊ donū benignitatis eius. qua pla cuit qd̓ ab eo ꝑ verbum factum eſt ⁊ recō ciliatū eſt autori vt nō interiret. Ecce oſtē ſum eſt qͣliter in creaturis aliqͣtenus ima go trinitatis indicat̉. non em̄ ꝑ creaturaꝫ ꝯtemplationem ſufficiēs noticia trinitatis poteſt haberi vel potuit ſine doctrine vel interioris inſpirationis reuelatiōe. Un̄ il li antiqui ph̓i quaſi ꝑ vmbram ⁊ de lōgin quo viderūt veritatem. Deficiētes incon tuitu trinitatis. vt magi pharaonis in ter tio ſigno. Adiuuamur tn̄ ī fide inuiſibiliuꝫ ꝑ ea que facta ſunt. Quomodo in aīma ſit imago tri nitatis. runc vero ad eaꝫ iam ꝑuenimꝰ diſputationē. vbi ī mēte hu mana que nouit deū vel poſſit noſſe trini tatis imaginem reꝑiamꝰ Vt enī ait augꝰ. Auguſti. in. xiiij. li. de trini. Licet humana mēs nō ſit eius nature cuiꝰ deꝰ eſt. imago tn̄ illius quo nihil meliꝰ eſt. ibi q̄renda ⁊ inuenien da ē quo natura nr̄a nil hꝫ melius.i. in mē te. In ip̄a etiaꝫ mente an̄qꝫ ſit ꝑticeps de eiꝰ imago reꝑit̉. ⁊ ſi enī amiſſa dei ꝑticipa tione deformis ſit. imago dei tn̄ ꝑmanet. Tria oſtēdit 9 eſſe in aīa q̄ Eo enī ip̄o imago dei ē mēſ quo capax eiꝰ relatiue dicū eſt eiuſqꝫ ꝑticeps eē pōt. Iā gͦ ī ea trinita tur ⁊ equa tem q̄ deꝰ eſt inqͥramus. Ecce enī mēs me lia ſūt.ſ. me minit ſui. intelligit ſe. diligit ſe. hec ſi cerni moriā. ītelli gētiā ⁊ dile mus. cernimꝰ trinitatē nōdum qͥdē deum ctionem.

II. ſed imaginē dei. Hic enī quedā apparet tri nitas. mēorie. intelligentie ⁊ amoris. Hec ergo tria potiſſimū tractemus. memoriaꝫ. intelligentiaꝫ. voluntatē. Hec ergo tria vt Augꝰ. ait in li. x. de trini. non ſunt tres vi Auguſti. te. ſed vna vita. nec tres mentes. ſed vna Sb̓tiliſſima ᵐens. vna eſſentia. Memoria ꝟo dicitur ⁊ congrua ſi ad aliquid. ⁊ intelligentia ⁊ volūtas ſicut militudo. dilectio ſimilit̓ ad aliquid dicitur. vita v̓e ro dicit̉ ad ſeip̄am. ⁊ mens ⁊ eſſentia. Hec gͦ tria. eo vnū ſunt quo vna vita. vna mēs vna eſſentia. ⁊ quicqͥd aliud ad ſeip̄a ſin gula dicunt̉ etiam ſil̓non pl̓alit̓. ſed ſingu lariter dicunt̉. Eo vero tria ſunt quo ad ſe inuicem referunt̉. Quōequalia ſint qꝛ capiūt̉ a ſin gulis omnia et tota. Auguſti. Equalia etiaꝫ ſunt Hic oſtendit non ſolū ſingula ſingul̓. ſꝫ etiā ſingula om quō oīa a ſi gul̓ capiunt̉ ⁿibus. Alioqͥn nō ſe inuicē caperēt. ſe aūt inuicē capiūt. Capiunt̉ ⁊ a ſingul̓ ſingula ⁊ a ſingul̓ omīa. Memini enī me habere memoriam ⁊ intelligentiam ⁊ volūtatem ⁊ intelligo me intelligere ⁊ velle atqꝫ me miniſſe. ⁊ volo me velle ⁊ memniſſe ⁊ intel ligere. Quō tota illa tria memoria capi Totaqꝫ meam me moriam ⁊ intelligentiam ⁊ voluntatem ſil̓ memini. Qd̓ enī memorie mee non memi ni. illud non eſt in memoria mea. nihil aūt tam in memoria eſt. qͣꝫ ip̄a memoria. totaꝫ ergo memini. Itē qͥc quid intelligo. intelli gere me ſcio. ⁊ ſcio me velle qͥcqͥd volo. qͥd qͥd aūt ſcio. memini. Totaꝫ ergo intelligē tiam totamqꝫ voluntatem meam memini. Quō illa tria tota capiat intelli gentia. Auguſti. F imiliter cum hec tria intelligo. tota ſimul intelligo. neqꝫ enī quicqꝫ intelligibilium eſt quod non intel ligam. niſi quod ignoro. Quod aūt igno ro. nec memini. nec volo. Quicqͥd ergo in telligibilium non intelligo. conſequenter etiam nec memini nec volo. Quicquid ei go intelligibilium memini ⁊ volo. ꝯſequē ter intelligo. Quō illa tota capiat volūtas. Auguſti. Uolutas meā eti am totā intelligentiā totāqꝫ meā memoriā capit. dū vtor toto eo qd̓ intelligo ⁊ memi ni. Cū itaqꝫ inuicē ſingul̓ ⁊ omīa ⁊ tota ca piant̉. equalia ſunt tota ſingl̓a totis ſingu lis. ⁊ tota ſingula ſimul oībus totis. ⁊ hec tria vnum. vna vita. vna mens. vna eſſen tia. Ecce illius ſumme vnitatis atqꝫ trini tatꝭ. vbi vna eſt eſſentia ⁊ tres ꝑſone. ima go eſt hūana mens. licet impar. Mēs au tem hic ꝓ aīmo ip̄o accipit̉. vbi ē illa ima go trinitatis. ꝓprie ꝟo mens dicit̉. vt ait Augꝰ. nō ip̄a aīa. ſꝫ qd̓ in ea eſt excellētius qͣlit̓ ſepe accipit̉. Illud etiā ſcienduꝫ eſt ꝙ memoria nō ſolū eſt abſentiū ⁊ p̄teritorū. ſꝫ etiā p̄ſentiū. vt ait Augꝰ. in. xiiij. lib̓. de tri. Alioqͥn non ſe caꝑet. Ex quo ſenſu illa tria dicātur eſſe vnū et vna eſſentia querit̉. m Hic attendendum eſt diligent̓ ex qͦ ſenſu accipiendum ſit qd̓ ſupra dixit illa tria.ſ. memoriā. intelligen tiam ⁊ voluntatē eſſe vnū. vnā mētē. vnā eſſentiā. qd̓ vtiqꝫ nō vid̓r eſſe verum iuxta ꝓprietate ẜmonis. Mēs em̄.i. ſpūs rōna lis eſſentia eſt ſpūal̓ ⁊ incorꝑea. Illa vero tria naturales ꝓprietates ſeu vires ſūt ip ſius mentis. ⁊ a ſe inuicem differūt. qꝛ me moria non eſt intelligētia vel volūtas. nec intelligentia voluntas ſiue amor. Ꝙ etiā ad ſe īuicē dicūt̉ relatiue. n Auguſti. Et hec tria etiā ad ſeip̄a referunt̉. vt ait Augꝰ. in. ix. li. de tri nita. Mēs em̄ amare ſeip̄aꝫ vl̓ meminiſſe nō pōt. niſi etiā nouerit ſe. Naꝫ quō amat vl̓ meminit qd̓ neſcit. Miro itaqꝫ modo. tria iſta inſeꝑabilia ſunt a ſeip̄is. ⁊ tn̄ eoꝝ ſingulū ⁊ ſimul oīa vna eſſentia eſt. cum et relatiue dicant̉ ad inuicem. Hic aꝑit̉ qd̓ ſupra querebat̉. ſcꝫ quō hec tria dicant vnū. Sed ia videnduꝫ eſt quō hͨ tria dicāt̉ vna ſub̓a. Iō qꝛ.ſ. in ip̄a aīa vl̓ mēte ſub̓alit̓ exiſtūt. nō fic̄ acci dētia ī ſubiectis. q̄ pn̄t adeſſe l̓ abeſſe. Un̄ augꝰ. in. ix. li. de tri. ait. Admonemur ſi vt Auguſti. cūqꝫ videre poſſumꝰ. hͦ in aīo exiſte̓ ſub̓al̓r tanqͣꝫ in ſubiecto. vt color in corꝑe. qꝛ et ſi

DI. relatiue dicūt̉ ad inuicē. ſingula tn̄ ſubſtā tialiter ſunt in ſub̓a ſua. Ecce ex quo ſenſu illa tria dicant̉ eſſe vnū vel vna ſubſtātia. Que tria vt Augꝰ. ait in. xv. li. de trini. in Auguſti. mente naturalit̓ diuinitus inſtituta qͥſqͥs viuaciter ꝑſpicit. ⁊ qͣꝫ magnuꝫ ſit in ea. vn̄ poteſt etiam ſempiterna immutabil̓qꝫ na tura recoli. conſpici. concupiſci. reminiſci tur enim ꝑ memoriā. intuet̉ ꝑ intelligētiā. amplectit̉ ꝑ dilectionē. ꝓfecto reꝑit illius ſumme trinitatis imaginem. Ꝙ in illa ſimilitudine eſt diſſimili tudo. Ierutamen caue at ne hanc imaginem ab eadē trinitate fa ctam ita ei comꝑet. vt oīno exiſtimet ſil̓eꝫ. ſꝫ potius in qͣlicūqꝫ iſta ſimilitudīe magnā qͦꝫ diſſimilitudinē cernat. Prima diſſimilitudo. Qd̓ breuiter oſten di poteſt. homo vnꝰ ꝑ iſta tria meminit. intelligit. diligit. qui nec memoria eſt. nec intelligētia. nec dilectio. ſed hͨ habet. vn gͦ hō eſt. qͥ h̓ꝫ hͨ tria. nō ip̄e eſt hͨ tria. In il lius ꝟo ſumma ſimplicitate nature q̄ deus eſt. qͣꝫuis vnus ſit deꝰ tn̄ tres ꝑſone ſunt. pr̄ ⁊ filiꝰ ⁊ ſpūſſanctꝰ. ⁊ he tres ꝑſone ſunt Ꝙ ꝓpt̓ illa vnꝰ deꝰ. Aliud eſt itaqꝫ trinitas res ipſa. tria hō dicit̉ aliud imago trinitatis in re alia. ꝓpt̓ quaꝫ imago. imaginē etiā illud in quo ſunt hͨ tria: ima go dicit̉.ſ. hō. Sic̄ imago dicit̉ ⁊ tabula ⁊ pictura q̄ eſt in ea. ſꝫ tabula noīe imaginis appellat̉ ꝓpter picturā que eſt in ea. Altera diſſimilitudo. Rurſus iſta ima Auguſti. go q̄ eſt hō hn̄s illa tria: vna ꝑſona ē. Illa v̓o trinitas nō vna ꝑſona eſt. ſꝫ tres perſo ne. pr̄ filij. ⁊ filius pr̄is. ⁊ ſpūſſctūs pr̄is et filij. Itaqꝫ in iſta imagine trinitas nō hec tria vnus hō: ſꝫ vniꝰ hoīs ſunt. In illa v̓o ſumma trinitate cuiꝰ hͨ imago eſt. nō vniꝰ dei ſunt illa tria. ſꝫ vnꝰ deꝰ. ⁊ tres ſunt ille ꝑſone: nō vna ꝑſona. Illa em̄ tria non hō ſunt: ſꝫ hoīs ſunt: vel in hoīe ſunt. Sed nū qͥd poſſumus dicere trinitatē ſic eſſe ī deo. IIl vt aliqͥd dei ſit nec ip̄a ſit deus: Abſit vt h credamus. Dicamꝰ enī in mente nr̄a ima ginem trinitatis. ſꝫ exiguā ⁊ qͣlēcūqꝫ eſſe q̄ ſumme trinitatis ita gerit ſimilitudinē. vt ex maxīa ꝑte ſit diſſimil̓. Sciendum v̓o eſt ꝙ hͨ trinitas mētis(vt ait augꝰ. in. xiiij. li. de tri.) non ꝓpterea tm̄ imago dei eſt: qͥa ſui meminerit mēs ⁊ intelligit ac diligit ſe. ſꝫ qꝛ pōt etiā meminiſſe ⁊ intelligere ⁊ ama re illū a quo facta eſt. Alia aſſignatio trinitatis in aīma ſcꝫ mens. noti cia. amor. S Poteſt etiam alio modo alijſqꝫ nominibus diſtingui trinitaſ in anima q̄ eſt imago illius ſumme ⁊ ineffa bil̓ trinitatis. Vt em̄ ait augꝰ. in. ix. lib̓. de trini. Mens ⁊ noticia eius ⁊ amor tria q̄ dam ſunt. Mēs enī nouit ſe ⁊ amat̉ ſe. nec amare ſe poteſt: niſi etiā nouerit ſe. Duo q̄ dam ſunt mens ⁊ noticia eius. Itē duo q̄ daꝫ ſunt mens ⁊ amor eius. Cū ergo ſe no uit mens ⁊ amat ſe: manet trinitas.ſ. mēs. amor ⁊ noticia. Mens aūt hic accipit̉ nō ꝓ anima: ſꝫ ꝓ eo qd̓ in aīma excellentiꝰ eſt. Hec aūt tria cum ſint diſtincta a ſe inuicē. Aug ca pi. dicunt̉ tn̄ eſſe vnum. qꝛ in animo ſubſtan cāt̉ eē vnum tialiter ex iſtunt. Quia mens vice patris. noticia fi lij amor ſpūſſanctus accipit̉. t Et eſt ip̄ames qua Idē in eo ſi parēs. ⁊ noticia eius qͣſi ꝓles eiꝰ. Mēs dem. em̄ cū ſe cognoſcit. noticiā ſui gignit. ⁊ eſt ſola parens ſue noticie. Tertius ē amor. qͥ de ip̄a mente ⁊ noticia ꝓcedit dum mens cognoſcit ſe ⁊ diligit ſe nō em̄ poſſet ſe dili gere: niſi cognoſceret ſe. Amat etiam placi tam ꝓlem.i. noticiā ſuā. ⁊ ita amor quidā cōplexus eſt parentis ⁊ ꝓlis. Ꝙ nō eſt minor mente noticia nec amor vtroqꝫ. ec MINor eſt Pro les parente. dum tantam ſe nouit mēs qͣn ta eſt. nec minor eſt amor parente ⁊ ꝓle. i. mente ⁊ noticia. dum tm̄ ſe diligit mes qͣn tum ſe nouit ⁊ quanta eſt.

LI. Ꝙ hec tria in ſeipſis ſunt. Sunt etiaꝫ hec ſin gula in ſeip̄is. quia ⁊ mens amans ī amo re eſt. ⁊ amor in amantis noticia. ⁊ noticia in mente noſcente eſt. Ecce in his tribꝰ qͣle cūqꝫ veſtigiū trinitatis apparet. Quō mens ꝑ iſta ꝓficiat ad intel ligendum deū. Mens itaqꝫ ratio nalis conſiderans hec tria. ⁊ illā vnā eſſen tiam in qua iſta ſunt. extendit ſe ad ꝯtem. plationem creatoris. ⁊ videt vnitatem in trinitate. ⁊ trinitateꝫ in vnitate. Intelligit enim vnum deum eſſe. vnam eſſentiā. vnū pͥncipiuꝫ. Intelligit enim. qꝛ ſi duo eſſent. vel vterqꝫ inſufficiens eſſet. vel alter ſuꝑ flueret. quia ſi aliquid deeſſet vni qd̓ ha beret alter. non eſſet ibi ſumma perfectio. Si v̓o nihil vni deeſſet quod haberet alt̓. cum in vno eſſent omnia. alter ſuperflue ret. Intellexit ergo vnum eſſe deuꝫ omniū auctorem. ⁊ vidit quia abſqꝫ ſapientia nō ſit quaſi res fatua. ⁊ ideo intellexit eū ha bere ſapientiam que ab ip̄o genita eſt. ⁊ qꝛ ſapientiam ſuam diligit: intellexit etiā ibi eſſe amorem. Hic de ſumme trinitatis vnita Auguſti. te. Quā ꝓpter iuxta iſtam conſiderationem(vt ait Augꝰ. in. ix libro de trinitate) credamus patreꝫ ⁊ filiū ⁊ ſpūmſanctum vnum eſſe deum. vniuer ſe creature conditorem ⁊ rectorem. nec pa trem eſſe filium nec ſpūmſanctum. vel pa trem eſſe vel filium: ſed trinitatem relataꝝ Augꝰ. ī lib̓ ad inuicem ꝑſonarum. Vt enim ait ip̄e in d̓ fide ad pe libro de fide ad petrū. Una eſt naturā ſiue trum. eſſentia patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti. non vna ꝑſona. Si enim ſic eſſet vna ꝑſona. ſic̄ eſt vna ſubſtātia patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti. ve raciter trinitas nō diceret̉. Rurſus qͥdem trinitas eſſet vera. ſed vnus deus trinitas ip̄a non eſſet. ſi quemadmodū pater ⁊ filiꝰ ⁊ ſpūſſanctus ꝑſonarū ſunt ab inuicem ꝓ prietate diſtincti: ſic fuiſſent quoqꝫ natura rum diuerſitate diſcreti. Fides aūt patri archaꝝ ꝓphetaꝝ atqꝫ apl̓oꝝ vnum deuꝫ p̄dicat trinitatem eſſe. In illa ergo ſancta trinitate vnus eſt deus pater qͥ ſolꝰ eſſen tialiter de ſeip̄o filiuꝫ vnū genuit. ⁊ vnus filius eſt qui de vno patre ſolus eſſentiali ter natus: ⁊ vnus ſpūſſanctus qui ſolꝰ eſ ſentialiter a patre filioqꝫ ꝓcedit. Hoc autē totum non poteſt vna ꝑſona.i. gignere ſe ⁊ naſci de ſe ⁊ ꝓcedere de ſe. Vt enim ait Augꝰ. in. j. li. de trini. Nulla res eſt que ſe ip̄am gignat vt ſit. Iſta eſt diſtinctio tertia huiꝰ pri mi libri. In qͣ mgr̄ oſtenſa in p̄cedēte diſtinctiōe per ſonarū trinitatē ⁊ eſſentie vnitatē ꝑ ſcripturas: oſti dit hoc idem ꝑ ratiōes ⁊ creaturas. Et circā hoc qͣ tuor facit. Prīo enī oſtendit ꝑ rōes naturales diuīe eſſentie vnitatē. Scd̓o inqͥrit ꝑ ſil̓itudinē veſtigij di uinarū ꝑſonaꝝ pl̓alitatē. Tertio on̄dit vtrūqꝫ ꝑ aſſi milationem imagīs mentis create. Quarto manife ſtat oēs aſſimilatiōes creaturaꝝ ad deū ꝑ inſufficiē. tiam ⁊ ineqͣlitatē. Primū facit a pͥncipio diſtinctōis vſqꝫ ibi. Nūc reſtat on̄dere. Scd̓m facit ab inde vſqꝫ ibi. Nūc ꝟo ad eā. Tertin̄ ꝟo ſubiūgit ab inde vſqꝫ ibi. Uerū tn̄ caueat ne hāc imaginē. Quartū ꝟo fa cit ab illo vſqꝫ ad finē hꝰ diſtinctiōis. Et hec eſt ſnīa mgr̄i huius diſtinctiōis in generali. In ſpēali ſentē tia mgr̄i in hac diſtinctiōe ſtat in qͣtuor ꝓpoſitioni bus. quaꝝ pͥma eſt hec. Unitas diuine eſſentie pōi ꝑ ratiōes naturales quodāmodo indagari. Iſta ꝓ poſitio ꝓbat̉ pͥmo autoritate apl̓i dicētis. Ꝙ inuiſi bilia dei a creatura mūdi ꝑ ea q̄ facta ſunt intellecta cōſpiciunt̉. Et exponit ꝙ ꝑ creaturā mūdi notat ho minē ꝓpter nature dignitatē ⁊ ꝯuenientiā quā ha bet cuꝫ omni creatura. Un̄ ꝓponit ꝙ hō auxilio na tural̓ ratiōis ⁊ inſpectiōe creaturarū in cognitioneꝫ dei ꝑuenire pōt. Scd̓o ꝓbat vnitatē diuīe eſſentie qͣ tuor ratiōibus. qͣruꝫ pͥma ſic formari pōt. Quicūqꝫ fecit qd̓ nulla creatura facere pōt: ille ē potētiſſimꝰ. Sꝫ qͥ fecit celū ⁊ terrā ex nihilo. fecit ꝙ nulla creatu ra facere pōt. ille igit̉ ē potētiſſimꝰ. ſꝫ nullus fec̄ ce lum ⁊ terrā ex nihilo niſi ſolus deꝰ. igit̉ ſolus deꝰ eſt potētiſſimꝰ. Hanc rationeꝫ ꝯfirmat mgr̄ autoritate Amb̓. dicentis. Deꝰ qͥ natura inuiſibil̓ eſt vt etiaꝫ a viſibilibꝰ poſſet ſciri. opꝰ fecit qd̓ opificē viſibilitate ſui manifeſtauit. vbi in pͥmo capl̓o huiꝰ diſtinctiōis intellectū rōnis p̄dicte aꝑte explicat. Scd̓a rō. Qui fecit oīa mutabilia īmutabiliſſimꝰ ē. ſꝫ qͥ fecit corꝑa ⁊ ſpūs mutabiles ille fecit oīa mutabilia. igit̉ ille im mutabiliſſimꝰ. ſꝫ exquo hoc nullus fecit niſi deꝰ. ſe quit̉ ꝙ ſolus deus ſit īmutabiliſſimꝰ. Iſtā rōꝫ cōfir mat mgr̄ autoritate beati Auguſtini in li. de ci. dei dicētis. Uiderūt ſummi ph̓i nullū corpus eē deum. ideo cūcta corꝑa tranſcenderūt q̄rentes deū. Uide rūt etiā nullū mutabile poſſe eſſe ſummū bonū oīm qꝫ pͥncipiū. ſꝫ qd̓libet tale oportet eſſe ab alio. Ter tia rō format̉ ſic. Qui fecit oīa bōa ⁊ meliora opti mus eſt. ſꝫ qͥ fecit oīa ſpūalia ⁊ corꝑalia ē hmōi. igit̉ ille eſt optimꝰ. ſꝫ nullus fecit ea niſi ſolus deus. ſeqͥt̉ ergo ꝙ ip̄e ſolꝰ deꝰ ſit optimꝰ. Hāc rōꝫ mgr̄ ꝯfirmat ex ꝓprijs in tertio capitulo diſtinctiōis. Quarta ra tio eſt. Qui fecit oīa pulchra ⁊ pulchriora. pulcher rimus eſt ip̄e. ſed qͥ fecit omīa corꝑalia ⁊ ſpūalia eſt hmōi. igit̉ ille eſt pulcherrimus. ſed nullus hoc fec̄ niſi ſolus deꝰ. igit̉ ſolus deꝰ ē pulcherrimꝰ. Hāc rōꝫ ponit mgr̄ fundamentalit̓ in qͣrto ca. hꝰ diſtinctiōis Et ex his qͣtuor rōnibꝰ mgr̄ nitit̉ arguere ⁊ ꝓbare vnitatē diuīe eēntie. qd̓ ptꝫ ſic. Nā ip̄e qͣtuor rōnes

DI. deū eſſe cōcludunt. potentiſſimū. immutabiliſſimum optimū ⁊ pulcherrimū. ſꝫ impoſſibile eſt ꝙ ſunt plu res potētiſſimi l̓ pl̓es īmutabiliſſimi optimi: aut pul cherrimi ꝙͣ ſolus deus. quia ſi eſſent duo tales. vnꝰ eſſet ſuperfluus: ⁊ alter diminutus. quorum vtrun qꝫ eſt incōueniēs. Relinquit̉ igit̉ ex his rōibꝰ ꝙ non ſit niſi vnus deꝰ. ⁊ ꝑ ꝯſequens prima ꝓpoſitio vera Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Trinitas diuinaꝝ ꝑſonaruꝫ pōt ꝑ veſtigiales ſimilitudines a nobis quodāmō in ueſtigari. Hanc ꝓpoſitionē ponit mgr̄ ſententialit̓. īͣ quinto capitulo huius diſtinctionis. vbi tranſſumit dictum Auguſtini. vj. de trini. dicentis. Oportꝫ vt creatorem ꝑ ea que facta ſunt intellectu cōſpiciētes intelligamus. huius enim trinitatis veſtigiuꝫ appa ret. Hec enī q̄ arte diuina facta ſunt: ⁊ vnitatē quā dam in ſe oſtendūt: ⁊ ſpēꝫ ⁊ ordinē: qͣ tribus ꝑſonis appropriant̉. Nam qd̓libet horū creatoꝝ ⁊ vnū ali qͥd eſt: ſicut ſunt nature corporū ⁊ aīaꝝ. Et aliqua ſpecie formant̉: ſicut ſunt figure ⁊ qͣlitates corpoꝝ: ⁊ doctrine ac artes aīaꝝ. Et ordinē aliquem petit ⁊ tenet: ſicut ſunt pondera. collocatiōes corporum: ⁊ amores vel delectatiōes animaꝝ. Hec aūt tria tri bus ꝑſonis appropriant̉: ⁊ ita in creaturis relucet veſtigiū trinitatis. Ex qͥbus ptꝫ p̄dictā ꝓpoſitionē eſſe verā. Subdit ꝙ ꝑ creaturarū cognitionē ſuffici ens trinitatis cognitio haberi nō pōt: ſine interio ris inſpiratiōis reuelatiōe. Tertia ꝓpoſitio eſt hec Diuīe eſſentie vnitatē: ac ꝑſonaꝝ trinitatē ꝑ imagi nem create mētis poſſumꝰ exp̄ſſe ꝯtēplari. Que ꝓ batur ſic. Quecūqꝫ pn̄t in imagine creata cognoſci: illa etiā de imagine increata p̄nt ductu lumīs ratōis natural̓ ſpeculari. Sꝫ in mēte nr̄a inqͣtū eſt imago deitatis poſſumus cognoſcere quodāmodo vnitatē in trinitate: ac trinitatē in vnitate. igit̉ in mēte nr̄a poſſumꝰ exp̄ſſe contemplari trinitatem in vnitate: ⁊ ccōuerſo: vt dicit ꝓpoſitio. Tenet argumentum et maior. Sed minorē ꝓbat mgr̄ diffuſe ſic dicēs. Si cut in deo eſt diuina eſſentia ⁊ tres ꝑſone inter ſe di ſtincte. ⁊ ſicut iſte tres ꝑſone diſtinguunt̉ ẜm varias earn̄ ꝓceſſiones. qꝛ pater intelligendo ſe format ꝟ bum. ⁊ ſic ꝑ modum intellectus ꝓducit filiū. Pater aūt cum filio diligendo ſeip̄os mutuo ꝑ modum vo luntatis: ſimul ſpirant ſpūmſanctū. Ita etiam mēs nr̄a cum ſcip̄am actualit̓ intelligit: ex memoria pro ducit intellectū. ⁊ tandeꝫ ex memoria ⁊ intellectu ꝓ ducit voluntatē. Et ſicut ꝑſone diuine int̓ ſe ſunt eqͣ les: ita ꝙ vna nō eſt minus ꝙͣ oēs. neqꝫ omēs ſunt magis ꝙͣ vna. ſic quelibet harū potētiarū capit om nes tres. ⁊ omēs tres capiūt vnāquāqꝫ ip̄aꝝ. et ſic de ſimilibꝰ. ⁊ ſic ꝓpoſitio vera. Quarta ꝓpoſitio ē hec. Ꝙ nulla imago trinitatiſ create eſt ſine magna diſſimilitudine trinitatis increate rep̄ſentata. Et ꝓ batur ſic. Inter quecūqꝫ eſt realis differētia cū no tabili diſſimilitudine: inter ea non poteſt eſſe ſimili tudo ſine magna deformitate. Sed inter oēm ima ginem trinitatis create ⁊ trinitatem increatā eſt rea lis differentia cum notabili diſſimilitudine. Igit̉ in ter ea nō poteſt eſſe diſſimilitudo ſine magnā defor mitate. ⁊ ꝑ conſequēs vna non poteſt eſſe alteriꝰ ad equate rep̄ſentatiua. vt aſſerit ꝓpoſitio ꝓbanda. Tenet argumentū ⁊ etiā maior ꝓpoſitio. Sꝫ mino rem ponit mgr̄ in textu: aſſignās duas diuerſitates in qͥbus trinitas creata differt a trinitate increata. quarū prima eſt. Ꝙ deus trinitas que eſt pat̓ filius ⁊ ſpūſſanctus: cui homo ẜm has tres ꝑſonas aſſimi latur ꝑ tres vires anime ſue. cuiuſmodi ſunt memo ria. intellectus ⁊ voluntas. ille tres ꝑſone ſunt vnꝰ deus eſſentialiter. ⁊ ecōuerſo vnus deus ē iſte tres ꝑſone. ſed homo qui ꝑ tres iſtas vires anime ima go dei dicit̉: non eſt iſte tres potētie: ſed dicitur eas IIII habere: cuiuſmodi deus trinitas eſt tres perſone. Secunda diſſimilitudo eſt.ſ. ꝙ pater ⁊ filius ⁊ ſpir tuſſanctus ſunt tres ꝑſone. ſed memoria. intellectꝰ. voluntas non ſunt ꝑſone: ſed bn̄ ſunt tres potentie vnius ꝑſone. igit̉ ⁊cͣ. Hic querit̉ vtrum concedenduꝫ ſit ꝙ deus ſe genuerit. A DI. IIII Icoriturque ſtio ſatis neceſſaria. Cōſtat eniꝰ ⁊ ineffabilit̓ verū eſt: ꝙ deꝰ par genuit filiū. Ideo querit̉ vtrū ꝯcedēdum ſit ꝙ deus genuit deū. Si em̄ deus genuit deū. vid̓r ꝙ aūt ſe deū. aut aliū deū genue rit. Si v̓o aliū deū genuit. nō eſt tm̄ vnus deꝰ. Si aūt ſeip̄m deū genuit: aliqͣ res ſeip Solutio. ſam genuit; Ad qd̓ reſpondentes dicimus ſane ⁊ catholice cōcedi ꝙ vnus vnum ge nuit. ⁊ ꝙ deus deū genuit. qꝛ deus pr̄ deū filium genuit. In ſimbolo qͦꝫ ſcriptum eſt lumen de lumine: deum verū de deo vero Qd̓ v̓o addit̉. ergo genuit ſe deū vl̓ alium deum. neutrū ꝯcedenduꝫ eſſe dicimus. Ꝙ aliū deum nō genuit: manifeſtū eſt. qꝛ vnꝰ tm̄ deus eſt. Ꝙ aūt ſeip̄m nō genuit. oſten dit Augꝰ. in. j. li. de trini. dicens. Qui pu tant eius potentie eſſe deum. vt ſeip̄m ipſe genuerit: eo plus errant. ꝙ non ſolū deus ita non eſt. ſed nec ſpūalis neqꝫ corporalis creatura. Nulla enim res eſt que ſeip̄aꝫ gi gnat vt ſit. ⁊ ideo non eſt credendū vel di cendum ꝙ deus genuit ſe. Alia queſtio de eodem. Sed adhuc oppo nunt garruli ratiocinatores dicentes. Sꝫ deus pater genuit deum. aut genuit deum qͥ eſt deus pater. aut deum qͥ non eſt deus pater. Si genuit deum qͥ non eſt deus pa ter. ergo deus eſt qui non eſt deus pat̓. nō ergo vnus tm̄ deus eſt. Si ꝟo genuit deū qui eſt deus pater. ergo genuit ſeip̄m. Ad Reſpōſio quod reſpondemus determinantes iſtam ꝓpoſitionem: qua ſic ꝓponunt. Si deꝰ pa ter genuit deum. aut deum qui eſt deꝰ pa ter. aut deum qui non eſt deus pater. Hoc em̄ ſane ⁊ praue intelligi poteſt. ⁊ ideo re ſpondendum eſt ita. Deus pr̄ genuit deū: qui eſt ipſe pater. hoc dicimus eſſe falſuꝫ. ⁊ concedimus alteram.ſ. genuit deum qui non eſt pater. nec tamen genuit alteꝝ deū: nec ille qui genitus eſt alius deus eſt qͣꝫ pa ter. ſed vnus deus cum patre. Si ꝟo addi tur: genuit deum qui non eſt deus pater.

LI. hoc diſtinguimus. qꝛ duplicit̓ pōt intelli gi. Genuit deum qͥ non eſt deus pat̓.ſ. deū filiū. qui filius non eſt pater qui deus eſt. hic ſenſus verus eſt. Si v̓o intelligatur ſic genuit deum qui non eſt deus pater. id eſt qui nō eſt deus qui pater eſt. hic ſenſus fal ſus eſt. Unus enim ⁊ idem deus eſt pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus vnus eſt deus. Opinio quorundaꝫ dicentiū tres perſonas eſſe vnum deum. vnaꝫ ſubſtantiā. ſed non econuerſo.ſ. vnū deū vel vnā ſubſtantiam eſſe tres perſonas. Quidaꝫ tamē ve ritatis aduerſarij concedunt patrē ⁊ filiuꝫ ⁊ ſpūmſanctum: ſiue tres ꝑſonas eſſe vnū deum. vnam ſubſtantiam. ſed tamē nolunt concedere vnum deum ſiue vnam ſubſtan tiam eſſe tres ꝑſonas. dicentes diuinā ſub ſtantiā p̄dicari de tribus ꝑſonis. non tres ꝑſonas de ſubſtantia diuina. Fides auteꝫ catholica tenet ac predicat. ⁊ tres ꝑſona eſſe vnum deum. vnam ſubſtantiā ſiue eſ ſentiam ſiue naturam diuinam: ⁊ vnū deū ſiue eſſentiam diuinam eſſe tres perſonas Inducit con Unde Auguſtinus in pͥmo libro de trini. tra eoſ aure ita ait. Recte ip̄e deus trinitas ītelligitur ritates Au beatus ⁊ ſolus potēs. Ecce qͣꝫ expreſſe di guſtini xit. ip̄e deus trinitas. vt oſtenderet ⁊ ip̄m deum eſſe trinitatem ⁊ trinitatem ip̄m deū Item in eodem. In verbis inqͥt illis apo ſtoli quibus de aduentu chriſti agens dic̄. Quem oſtendit beatus ⁊ ſolus potēs: rex regum ⁊ dominꝰ dominantiū. qui ſolꝰ ha bet immortalitatem ⁊cͣ. Nec pater proprie nominatus eſt: nec filius: nec ſpūſſanctus. ſed beatus ⁊ ſolus ⁊ potens. id eſt vnus et ſolus deus verus qui eſt ip̄a trinitas. Ec ce hic aperte dicit vnum ſolum verū deuꝫ eſſe ip̄am trinitatem. ⁊ ſi vnus deus trini tas eſt. ergo vnus deus eſt tres ꝑſone. Itē Auguſti. in li. v. de trini. Non tres deos: ſed vnum deum dicimus eſſe ip̄am p̄ſtantiſſimaꝫ tri nitatem. Item in li. de fide ad petruꝫ in ex poſitione ſimboli. Satis eſt chriſtiano re rum creatarū cauſam viſibiliū ſiue inuiſi bilium non niſi bonitatē credere creatoriſ: qui eſt deus verus ⁊ vnus. nullamqꝫ eſſe naturaꝫ. que non aut ip̄e ſit: aut ab ip̄o. eū qꝫ eſſe trinitatem patrem.ſ. ⁊ filium ⁊ ſpūm ſanctum. Itē Augꝰ. in ẜmone de fide. Cre dimus vnum deum vnam eſſe diuini no minis trinitatem. Idem in. vj. li. de trini. Dicimus deū ſolum eſſe ip̄am trinitatem. Auguſti. Ecce his ⁊ alijs pluribus autoritatibꝰ eui denter oſtendit̉ dicendū eſſe ⁊ credenduꝫ. ꝙ vnus deus eſt trinitas. ⁊ vna ſubſtātia ⁊ filius ⁊ ſpirituſſanctus. ⁊ econuerſo. pat̓ tres ꝑſone. ſicut econuerſo trinitas dicit̉ e ſe vnus deus. ⁊ tres ꝑſone dicunt̉ eſſe vna ſubſtantia. Redit ad premiſſaꝫ queſtionē.ſ. an deus pater ſe deū an aliū deuꝫ genuit. Nūc ad premiſſaꝫ q̄ſtionē reuertamur vbi querebat̉. an de pater genuerit ſe deum. an aliū deum: Ad qd̓ dicimus neutrū fore concedendū. Dic̄ Auguſti. tn̄ Augꝰ. in epl̓a ad Maximinū. ꝙ deꝰ pa ter ſe alterū genuit: his verbis. Pat̓ vt ha beret filium de ſeip̄o non minuit ſeipſum. ſꝫ ita genuit de ſe alteꝝ ſe: vt totus maneret in ſe. ⁊ eſſet in filio tantus quantus ⁊ ſoluſ. Qd̓ ita intelligi poteſt.i. de ſe alterū a ſe ge nuit: non vtiqꝫ alterū deū: ſed alteram ꝑſe nam. vel genuit ſe alteꝝ.i. genuit alterū qͥ hͦ eſt qd̓ ip̄e. Nam ſi alius ſit pr̄ qͣꝫ filiꝰ: nō eſt tamen aliud ſed vnum. Hec eſt quarta diſtinctio huiꝰ pri mi libri. In qua mgr̄ oſtenſo ꝙ vnitas eſſentie ⁊ tri. nitas ꝑſonarum in diuinis poteſt inueſtigari ſeu cō uinci quodāmodo ex vtriuſqꝫ teſtamēti ſcripturis. ac ꝑ veſtigium ⁊ imaginē repertas in creaturis. In cipit determinare de ꝑſonarū origine ⁊ diſtinctiōe. Et ꝙͣtum ad hoc p̄ſens diſtinctio diuidit̉ in tres ꝓ tes. In quarū pͥma determinat quandā queſtionē. In ſecunda opponit cōtra determinata: ⁊ ſoluit ob iectionem. Inlertia reprobat quandam cōtrariam opinionem. Primū agit a pͥncipio diſtinctiōis vſqꝫ ibi. Sed adhuc opponunt. Secundū ꝟo facit ab in de vſqꝫ ibi. Quidaꝫ tamē veritatis aduerſarij. Ter tiū ꝟo ſubiūgit ab inde vſqꝫ ad finē diſtinctōis. Et hec eſt ſententia huius diſtinctionis in generali. In ſpeciali ꝟo ſententia magiſtri ſtat in tribus propo ſitionibus. quarū pͥma eſt hec. Deū ſeip̄m genuiſſe vel a ſe alium deum eſſentialiter generando ꝓduxi ſe: omnino eſt negandū. Et ꝓbatur ſic. Illud ē ſim pliciter apud fideles negandum. quo cōceſſo ſeque retur idem generaſſe ſeip̄m. vel pl̓es eſſe deos. ſed deū ſe vel a ſe eſſentialit̓ aliū deū genuiſſe eſt hmōi. igit̉ ꝓpoſitio vera. Tenet argumentuꝫ. ⁊ maior eſt euidēs. ſed minorē ꝓbat mgr̄ in lr̄a querēs an hec ſit vera. Deus genuit deū. ⁊ dicit ꝙ ſic. qꝛ deus pa ter genuit deū filium. ⁊ tn̄ nō ſequit̉. ergo genuit ſe deū vel aliū deū.ſ. aliū in deitate: ſꝫ aliū in ꝑſonali tate ſeu in ꝑſona. Scd̓a ꝓpoſitio ē hec. Deū patreꝫ originaſſe ī et̓nitate vnicū deū filiū a ſe pr̄e aliū ſola ꝑſonalitate ē affirmādū. Et format̉ rō ꝓ hꝰ ꝯcluſio nis ꝓbatōe ſic. Illd̓ ē affirmādū apd̓ xp̄ianos quo

DI. negato ſequeret̉ in deitate pl̓es eſſe deos. ſꝫ deum pr̄em originaſſe ineternitate vnicū deū filiū a ſe pr̄e aliū ſola ꝑſonalitate eſt hmōi. ergo hoc eſt affirmar dum. ⁊ ꝑ ꝯſequens ꝓpoſitio vera. Argumētuꝫ ap paret bonū. ⁊ maior eſt euidēs. ſꝫ circa minoris pro bacionē ꝓcedit mgr̄ in lr̄a ſic. Et ſuppoſita det̓mi natione queſtionis p̄miſſe: qua dicebat̉ ꝙ deꝰ genuit deū. ⁊ tn̄ nec ſe nec aliū deum. Arguit. Si deus ge nuit deum. aut igit̉ deus pr̄ genuit deū qͥ eſt deꝰ pa ter. ⁊ ſic idē genuit ſeip̄m. aut deus pat̓ genuit deu qͥ non eſt deus pr̄. ⁊ ſic erunt pl̓es dij. Ad illud ma giſter reſpondendo dicit ꝙ iſta ꝓpoſitio. Deus pat̓ genuit deū qͥ non eſt deus pater. duos poteſt habe re ſenſus. Vnus eſt. Deus genuit deū qͥ nō eſt deus pater.i. filium qͥ non eſt pater qͥ deus eſt. ⁊ iſte ſen ſus verus eſt. qꝛ ibi nō notat̉ alietas eſſentie. ſꝫ ſo lum ꝑſone. Alius aūt ſenſus eſt. Deꝰ genuit deuꝫ qͥ nō eſt idem deꝰ cū deo patre. ⁊ ſic eſt falſa. qꝛ ſic ī ip ſa denotat̉ alietas eſſentie ſeu nature. ad quē requi tur pl̓es eſſe deos. quod eſt impoſſibile. Tertia pro poſitio. Ꝙ tres ꝑſone ſunt vna deitas. ⁊ ꝙ vnꝰ de ſit trinitas: eſt a quolibet catholico firmiſſime tenen dum. Et ꝓbat̉ rōe ſic. Illud eſt firmiſſime tenendū quo dubitato eſſet in fide ⁊ ſanctorū autoritatibus heſitandū. ſꝫ tres ꝑſonas eſſe vnā dcitateꝫ: ⁊ vnum deū eſſe tres ꝑſonas vel trinitatē eſt hmōi. igit̉ em̄ hoc eſt firmiſſime tenendū: vt dicit ꝓpoſitio. Argu mentū eſt bonū. ⁊ maior eſt vera. ſed minoris euidē tiam ponit mgr̄ in textu: ꝓponēs quorūdaꝫ opinio nem dicentiū. ꝙ nomē eſſentiale in diuinis: cuiuſmo di eſt hoc nomē deꝰ: poſſit p̄dicari de nomīe ꝑſonali cuiuſmodi eſt pr̄: dicendo pr̄ eſt deꝰ. non tamē econ uerſo nomen ꝑſonale poſſit p̄dicari de noīe eſſentia. li: dicēdo. deus eſt pr̄. Un̄ concedebāt iſtam. Tres ꝑſone ſunt vnus deus. ſed negabāt iſtam. Unꝰ deꝰ eſt tres ꝑſone. Iſtam opinionē reprobat mgr̄ in lr̄a dicens: ꝙ ẜm fidem catholicam vtraqꝫ iſtarū eſt ve ra. ⁊ confirmat dictum ſuū autoritatibus ſanctorū. vt patet in lr̄a. igitur ⁊cͣ. Hic queritur an pater genuit di uinam eſſentiam vel ipſa filiū. an eſſentia genuit eſſentiam. vel ipſa nec genuit nec genita eſt. Oſt hec queri tur vtrum cōcedendū ſit ꝙ pat̓ genuit diuinam eſſentiaꝫ. vel ꝙ diuina eſſentia genuit filiū. vel eſſentia ge nuit eſſentiaꝫ. an omnino nō genuit nec ge ni aeſt diuina eſſentia? Ad qd̓ catholicis tractatoribꝰ ꝯſentientes dicimꝰ. Ꝙ nec pꝰ genuit diuinam eſſentiā. nec diuina eſſen tia genuit filiuꝫ. nec diuina eſſentia genuit eſſentiam. Hic autem nomine eſſentie intel ligimus diuinam naturā: que cōis eſt tri Rō pͥma bus ꝑſonis: ⁊ tota in ſingulis. Ideo nō eſt re ita ſit. dicendū ꝙ pater genuit diuinam eſſentiā. quia ergo pater diceret̉ genuiſſe diuinam eſſentiam: diuina eſſentia relatiue diceret̉ ad patrem. vel ꝓ relatiuo poneret̉. Si au tem relatiue diceret̉: vel ꝓ relatiuo pone retur. non indicaret eſſentiam. Vt eniꝫ ait Augꝰ. in. v. li. de tri. Qd̓ relatiue dicitur: Auguſti. non indicat ſubſtantiā. Secunda ratio. Itē cū deus pater ſit diuina eſſentia: ſi eiꝰ ſit genitor. eſſet vt qꝫ genitor eius rei que ip̄e eſt. ⁊ ita eadem res ſeip̄am genuiſſet: quod Augꝰ. negat. vt ſupra oſtendimus. Tertia ratio et potior. Iteꝫ ſi pater eſt gē nitor eſſentie diuine: cū ip̄e eſſentia diuina ſit. ⁊ deus ſit. eo gͦ ꝙ generat ⁊ eſt. ⁊ deus eſt. Ita gͦ non illud qd̓ generat̉ eſt a patre deus. ſed pr̄ eo ꝙ generat ⁊ eſt: ⁊ deus eſt. ⁊ ſi ita eſt. non genito gignens: ſꝫ gignenti genitū cauſa eſt. vt ⁊ ſit: ⁊ deus ſit. Simili Auguſti ratiōe ꝓbat Augꝰ. in li. vij. de tri. Ꝙ pater nō eſt ſapiēs ſapīa quam genuit. qꝛ ſi ea ſa piens eſt: ea eſt. hoc em̄ eſt ſibi eſſe qd̓ ſape re. Qd̓ ſi hͦ eſt ſibi eſſe qd̓ ſaꝑe. nō ꝑ illā ſa pientiā quā genuit pr̄ ſapiens eſt. Quid em̄ aliud dicimus: cū dicimus hͦ illi eſt eſſe qd̓ ſaꝑe: niſi eo eſt quo ſapiens eſt? Ergo q̄ cauſa illi eſt vt ſapiens ſit. etiā ip̄a illi cā eſt vt ſit. Si gͦ ſapīa quam genuit illi cauſa eſt vt ſapiens ſit: ⁊ cauſa illi eſt vt ſit. Sed cauſaꝫ patri qͣ ſit a pr̄e genitā: nullo mō qͥſ qͣꝫ dixerit ſapīam. quid em̄ eſt inſaniꝰ? Ita gͦ ſi pater genuit eſſentiam qua eſt: eſſentia quam genuit cauſa eſt illi vt ſit. Non gͦ ip ſaꝫ qua eſt eſſentiā genuit. Nam in illa ſim plicitate inqͥt Augꝰ. qꝛ non eſt aliud ſaꝑ qͣꝫ eſſe. eadem eſt ibi ſapīa q̄ eſſentia. Ideo qꝫ qd̓ de ſapientia: hoc de eſſentia dicimꝰ. Sicut gͦ non genuit ſapientiam qua ſapi ens eſt. ita nec eſſentiam qua eſt. Vt enim ſapientia ſapiens eſt: ⁊ potentia potens: ita ⁊ eſſentia ipſe eſt. Eademqꝫ ſapiē. ia eſt ⁊ potentia que eſſentia. Patet itaqꝫ ex pre dictis: quia pater eſſentiam diuinam non genuit. Hic aduerſari videt̉ Augꝰ. d Huic autē videtur Auguſti. contrarium qd̓ Augꝰ. ait in lib̓. de fide ad petrum. Deus cuꝫ verbū genuit: id quod ip̄e eſt genuit. nec de nihilo nec de aliqua iam facta conditaqꝫ materia. ſed de ſeipſo

LI. id qd̓ ip̄e eſt. Item deus pr̄ qui veriſſime ſe indicare animis cogniturꝭ ⁊ voluit ⁊ po tuit. hoc ad ſeip̄m indicandū genuit. qd̓ ē ip̄e qͥ genuit. Ecce aꝑte dic̄ his ꝟbis deuꝫ patrem genuiſſe illud qd̓ ip̄e eſt. Illd̓ aūt qd̓ ip̄e eſt: non eſt niſi diuina eſſentia. vid̓r gͦ diuinam eſſentiā genuiſſe. Ad qd̓ reſpō demus illa verba ſic intelligēda eſſe dicen tes. Pater de ſeip̄o genuit illud qd̓ ip̄e eſt id eſt filiū qͥ eſt illud qd̓ pater eſt. Nam qd̓ pr̄ eſt. ⁊ filius hoc eſt. ſed non qͥ pat̓ eſt. ⁊ fi lius hic eſt. Alias ꝑtes queſtionis exequit̉. e Ita etiā non eſt di cendū ꝙ diuina eſſentia genuit filiuꝫ. quia cū filius ſit diuina eſſentia. iam eſſet filius res a qͣ generat̉. ⁊ ita eadē res ſeip̄am gene raret. Ita etiam dicimus ꝙ eſſentia diuīa nō genuit eſſentiā. Cū em̄ vna ⁊ ſūma que dam res ſit diuina eſſentia ſi diuina eſſen tia eſſentiā genuit: eadē res ſeip̄aꝫ genuit. qd̓ oīno eſſe nō pōt. ſꝫ pr̄ ſolus genuit filiū. ⁊ a pr̄e ⁊ filio ꝓcedit ſpūſſanctus. Que videāt̉ predictis eſſe cōtra ria. Predictis autē vi Auguſti. detur ꝯͣrium eſſe qd̓ dicit Augꝰ. in lib̓. vij. de tri. Hoc inqͥt eſt deo eſſe qd̓ ſaꝑe. vnde pat̓ ⁊ filius ſimul ſunt vna ſapīa. qꝛ vna eſ ſentia. ⁊ ſingilatim ſapientia de ſapiētia: ſicut eſſentia de eſſentia. Ecce his verbis aꝑte dicit Augꝰ. ſapientiā de ſapīa: ⁊ eſſe tiam de eſſentia. vbi videt̉ ſignificare ꝙ ſa pientia ſapīam: ⁊ eſſentia genuerit eſſentiā Idē in li. de fide ad petrū ait. Sic xp̄m dei filiū.i. vnā ex trinitate ꝑſonā deū verū cre de. vt diuinitatē eius de natura pr̄is natā eſſe nō dubites. Hic videt̉ dicere ꝙ natu Auguſti. rā filij ſit nata de natura patris. Ideꝫ in li. xv de tri. ait. Dicit̉ filius conſiliū de cōſi lio. ⁊ voluntas de volūtate. ſicut ſb̓a de ſb̓ ſtantia. ſapīa de ſapīa. Et hic videt̉ dice re ꝙ ſb̓a ſit genita de ſub̓a. ⁊ ſapīa de ſapi De t̓ minati entia. Sed hoc ita determinamus. ſapien eoꝝ q̄ vidē̄t̉ tia de ſapientia. ⁊ ſubſtantia de ſb̓a. id eſt ꝯtraria filius qui eſt ſapientia. qui eſt ſubſtantia. eſt de pr̄e qui eſt eadem ſb̓a ⁊ ſapientia. ⁊ filius qui eſt diuinitas: natus eſt de pr̄e qͥ eſt natura diuīa. Et vt expreſſius dicam dicimꝰ filium ſapientiam eſſe de pr̄e ſapiē tia. ⁊ dicimus filiū ſubſtantiā eſſe genitum de pr̄e ⁊ a patre ſub̓a. Ꝙ aūt ita intelligi de beat Augꝰ. oſtendit in li. vij. de tri. dicēs. Auguſti. Pater ip̄e ſapientia eſt: ⁊ dicit̉ filius ſapi entia patris. quo modo dicit̉ lumen pr̄is. id eſt ſicut lumen de lumine. ⁊ vterqꝫ vnū lumen. ſic intelligat̉ ſapientia de ſapiētia. ⁊ vterqꝫ vna ſapientia ⁊ vna eſſentia. Itē ideo xp̄s dicit̉ ꝟtus ⁊ ſapientia dei. qꝛ de patre ꝟtute ⁊ ſapientia etiam ip̄e virtus ⁊ ſapientia eſt. ſicut ip̄e lumen de pr̄e lumīe eſt. ⁊ ip̄e fons vite eſt apud deum patrem fontem vite. Filius gͦ ſapīa de pr̄e ſapien tia eſt. ſicut filius lumē de pr̄e lumīe. ⁊ de filius de deo pr̄e. vt ⁊ ſingulis ſit lumen ⁊ ſingul̓ deus. ⁊ ſingul̓ ſapīa. ⁊ ſingul̓ vnū lumen. vnus deus: vna ſapīa. Ecce mani feſte his ꝟbis aꝑit Augꝰ. ex quo ſenſu ac cipienda ſint p̄dicta verba ⁊ his ſimilia.ſ. cum dicit̉. ſubſtantia de ſubſtantia. vl̓ ſub ſtantia genuit ſubſtantiā. Quod videt̉ predicte expoſitiōi contrariuꝫ. Hylarius Huic vero etiaꝫ in contrarium videt̉ quod Hylarius ait in iiij. li. de trini. Nihil inquit niſi natum ha bet filius. ⁊ geniti honoris admiratio ī ho nore generantis eſt. Cū gͦ filius eſſentiam habeat. tota em̄ in eo eſt diuina eſſentia. vi detur ꝙ ip̄a diuina eſſentia nata ſit. Item Hylarius in. v. li. ait. Natiuitas dei non pōt eam ex qua ꝓuecta eſt non tenere naturā. nec em̄ aliud qͣꝫ deus ſubſiſtit quod nō aliunde qͣꝫ de deo ſubſiſtit. Ecce hic dicit natiuitateꝫ dei ꝓuectam ex natura. ⁊ ita videt̉ ex his ꝟbis atqꝫ p̄dictis natura dei ⁊ genita ⁊ ge nuiſſe. Quod aꝑtius dicit in li. ix. de trini Hylarius tate. Nos inqͥt vnigenituꝫ deum in forma Ꝙ nat̉a dei dei manentē: in natura dei māſiſſe profite in forma ſua mur. nec vnitatem forme ſeruilis in natu manens for mā nature ⁊ ram diuine vnitatis refundimus. nec rul infirmitatis ſum corporali inſinuatione patrem in filio corꝑalis ac predicamus. Sed ex eo eiuſdem generis ceperit. genitam naturam naturaliter in ſe gignen tem habuiſſe naturam: que in forma natu re ſe gignentis manens: formam nature et infirmitatis corporalis accepit. Non eniꝫ defecerat dei natura ne eſſet. ſed in ſe humi litateꝫ terrene natiuitatis manens ſibi dei natura ſuſceperat. generis ſui poteſtatem in habitu aſſumpte humanitatis exer cens. Ecce hic aperte dicit ⁊ naturā genu

DI. iſſe. ⁊ naturā genitā: ⁊ naturaꝫ aſſumpſiſſe naturā. quod a pleriſqꝫ negat̉. Item in eo dem. Nunqͥd vnigenito deo cōtumelia eſt pr̄em ſibi innaſcibilē deum eſſe cū ex inna ſcibili deo natiui as vnigenita in naturaꝫ vnigenitam ſubſiſtat. Ecce ⁊ hic dicit vni genitam naturā. Quō ſint intelligenda p̄miſſa ver ba Hilarij. Sed quia hec ver Hylarius I ba ſane vult intelligi. ip̄e idem dicit in. iiij. li. Intelligentia dictoꝝ ex cauſis eſt aſſu mēda dicendi. qꝛ nō ẜmoni res: ſꝫ rei ē ſer mo ſb̓iectus. Hec gͦ v̓ba ita intelligi pn̄t. Nihil habꝫ filius niſi natuꝫ.i. nihil hꝫ ẜm ꝙ deus eſt niſi qd̓ naſcendo accepit. ⁊ ip̄e naſcendo patris in ſe ſubſiſtentem naturaꝫ habuit. Un̄ idem Hylarius addit in. v. li. Hylarius Eandem naturam habet genitus: quā ille qͥ genuit. ita tn̄ vt natus nō ſit ille qͥ genuit Expoſitiōeꝫ Nā quō erit pr̄ ip̄e cū genitꝰ ſit. Sꝫ in his irmat ꝑ ꝟ ip̄is ſubſiſtit ille qͥ genitus eſt. in qͥbus to tus eſt ip̄e qui genuit. qꝛ non eſt aliunde qͥ a eiuſdem. genitus eſt. ⁊ ideo non refert̉ ad aliud: qd̓ in vno ſubſiſtit ex vno. Ac ſi in generatiōe filij ⁊ naturam ſuā. vt ita dicam: ſequit̉ in demutabilis deus indemutabilem deum gignens. nec naturaꝫ ſuam deſerit ex inde mutabili deo indemutabilis dei ꝑfecta na tiuitas. Subſiſtentem gͦ in eo dei naturaꝫ intelligamus: cum in deo deus inſit. Ne p̄ter eum qui deus eſt quiſqͣꝫ deus aliꝰ ſit. qꝛ ip̄e deus. ⁊ in eo deus. Nature gͦ dei pa tris veritas in deo filio eſſe docetur: cuꝫ in eo deus intelligit̉ eſſe qui deus eſt. Eſt em̄ vnus in vno. ⁊ vnus ab vno. Ꝙ legit̉ pr̄ de ſua ſubſtantia genu iſſe filiū ſubſtantie patris. Dicit̉ quoqꝫ et fre Auguſti. quenter in ſcriptura ſacra legitur. Pat̓ de ſua ſubſtantia genuiſſe filiū. Un̄ Augꝰ. in li. de fide ad petrum ait. Pat̓ deus de nul lo genitus deo. ſemel de ua natura ſine in tio genuit filium deum ſibi equalem. et ea dem qua ip̄e naturaliter eternus eſt diuini ta e coeternum. Ecce hic dicit Auguſtinꝰ filium genitum de natura patris. Eſt autē vna naͣtura patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti. Si gͦ de natura patris genitus eſt filius: genit eſt de natura filij ⁊ ſpūſſancti. īmo de natu ra trium ꝑſonarum. Idem quoqꝫ Augꝰ. ī Auguſti. lib̓. xv. de trini. dicit chriſtum eſſe filiū ſub ſtantie patris: ⁊ de ſubſtantia patris geni tum tractans illud verbuꝫ apoſtoli loquē tis de deo patre ſic. Qui eruit nos de pote ſtate tenebrarum. ⁊ tranſtulit in regnum fi lij charitatis ſue. Quod dictum eſt inqͥt: fi lij caritatis ſue. nihil aliud intelligatur qͣꝫ filij ſui dilecti. qͣꝫ filij ſubſtantie ſue. Chari tas quippe patris que in natura eius eſt ir effabiliter ſimplici. nihil eſt aliud qͣꝫ ip̄a na tura atqꝫ ſubſtantia. vt ſepe diximus: ⁊ ſe pe iterare non piget. ac per hoc filius cha ritatis eius nullus alius eſt: qͣꝫ qui de ſub ſtantia eius eſt genitus. Ecce hic aꝑte dic̄ Auguſtinꝰ filium eſſe genitū de ſubſtantia patris. ⁊ filium ſb̓e patris. Idem qͦꝫ Au guſti. in lib̓. ij. contra hereticū Maximi num. ſub̓am dei genuiſſe filiū. ⁊ filiuꝫ geni tum de ſb̓a pr̄is aſſerit dice̓s. Carnalibus cogitationibus pleni ſb̓am dei de ſeipſa gi gnere filiū non putatis. niſi hoc patiat̉ qd̓ ſb̓a carnis patit̉ quando gignit. Erratꝭ nō ſcientes ſcripturas neqꝫ ꝟtutem dei. Nul lo em̄ modo verum dei filiū cogitatis. ſi eū natum eſſe de ſb̓a patris negatis. Non em̄ tam erat homīs filius. ⁊ deo donante factꝰ eſt dei filius. ex deo natus: gratia: non na tura. An forte ⁊ ſi non hoīs filius erat. tn̄ iam aliqua erat qualiſcunqꝫ creatura. ⁊ in dei filium deo mutante conuerſa eſt. Sꝫ ni hil horū eſt. gͦ aut de nihilo. aut de aliqua ſubſtantia natus eſt. Sed ne crederemus vos putare de nihilo eſſe dei filiū: affirma ſtis non vos dicere de nihilo eſſe dei filiū. De aliqua ergo ſb̓a eſt. Et ſi nō de ſubſtā tia patris. de qua ſit dicite: ſed nō inuenie tis. Iam gͦ vnigenitū dei filiū Ieſum chri ſtum de patris eſſe ſubſtātia: non vos no Augſti biſcū pigeat confiteri. Ideꝫ in eodē. Utri qꝫ legimus vt ſimus in vero filio eius Ie ſu xp̄o. Dicite quoqꝫ nobis: vtrum iſte vo rus dei fi ius ab eis qui gratia filij ſunt qͣ dam ꝓprietate diſcretus: de nulla ſubſtan tia ſit. an de aliqua. Non dico inqͥs de nul la. nec dicam de nihilo. gͦ de aliqͣ ſubſtātia eſt. Quero de qua? Si non de pr̄is ſb̓ſtan tia eſt: aliam quere. Si aliā non inuenies: pr̄is agnoſce ſb̓am. ⁊ filium cum patre ho mouſion confitere. Idem in eodem. Cōfi teor deum pr̄em omnino incorruptibiliter genuiſſe. ſed qd̓ eſt ip̄e genuiſſe. Item dico qd̓ ſępe dicendum eſt. aut de aliqͣ ſubſtan tia eſt natus dei filius. aut de nulla. Si de nulla. ergo denihilo. quod vos iam nō di

LI. citis. Si ꝟo de aliqua. nec tamē de patris ſb̓a. non eſt verus filius. Si ꝟo de patris ſubſtātia: vnius eiuſdemqꝫ ſubſtātie ſunt. pater ⁊ filius. Vos autem nec filium de ſb̓ ſtantia patris genitum vultis. ⁊ tamē euꝫ nec ex nihilo. nec ex aliqua materia. ſed ex patre eſſe conceditis. nec videtis qͣꝫ neceſ ſe ſit. vt qui nō ex nihilo nec ex aliqua alia re: ſed ex deo. niſi ex dei ſub̓a eſſe nō poſſit. ⁊ hoc eſſe qd̓ deus eſt de quo eſt.i. deꝰ de deo natus eſt: quia nō alius pͥus fuit. ſꝫ na tura coeterna de deo eſt. Colligēs ſummā p̄dictorum aꝑit ex quo ſenſu accipienda ſint. k His verbis p̄miſ ſis innui videt̉. ꝙ diuina ſb̓a filium genue rit. ⁊ ꝙ filius ſit genitus de ſb̓a patris: ⁊ q de deo eſt natura coeterna. ⁊ qd̓ pater id quod ip̄e eſt genuit. Id autem quod ip̄e ē diuina eſſentia eſt. ⁊ ita putari poteſt diui nam eſſentiam genuiſſe. Vehementer mo uent nos hec verba: que quomodo intelli genda ſint. mallem magis ab alijs audire: qꝫ tradere. Vt tn̄ ſine p̄iudicio atqꝫ temeri tate loquar: ex hoc ſenſu dicta poſſunt ac cipi. Natura coeterna de deo eſt.i. filiꝰ co eternus patri de patre eſt. ita ꝙ eſt eadem cū eo natura vel eiuſdē nature. Queꝫ ſen ſum confirmat Augꝰ. ibidem ſubijciens. ⁊ qd̓ dixerat qͣſi explanans. Dicto em̄ natu ra coeterna eſt de deo: addidit. Nō ē aliud filius qͣꝫ illud de quo eſt.i. vnius eiuſdem ſub̓e eſt. Deinde apertius talem intellectū ex predictis verbis fore habendum aperit in eodem libro contra Maximinū dicēs. Auguſti. Trinitas hec vnius eiuſdemqꝫ ſb̓e eſt. qͥa non de aliqua materia vel de nihilo eſt fi lius. ſed de quo eſt genitus. Itemqꝫ ſpūſ ſanctus non eſt de aliqua materia vl̓ den hilo eſt. ſed inde eſt vnde ꝓcedit. His vti qꝫ ꝟbis aꝑte on̄dit ea rōe dici filiuꝫ eſſe de ſb̓a patris qui eſt de patre genitus. ita ꝙ ē eiuſdem ſb̓e cū eo. ⁊ ſpūmſanctū eſſe de ſb̓ ſtantia pr̄is ⁊ filij. qꝛ ab vtroqꝫ ꝓcedit. ita ꝙ eſt eiuſdem ſb̓e. Ꝙ nec filius nec ſpūſſanctus ē de nihilo. ſed de aliquo. non tamen de materia. Oſtēditur quoqꝫ ex illis ꝟbis filiū ⁊ ſpm̄ ſctm̄ non eſſe de ni hilo ſꝫ de aliquo. nec tn̄ de aliqua materia. Un̄ etiam Hylarius in. xij. de tri. ait. Uni Hylarius genitus deꝰ cum natus ſit: pr̄em teſtat̉ au torem. cum ex manente natꝰ eſt: nō eſt nat ex nihilo. ⁊ cum ante tempus natus ē: om nem ſenſum p̄uenit naſcendo. Hic aꝑte di citur ꝙ filius non eſt natus ex nihilo. Si militer ⁊ ſpūſſanctus non eſt dicēdus eſſe vel ꝓcedere ex nihilo. qꝛ filius de ſubſtan tia patris natus eſt. id eſt a patre eſt. cum quo eiuſdem ſubſtantie eſt ⁊ eadem ſubſtā tia. Ex quo ſenſu accipiendum etiam eſt il lud. Pater genuit id quod ip̄e eſt. id eſt fi lium qui eſt hoc quod pat̓. Et hoc ita de bere intelligi Augꝰ. aperit dicens in pͥmo libro contra Maximinū. hoc genuit pa Auguſti. ter quod eſt. alioquin non eſt verus filius: ſi quod eſt pater non eſt filius. Iteꝫ ſubſtā tia dei genuit filiū. id eſt pater ſubſtātia ge nuit filium qui eſt eadem ſubſtatia ⁊ eiuſ dem ſubſtantie. Qd̓ ſic eſſe intelligendum Augꝰ. oſtendit dicens ad Maximinum. Auguſti. Sicut dicis: ſpūs ſpūm genuit. ita dic ſpi ritus eiuſdem nature vel ſubſtantie ſpūm genuit. Item ſicut dicis: deus deū genuit ita dic. deus eiuſdem nature vel ſubſtātie deum genuit. Hoc ſi credideris ⁊ dixeris: nihil de hac re vlterius accuſaberis. His em̄ verbis aꝑit quomō p̄dicta debeant in telligi. Similit̓ filius natus eſt de ſb̓ſtātia patris. vel pater genuit filiū de ſua natu ra ſiue eſſentia.i. de ſe natura ⁊ eſſentia ge nuit filium eiuſdem eſſentie ac nature. et qͥ eſt eadē eſſentia ac natura. Sil̓r expone il lud. filius ſb̓e patris: ⁊ filius patris ſb̓e.i. qͥ eſt ſb̓a cū quo ⁊ filius eadeꝫ ſb̓a eſt. qꝛ cō ſubſtantial̓ eſt patri filius. Et h̓ ſenſus ad iuuat̉ ex his ꝟbis Augꝭ. qͥ in li. v. de tri ait. Tres ꝑſonas eiuſdem eſſentie. vl̓ tres ꝑſonas vnam eſſentiā dicimus. Tres aūt ꝑſonas ex eadem eſſentia nō dicimꝰ. quaſi aliud ibi ſit quod eſſentia eſt. aliud qd̓ pe ſona. His verbis oſtendit̉ nō eſſe dicēduꝫ ꝑſonam eſſeᶜ ex eſſentia: niſi ex ſenſu predi cto. Qui ſenſus cōfirmat̉ etiā ex eo quod ī li. xv. de trini. idem ait. Sicut nr̄a ſcīa ſciē tie dei. ſic ⁊ noſtrū vbum qd̓ naſcit̉ de no ſtra ſcīa diſſimile eſt illi ꝟbo dei qd̓ natum eſt de pr̄is eſſentia. Tale eſt aūt ac ſi dice rem. de patris ſcīa. de patris ſapīa. vel qd̓ eſt exp̄ſſius de pr̄e eſſentia. de pr̄e ſcīa. de pr̄e ſapīa. Ex hoc itaqꝫ intellectu verbum dei patris vnigenitus filius ꝑ omīa patri ſimilis ⁊ equalis recte dicit̉ deus de deo. lumen de lumīe. ſapientia de ſapiētia. eſſen

DI. tia de eſſentia. qꝛ hoc eſt oīno qd̓ pr̄: nō tn̄ pater. qꝛ iſte filius: iſte pater. Quare verbum patris dicat̉ filiꝰ. nature. Inde ē ꝙ ſol lꝰ vni genitus dei dicit̉ natura filius. qꝛ eiuſdem nature eſt. ⁊ eadem natura eſt cū pr̄e. Un̄ Hylarius Hylarius in li. de trini. de chriſto loquēs. Natura filius eſt. qꝛ eandem naturā quaꝫ ille qui genuit: habet. Iſta eſt diſtinctio quinta In qua magiſter oſtenſo ꝙ in diuinis ſit generatio: inquirit an eſſentia ſit generatōis terminꝰ. Et circa hoc tria facit. Nam pͥmo mouet ⁊ determinat queſtionē. Se cundo inducit inſtantiaꝝ obiectionē. Et tertio qua rundā ſubdit autoritatū expoſitionē. Primum agi a pͥncipio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Predictis aūt videt̉ eſſe contrariū. Secundū ab inde vſqꝫ ibi. Oſtendit̉ quoqꝫ ex illis. Tertiū ꝟo ab inde vſqꝫ ad fineꝫ totiꝰ diſtinctionis. In ſpeciali ꝟo ſententia mgr̄i ſtat ſum marie in tribus ꝓpoſitionibꝰ. quarū prima eſt hec. Diuina eſſentia nō eſt generās neqꝫ generata. Et ꝓ batur ſic. Illud nō eſt concedendū: quo cōceſſo ſeq̄ retur eſſentiā diuinā nō eſſe eſſentiā: vel eandē ren generaſſe ſeip̄am. vel eſſe a ſeip̄a genitā. ſed eſſentiā diuinam originare ſeu eſſe genitam eſt hmōi. igitur Tenet argumentū: ⁊ maior eſt nota. ſed minoris ꝓ bationem mgr̄ in lr̄a introducit ſic querēdo. An hu luſmodi ꝓpoſitiones ſint ꝯcedende. Pr̄ genuit diui nam eſſentiam. Diuina eſſentia genuit filiū. Diuina eſſentla non eſt generata: nec creata. Et reſponden do dicit intentū ſuū.ſ. ꝙ diuina eſſentia nō ſit geni ta nec generat. qd̓ ꝓbat tribus rōibus. quarū prīa eſt tal̓. Omne qd̓ generat̉ relatiue dicit̉. igit̉ ſi eſſen tia diuina generat̉: relatiue dicit̉. quod falſum ē. qꝛ tunc nō ſignificaret abſolute ſubſtantiā. Scd̓a ratio tal̓ eſt. Pater eſt diuina eſſentia. ſi igit̉ pater genuit diuinam eſſentiā. tuuc genuit ſeip̄m. ⁊ illud iteꝝ ſta re non poteſt. Tertia ratio talis eſt. Pater per diui nam eſſentiam hꝫ eſſe. ſi igit̉ pater genuit diuinam eſſentiam: tunc pr̄ haberet eſſe ꝑ illud qd̓ eſt genera tum ab ip̄o. quod eſt falſum. qꝛ generatū a generan te habet eſſe. ⁊ nō generatus a genito. Addit etiaꝫ mgr̄ ꝙ ſimili mō ꝓbat Augꝰ. ꝙ pater non eſt ſapi ens ſapientia genita. ſi em̄ pater eſſet ſapiēs ꝑ illa ſapīam quam genuit. cū idem ſit ei ſaꝑe ⁊ eſſe. ſeqͥt̉ ꝙ haberet eſſe ꝑ illud ⁊ ab illo qd̓ genuit. quod non pōt ſtare. Secūda ꝓpoſitio. Quāꝙͣ filius ⁊ ſpūſſan ctus non ſint aliud ꝙͣ ip̄a diuina eſſentia. tamen ꝓ ducti ſunt ambo realit̓. Hanc ꝓpoſitionē mgr̄ inue ſtigat obijciendo cōtra hoc qd̓ dictum eſt.ſ. ꝙ pr̄ nō genuit diuinam eſſentiā. Nam dicit pat̓ genuit illud qd̓ ip̄e eſt. ſed illud quod ip̄e eſt: eſt diuina eſſentia. igit̉ genuit diuinam eſſentiam. Et mgr̄ rn̄det ꝙ illa Pater genuit id qd̓ ip̄e eſt. ſic debet intelligi.i. par genuit filiū. eo ꝙ eſſentialit̓ eſt idem cū ip̄o. Tandē oſtenſo ꝙ non eſt concedendū ꝙ eſſentia genuit filiū eo ꝙ ſequeret̉ idem generaſſe ſeip̄m. mgr̄ exponit autoritates ſanctorū.ſ. Auguſtini ⁊ Hilarij que vi dentur p̄dictis obuiare dicēs ꝙ eſſentia filij ſit de eſ ſentia patris. He autoritates ſunt ſic exponēde ſeu intelligende. Filius qͥ eſt eſſentia: eſt de pr̄e qͥ eſt eſ ſentia. ⁊ ſic de alijs. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Filius VI ⁊ ſpūſſanctus ſunt ꝓducti: non tamen de nihilo. ſꝫ de aliquo. licet non de aliquo materialiter. Hāc ꝓ poſitionem ꝓbat magiſter exponēdo autoritates di centes patrem de ſua ſubſtantia filiū genuiſſe. Et di cit ꝙ hmōi autoritates ſunt ſic exponēde. Pr̄ genu it filium de ſua ſubſtantia. ⁊ nō genuit eum de nihi lo. ſed genuit talem qͥ eſt eiuſdē nature cū ip̄o. Hanc expoſitionē mgr̄ cōfirmat ꝑ ml̓tas autoritates que patent in lr̄a. igit̉ ⁊cͣ. Utrum pater voluntate genuit fi lium an neceſſitate. et an volens vel nolens ſit deus. A DI. VI Reterea que ri ſolet. vtrū pater genuerit filiū volūtate an neceſſitate? De hoc Oroſius ad Augꝭ. ita ait. Volūtate genu it pr̄ filium: vel neceſſitate. ſꝫ nec volūtate: nec neceſſitate. qꝛ neceſſitas in deo nō ē. p̄ ire volūtas ſapīaꝫ nō potuit. Quocirca vt Augꝰ. ait in. xv. li. de tri. Ridēda eſt diale Auguſti. Opinio cui tica Eunomij: a quo Eunomiani heretici uſdam here orti ſunt. Qui cum nō potuiſſet intelligere tici nec credere voluiſſet vnigenitū dei filium ꝟbū dei eſſe natura.i. de ſb̓a patris genitū nō nature vel ſb̓e dixit eſſe filiū. ſꝫ filiuꝫ vo luntatis dei. volēs aſſerere accedentē deo voluntatem: qua gigneret filiū. ſic̄ nos ali qn̄ aliqͥd volumꝰ qd̓ antea nō volebamꝰ. ꝓpt̓ qd̓ mutabil̓ intelligit̉ nr̄a natura. qd̓ abſit vt in deo eſſe credamꝰ. Dicamꝰ gͦ ver bum dei eſſe filiū dei natura: nō voluntate vt docet Augꝰ. in. xv. li. de tri. vbi quēdā catholicū heretico reſpondentem commē dat dicens. Acute ſane qͥdam rn̄dit hereti co ꝟſutiſſime interrogāti. vtrū deus filiuꝫ volēs vel nolēs genuerit. vt ſi diceret no lēs: abſurdiſſima dei miſeria ſeq̄ret̉. Si au tem volēs ꝯtinuo qd̓ intēdebat ꝯcluderet ſcꝫ nō nature eſſe filiū: ſꝫ volūtatis. At ille vigilātiſſime viciſſim q̄ſiuit ab eo. Vtrum deꝰ pr̄ volēs aūt nolens ſit deꝰ. vt ſi rn̄de ret: nolēs. ſeq̄ret̉ grādis abſurditas ⁊ miſe ria: quā de deo credere magͣ eſt inſania Si aūt diceret: volēs. rn̄deret̉ ei. gͦ ⁊ ip̄e voli tate ſua deus eſt: nō natura. Quid gͦ reſta bat niſi vt obmuteſceret ſua inter rogatōe: obligatuꝫ indiſſolubili vinculo ſe videns. Ex p̄dictis docet̉ nō eſſe ꝯcedendū ꝙ deꝰ volūtate vl̓ neceſſitate. vl̓ volēs vl̓ nolens ſit deꝰ. Itē ꝙ volūtate vl̓ neceſſitate vl̓ vo lens vel nolens genuerit filiū. Oppoſitio contra predicta. b SꝫContra hoc op

LI. pouit̉ ſic. Volūtas dei eſt natura ſiue eſſē tia dei. qꝛ nō ē aliud deo eſſe. aliud velle. et ideo ſicut vna eſt eſſentia triū ꝑſonaꝝ. ita ⁊ vna volūtas. Si gͦ deus natura deꝰ ē. et volūtate deus eſt. ⁊ ſi ꝟbum dei natura fi Beſpōſio lius dei eſt. ⁊ vol ūtate filius dei ē. Hoc au tem facile ē refellere. Nā ⁊ p̄ſcīa dei ſiue ſci entia qͣ ſcit vel p̄ſcit bona ⁊ mala: diuīa na tura ſiue eſſentia eſt. ⁊ p̄deſtinatio ſiue vo luntas eius eadē diuina eſſentia eſt. nec ē aliud deo ſcire ⁊ velle qͣꝫ eſſe. ⁊ cū ſit vnuꝫ ⁊ idē ſcīa dei vl̓ volūtas. nō tn̄ d̓r de volū tate qͥcqͥd dicit̉ de ſcīa ⁊ econuerſo. nec om nia illa ſua volūtate deus vult q̄ ſua ſcien tia ſcit. cū ſua ſcīa nouerit tā bona qͣꝫ mala. volūtate aūt non velit niſi bona. Scientia qͥppe dei ⁊ p̄ſcīa de bonis eſt ⁊ mal̓. volun tas ꝟo ⁊ p̄deſtinatio de bonis eſt tm̄. ⁊ tn̄ vnū ⁊ idē in deo eſt ſcīa ⁊ voluntas ⁊ p̄ſci entia ⁊ p̄deſtinatio. Ita cū vnū ſit natura dei ⁊ volūtas. dicit̉ tamen pater genuiſſe filiū natura: non volūtate. ⁊ eſſe deus na tura: non volūtate. Qualiter intelligēda ſint illa ve ba pr̄ nec nolēs nec volēs deꝰ eſt. nec volēs nec nolēs genuit filiū. c Predicta tn̄ v̓ba Hylarius in li. d̓ ſynodi. Eos qͥ dicūt qͥbus prudenter dictum eſt: ꝙ deus pater de nō extāti nec volens nec nolens eſt deꝰ. nec nolens bus eē filiuꝫ dei. ſilr q̄ di. hec volēs genuit filiū. ſiue volūtate ſiue ne cunt ꝙ neqꝫ ceſſitate. ex tali ſenſu vident̉ accipiēda. vt conſilio neqꝫ voluntatē p̄cedentē vl̓ accedētē: intelliga volūtate p genuerit fili.ᵐus qͣliter Eunomius intelligebat. Non um: anathe. em̄ ip̄e deꝰ eſt volūtate p̄cedēti vl̓ efficiēti matizāt ſctā vel volēs pͥuſqͣꝫ deus. nec volūtate p̄cede eccl̓ia. Itē ſi ti vl̓ accedenti genuit filiū. nec pͥus volens qͥs nolēte pa qͣꝫ generās genuit filiū. nec pͥus generans tre dicat na tū filiuꝫ: ana qͣꝫ volēs genuit filiū. volens tn̄ genuit: ſic̄ thēa ſit. Nō potēs genuit. ⁊ bonus genuit filiū. ⁊ ſapi eniꝫ nolente ęns genuit. ⁊ hmōi. Si em̄ pr̄ ſapiēs ⁊ bo pr̄e coactus nus dicit̉ genuiſſe filiū: cur non ⁊ volens? pr̄. vel natu rali ncc̄itate Cū ita ſit deo idem eſſe volentem qd̓ eſt eē ductꝰ cū nol. deum. ſicut idem eſt eſſe ſapientē qd̓ eſt eē let genuit fi deum. Bicamꝰ gͦ qꝛ pr̄ ſicut ſapiēs. ita vo liuꝫ. ſed mox vt voluit ſiue lens genuit filiū. ſed nō volūtate p̄cedenti tēꝑe ⁊ impoſ vel accedenti. Quē ſenſum aꝑit Augꝰ. et ſibiliter ex ſe ꝯfirmat ita dicēs ſuꝑ epl̓am ad Eph̓. De vnigenitū de filio dei.i. dn̄o nr̄o Ieſu xp̄o ſcriptū eſt. qꝛ monſtrauit. cuꝫ pr̄e ſꝑ fuit. ⁊ nunqͣꝫ eū vt eſſet paterna voluntas preceſſit. ⁊ ille quidem natura fi lius eſt. Hec ē diſtinctio ſexta In qua ma giſter oſtēſo ꝙ eēntia diuīa nō poſſit eē terminꝰ ge neratiōis. incipit agere de potētia generātis. Circa qd̓ tria facit. Primo on̄dit quō pr̄ nec voluntate nec neceſſitate filiū genuit. Scd̓o ꝯtra illud replicando rōe qͣdam obijcit. Tertio poſt digreſſionē ad pͥncipa le intentū redit. Primū iſtoꝝ facit a pͥncipio diſtin ctionis vſqꝫ ibi. Sed cōtra hoc opponit̉. Scd̓m ꝟo oab inde vſqꝫ ibi: Predicta tn̄ ꝟba ⁊cͣ. Tertiū ab in de vſqꝫ ad finem diſtinctōis. In ſpēali mgr̄i ſenten tia in hac diſtinctōe ſtat in tribus ꝓpoſitiōibꝰ. qua rum pͥma eſt hec. Nō eſt catholice ſentiendū deū pa trem genuiſſe filiū neceſſitate cogēte. aut volūtate p̄ cedēte. Et ꝓbat̉ ſic. Illud nō ē catholice ſentiēduꝫ quo ꝯceſſo ſcqͥt̉ deū aūt eſſe miſeꝝ aut mutabileꝫ. ⁊ filiū dei nō eſſe naturalē filiū. ſꝫ pr̄em genuiſſe filiuꝫ neceſſitate cogēte: aut volūtate an̄cedēte ē hmōi. igi tur illud nō ē ſentiendū. Argumētū ē notn̄ ⁊ maior ſꝫ minorē ponit mgr̄ in textu: rn̄dēdo ad queſtioneꝫ iſtā. Utrū pr̄ genuit filiū ex neceſſitate aut volūtate Mgr̄ rn̄dendo dicit. Nec genuit eū neceſſitate. qꝛ ſi ſic. tūc genuerit cū nō potuit eū nō generare. tūc ne ceſſitas coactiōis caderet ī deū: qd̓ nō ē dicēdū. cuꝫ ip̄e ſit ſumme liber. Nec volūtate.ſ. an̄cedēte.ſ. ꝙ pͥ us vellet filiū generare ꝙͣ ip̄m genuit. vt ſi ſtaret in eiꝰ libera ptāte vt generaret ſi vellet. ⁊ non genera ret ſi nollet. qꝛ ſic caderet mutabilitas in deū: qd̓ eſ incōueniens. Iſta patēt in lr̄a autoritate btī augu. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Ex diuīe nature ⁊ volūtatiſ idēptitate argui nō pōt filiū natura eē filiū volūtate Iſtam ꝓpoſitionē ꝓbat mgr̄ in lr̄a ſoluēdo argn mentū hereticoꝝ: qd̓ faciūt in iſta materia dicētes. In diuīs ideꝫ ſunt natura ⁊ volūtas. Si igit̉ pr̄ ge nuit filiū natura: vid̓r etiā ꝙ genuit ip̄m voluntate. ad qd̓ mgr̄ rn̄dendo dicit. Ex quo in diuīs natura ⁊ volūtas differūt rōe vl̓ cōnotato. ideo non obſtat ꝙ ſint idē idēptitate abſoluta: nō tn̄ ſunt idē idēptita te formali. qꝛ aliqd̓ pōt cōuenire nature qd̓ nō ꝯue nit voluntati. ⁊ ꝑ ꝯn̄s nō ē incōueniēs filiū eſſe filiū natura ⁊ nō volūtate. Et ꝯfirmat hoc ꝑ ſil̓e. Nā vo lūtas dei ⁊ ſcīa eius ſunt idē. ⁊ differūt rōe vel con notatiōe. qꝛ ſcīa cōnotat aliqͥd eē ī deo qd̓ nō cōno tat volūtas. ⁊ ecōtra. qꝛ rōe ſcīe ſue ꝯuenit deo ſci re ⁊ cognoſcere malū. nō tn̄ rōe volūtatis ſue cōue nit ſibi velle ⁊ approbare malū. ⁊ ita ē ī ꝓpoſito. ig tur ꝓpoſitio vera. Tertia ꝓpoſitio. Solū ncc̄itas incōmutabilitatis ac volūtas cōmunicabilitatis cō currūt ad eternā filij dei generationē. Iſta ꝓpofi tio ꝓbat̉ ſic. Illa nccͣio ꝯcurrūt ad et̓nā filij dei ꝓdu ctionē: ſine qͥbꝰ impoſſibile ē deū eē deū. ſꝫ deꝰ nccͣio eſt deꝰ ncc̄itate incōmutabilitatis. ⁊ volūtate cōica bilitatis. igit̉ iſta duo ad ꝓductiōꝫ filij dei ꝯcurrūt Tenet argumētū ⁊ maior: ſꝫ minorē ponit mgr̄ ī te xtu ſaltē ſnīalit̓. vbi rep̄hēdit quēdā hereticū qͥ dixe rat pr̄em generaſſe filiū volūtate p̄cedēte vl̓ an̄cedē te vel efficiēte. ⁊ ſic prius fuiſſe volēs ꝙͣ generans. qd̓ falſum eſt. igit̉ ꝓpoſitio apparet vera. Hic querit̉ an pater potuerit vel voluerit gignere filium. Ic ſolet queri ꝯī. vIſ. a quibuſdam. vtrum pater po tuerit vl̓ voluerit generare filiū Si enim inquiūt potuit vel voluit genera re filium. ergo potuit aliquid ⁊ voluit: qd̓

DI. nec voluit nec potuit filius. Nam filiꝰ nec potuit nec voluit generare filium. Cui ver ſutie facile reſpōdemus dicentes. poſſe vel velle generare filium: nō eſt aliqͥd poſſe vel velle ſubiectum potētie vel voluntati. Eſt tn̄ aliqͣ potentia vel volūtas.ſ. poſſe vl̓ vel le gignere filiū. ⁊ iō diſtinguēda eſt intelli gentia p̄poſiti ꝟbi. poſſe vel velle gignere. filiū. ⁊ poſſe vl̓ velle aliqͥd. Neqꝫ em̄ gene ratio filij aliqͥd eorū eſt: q̄ ſubiecta ſunt di uine potētie ⁊ volūtati. nec eſt aliqͥd inter oīa vel de oībus. ſꝫ ſuꝑ oīa ⁊ an̄ oīa. Non em̄ an̄ voluit vl̓ potuit qͣꝫ genuit. ſicut nec an̄ fuit qͣꝫ genuit. qꝛ ab eterno fuit ⁊ ab eter nō genuit. Ex ſimili qͦꝫ hͦ videre poſſumꝰ Pr em̄ pōt eſſe pr̄: ⁊ vult eſſe pr̄. filiꝰ auteꝫ nec pōt nec vult eſſe pr̄. gͦ pr̄ pōt vl̓ vult eē aliqͥd qd̓ non pōt vel vult eſſe filius. nō ſeqͥ tur. qꝛ eſſe pr̄em non eſt eſſe aliqͥd: ſꝫ pōt eē ad aliqͥd. vt in ſequēti oſtendet̉. Ponit quedaꝫ verba Augu. vn̄ pōt moueri auditor. Sed vehementer nos mouet qd̓ Augꝰ. ait in. j. li. ꝯͣ Maxi minum: qui aſſerebat patrem potentiorem eſſe filio. eo ꝙ filiū genuit deū creatorē. filiꝰ aūt non. dicebatqꝫ pr̄em potuiſſe gignere: nō filiū. ⁊ ideo potentiorē eſſe filio. Ad qd̓ Auguſti. reſpondēs Augꝰ. dicere videt̉ ꝙ filiꝰ etiā potuit gignere. volens oſtendere pr̄eꝫ eſſe non potentiorem filio: his ꝟbis. Abſit vt ideo potentior ſit pater filio. ſicut putaſ. qꝛ creatorem genuit pr̄. filius aūt non genuit creatorem. neqꝫ em̄ non potuit: ſꝫ nō opor tuit. Uide ⁊ diligenter attende hec verba Auguſti. nō em̄ nō potuit. ſꝫ nō oportuit. Uidet̉ em̄ dicere ꝙ filius potuit gignere: ſꝫ non opor tuit: ⁊ ita potuit qd̓ non oportuit. Quare aūt non oportuit: ſubdit dicens. Immode rata em̄ eſſet diuina generatio ſi genitus fi lius nepo:em̄ gigneret patri. quia ⁊ ip̄e ne pos niſi auo ſuo pronepoteꝫ gigneret. ẜm veſtram mirabilem ſapientiam: impotens diceret̉. Similiter etiam ille ſi nepotē non gigneret auo ſuo. ⁊ ꝓnepotem proauo ſuo non a vobis appellaretur omnipotens. nec impleretur generationis ſeries. ſi ſemꝑ al ter ex altero naſceret̉. nec cam ꝑficeret vl lus. ſi non ſufficeret vnus omnipotēs. Ita qꝫ omnipotentem genuit filium patris na tura nō fecit. VII Opponitur predictis verbis Au guſtini. Hoc autē videtur quibuſdā non poſſe ſtare.ſ. ꝙ filius potue rit gignere. Si em̄ potuerit filius gignere potuit eſſe pater. ⁊ ſi potuit eſſe pater: po tuit gͦ eſſe pater vel ſui vel patris vl̓ ſpūſſā cti: vel alicuius alius. Sꝫ alius nō. qꝛ nul lus alius ſꝑ fuit. Nec patris. qꝛ pr̄ eſt in genitus ⁊ innaſcibil̓. Nec ſui. qꝛ nulla res ſeip̄am gignere pōt. Nec ſpūſſancti. qꝛ na ſei non potuit. Si em̄ naſci potuit. potuit eſſe filius. ⁊ itamutabil̓ eſſe potuit. Hic querit̉ quomō intelligenda ſint. Quo ergo accipie tur qd̓ ſupra dictū eſt. nō em̄ non potuit gi gnere. ẜ nō oportuit. qͣſi potuit: ſꝫ nō opor tuit. Nō eſt nobis ꝑſpicuum aꝑire quo ſit hoc verū. ⁊ ideo ſub ſilentio potius eſſet p̄ tereundū: niſi me ſuꝑ hoc aliquid loqͥ cō geret inſtantia querentiū. Hic aperitur ex quo ſenſu accipi enda ſint. Poteſt ergo ſic in telligi. Nō em̄ nō potuit. ẜꝫ nō oportuit.i. nō ex impotētia ſui fuit ꝙ filius nō genuit ſꝫ ei nō cōueniebat. ſicut deꝰ filiꝰ nō eſt de pr̄. nec tn̄ hoc ex impotētia ſui eſt. Nam et̓ pr̄ ſil̓r nō eſt filius. nec hͦ eſt ex impotentia MMamimnꝰ oa patris. Sed q̄rit Maximinꝰ arrianorum 2. p̄s ep̄s. Un̄ gͦ eſt ꝙ pr̄ nō pōt eſſe filius: vel fi lius pr̄: Non vtiqꝫ ex impotētia. ſed pr̄i ꝓ prietate generationis pater eſt: qua opor tet eū nō eſſe filiū. ⁊ filius ꝓprietate natiui tatis filius eſt: qua oportet eum nō eſſe pa trem. de quibus ꝓprietatibus poſtea ple nius tractabit̉. Utrum pater natura ſit potēs gi gnere filium. et an hoc ſit aliqua potentia que ſit in filio. Iteꝫ querit̉ a que buſdam. Si pater potens ſit natura gigne

LI. re filium. ⁊ an hec ſit aliqua potētia q̄ ſit in filio: Ad qd̓ dicimus qꝛ pr̄ non eſt potēs niſi natura. eius em̄ potentia natura eſt vl̓ eſſentia. At inquiūt illi. Si potēs ē gigne re: hꝫ gͦ potentiam gignendi. Filiꝰ aūt non hꝫ potentiam gignendi ſi non pōt gignere hꝫ gͦ aliquā potentiā pr̄ quam nō hꝫ filius Non ſequit̉. Eandem em̄ potentiā hꝫ pe nitus filius quam ⁊ pr̄. qua pr̄ potuit gi gnere. ⁊ filius gigni potuit. Eadem em̄ po tentia eſt in filio: qua potuit gigni que eſt ī Oppoſitō patre qua potuit gignere. Sed contra hoc opponit̉. Aliud eſt poſſe gignere: aliud eſt poſſe gigni. qꝛ aliud eſt gignere. aliud gi gni. Hoc diſtinguendū eſt. Si em̄ cū dicit̉ aliud eſt poſſe gignere. aliud poſſe gigni: aliam ſignifices potentiā qua pr̄ potēs eſt gignere. ⁊ aliā qua filius potēs eſt gigni: falſus eſt intellectus. Si aūt dicas patrem poſſe habere aliam ꝓprietatem ſiue notio nem qua genitor eſt. ⁊ filiū aliū qua genitꝰ eſt: verus eſt intellectus. Aliam em̄ hꝫ pa ter ꝓprietatem qua pater eſt. aliam filius qua filius eſt. Quomō ſit intelligendum filius. habet vel non habet potentiā ge nerandi. Ita etiā cū dicitur filius nō habet potentiā generandi quam pater habet: duplicit̓ intelligi pōt. Si eniꝫ dicatur. non hꝫ filius potentiā generandi quam ⁊ pr̄.ſ. qua potens ſit ad generāduꝫ id eſt vt genuerit vel vt generet ſicut pat̓: verum eſt. Si ꝟo intelligatur ſic. nō hꝫ po tentiam qua poſſit gigni. vel genitus eſſe qͣ eadem pater potens eſt vt genuerit vel vt gigneret: falſum eſt. Sicut dicitur. pat̓ ha bet potentiam qua poteſt eſſe pater. filius ꝟo non habet potentiam qua poſſit eē pa ter. ⁊ econuerſo. filius habet potentiā qua poteſt eſſe filius. pater ꝟo non habꝫ poten tiam qua poſſit eſſe filius. habet ergo ali quam pater quam non habet filius: ⁊ ecō uerſo. Abſit: quia eadem eſt potentia pr̄is qua poteſt eſſe pater. ⁊ filij qua poteſt eſſe filius. Ita etiam eadem eſt voluntas: qua pater vult eſſe pater non filius. ⁊ filiꝰ vult eſſe filius non pater. ⁊ eadem eſt voluntas filij quā vult eſſe genitus ⁊ patrem genuiſ ſe. ⁊ patris qua vult eſſe genitor ⁊ filiuꝫ ge nitum eſſe. Iſta ē ſeptima diſtinctio. In qua magiſter oſtenſo qualit̓ pr̄ genuit filium quo ad vir tutem ſeu potentiā intellectualem. hic on̄dit de potē tia eius generādi naturali. Et circa hoc tria facit. Primo inquirit an potentia generandi ſit in filio. Secūdo oſtendit ꝙ non generare nō ſit impotentia in ip̄o filio. Tertio reddit rationē de ſuo dicto. Pri. mum facit a pͥncipio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Sꝫ vehe menter nos mouet. Scd̓m ſubiūgit vſqꝫ ibi. Item q̄ ritur a qͥbuſdam. Tertium ꝟo ab inde vſqꝫ ad fineꝫ diſtinctionis. In ſpeciali ſententia magiſtri ſumma rie ſtat in tribus ꝓpoſitionibus. quaꝝ pͥma eſt hec Non eſt ſimplicit̓ quid: ſed eſt ad aliqͥd patrem poſſe aut velle filium generare. Iſtam ꝓpoſitionem ꝓſe quitur magiſter querens an pater potuit ⁊ voluit fi lium generare. Si ſic. ergo pater voluit ⁊ potuit alt̓ quid quod non potuit nec voluit filius. Ul̓ oportet etiam filiū poſſe ⁊ velle generare. qd̓ eſt incōueniēs Uel oportet dicere ꝙ filius ſit impotens. Huic diffi cultati rn̄det mgr̄ dicens. ⁊ dato ꝙ pater poſſet ge nerare ⁊ non filius. adhuc non ſequeret̉ pr̄eꝫ aliqͥd poſſe quod non poſſet filius: qꝛ poſſe ⁊ velle patrem generare nō eſt ꝓprie aliqͥd ſed ad aliquid. ergo nō poſſe ⁊ non velle generare non arguit impotentiam in filio. vt aſſumit̉ in queſtione p̄dicta. Pro huiꝰ ar gumenti euidentia ſciendū eſt ꝙ quicqͥd eſt in diuīs eſt eſſentia vel relatio. ⁊ ergo quicqͥd conuenit deo: hoc conuenit ſibi vel relatione eſſentie. ⁊ tūc eſt con mune tribus ꝑſonis. vel relatione relatiōis: ⁊ tūc nō oportet ꝙ quodlibet tale ſit cōmune tribus ꝑ ſonis Tum ergo poſſe generare non ſit aliqͥd in diuinis.i. non eſt aliquid ſpectans ad eſſentiaꝫ. ſed potius ad aliquid ſpectans. id eſt ꝑtinens ad relationem.ſ. ad paternitatem. non eſt inconueniens ꝙ non conueni at filio. qꝛ illa ꝓprietas.ſ. paternitas nō ſpectat ad filium. ⁊ ꝑ conſequens hec ꝓpoſitio pͥma eſt vera. Secunda ꝓpoſitio eſt hec. Ꝙ filius non poteſt nec vult generare. Hoc non debemus ſibi ad impotētiā ſed potius ad conditionis proprietatem imputare. Hanc ꝓpoſitioneꝫ ꝓbat mgr̄ autoritate beati Au guſtini dicētis. ꝙ filius potuit generare. ſꝫ nō opor tuit ip̄m generare. eo ꝙ tunc inordinata ⁊ ſuperflua fuiſſet diuina generatio. ſi filius genitus nepotē ge neraret patri. Et dicit poſtea magiſter ꝙ iſta ꝟba Auguſtini ſunt ſic intelligenda. non em̄ non potuit: ſed non oportuit. id eſt non conueniebat proprieta ti eius qua eſt filius ⁊ non pater. que ꝓprietas deſi neret ꝙͣ cito generaret. Et concludit ꝙ ſicut non ar guit impotentiam in pr̄e ꝙ non poteſt eſſe filius: ita econtra non eſt impotentie in filio ꝙ non poteſt eſſe pater. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Vnam ⁊ eandem et equalem potentiam generandi fore in patre et filio poſſumus affirmare. Iſtam ꝓpoſitionem mgr̄ inue ſtigat inquirendo: an potentia generandi in pr̄e ſi aliqua potentia in filio. Et reſpondet ꝙ vna ⁊ eadē ſit potentia qua pater poteſt generare. ⁊ qua filius poteſt generari. cum in patre ⁊ filio non ſit niſi vna ſapientia natura ⁊ potentia. Vel ſic reſpondet mgr̄ ꝙ potentia generandi cum natura dicit ꝓprietatē. referendo igitur intellectum ad proprietatem nō eſt potentia generandi in filio. quia ſic eſt aliud poſſe geneeare: ⁊ poſſe generari. referendo ꝟo ad natu ram idem ſunt. igit̉. De veritate et proprietate et incō mutabilitate et ſimplicitate eſſen tie dei.

DI. Unc de veri D I. VIII. tate ſiue ꝓprietate ſiue incōmu tabilitate atqꝫ ſimplicitate diui ne nature ſiue ſb̓e ſiue eſſentie agendū eſt. Auguſti. Eſt itaqꝫ deus vt ait Augꝰ. in. v. li. de tri nitate. ſine dubitatione ſub̓a. vel ſi melius hoc appellat̉ eſſentia. quam greci vſiā vo cant. Sicut em̄ ab eo qd̓ eſt ſaꝑe dicta ē ſa pientia. ⁊ ab eo qd̓ eſt ſcire dicta eſt ſciētia ita ab eo qd̓ eſt eſſe dicta eſt eſſentia. Et qͥs magis eſt qͣꝫ ille qui dixit famulo ſuo Ego ſum qͥſum: ⁊ dices filijs iſrl̓. qui ē miſit me ad vos. Ip̄e vere ac ꝓprie dicit̉ eſſentia: Un̄ Hiero. cuiꝰ eſſentia nō nouit p̄teritū vel futūruꝫ. ad marcellā Un̄ Hiero. ad Marcellā ſcribēſ ait. De ſcribens ait. ſolus qͥ exordium non hꝫ: vere eſſentie no men tenuit. qꝛ in eius comꝑatiōe qͥ vere ē. qꝛ incōmutabil̓ eſt. quaſi non ſunt q̄ muta bilia ſunt. De quo em̄ dicit̉ fuit. non eſt. ⁊ de quo dicit̉ erit: nondū eſt. Deꝰ aūt tm̄ ē qͥ nō nouit fuiſſe vel futurū eſſe. Solus er go deus vere eſt: cuius eſſentie comꝑatuꝫ noſtrū eſſe non eſt. Qualiter intelligenda ſint verba Hiero. querendū eſt. Hic diligenter ad uertendū eſt: quomō intelligi debeant illa ꝟba Hiero.ſ. deus tm̄ eſt: ſi nō nouit fuiſ ſe vel futurū eſſe. tanqͣꝫ nō poſſe dici d̓ deo fuit vel erit. ſed tantū eſt. cū de eo ſcriptum frequent̓ reperiamus. fuit ab eterno. fuit ſp. ⁊ erit in ſecula. ⁊ hmōi. Unde videt̉ ꝙ non eſt tm̄ dicendū de deo. fuit: vel eſt: vl̓ erit. Si em̄ diceret̉ tm̄ fuit: putaret̉ ꝙ de ſierit eſſe. Si diceret̉ tantū eſt: putaret̉ ꝙ non ſemꝑ fuerit. ſed eſſe ceperit. Si tantuꝫ diceret̉ erit: putaret̉ non eſſe modo. Dica tur ergo quia ſemꝑ fuit. eſt ⁊ erit. vt intelli gatur quia nec cepit: nec deſijt: nec deſinit Auguſti. nec deſinet eſſe. De hoc Augꝰ. ſuꝑ Iohan nem ita ait. Cum de ſempiterna re ꝓprie di catur eſt. ẜm nos bn̄ dicit̉: fuit ⁊ erit. fuit quia nūqͣꝫ deſijt. erit: quia nūqͣꝫ deerit. eſt quia ſemꝑ eſt. non p̄terijt: quaſi quod nō maneat. non oriet̉: quaſi quod non erat. Cum ergo noſtra locutio ꝑ temꝑa varie tur. de eo vere dicunt̉ verba cuiuſſibꝫ tem poris. qui nullo temꝑe defuit veī deeſt. vl̓ deerit. ⁊ ideo nō eſt mirū ſi de ſpū veritatꝭ veritas loquens dixit ꝑ futurum. Quecū qꝫ audiet loquet̉. Audiet.ſ. ab eo a quo ꝓ cedit. Audire illius eſt ſcire. idem etiaꝫ eſſe VIII A quo ergo eſt illi eſſentia. ab illo audien tia. id eſt ſcientia: que non eſt aliud qͣꝫ eſſe tia. Audiet ergo. dixit de eo quod audiuit ⁊ audit. id eſt quod ſemꝑ ſciuit: ſcit ⁊ ſciet. Ecce hic dicit Augꝰ. verba cuiuſlibet tem poris dici de deo. ſed tn̄ ꝓpͥe eſt. Illud er Hic aperit go quod Hiero. dicit ita intelligendū eſt. quō ſint ītel Nō nouit fuiſſe vel futurū eſſe: ſed tm̄ eſſe ligenda. id eſt cum d̓r de deo ꝙ fuit vel erit. nō eſt ī telligendū ꝙ p̄terierit vel futurus ſit. ſꝫ ꝙ exiſtat ſimpliciter ſine aliquo temꝑali mo tu. Licet em̄ verba ſubſtantiua diuerſorū tempoꝝ de deo dicant̉. vt fuit. erit. ē. erat̉ non tn̄ tꝑales motus eſſe diſtinguūt.ſ. p̄t. ritum vel futurū. vel p̄teritū imꝑfectū. vel p̄teritū ꝑfectum. vel p̄teritum pluſqͣꝫper fectum: ſed eſſentiā ſiue exiſtentiā ſue diui nitatis ſimplicit̓ inſinuāt. Deus ergo ſolꝰ ꝓprie dicit̉ eſſentia vel eſſe. Un̄ hylarius Hylarius in. vij. li. de tri. ait. Eſſe nō ē accidēs deo. ſꝫ ſubſiſtens veritas ⁊ manens cauſa. ⁊ na tural̓ generis ꝓprietas. Hic de incōmutabilitate. c Dei etiā ſolius eſſe tia incōmutabil̓ dicit̉ ꝓprie. qꝛ nec mutat̉ nec mutari poteſt. Unde Augꝰ. in. v. lib̓. Auguſti. de trini. Alie inquit eſſentie vel ſubſtantie capiūt accidentia quibus in eis fiat vl̓ ma gna: vel quantacūqꝫ mutatio. Deo autem aliquid huiuſmodi accidere non pōt. ⁊ iō ſola ſubſtantia vel eſſentia que eſt deus in commutabilis eſt. cui profecto maxime ac veriſſime competit eſſe. Quod enim muta tur: non ſeruat ipſum verum eſſe. ⁊ quod mutari poteſt: etiaꝫ ſi non mutetur: poteſt quod fuerat non eſſe. Ideoqꝫ illud ſolum quod non tantū non mutatur. verūetiam mutari omnino non poteſt: veriſſime dici tur eſſe. id eſt ſubſtantia patris ⁊ filij ⁊ ſpi rituſſancti. Ideoqꝫ apoſtolus loquens de deo: ait. Qui ſolus habet immortalitatē. Vt eniꝫ ait Auguſtinus in libro primo de trinitate. Cum anima quodāmodo īmor Auguſti. talis eſſe dicatur ⁊ ſit. non diceret apoſto Que ſit ve lus. ſolus deus hꝫ immortalitatem. niſi qꝛ ra immorta litas q̄ ī ſolo vera immortalitas incōmutabilitas ē quā creatore eſt. nulla poteſt habere creatura. quoniaꝫ ſo quem nō eſt tranſmutatio: nec viciſſitudi ꝯª cobus lius creatoris eſt. Vnde Iacobꝰ ait. Apd̓ nis obumbratio. Et Dauid Mutabis ea ⁊ mutabunt̉: tu aūt idem ip̄e es. Iō Au guſti. ſuper Gen̄. dicit. ꝙ deus nec per lo

LI. ca nec ꝑ tꝑa mouet̉. creatura ꝟo ꝑ loca et tꝑa. Et ꝑ tꝑa moueri eſt ꝑ affectiōes com mutari. Deus aūt nec loco nec affectione mutari poteſt: qui per ꝓphetam ait. Ego deus ⁊ nonͣ vtor: qui eſt immutabilis ſolꝰ. vnde recte ſolus dicit̉ habere immortalita tem. In omni eniꝫ mutabili natura(vt ait Augꝰ. ꝯtra Maximinum) nōnulla mors eſt ip̄a mutatio. quia facit aliquid in ea nō eſſe quod erat. Vnde ⁊ ip̄a aīma humana que ideo dicit̉ immortalis: qꝛ ẜm modum ſuum nunqͣꝫ deſinit viuere. habet tn̄ quan dam morteꝫ ſuam. qꝛ ſi iuſte viuebat ⁊ pec cat: morit̉ iuſticie. ſi peccatrix erat ⁊ iuſtifi cat̉: morit̉ pctō. Vt alias eius mutatiōes taceam. de qͥbꝰ mō longū eſt diſputare. Et creaturaꝝ natura celeſtiū mori potuit. qͥa peccare potuit. Nā ⁊ angeli peccauerunt: ⁊ demones facti ſunt. quoruꝫ eſt diabolus pͥnceps: ⁊ qͥ non peccauerunt: peccare po tuerūt. ⁊ cuicūqꝫ rationali creature p̄ſtat̉ vt pactarenon poſſit: nō eſt hoc nature ꝓ prie: ſed dei gratie. Et ideo ſolus deus(vt ait apl̓us) habet immortalitatem. qui non cuiuſqͣꝫ gr̄a: ſed natura ſua. nec potuit nec poteſt aliqͣ cōuerſione mutari. nec potuit nec poterit aliqua mutatiōe peccare. Pr inde vt ait Augꝰ. in. j. li. de tri. Subſtātiā dei ſine vlla cōmutatione mutabilia faciē tem. ⁊ ſine vllo ſuo tꝑali motu tꝑalia creā tem intueri ⁊ noſſe. licet ſit difficile oportꝫ. Uere gͦ ac ꝓprie immutabil̓ eſt ſola diuini tatis eſſentia. quę ſine ſui mutatiōe cūctas condidit naturas. Hic de ſimplicitate. Eadēqꝫ ſola ꝓprie ac vere ſimplex eſt. vbi nec partiū nec ac cidentiū: nec quarūlibet formaꝝ vlla ē di uerſitas ſiue variatio vel ml̓titudo. Vt au tem ſcias quomō ſimplex ſit illa ſb̓a: te do Quare cres tura ſit ml̓tiꝰ cet Augꝰ. in. vj. li. de tri. Animaduerte pri plex ⁊ n̄ ſimꝰ mo quare oīs creatura ſit ml̓tiplex: ⁊ nul lo modo vere ſimplex. ⁊ pͥmum de corꝑalꝰ Hic d̓ corꝑ poſtea de ſpūali creatura. Corꝑalis vtiqꝫ li on̄dit̉ qͣre creatura ex ꝑtibus cōſtāt. ita vt ſit ibi alia ſit multiplex ꝑs minor: alia maior. ⁊ maius ſit totuꝫ qͣꝫ quelibet ꝑs. ⁊ in vnoquoqꝫ corꝑe alid̓ eſt magnitudo: aliud color: aliud eſt figura. Poteſt em̄ ⁊ minuta magnitudine mane re idem color ⁊ eadem figura. ⁊ colore mu tato manere eadem figura: ⁊ eadeꝫ magni tudo. Ac ꝑ hoc multiplex eſſe cōuincit̉ na tura corꝑis. ſimplex aūt nullo mō. Hic de ſpūali creatura on̄dit quō ſit multiplex et nō ſimplex. Auguſti. Creatura quoqꝫ ſpūalis vt eſt aīma: in comꝑatiōe qͥdē cor poris eſt ſimplex. ſine comꝑatione ꝟo cor poris eſt ml̓tiplex ⁊ nō ſimplex. Que ideo ſimplex dicit̉ reſpectu corꝑis. qꝛ mole nō diffundit̉ ꝑ ſpaciū loci. ſꝫ in vnoqͦꝫ corꝑe in tota aīa eſt. ⁊ in qͣlibet eius ꝑte tota eſt. Et iō cū ſit aliqͥd in quauis exigua ꝑticl̓a corꝑis qd̓ ſentiat aīa. qͣꝫuis non fiat in toto corꝑe. illa aūt tota ſentit. qꝛ totam nō latet Sed tn̄ nec in ip̄a aīma vere ſimplicitas ē Cum em̄ aliud ſit artificioſum eſſe. alid̓ in ertem. aliud acutum. aliud memorē. aliud cupiditas. aliud timor. aliud leticia. aliud triſtīcia. poſſuntqꝫ hec ⁊ alia hmōi īnume rabilia in aīme inueniri natura. ⁊ alia ſine alijs. ⁊ alia magis. alia minus. Manife ſtum eſt nō ſimplicē: ſꝫ ml̓tiplicē eē naturā. Nihil em̄ ſimplex mutabile ē. oīs aūt crea Quō deus tura mutabil̓ eſt. nulla gͦ creatura vere ſim ſimple plex eſt. Deus ꝟo ⁊ ſi multiplex dicat̉. ve re tn̄ ⁊ ſumme ſimplex ē. Dr̄ em̄ magnus. bonꝰ. ſapiēs. btūs. verꝰ. ⁊ qͥcqͥd alid̓ nō in digne dici vid̓r. ſed eadem magnitudo eiꝰ eſt que ſapīa. Nō em̄ mole magnꝰ eſt: ſꝫ ꝟ tute. ⁊ eadē bonitas q̄ ſapīa ⁊ magnitudo ⁊ veritas. ⁊ non eſt ibi aliud ip̄m btm̄ eſſe. ⁊ aliud magnū. aliud ſapientē. aut veruꝫ. aut bonū. eſſe aut omnino eſſe. Qualiter deꝰ cū ſit ſimplex. mul tiplex tamen dicat̉. Hic diligenter no tādum eſt cū dicat Augꝰ. ſolum deuꝫ vere ſimplicem eſſe. cur dicat eūdem ml̓tiplicit̓ dici? Sed hoc nō ꝓpter diuerſitatem acci dentiū vel partiū dicit: ſed ꝓpter diuerſita tem ac ml̓titudineꝫ noīm: que de deo dicū tur. q̄ licet multiplicia ſint. vnum tn̄ ſignifi cant.ſ. diuinā naturā. Hec em̄ non ita acci piunt̉ cū de illa incōmutabili eternaqꝫ ſb̓ ſtātia incōꝑabilit̓ ſimpliciore qͣꝫ ē hūanuſ animus dicunt̉. quemadmodū cū de crea turis dicunt̉. Vnde Augꝰ. in. vj. libro de Auguſti. trini. Deo inquit eſt hoc eſſe quod eſt for tem eſſe. vel ſapientem eſſe. vel iuſtum eſſe. ⁊ ſi qͥd de illa ſimplici multiplicitate vl̓ ml̓ tiplici ſimplicitate dixeris. quo ſubſtantia eius ſignificet̉. Humano aūt aīo nō ē hoc eſſe quod eſt fortem eſſe. aut prudentē. aut

L L 3 iuſtum. Poteſt em̄ eſſe animus: ⁊ nullam iſtarū habere ꝟtutem. Tāta ē dei ſimplicitas ꝙ nulli pre dicamentorū ſubijcit̉. Ꝙ autem in natu ra diuina nulla ſit accidentiuꝫ diuerſitasˡ. nullaqꝫ penitus mutabilitas: ſꝫ ꝑfecta ſim Auguſti. plicitas: oſtendit Augꝰ. in. v. li. de tri. di. Intelligamus deū quantū poſſumꝰ: ſine qͣlitate bonū. ſine qͣꝫtitate magnū. ſine īdi gentia creatorē. ſine ſitu p̄ſidentē. ſine ha bitu omīa ꝯtinentē. ſine loco vbiqꝫ totuꝫ. ſine tꝑe ſempiternū. ſine vlla ſui mutatōne mutabilia facientē. nihilqꝫ patientē. Quiſ qͥs deū ita cogitat. ⁊ ſi nōdū pōt oīno inue nire qͥd ſit. pie tn̄ caueat qͣꝫtū pōt aliqͥd de illo ſentire qd̓ nō ſit. Ecce ſi ſubtilit̓ inten das: ex his atqꝫ p̄dictis apit̉ illa predica menta artis dialetice dei nature mīme con uenire: que null̓ eſt ſubiecta accidētibus. Ꝙ deus nō ꝓprie ſed abuſiue dici tur ſubſtantia. Unde nec proprie Auguſti. dicit̉ ſb̓a: vt Augꝰ. on̄dit in lib̓. vij. de tri. Sicut ab eo qd̓ eſt eſſe appellat̉ eēntia. ita ab eo qd̓ eſt ſubſiſtere ſb̓aꝫ dicimꝰ. ſi tn̄ di gnum eſt vt deꝰ dicat̉ ſubſiſtere. hoc eni de his rebus recte intelligit̉: in qͥbus ſub iectis ſunt ea q̄ in aliqͦ ſb̓iecto eſſe dicunt̉ ſic̄ in corꝑe color aut forma. Corpus enim ſb̓ſiſtit. ⁊ ideo ſb̓a eſt. Res ꝟo mutabiles neqꝫ ſimplices: ꝓpͥe dicunt̉ ſb̓e. Deꝰ autē ſi ſubſiſtit vt ſb̓a ꝓprie dici poſſit. ineſt in eo aliqͥd tanqꝫ in ſubiecto. ⁊ nō ē ſimplex: Nephas aūt eſt dicere: vt ſubſiſtat deus ⁊ ſubſit bonitati ſue. atqꝫ illa bonitas non ſubſtantia ſit: vel potius eſſentia. Neqꝫ ī ſe deus ſit bonitas ſua. ſed in illo fit tanqꝫ in ſubiecto. Unde manifeſtuꝫ eſt deū abij ſiue ſubſtantiam vocari. vt nomine vſita tiore intelligatur eſſentia quod vere ac ꝓ prie dicitur: ita vt fortaſſe ſoluꝫ deum dici oporteat eſſentiam. Eſt em̄ vere ſolus. qͥa incōmutabilis eſt. Ꝙ non eſt aliquid in deo quod nō ſit deus. Huius auteꝫ eſſen VIII tie ſimplicitas ac ſinceritas tāta eſtqꝫ non eſt ī ea aliqͥd qd̓ nō ſit ip̄a. ſꝫ idē eſt hn̄s et qd̓ habet̉. Un̄ Hylarius in. vij. lib̓. de tri. Hylarius ait. Nō ex cōpoſitis deꝰ qͥ vita ē ſubſiſtit. neqꝫ qͥ ꝟtus eſt ex infimis cōtinet̉. neqꝫ qͥ lux eſt ex obſcuris coaptat̉. nec qͥ ſpūs eſt ex diſparibꝰ formal̓ eſt: totū qd̓ in eo ē vnū eſt. Idem in. viij. li. de trini. Nō humano mō ex cōpoſitis deꝰ eſt: vt in eo alid̓ ſit qd̓ ꝯdem. ab eo habet̉. ⁊ aliud ſit ip̄e qͥ habeat. ſꝫ to tum vita eſt. natura.ſ. ꝑfecta ⁊ infinita. et non ex diſparibus conſtituta. ſed viuens Boetius. ꝑ totum ip̄a. De hoc eodem Boetius in pͥ mo li. de tri. ait. Quo circa hoc vere vnuꝫ eſt in quo nullus numerus. nullū ī eo alid̓ p̄ter id quod in eo eſt. neqꝫ enim ſubiectuꝫ fieri poteſt. Augꝰ. quoqꝫ in lib̓. de fide ad Auguſti. petrum dicit. In dei ſb̓a non eſt aliqͥd qd̓ non ſit ſub̓a: quaſi aliud ſit ibi ſub̓a. aliud qd̓ accidit ſubſtantie. Sed quicqͥd ibi ītel ligi poteſt: ſubſtātia eſt. Uerum hͨ dici poſ ſunt facile ⁊ credi. videri an̄t niſi puro cor de omnino non poſſunt. Item Augꝰ. i. xv li. de trini. Sic habet̉ in natura vniuſcuiꝰ tabilis ſimplexqꝫ ſb̓a. Unde Iſidorus ait Iſidorus qꝫ triū: ꝙ qͥ habꝫ hoc ſit qd̓ hꝫ. ſicut immu Deus ſimplex dicit̉: ſiue nō amittēdo qd̓ habet. ſeu nō aliud hꝫ qd̓ nō eſt ip̄e. ⁊ alid̓ qd̓ in ip̄o eſt. Et cum tante ſimplicitatꝭ at qꝫ ſinceritatis ſit naturā diuina. eſt tn̄ in ea trinitas ꝑſonaꝝ. Un̄ Augꝰ. in li. xj. de ci. ait. Non ꝓhter hoc naturam ſummi boni ſimplicem dicimus. qꝛ eſt pater in ea ſolꝰ. aut filius in ea ſolus. aut ſpūſſanctus in ea ſolus.i. qꝛ eſt ſola iſta nominū trinitas ſiue ſb̓a ꝑſonarum: ſicut Sabelliani putauer̄t. Sed ideo ſimplex dicit̉. qꝛ eſt hoc qd̓ ha bet. excepto ꝙ relatiue queqꝫ ꝑſona ad al teram dicit̉. nec eſt ip̄a. Nam vtiqꝫ pr̄ ha bet filium: ad quem relatiue dicit̉. nec tam̄ ip̄e eſt filius. ⁊ filiꝰ hꝫ pr̄em. nec tn̄ ip̄e eſt pat̓. In quo ꝟo ad ſemetip̄m dicitur: non ad alterū. hoc eſt quod habet: ſic̄ ad ſcip ſum dicit̉. viuus habēdo vitā. ⁊ eadeꝫ vi ta eſt ip̄e. Propt̓ hoc vtiqꝫ natura hͦ dicit̉ ſimplex qd̓ nō ſit aliud hn̄s. ⁊ aliud id qd̓ habet: ſicut in ceteris rebꝰ eſt. Nō em̄ hn̄s liquorē: liquor eſt. nec corpꝰ color. nec aīa eſt ſapīa. Ecce qͣꝫta eſt idēptitas. quāta eſt vnitas. immutabilitas. ſimplicitas. puri tas diuine ſb̓e: iuxta infirmitatis nr̄e vali tudinem aſſignauimus. Iſta eſt diſtinctio octaua huiꝰ pri mi libri. In qua oſtenſo quid tenendū ſit de veritate gignētiſ: agit de nat̉a cōicata ꝑ actū generatōiſ. Et

LI. ꝙͣtum hoc cōcernit materiā pūtis diſtinctōis: tūc di uiditur in tres ꝑtes. In prima oſtendit diuine eſſen tie veritatē. In ſecunda eius nature immutabilita tem. In tertia eius ſimplicitatem. Primū facit a pͥn cipio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Dei etiam ſolius eſſētia. Secundū ab inde vſqꝫ ibi. Eademqꝫ ſola ꝓpͥe ſim plex eſt. Tertiū ab inde vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et hec eſt ſententia mgr̄i in generali. In ſpēali ꝟo ſentētia in hac diſtinctione ſummarie ꝯtinet̉ in tribꝰ ꝓpoſitiōibus. quaꝝ pͥma eſt hec. Dūtaxat deus ꝓ prie hꝫ eſſentie veritateꝫ ſine aliculꝰ nō actualitatis admixtione. Et ꝓbat̉ ſic. Illud habet ꝓprie eſſen tie veritatem ſine alicuius nō actualitatis admixtio ne. cuius eſſe reꝑtum eſt ſꝑ eſſe.i. eternaliter. ⁊ qd̓ eſt ſine p̄teritione ⁊ futuritione. ſed ſolus deus eſt hmōi. igit̉ ip̄e ſolus hꝫ eſſentie veritatem ſine alicꝰ nō actualitatis admixtionē. Tenet conſequētia. et maior. ſꝫ minorē ꝓbat mgr̄ in lr̄a ꝑ hoc ꝙ eſſentia a ꝟbo eſſendi nomen ꝓprium hꝫ. Eſſentia enim der uatur a ꝟbo Sum es eſt. Et cōfirmat ꝑ hoc ꝙ eſſe diuinū nō nouit p̄teritū neqꝫ futurū. Scd̓a ꝓpoſi tio eſt hec. Solus deus hꝫ eterne ꝑmanētie ſtabilita tem abſqꝫ cuiuſuis mutabilitatis variatiōe. Et ꝓba tur ſic. Illud ꝟtualiter hꝫ eterne ꝑmanētie ſtabilita tem qd̓ eſt ip̄m ſuū eſſe: ⁊ qd̓ impoſſibile eſt alit̓ ip̄m diſponi ꝙͣ eſt: qͣcūqꝫ etiam diſpoſitiōe. ſed ſolꝰ deus eſt hmōi. ergo ꝓpoſitio vera. Argumentum appa ret bonū. ⁊ maior vera. Et circa minoris ꝓbationē ꝓcedit mgr̄ in textu ſic. Et p̄ponit pͥmo dei eſſe om nino eſſe immutabile. qd̓ ꝓbat̉ pͥmo ꝑ hoc ꝙ diuinū eſſe eſt veriſſimū. qd̓ nō eſſet ſi poſſet mutari. Secū do ꝑ hoc ꝙ in deo nō ſunt accidētia ꝑ q̄ mutatio ī re bus cōtingit. Tertio ꝑ comꝑationem dei ad creatu ras. Nam oīs creature mutatio ſit vel ꝑ loca vl̓ per tꝑa. vel ꝑ affectiōes. ſed neutrū iſtoꝝ modorum ca dit in deo. vt ptꝫ ꝑ diuerſas ſanctorū autoritates in textu. igit̉ ſuū eſſe eſt oīno immutabile. Tertia pro poſitio eſt. Ꝙ deus hꝫ ſimplicitatē eſſentie ſine cui uſcūqꝫ multiplicitatis cōpoſitione. Et ꝓbatur ſic. Illud hꝫ eſſentie ſimplicitatē ſine cuiuſqꝫ ml̓tiplici tatis cōpoſitiōe: qd̓ nō ſolū corporū vel ſpirituū aut p̄dicamentorū multiplicitati nō ſubijcit̉. ſed etiam met eſt qd̓ in eo eſt: ſeu in eo eſſe dicit̉. ſed deus eſt hmōi. igit̉ ip̄e hꝫ ſimplicitatē ſine cuiuſqꝫ ml̓tiplicita tis cōpoſitiōe. Argumentū ptꝫ ⁊ maior. Et minorē exequēs mgr̄ in lr̄a ꝓponit: ꝙ diuina eſſentia vere ⁊ ꝓpͥe ſimplex eſt. eo ꝙ in deo nulla eſt diuerfitas ꝑ tium. accidentiū. formarū. Scd̓o ꝓbat idē ꝑ cōꝑa tionem ip̄ius ad multiplicitatē creature ſpūalis. in qͣ licet nō ſit diuerſitas ꝑtium ſicut in creatura cor porali ꝓpt̓ eiꝰ ſimplicitatē: cū tota ſit vbicūqꝫ ſit: ſic̄ aīa rōnal̓ d̓r eſſe tota in toto corꝑe. ⁊ tota in qͣlibet eiꝰ ꝑte. eſt tn̄ in ea diuerſitas accidentiū. ſic̄ mgr̄ de clarat ꝑ exēplū de diuerſis aīe affectiōibꝰ. Poſtea on̄dit ꝙ hmōi ſimplicitati nō repugnat ml̓tiplicitas noīm qͥ de ip̄o dicunt̉: eo ꝙ oīa vnū ſignificāt. Et ꝙ nulla accidētia ſint in ip̄o on̄dit: diſcurrēdo ꝑ ſingu la p̄dicamēta accidētis. Et etiā ꝙ ſub̓a impropͥe d̓r de oco on̄dit. qꝛ accidēti ſubſtat ip̄a ſub̓a. Et addit ꝙ ip̄a dei ſimplicitas ꝑſonaꝝ pl̓alitatem nō excludi Et ꝙ nō ſit aliqͥd in deo qd̓ nō ſit deus. igit̉ ⁊cͣ. De diſtinctōe triū ꝑſonarū. a DI. IX. UNCAd dIIFI ctionē triū ꝑſonaꝝ accedamus Teneamꝰ gͦ vt docet Augꝰ. ī li. Auguſti. de fide ad petrū. pr̄em ⁊ filiū ⁊ ſpm̄ſanctū vnū effe deū naturalit̓. nec tn̄ ip̄m patrem eſſe qͥ filius eſt. nec filium eſſe ip̄m qui pat̓ eſt. nec ſpūmſanctum eſſe ip̄m qui pater eſt aut filius. Una em̄ eſt eſſentia pr̄is ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti. In qͣ nō eſt aliud pr̄. aliud filiꝰ aliud ſpūſſanctus. qͣꝫuis ꝑſonalit̓ alius ſit pater. alius filius. alius ſpūſſanctus. Hic de eternitate filij cū pre. b Genitus eſt eniꝫ a patre filius. ⁊ ideo alius. nec tn̄ an̄ fuit pa ter qͣꝫ filius. Coeterne enim ſunt ſibi tres ꝑ ſone. Argumentatio arrianorū. c Sꝫ contra hoc in quit hereticus. vt refert Amb̓. in. j. lib̓. de Am bro trini. Omne qd̓ natum eſt pͥncipium hꝫ. ⁊ ideo qꝛ filius natus eſt: pͥncipium habꝫ. et eſſe cepit. qd̓ hereticorū ore ſic dictum eſt. Nam ip̄e Arrius(vt meminit Augꝰ. ī. vj. li. de tri.) dixiſſe fert̉. Si filiꝰ eſt: natꝰ eſt. ſi natus eſt: erat qn̄ non erat filius. Reſpōſio Auguſtini catholica. d Qui hoc dicit̉ NoN Auguſti. intelligit etiā natū eſſeʳ deo: ſempiternuꝫ. eē vt ſit coeternꝰ pr̄i filius. ſic̄ ſplendor q gignit̉ ab igne atqꝫ diffundit̉: coeuus ē il li. ⁊ eſſet coeternus ſi ignis eſſet eternus. Oppoſitio Aug. cōtra hereticū. e Si dei filius Iteꝫ. inqͥt Augꝰ. ꝟtus ⁊ ſapīa dei eſt. nec vnqͣꝫ fuit deꝰ ſine ꝟtute ⁊ ſapīa. coet̓nꝰ eſt deo pr̄i filius. Dicit aūt apl̓s xp̄m eē dei ꝟtu tem ⁊ dei ſapīaꝫ. Aut gͦ nō fuit qn̄ nō fuit filiꝰ. aut aliqn̄ deꝰ nō habuit ꝟtutē ⁊ ſapi entiā. qd̓ demētis ē dicere. Cōſtat enim qꝛ ſꝑ habuit ſapīam. ſꝑ gͦ habuit filium. Reſpōſio Ambro. ad idem auto ritate fulta. Eidem quoq Ar Ambro. S rianice queſtioni Ambro. in hunc moduꝫ reſpondet. Ego inquā filium eſſe natū con fi: eor. quod reliquum eſt impietatis: hor reſco. Scriptum eſt em̄ in veteri teſtamē

DI. to. vt vel vnū e pluribus dicaꝫ. An̄ me nō fuit alius deus: ⁊ poſt me nō erit. Quis er me inqͥt non fuit aliꝰ deus. Si pr̄. poſt me inqͥt non erit. hic pͥorem: ⁊ ille poſteriorem non habet. Inuicem em̄ in ſe: ⁊ pat̓ ī filio: Rōne vtitu Amb̓. cōtra ⁊ filius in patre cognoſcitur. Cum em̄ pa trem dixeris: eius etiam filium deſignaſti. hereticū. qꝛ nemo ip̄e pater eſt ſibi. Cum filium no minas: etiam patreꝫ fateris. quia nemo ip ſe ſibi filius eſt. Itaqꝫ nec filius ſine patre. nec pater poteſt eſſe ſine filio. Semꝑ gͦ pa ter: ſemꝑ ⁊ filius. Inuectio Ambroſij contra here ticum. Item dic inquam mihi heretice. Fuit ne quādo omnipotēs deus pater non erat. ⁊ deus erat? Nam ſi pater eſſe cepit. deus ergo pͥmo erat. et po ſtea pater factus eſt. Quomō ergo immu tabilis deus eſt? Si em̄ ante deus: poſtea pater fuit: vtiqꝫ generatiōis acceſſiōe mu tatus eſt. ſed auertat deus hāc amentiam. Ineffabile eſt quomodo filius ſit et non habeat patrē prioreꝫ. ſicut modus generationis inintelligi bilis et ineffabilis. Sꝫ queris a me in Ambro. quit Ambro. quō ſi filius ſit: non pͥorē ha beat patrem? Quero itē abs te quando v quomō filium putes eſſe generatum: Mi hi em̄ impoſſibile eſt generationis ſcire ſe cretum. Mens deficit. vox ſilet: non mea tantū: ſed ⁊ angelorum. ſupra poteſtates. ⁊ ſupra angelos. ⁊ ſupra cherubin. ⁊ ſupra ſeraphin: ⁊ ſupra omnem ſenſum eſt. quia ſcriptū eſt. Pax xp̄i ſupra omnem ſenſum eſt. Et ſi pax xp̄i ſupra omnem ſenſum eſt. quō non eſt ſupra omnē ſenſum tanta gene ratio; Tu ergo ori manum admoue: ſcru tari non licet ſuꝑna myſteria. Licꝫ ſcire ꝗ natus ſit. nō licet diſcutere quō natus ſit. Illud mihi negare nō licet. hoc q̄rere metꝰ eſt. Ineffabilis em̄ eſt illa generatio. Un̄ Eſa. Generationē eius qͥs enarrabit. Quidam preſumunt diſcutere ge nerationis ſeriem. IX Quidam tamē de go hoc dicit: pater an filius? Si filius ante. ingenio ſuo p̄ſumentes dicūt illam genera tionē poſſe intelligi ⁊ alia hmōi. Inheren tes illi autoritati Hiero. ſuꝑ Eccleſiaſten. In ſacris ſcripturꝭ qͥs ſepiſſime nō ꝓ īpoſ ſibili: ſꝫ ꝓ difficili ponit̉: vt ibi. Generatio nem eiꝰ qͥs enarrabit. Sed hoc non dixit Hiero. ideo ꝙ generatio filij eterna plene ī telligi vel explicari poſſit a quoqͣꝫ morta lium. ſed qꝛ de ea aliqͥd intelligi vl̓ dici po teſt. Quidā tamē hoc accipiūt dictum de tꝑali xp̄i generatione. Utrū debeat dici ſꝑ gignitur. vel ſꝑ genitus eſt filius. Hic queri pōt cum generatio filij a patre: nec pͥncipiuꝫ habeat nec finem. qꝛ eterna eſt. vtrū debeat dici: fi lius ſꝑ gignit̉: vel ſꝑ genitus eſt. vel ſemꝑ gignet̉: De hͦ Gregꝰ. ſuꝑ Iob ait. Dn̄s. Grego. deus ieſus in eo ꝙ ꝟtus ⁊ ſapīa dei eſt: do pr̄e an̄ tꝑa natus eſt. vel potiꝰ qꝛ nec cepit naſci: nec deſijt. dicamꝰ verius ſꝑ natꝰ. nō aūt poſſumus dicere ſꝑ naſcit̉. ne imꝑfect eſſe videat̉. At v̓o vt eternꝰ deſignari va leat ⁊ ꝑfectus. ⁊ ſemꝑ dicamus ⁊ natus. qͦ tenus ⁊ natus ad ꝑfectionem ꝑtineat. ⁊ ſꝑ ad eternitatē. qͣꝫuis ꝑ hocip̄m ꝙ ꝑfectum dicimus. multū ab illius veritatis exp̄ſſio ne deuiamus. qꝛ quod factum nō eſt: non pōt dici ꝓprie ꝑfectum. ſed balbutiēdo vt poſſumus excelſa dei reſonemus. Et dn̄s noſtre infirmitatis v̓bis ꝯdeſcendēs Eſto te inqͥt ꝑfecti ſicut ⁊ pater veſter celeſtꝭ ꝑ fectus eſt. Suꝑ illuꝫ locum etiā pſal̓. Ego hodie genui te. De hac generatiōe filij ita loquit̉ Augꝰ. Quāqͣꝫ ꝑ hoc ꝙ dicit hodie Auguſti. poſſit etiam intelligi dies ille quo chriſtus ẜm hoīem natus eſt. tn̄ qꝛ hodie p̄ſentiam ſignificat: atqꝫ in eternitate. neqꝫ p̄teritum quicqͣꝫ eſt. quaſi eſſe deſierit: neqꝫ futurum qͣſi nondū ſit. ſed pn̄s tm̄. qꝛ qͥcqͥd eternum eſt ſemꝑ eſt. diuinius tn̄ accipit̉ de ſempi terna generatione ſapientie dei. Ecce his verbis oſtendit Augꝰ. ꝙ generatio filij ſꝑ eſt. nec p̄terit: nec futura eſt. qꝛ eterna eſt. Ideo dixi genui. ne nouū putaret̉.ſ. ne vi deret̉ incepiſſe. hodie dixit. ne p̄terita ge neratio videret̉. Ex his ergo verbis pro phete: vt ait Ioh̓es Chryẜ. nihil alid̓ ma nifeſtatur: niſi qꝛ ex ip̄a eſſentia patris: ſꝑ genitus eſt filius.

LI. Origenes videtur dicere contra rium. ait enim ꝙ ſemꝑ generat̉ fi lius a patre. Origenes vero ſu Aug. in lib. 7 lxxxiij. q̄ſti. per Hieremiā dicit. ꝙ filius ſemꝑ generat̉ d̓ ſꝑ nato diſ ꝗ patre: his v̓bis. Saluator noſter eſt ſa ſerens: ait Melior ē ſę pientia dei ſapīa v̓o eſt ſplendor eterne lu pcis. ſaluator gͦ noſter ſplendor eſt claritatꝭ. natꝰ ꝙͣ quiſ Splendor aūt non ſel̓ naſcit̉ ⁊ deſinit. ſed naſcit̉. qͥa ſꝑ naſcit̉: n dū ē natꝰ. E quotiēs ortum fuerit lumen ex quo ſplen nunꝙͣ natus dor orit̉: totiēs orit̉ etiam ſplēdor clarita aut natꝰ erit tis. Sic gͦ ſaluator ſꝑ naſcit̉. Un̄ ait in li. ſi ſꝑ naſcitur Sap̄. An̄ omēs colles generat me. Nō vt Aliud enī ē naſci: aliud qͥdam male legunt: generauit. His verbis natū eē. ac ꝑ aꝑte oſtendit Origenes ſane dici poſſe et debere: filius ſemꝑ naſcit̉. Qd̓ videtur cō hoc nūꝙͣ fil us ē ſi nun trarium illi verbo Grego. p̄miſſo.ſ. nō poſ. natus ē. Fil us aūt ē: qͥa ſumus dicere ſemꝑ naſcit̉. natꝰ ē. ⁊ ſꝑ Exponit p̄miſſa verba Gregorij. lius. Sem igit̉ natꝰ eſt. ne putetur inter doctores eſſe con trarietas. Sed ne tanti auto res ſibi ꝯͣdicere in re tāta videāt̉: illa v̓ba Grego. benigne interp̄temur. Dn̄s inqͥt ie ſus an̄ tꝑa natus eſt de pr̄e. vel potius. qꝛ nec cepit naſci nec deſijt: dicamus verius Queſtio de ſꝑ natus. Sed quō verius dicit̉ hͦ.ſ. ꝙ ipſis verbis filius ſꝑ natus eſt qͣꝫ illud.ſ. ꝙ de pr̄e ante Gregorij. tꝑa natus eſt. Illud em̄ ſincera ⁊ catholi Hic ſoluit ca fides tenet ac p̄dicat. vt iſtud. Quare gͦ ait dicamus verius. cum vtrūqꝫ parit̓ ſit verum: niſi qꝛ volebat intelligi hͦ ad maio rem euidentiā ⁊ expreſſionem veritatꝭ dici qͣꝫ illud. His etenim verbis omīs calum niandi verſutia hereticis obſtruit̉ aditꝰ. quibus chriſti ẜm deitatem generatio ſi ne initio ⁊ ſine fine eſſe ac ꝑfecta mōſtrat̉ Non autē adeo aꝑte manifeſtatur veritaſ cum dicitur. filius ante tempora genitꝰ eſt de patre. vel filius ſemꝑ naſcitur de patre. Et ideo dicit Gregorius ꝙ non poſſum dicere ſemꝑ naſcitur. Non inqͣꝫ ita conue nienter. non ita congrue ad explanationeꝫ veritatis. Poteſt tamen dici ſi ſane intelli gatur. ſemꝑ enī naſcitur filius de patre. vt ait Origenes. nō ꝙ quotidie iteret̉ illa ge neratio. ſed qꝛ ſemꝑ eſt. ſꝑ ergo naſcit̉. id ē natiuitas eius ſempiterna eſt. Ꝙ filius ſꝑ generatur. confirmat̉ ex dictis Hilarij. Hylariꝰ quoqꝫ di cit filium naſci ex patre in li. vij. de trinita. his verbis. Uiuens deus ⁊ nature eterne viuentis poteſtas eſt. ⁊ qd̓ cū ſacramento ſcientie ſue ex eo naſcit̉: non potuit alid̓ eē qͣꝫ viuens. Nam cum ait. Sicut miſit me viuens pr̄. ⁊ ego viuo ꝓpter patrem. do cuit vitā in ſe ꝑ viuentē pr̄em ineſſe. Ecce hic habes qꝛ filius naſcit̉ ex patre. Iteꝫ in eodem. Cum dicit chriſtus. Sicut pr̄ ha bet vitam in ſe. ſic ⁊ filio dedit vitam habe re in ſemetip̄o. omnia viua ſua ex viuente Idē in eo teſtatus eſt. Ꝙ autem ex viuo viuū natuꝫ eſt: habet natiuitatis ꝑfectum ſine nouita te nature. Non em̄ nouum eſt quod ex vi uo generat̉ in viuū. qꝛ nec ex nihilo eſt. et vita que natiuitatem ſumit ex vita: neceſſe eſt ꝑ nature vnitatē ⁊ ꝑfecte natiuitatis ſa cramentū. vt ⁊ in viuente viuat. ⁊ in ſe ha Attende to beat vitā viuentē. Ecce ⁊ hic habes qꝛ ge tū quod ī eo nerat̉ ex viuo viuens filiꝰ. Item in eodemdeᵐ ē viuit. In deo totum qd̓ eſt viuit. deus em̄ vita eſt. ⁊ ex vita non pōt qͥcqͣꝫ eſſe niſi viuum: neqꝫ ex deriuatione: ſed ex virtute natiui tatis eſt. Ac ſi dū totū qd̓ eſt viuit. ⁊ dum totū qd̓ ex eo naſcit̉ virtus eſt. habet nati uitatem filius: nō demutatōꝫ. Et hic dicit qꝛ naſcit̉. Item in. viij. li. de tri. Donat pa ter filio tantū eſſe qͣꝫtum eſt ip̄e. cui innaſci bilitatis eſſe imaginē ſacramento natiuita tis impartit. quem ex ſe in ſua forma gene rat. Hic dicit qꝛ generat pater filiū. Breuiter docet quid de hoc cōce dendum ſit. Dicamꝰ ergo filiū natum de patre ante tempora: ⁊ ſſemꝑ na ſci de patre. ſed congruentius ſemꝑ natū. ⁊ eundē fateamur ab eterno eſſe ⁊ patri co eternuꝫ. id eſt auctori. pater em̄ generatiōe auctor filij eſt. vt in ſequenti oſtendet̉. Vt ergo pater eſt eternus: ita ⁊ filius eternus eſt. ſed pater ſine auctore. filius v̓o non. qꝛ pater innaſcibilis. filius natus. Et vt ait Hylarius in. xij. li. de tri. aliud eſt ſine au Hylarius ctore ſemꝑ eſſe eternū. aliud patri. id ē au ctori eſſe coeternū. Ubi aūt pater aucͣtorē ibi ⁊ natiuitas eſt. qꝛ ſicut natiuitas ab au ctore eſt. ita ⁊ ab eterno auctore eterna eſt natiuitas. Omne aūt quod ſemꝑ eſt: etiaꝫ eternum eſt. ſed tn̄ nō omne qd̓ eternū eſt: etiā innatū eſt. quia quod ab eterno naſcit̉ habet eternum eſſe quod natuꝫ eſt. Quod

OI. aūt nō natum eſt: id cū eternitate nō natuꝫ eſt. qd̓ ꝟo ex eterno natū eſt: id ſi nō eternū natū eſt. iam nō erit ⁊ pr̄ auctor eternꝰ. Si qͥd gͦ ei qui ab eterno patre natꝰ eſt ex eter nitate defuerit: idip̄m nō eſt auctori ambi guum defuiſſe. Quia ſigignenti eſt infini tum gignere. ⁊ naſcenti etiam infinitum na ſci eſt. Mediū em̄ qd̓ int̓ natiuitatē dei fi lij ⁊ generationē dei pr̄is: nec ſenſus admit tit. qꝛ ⁊ in generatiōe natiuitas eſt: ⁊ in na tiuitate generatio eſt. qꝛ fine vtroqꝫ neutꝝ eſt. vtrūqꝫ gͦ ſine interuallo ſui eſt. Argumentatio heretici. Sed inquiet here Rn̄ſio hila. ticus. Omne qd̓ natum eſt nō ſꝑ fuit. qꝛ ī id natū eſt vt eſſet. Nemo ambigit qͥn ea qͣ in rebus humanis nata ſunt aliqn̄ nō fue rint. Sed alid̓ eſt ex eo naſci qd̓ ſemꝑ non fuit. aliud ex eo natū eſſe quod ſemper eſt. Ibi nec ſemꝑ fuit qui pr̄ eſt. nec ſemꝑ pat̓ eſt. ⁊ qui non ſemꝑ pr̄ eſt: nō ſemꝑ genuit. Quid ſit ꝓ. vbi aūt ſemꝑ pater eſt: ſemper filius eſt. Ꝙ prium patri ſi ſemꝑ deo patri ꝓprium eſt ꝙ ſꝑ eſt pat̓. neceſſe eſt filio ſꝑ ꝓprium eſſe ꝙ ſꝑ ē filius. Quomō ergo cadet in intelligentiā noſtrā vt non fuerit ſꝑ: cui ꝓpriū eſt ſꝑ eſſe qd̓ na tum eſt. Natum gͦ vnigenitū deum confite mur. ſed natum an̄ temꝑa. nec ante eſſe qͣꝫ natum. nec ante natum qͣꝫ eſſe. qꝛ naſci qd̓ erat. iam non naſci eſt: ſed ſeip̄m demutare naſcendo. Hoc autē humanum ſenſum ⁊ ī. telligentiam excedit mundi. Non hoc ca pit ratio humane intelligentie. ſed pruden tie fidelis ꝓfeſſio eſt. Iſta eſt diſtinctio nona. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de natura cōicata ꝑ generationem: tractat de coeternitate genitoris ⁊ geniti. Et tria facit. Nam pͥmo oſtendit patris ⁊ filij coeternitateꝫ Scd̓o ſoluit inſtantie difficultatem. Tertio diſſoluit incidentis queſtionis ambiguitatem. Primū agit a pͥncipio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Sꝫ queris a me inqͥt Ambro. Scd̓m facit ab inde vſqꝫ ibi. Hic queri pōt Tertiū ab inde vſqꝫ ad finem diſtinctiōis. Et hec ē ſnīa mgr̄i in hac diſtinctiōe in generali. In ſpeciali ſnīa mgr̄i ſtax in tribus ꝓpoſitionibus. quarū pͥma eſt hec. Dei filius ab eterno a patre genitus eſt ſim pliciter patri coeternus. Et probat̉ ſic. Illud ē deo cocternū ſine quo deus nunꝙͣ fuit nec eſſe potuit. ſꝫ hic eſt filius genitus a patre. igitur ip̄e eſt patri cōe ternus. Argumentum videtur valere: ⁊ maior ē ve ra. Sed minorem ꝓbans mgr̄ in littera: proponit pͥmo ꝙ tres perſone in diuinis idem ſunt in natura. ſed diſtincte in ꝑſonalitatē. Vnde infert ꝙ licet filiꝰ ſit alius a patre: cum ſit ab eo genitus. non tamen ante fuit pater ꝙͣ filius: cum perſone diuine ſint ſibi inuicem coeterne. Poſtca excludit errorem alicuiꝰ Arrij dicentis: ꝙ ſi filius natus eſſet pͥncipium ha L beret. ⁊ per conſequens eternus non exiſteret. Hūc errorem excludit ꝑ autoritatem Auguſtini dicētis. Si filius non eſſet coeternus patri: pater fuiſſet ali quando ſine ſapientia: eo ꝙ filius ſit ſapientia pr̄is Uel pater fuiſſet aliquando ſine filio. ⁊ poſtea habu iſſet filium. que ſtare non poſſunt. Relinquitur ergo propoſitio vera. Secūda ꝓpoſitio eſt hec. Filij eter na generatio eſt ineffabilis. Et probat̉ ſic. Illud eſt ineffabile quod omnem ſenſum ſuperat. non ſolum hominū ſed ⁊ angelorū. ſed eterna generatio filij a patre eſt huiuſmodi. igit̉ ip̄a eſt ineffabilis. Tenet argumentum ⁊ maior. ſed minor patet in textu. vbi magiſter diuerſis autoritatibus ſanctoruꝫ inſinuat ꝙ patrem non eſſe priorem filio omnem intellectun creature excellit. ꝙͣuis quidam male p̄ſumant ipſuꝫ poſſe ꝑ intellectum creatum comprehendi. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Filius in diuinis congruentius di citur ſemper natus ꝙͣ naſci. Et probatur ſic. Illud eſt de generatione filij in diuinis potius affirmādū quod ꝑfectioneꝫ ſine imꝑfectione exprimit. ꝙͣ illud quod imꝑfectionem de ſe non excludit. ſed filiuꝫ ſꝑ eſſe natum ꝑfectionem ſine imꝑfectione exprimit. Et filiū ſemper naſci de ſeip̄o non excludit imperfe ctionem. igitur potius eſt affirmandum ip̄m ſempe eſſe natum ꝙͣ ſemper naſci. Argumentum apparet euidens. ⁊ maior ⁊ minor poſſunt haberi ex littera. cuius tota ſententia poteſt ſtare in iſto: ꝙ expreſſio generationis ꝑ verbum p̄teriti perfecti temꝑis: cu iuſmodi eſt lynatus. denominat actum generatio nis tranſiſſe. ⁊ terminū eius actualiter in complcto ſtare. Sed expreſſio generationis ꝑ verbum p̄ſen tis temꝑis: cuiuſmodi eſt lynaſcit̉. denomīat actum generationis adhuc fieri. quod de ſe imꝑfectionem non excludit. Et ꝑ ꝯn̄s ꝓpoſitio vera. Hic de ſpūſancto agit̉. ⁊ prius ꝙ ſit amor patris et filij dicit̉. DI. X. Unc poſt filii eternitatem: de ſpūſancto quan A tum deo donante videre conce ditur diſſeramus. Spūſſanctus amor eſt ſiue caritas ſiue dilectio patris ⁊ filij. Un̄ Auguſtinus in. xv. li. de trinita. ait. Spi Auguſti. rituſſanctus nec patris eſt ſolius: nec fili eſt ſolius: ſed amborū. ⁊ ideo cōmunem qͣ inuicem ſe diligunt pater ⁊ filius nobis in ſinuat charitatem. Ꝙ ſpūſſanctus ꝓprie dilectio dica tur. et tn̄ trinitas ſit dilectio. b Iohannes autem in epiſtola canonica ait. Deꝰ charitas eſt non dixit ſpūſſanctus charitas eſt. Quod ſi dixiſſet: abſolutior eſſet ſermo. ⁊ nō par ua pars queſtionis deciſa. ſed quia dixit. deꝰ charitas eſt: incertū eſt. ⁊ ideo querē dum eſt. vtrum deus pater ſit caritas. an filius. an ſpūſſanctus: an deꝰ ip̄a trinitas?

LI. qꝛ ⁊ ip̄a non tres dij: ſꝫ vnus deus eſt. Ad qd̓ Augꝰ. in eodem libro ita dicit. Neſcio cur ſicut ſapīa ⁊ pater dicit̉ ⁊ filius ⁊ ſpūſ ſanctus. ⁊ ſimul omnes. non tres: ſed vna ſapientia. non ita ⁊ charitas dicatur pater Reſpōſio ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus. ⁊ ſimul omnes vna charitas. Non ideo tamen quiſqͣꝫ nos in conuenienter eſtimet charitatem appellare ſpūmſanctuꝫ. quia ⁊ deus pater ⁊ deus fi lius poteſt charitas nuncupari. ſicut ꝓpͥe verbum dei etiam ſapientia dei dicit̉. cum ⁊ pr̄ ⁊ ſpūſſanctus ſit ſapīa. Sicut verbum dei ꝓprie dicit̉ ſa pientia. et tamen tota trinitas di citur ſapīa. ita et ſpūſſanctus pro prie dicitur charitas. et tamen pa ter et filius et ſpūſſanctus dicitur charitas. Si ergo ꝓprie ali quis horū trium charitas nuncupari de bet. quis aptius qͣꝫ ſpūſſanctuſ. vt.ſ. in illa ſumma ſimpliciqꝫ natura non ſit aliud ſub ſtantia ⁊ aliud charitas. ſed ſubſtantia ip̄a ſit charitas. ⁊ charitas ip̄a ſit ſubſtātia. ſi ue in patre ſiue in filio. ſiue in ſpirituſancto ⁊ tamen ſpirituſſanctus ꝓprie caritas nū cupatur. Ecce his verbis aperte dicit Au guſtinus: ꝙ in trinitate charitas aliquan do refertur ad ſubſtantiam. que cōmunis eſt trium ꝑſonarum. ⁊ tota in ſingulis ali quando ſpecialiter ad ꝑſonam ſpūſſancti. ſicut ſapientia dei aliquando ꝓ ſubſtantia diuina. aliquādo ꝓ filio accipit̉. ⁊ hoc in multis fieri reperit̉. Exemplis firmat eadē nomina ꝓ prie et vniuerſaliter accipi. d Pluribus enim ex emplis doceri poteſt multa rerū vocabu la: ⁊ vniuerſaliter poni ⁊ ꝓprie qͥbuſdam rebus adhiberi. ſicut legis noīe aliquādo ſimul omnia veteris inſtrumenti ſignificā tur eloquia. aliquādo autem ꝓprie vocat̉ lex que data eſt ꝑMoyſen. Multa alia ſuppetunt exempla. ſed in re aperta vitan da eſt lōgitudo ſermonis. Sicut ergo vni cum dei verbum ꝓprie vocamus noīe ſa plentie: cum ſit vniuerſaliter ſi ſpūſſanctus ⁊ pater ip̄a ſapientia. Ita ſpirituſſanctus proprio vocabulo charitas nuncupatur. cum ſit pr̄ ⁊ filius vniuerſalit̓ charitas. Autoritatē ponit ꝙ filiꝰ ꝓprie di catur ſapientia. Sed dei verbum. id eſt vnigenitus dei filius aꝑte dictus eſt dei ſapientia: ore apoſtoli dicentis chriſtū dei ꝟtutem ⁊ dei ſapientiā. Spūs aūt ſan De ſpūſācto ctus vbi ſit dictus caritas: inuenimꝰ. ſi di teſtimoniū q̄ rit. ⁊ inuenit ligenter Iohānis apoſtoli eloquiū ſcrutē vbi dicat̉ eē mur: qui cum dixiſſet. Diligamꝰ inuicem. charitas. qꝛ ex deo eſt dilectio: adiunxit. Et oīs qui diligit: ex deo natus eſt. qꝛ dilectio deꝰ eſt. Hic manifeſtauit ſe dixiſſe eam dilectioneꝫ eſſe deū quam dixit ex deo. Deus ergo ex deo eſt dilectio. ſed qꝛ ⁊ filius ex deo patre natus eſt. ⁊ ſpūſſanctus ex deo patre ꝓce dit. quem potius eorū hic debeamus acci pere dictū eſſe dilectionē: merito queritur Pater em̄ ſolus ita deꝰ eſt vt nō ſit ex deo. ⁊ ideo dilectio q̄ ita deus eſt vt ex deo ſit: non ip̄e pater eſt. ſed aut filius aūt ſpūſſan ctus. Sed in ꝯſequentibꝰ cum dei dilectio nem cōmemoraſſet Iohānes: qua dilexit nos. ⁊ hinc hortatus eſſet: vt nos inuicem diligamus. atqꝫ ita deus in nobis maneat qꝛ vtiqꝫ dilectionem deum dixerat. ſtatim volēs de hac re apertius aliqͥd eloqͥ: inqͥt. In hoc cognoſcimus qꝛ in ip̄o manemus ⁊ ip̄e in nob̓. qꝛ de ſuo ſpū dedit nob̓. Spi ritus itaqꝫ ſanctus de quo dedit nobis: fa cit nos in deo manere. ⁊ ip̄m in nobis. hoc aūt facit dilectio. Ip̄e eſt gͦ deus dilectio. Deus gͦ ſpūſſanctus qui ꝓcedit ex deo. ſi gnificat̉ vbi legit̉. Deus dilectio eſt. ⁊ dile ctio ex deo eſt. Ecce his verbis aperte di cit Augꝰ. ſpūmſanctum eſſe charitateꝫ pa tris ⁊ filij. ⁊ intantū quoqꝫ ẜmonem ꝓdu xit: vt videat̉ dixiſſe ſpūmſanccum non ſo lum eſſe dilectionem patris ⁊ filij qua ſe in uicem ⁊ nos diligunt. ſed etiam qua diligi mus deum. Sed vtrum ip̄e ſit charitas qͣ nos diligimus deum: in ſequenti explica bitur. Redit oſtēdere quod ꝓpoſuerat ſcꝫ ꝙ ſpirituſſāctus ſit amor quo pater a filio et filius a patre diligi Nunc vero quod incepimus oſtendere curemꝰ.ſ. ſpūmſan

DI. ctum dilectionem eſſe ſiue amorē pr̄is ⁊ fi lij. quo.ſ. pater diligit filiū. ⁊ filius patrē. De hoc Hiero. ſuꝑ. xiiij. pſal̓. ait. Spūſſā Hiero. ctus nec pr̄ eſt nec filius. ſed dilectio quaꝫ habet pr in filiū. ⁊ filius in pr̄eꝫ. Augꝰ. qͦꝫ in. vj. li. de trini. ait. In omnibus equalis eſt patri filius. ⁊ eſt vnius eiuſdemqꝫ ſub ſtātie. Quapropter etiam ſpirituſſanctus in eadem vnitate ſubſtātie ⁊ equalitate cō ſiſtit. Quid ſit ſpirituſſanctus hic ape ritur. Siue enim ſit vni tas amboruꝫ. ſiue ſanctitas. ſiue charitas. manifeſtū eſt ꝙ non aliqͥs duoruꝫ eſt quo vterqꝫ coniungit̉. quo genitus a gignente diligat̉. genitorēqꝫ ſuū diligat. ſintqꝫ non ꝑticipatiōe. ſꝫ eſſentia ſua. neqꝫ dono ſuꝑio ris alicuiꝰ: ſed ꝓprio ſuo ẜuantes vnitatē ſpūs in vinculo pacis. Ecce h̓ habes ſpiri tumſanctū eſſe quo filius diligit̉ a patre. ⁊ pater a filio. ⁊ quo illi duo ẜuant vnitateꝫ pacis. Spūs gͦ ſanctus. vt ait Augꝰ. in eo deꝫ. cōmune eſt aliquid patris ⁊ filij. quic qͥd illud eſt. At ip̄a cōmunio conſubſtan tialis ⁊ coeterna eſt. que ſi amiciciā conue nienter dici poteſt: dicat̉. ſed aptius dicit̉ charitas. ⁊ hec quoqꝫ ſubſtantia. qꝛ deus ſubſtantia eſt. ⁊ deus charitas eſt. Tria gͦ ſunt ⁊ non amplius vnus diligens eū qui de illo eſt. ⁊ vnus diligens eum de quo eſt ⁊ ip̄a dilectio. Que ſi nihil eſt: quō deꝰ di lectio eſt: Si non eſt ſb̓a: quomo deus ſub ſtantia eſt. Ꝙ ſpūſſanctus ſicut cōmunis eſt pr̄i et filio. ita cōmune nomen ha bet ꝓprium. Hic notandum eſt ꝙ ſicut ſpūſſanctus in trinitate ſpecialicer dr charitas que eſt patris ⁊ filij vnio. ita ⁊ nomen tenet ꝓprie. qd̓ patri ⁊ filio cōmuni Auguſti ter quodāmodo cōgruit. Unde Augꝰ. in xv. li. de trini. Si charitas inquit quā pat̓ diligit filium: ⁊ patrem diligit filius ineffa bilem cōmunionem demōſtrat amborum. quid cōuenientius qͣꝫ vt ille ꝓprie dicatur caritas: qͥ ſpūs eſt cōmunis ambobꝰ. Hoc em̄ ſanius credit̉ ⁊ intelligit̉: vt nō ſolum ſpūſſanctus caritas ſit in illa trinitate. Sꝫ non fruſtra ꝓprie charitas nuncupet̉. ꝓ pter illa que dicta ſunt. ſicut nō ſolus ī illa trinitate vel ſpūs eſt vel ſanctus. qꝛ ⁊ pai ſpūs. ⁊ filius ſpūs. ⁊ pater ſanctus. ⁊ filiꝰ ſanctus. ⁊ tn̄ ip̄e non fruſtra dicit̉ ſpūſſan ctus. Qui em̄ eſt cōmunis ambobꝰ. id vo catur ip̄e ꝓpͥe quod ambo cōmunit̓. Alio qͥn ſi in illa trinitate ſolus ſpūſſanctꝰ ē cha ritas. ꝓfecto ⁊ filius non ſolius pr̄is: ſꝫ eti am ſpūſſancti filius inuenitur. Ait em̄ apo ſtolus de deo patre. Tranſtulit nos in re gnum filij charitatis ſue. Si gͦ nō eſt in iſta trinitate charitas dei niſi ſpūſſanctꝰ: filius eſt etiā ſpūſſancti. Sed qꝛ hͦ abſurdiſſimuꝫ eſt: reſtat vt nō ſolus ibi ſit charitas ſpūſſā ctus. ſꝫ ꝓpter iſta de qͥbus ſatis diſſerui ꝓ prie ſic vocatur. Iſta ē diſtinctio decima. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de generatione filij a patre: incipi agere de ꝓceſſione ſpūſſancti ab vtroqꝫ.ſ. a parre ⁊ filio. Et circa hoc tria facit. Primo em̄ oſtēdit ſpm̄ ſanctum amorē eſſe pr̄is ⁊ filij. ⁊ ꝑ ꝯſequēs ꝓcede re ꝑ mō dum volūtatis. Scd̓o ſubiūgit ꝙ amor con uenient̓ appropriat̉ ꝑſone ſpūſſancti. Tertio cōclu dit ꝙ etiam ſpūſſanctus ꝯuenienter nominat̉ nomīe cōi.ſ. conuenienti tam pri ꝙͣ filio. quorū qͥlibꝫ eſt et pōt dici ſpūſſanctus. Primū facit a pͥncipio diſtin ctionis vſqꝫ ibi. Hic manifeſtauit ſe dixiſſe. Secūdū ſubiungit ab inde vſqꝫ ibi. Hic notandū eſt. Tertiū ſubiungit ab inde vſqꝫ ad finē diſtinctōis. Et hee ēſ ſententia mgr̄i in hac diſtinctiōe in generali. In ſꝑ ciali ſententia mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitioni rum pͥma eſt hec. Charitas ſeu amor eſſential̓ ſpūt ſancto appropriatus eſt cōmunis toti trinitati. E ꝓbat̉ ſic. Sicut ſe habet ſapientia ad totā trinitatē ⁊ ad filium. ita ſe habet amor ad trinitatē ⁊ ad ſpm̄ ſanctum. ſed ſapientia eſſentialit̓ dicta conuenit totꝭ trinitati: ⁊ tamen appropriat̉ filio. igit̉ charitas ſeu amor pōt cōuenire toti trinitati. ⁊ tn̄ appropͥari ſpi rituiſancto: vt aſtruit ꝓpoſitio. Argumentū patꝫ ⁊ maior. ſed minorem ꝓbans mgr̄ in textu ꝓponit pͥ mo ꝙ ſpūſſanctus ſit amor vel dilectio patris ⁊ filij. quod ꝓbat autoritatē. b. Auguſtini. xiiij. de trini. dicentis. ꝙ ſpūſſanctus nec patris eſt ſolius. nec filij eſt ſolius: ſed amborū. Et ideo cōmune quo inuiceꝫ ſe diligunt pater ⁊ filius nobis inſinuat charitatem Poſtea remouet mgr̄ quandam dubitationē exortā ex dicto. xiiij. c. pͥmo canonice ſue vbi dicit. Deꝰ cha ritas eſt. Di. aliqͥs: ſi ſpūſſāctꝰ eſt amor ſiue dilectio ⁊ charitas. Cur tūc Iohannes nō dixit: Spūſſctūs charitas eſt. ſed dixit. Deꝰ charitas eſt: relinquens nob̓ ſub dubio: an intendat ibi de tota trinitatē loqͥ aut de aliqͣ ꝑſona in ſpēali? Ad qd̓ rn̄det mgr̄ ꝙ ca ritas dilectio ſeu amor licet ſit cōis toti trinitati. tn̄ qn̄qꝫ appropriat̉ ꝑſone ſpūſſancti. ſicut etiam ſapīa cōmunis eſt omībus ꝑſonis. tn̄ ſpecialit̓ appropriat̉ filio. Etiam ꝙͣuis nomen legis cōe ſit toti veteri te ſtamento. appropriat̉ tn̄ legi Moyſi. Ex qͥbus ſiml̓ ſumptis ptꝫ ꝓpoſitionē eſſe verā. Scd̓a ꝓpoſitio ē hec. Charitas ſeu amor ꝑſonal̓ nulli alteri ꝓpͥe con uenit ꝙͣ ſoliꝰ ſpūſſctī ꝑſonalitati. Et ꝓbat̉ ſic. Illiꝰ ſolius ꝑſonalitati ⁊ nulli alteri charitas ſiue amor ꝑ ſonal̓ ꝓpͥe cōuenit: qͥ ſolus ꝑ modū dilectiōis ꝓce dit. ſꝫ tal̓ eſt ſpūſſctūs. igit̉ caritas ſeu amor ꝑſonal̓ ſpūrſancto proprie ſoli conuenit. Tenet ꝯſequentia

LI. ⁊ maior. ſed minorē ꝓbans mgr̄ in textu inducit ta le dubiū. Btūs Iohannes dicit in ſua canonica vbi ſupra. ꝙ dilectio ex deo eſt. Cū ergo tam filiꝰ ꝙͣ ſpūſ ſanctus ſit ex deo. vnꝰ ꝑ natiuitatē alius ꝑ ꝓceſſio nem: dubitat̉ qͥs illorū dilectio vocat̉. Et reſpondet ꝙ ſpūſſanctꝰ. ⁊ hoc ꝓbat ꝑ textū ſequētē in eadē ca nonica: vbi poſtꝙͣ dixit. Dilectio q̄ nos fac̄ ī deo ma nere in deo ē. ſubiūgit. In hoc cognoſcimꝰ ꝙ in deo manemꝰ ⁊ ip̄e in nob̓. qꝛ de ſpūſancto dedit nobis. Sanctus itaqꝫ ſpūs de quo dedit nob̓: facit nos in deo manere. Inſinuās ꝑ hoc ſpm̄ ſctm̄ facere illam dilectionē q̄ eſt ex deo. Et iſta cōfirmat mgr̄ ꝑ auto ritates ſanctoꝝ que patent in lr̄a. igit̉ ꝓpoſitio ve ra. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Spūſſanctus rōe com munis original̓ pͥncipij eſt noīe ſpūſſanctus noīatus non obſtante ꝙ illud nomen ſit cōmune oībus tribꝰ ꝑſonis. Et ꝓbatur ſic. Quodcnqꝫ cōiter ⁊ equallt̓ habet originem a duobus cōuenientiſſime nominat̉ nomine ꝯuenientē ambobus. ſed ſpūſſanctus habꝫ cōmunem a patre ⁊ filio originem. igit̉ conueniēter habet denominationem eis cōmunem: vt p̄tendit ꝓ poſitio p̄dicta. Argumentum apparet clarum cum maiore. ſed minorē ꝓbat magiſter in lr̄a autoritate beati Auguſtini. igit̉ ⁊cͣ. Ꝙ ſpūſſanctus ꝓcedit a patre et fi lio. Ic dicendum Ofſ. X eſt ſpūmſanctum a patre eſſe et Efilio: ⁊ ꝓcedere a patre ⁊ filio quod multi heretici negauerūt. Ꝙ autē de vtroqꝫ ꝓcedat: multis diuinorū eloquio rum teſtimonijs comprobat̉. Dicit enim apl̓s. Miſit deus ſpm̄ filij ſui in corda vr̄a Ecce hic dicit̉ ſpūs filij. Et alibi. Qui aūt ſpm̄ xp̄i non hꝫ: hic nō eſt eius. Ip̄e etiaꝫ filius de ſpūſancto dicit in euāgelio. Quē ego mittā vob̓ a pr̄e. Pr̄is aūt ſpūs dictꝰ eſt vbi legit̉. Si ſpūs eius qͥ ſuſcitauit cri ſtuꝫ a mortuis habitat in vob̓. Et ip̄e xp̄s dicit. Non em̄ vos eſtis qͥ loquimī. ſꝫ ſpūs pr̄is vr̄i qui loquit̉. Et in alio loco. Queꝫ mittet pater in noīe meo. Et alibi ip̄e filius de ſpūſācto ait. De pr̄e ꝓcedit. His ⁊ alijs autoritatibus pluribus oſtendit̉ ꝙ ſpūſſā ctus a pr̄e ⁊ filio ꝓcedit. Ꝙ greci non concedūt ſpūmſāctū ꝓcedere a filio. Greci tamen dicūt Quare dica. ſpūmſanctū ꝓcedere tm̄ a pr̄e ⁊ nō a filio. Qd̓ ideo dicūt. qꝛ ꝟitas ī euāgelio fidē in Prima cā tegrā ꝯtinēte: de ꝓceſſiōe ſpūs loquēs ſo lum pr̄eꝫ cōmemorat dicēs. Spūs qͥ a pr̄e Scd̓a cauſa ꝓcedit. Et etiā ideo. qꝛ in pͥncipalibꝰ cōci lijs q̄ apud eos celebrata ſunt: ita ſimbola eorū ſubiunctis anathematibꝰ ſancita ſūt: vt nulli de trinitatis fide aliud docere vel alit̓ p̄dicare qͣꝫ ibi continet̉: liceat. In qui bus qͥdē ſimbol̓ cū ſpūſſanctꝰ cōmemoret̉ ꝓcedere a pr̄e ⁊ nō a filio. Quicūqꝫ inqͥūt a filio eum ꝓcedere addunt: anathema in currunt. vn̄ ⁊ nos arguūt anathematis re̓ Tertia eā. os. Addunt etiā ad aſſertionē ſue opinio nis ⁊ in teſtimoniū nr̄e damnatōis de ſim bolo fidei: qd̓ ẜm traditiōꝫ p̄dictoꝝ conci lioꝝ Leo tertiꝰ rome trāſſcriptū in tabula argētea poſt altare btī Pauli poſita poſte ris reliqͥt ꝓ amore(vt ip̄e ait) ⁊ cautela fi dei orthodoxe. In quo qͥdem ſimbolo ī ꝓ ceſſione ſpūs ſolus cōmemorat̉ pr̄ his ver bis. Et in ſpm̄ſanctū dn̄m ⁊ viuificatorem ex pr̄e ꝓcedentem. cum pr̄e ⁊ filio coado randū ⁊ glorificandū ⁊c̄. Illud ē ſimbolū qd̓ in miſſa cātat̉ editū in Niceno cōcilio. in fine cuiꝰ ſubiunctū eſt. Qui alid̓ docue rit vl̓ alit̓ p̄dicauerit: anathema ſit. Ideo qꝫ greci nos anathematizatos dicūt. qꝛ di cimꝰ ſpm̄ ſctm̄ a filio ꝓcede̓. qd̓ ibi nō conti net̉. Qd̓ em̄ ẜm nos ibi d̓r. Qui a pr̄e filio qꝫ ꝓcedit. alteꝝ a latinis ē additū.ſ. filioqꝫ Reſponſio vbi determinant̉ pre dicta. Qos autē illa ver ba ita determinamꝰ. Qui aliud docuerit: vel alit̓ p̄dicauerit: vl̓ ꝯͣrium docuerit: vl̓ ꝯͣrio mō p̄dicauerit: anathema ſit. Alid̓ gͦ poſuit ꝓ oppoſito qͣliter ⁊ apl̓us in epl̓a ad Gal̓. Si qͥs aliud euāgelizauerit.i. ꝯtrariū anathema ſit. Non dicit. ſi qͥs addiderit. Nā ſi illud diceret: ſibijp̄i(vt ait Augꝰ. p̄iudicaret qͥ cupiebat venire ad qͦſdā qͥbꝰ ſcribebat. ſic̄ ad Theſſa. vt ſuppleret q̄ illo rū fidei deerant. Sꝫ qͥ ſupplet qd̓ minꝰ erat addit. nō qd̓ inerat tollit. Qui aūt p̄tergre dit̉ fidei regulā: nō incedit in via. ſꝫ recedit a via. Ad illud aūt qd̓ de euangelio oppo nunt: rn̄demꝰ ita. qꝛ cū dicat in eo veritas ſpm̄ ſctm̄ a pr̄e ꝓcedere. nō addit ſolo. ⁊ iō etiā a ſe ꝓcedere non negat. ſed ideo patreꝫ tm̄ noīat. qꝛ ad eum ſolet referre etiā quod ip̄ius eſt. qꝛ ab illo habet. Ꝙ greci in ſenſu nobiſcū cōueniūt et ſi verbis differant: Sciēdum eſt tn̄ ꝙ greci ꝯſitent̉ ſpm̄ ſctm̄ eſſe filij ſicut pr̄is. qꝛ ⁊ apl̓s dicit. Spm̄ filij. Et veritas in euan

DI. gelio. ſpm̄ veritatis. Sꝫ cū nō ſit alid̓ ſpm̄ ſanctū eſſe pr̄is vl̓ filij: qͣꝫ eſſe a pr̄e vl̓ filio: etiā in hͦ in eandē nobiſcū fidei ſnīam cōue nire vident̉. licet in ꝟbis diſſentiāt. Autoritatibꝰ grecorum oſtendit ſpiritumſanctum procedere etiaꝫ. a filio. Unde etiā quidaꝫ eorū catholici doctores intelligētes vnaꝫ eandēqꝫ fore ſnīam p̄dictoꝝ ꝟboꝝ: quibꝰ dicit̉ ſpūſſanctus ꝓcedere a filio ⁊ eſſe filij. ꝓfeſſi ſunt ſpūmſanctū etiā ꝓcedere a filio Un̄ Athanaſius in ſimbolo fidei. Spūſſā Athana ctus a pr̄e ⁊ filio: non factus: nec creatus: nec genitꝰ: ſed ꝓcedēs. Ecce ſpūmſanctum Didimus a ꝑte dixit ꝓcedere a patre ⁊ filio. Didimꝰ etiam eorū maximus doctor in li. de ſpiri ſancto. ſpūmſanctum a filio ꝓcedere dicit. Saluator inqͥt qui eſt veritas. Nō em̄ loq̄ tur a ſemetip̄o. hoc ē nō ſine me ⁊ ſine meo ⁊ patris arbitrio. quia inſeꝑabilis eſt a me ⁊ a patris voluntate. qꝛ ex ſe nō eſt. ſed ex patre ⁊ me eſt. Hoc em̄ ip̄m qd̓ ſubſiſtit et loquit̉: a patre ⁊ a me illi eſt. Itē. Spūſſā ctus qui eſt ſpūs veritatis. ſpūſqꝫ ſapien tie nō pōt audire a filio loquēte que neſcit cum hocip̄m ſit quod ꝓfert̉ a filio.i. proce dens deus de deo. Spūs veritatis proce dens a veritate. conſolator manās ex cōſo Cyriſius. Iatione. Nam Cyrilius epūs in epl̓a Ne ſtorio directa ait. Spūs intelligit̉ ꝑ ſe ẜm ꝙ ſpūs eſt. ⁊ non filius. ſed tn̄ nō eſt alienꝰ ab eo. Spūs em̄ veritatis nominat̉. et pro fluit ab eo ſicut ex deo patre. Iohānes qͦꝫ Chryẜ. in omcl̓. quadam de expoſitōe ſim Io. chry̓. poli ſic ait. Iſte eſt ſpūs ꝓcedens de pr̄e ⁊ filio: qͥ diuidit dona ꝓpria ꝓut vult. Ideꝫ in alia omel̓. Credendū eſt ſpūmſanctuꝫ pa tris eſſe ⁊ filij. Iſtum ſpūmſanctuꝫ dicimꝰ patri ⁊ filio coequalem: ⁊ ꝓcedentē de pa tre ⁊ filio. hoc credite: ne colloquia mala corrūpant bonos mores. Ecce a doctori bus grecorū aꝑta habemꝰ teſtimonia: qͥbꝰ ſpūſſanctꝰ a pr̄e et filio ꝓcedere oſtendit̉. Oīs gͦ lingua confiteat̉ ſpm̄ ſctm̄ ꝓcedere a patre ⁊ filio. Hec eſt diſtinctio vndecima. In qͣ mgr̄ poſtꝙͣ egit de mō quo ſpūſſanctꝰ ꝓcedit. agit de pͥncipio a quo ꝓcedit. Et tria circa hoc fac̄. Naꝫ pͥmo on̄dit qͥd circa hmōi pͥncipiū latini ſentiāt. Se cūdo ſubdit in quo greci ab ip̄is diſcrepāt. Tertio ſubiūgit in quo greci ſimuˡ ⁊ latini ꝯſentiāt. Primū facit a pͥncipio diſtinctiōis vſqꝫ ibi. Greci tn̄ dicunt. XI Scd̓m ab inde vſqꝫ ibi. Sciendū tn̄ eſt. Tertiuꝫ ꝟo ab inde vſqꝫ ad finē diſtinctiōis. Et hec eſt ſentētia mgr̄i in generali. In ſpēali ꝟo ſnīa mgr̄i ſtat in tri bus ꝓpoſitionibꝰ quarū pͥma eſt. Veritas approbat euangelij pr̄em ⁊ filiū ſimul ꝓduxiſſe ſpūmſanctū. Que ꝓbat̉ ſic. Illud ẜm veritatē euangelicā debet teneri: qd̓ ip̄a approbat ex autoritatibus noui teſta mēti. Sed pr̄em ⁊ filiū ſil̓ ſpm̄ſanctum ꝓducere eſt hmōi. vel ip̄m ſpm̄ſanctū ꝓduci ab vtroqꝫ qd̓ idem eſt. igit̉ ꝓpoſitio vera. Tenet argumentū ⁊ maior. ſed minorē ꝓbat mgr̄ in textu. Et pͥmo quo ad hoc ꝙ filiꝰ ſpm̄ſanctum ꝓduxit. vn̄ dicit ſcpͥtura. Miſit deꝰ ſpm̄ filij in corda vr̄a. ⁊ iteꝝ. Qui aūt ſpm̄ xp̄i nō hꝫ: hic nō eſt eiꝰ. Preterea euāgeliū Ioh̓is dicit. Paraclytus aūt ſpūſſanctꝰ quē ego mittā vob̓ a pr̄e Scd̓o ꝓbat idē quo ad hoc ꝙ etiam ſpūſſanctus ꝓ cedit a pr̄e. Vn̄ xp̄s ait ī euāgelio. Nō em̄ vos eſtis qͥ loqͥmī. ſed ſpūs pr̄is veſtri qͥ loqͥtur in vob̓. Et ali bi dicit. Quē mittet pr̄ in noīe meo. ⁊ iteruꝫ. Qui a pr̄e ꝓcedit. Scd̓a ꝓpoſitio eſt. Greci falſo motiuo inducti ſpm̄ſanctū a filio ꝓcedere negauerūt. Et ꝓ bat̉ ſic. Illud verū greci falſo motiuo negauerūt qd̓ negantes negādi motiuū male intellexerūt. ſꝫ ſpm̄ ſanctū negare ꝓcedere a filio eſt hmōi. igit̉ ꝓpoſi tio vera.ſ. ꝙ greci falſo motiuo decepti negauerunt ſpūmſanctū a filio ꝓcedere. Argumētū ē apparens ⁊ maiorē ſuppono verā. ſꝫ minorē ꝓducēdo ī textu ꝓponit pͥmo errorē grecoꝝ: qͥ ē ꝙ ſpūſſctūs a filio nō ꝓcedit. Qd̓ pͥmo ꝓbāt ꝑ illud euāgelij Iohan. xvj. Qui a pr̄e ꝓcedit. Et idē cātat̉ in miſſa ī ſimbo lo fidei: vbi agit̉ de ꝓceſſiōe ſpūſſancti. ⁊ tn̄ nll̓a fit ibi mentio de filio. ⁊ qd̓ ibi loquit̉ de filio: hoc latini appoſuerūt. ꝓpt̓ quā qͥdem opinionē greci dicunt nos anathematizatos. qꝛ Leo papa tertiꝰ ẜm tradi tionem ꝯcilioꝝ apud eos celebratorū: anathemati zauit oēs aliud dicētes de trinitate ꝙͣ in eorū conci lijs extitit determinatū. qd̓ dieunt atteſtari tabulaꝫ argenteā rome retro altare ſancti Petri ⁊ Pauli po ſitā. In qͣ poſt ſimbolū hr̄ in ea ſcriptū. Qui alid̓ do cuerit vel predicauerit: anathema ſit. Mgr̄ ꝟo nos ſaluando dicit. Nos aūt nō dicimꝰ aliud illi ꝯtrariū ſꝫ ſolū ſctōꝝ doctrinā explicamꝰ. Etiā ꝙ xp̄s dicit ī euangelio ſpm̄ ſctm̄ a pr̄e ꝓcedere. nō iō hoc dic̄ ꝙ non ꝓcedit a filio. ſed moris ſui fuit ad pr̄em refer re qͥcqͥd habuit. Et iō qꝛ nō dixit ſpm̄ ſctm̄ a ſolo pa tre ꝓcedere: nō negat eū etiā a ſe ꝓcedere. Ex qui bus ptꝫ ꝓpoſitionē eſſe veraꝫ. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Exquo greci ꝯcedūt ſpm̄ ſctm̄ eſſe ſpm̄ filij non ſenſu ſꝫ ꝟbis a nob̓ differūt. Iſtā ꝓpoſitionē exp̄ſſe ponit mgr̄ ī textu Athanaſiū. Didimū. Cyrillum et Ioh̓em Chryẜ. qͥ fuerūt doctores eorū fenſiſſe. qui oēs aꝑte dixerūt ſpm̄ ſctm̄ a patre ꝓcedere ⁊ filio. vt ptꝫ ex eorū autoritatibꝰ. igit̉ ꝓpoſitio vera. Utrū ſpūſſctūs priꝰ vel pleniꝰ ꝓ cedat a patre qͣꝫ a filio. DI. XII. Tem querit cum ſpūſſanctus a patre pro cedat ⁊ a filio. vtrū pͥus vl̓ ma gis ꝓceſſerit a pr̄e qͣꝫ a filio. qd̓ nitit̉ hereti cus oſtendere ita dicens. Si ꝓceſſit vti Argumenta qꝫ ſpūſſanctꝰ a pr̄e: ꝓceſſit vtiqꝫ aut natotio heretici. iam filio. aut nō nato filio. Si ꝟo iā nato fi lio ꝓceſſit. an̄ natꝰ ē filiꝰ qͣꝫ ꝓceſſerit ſpūſſā ctus. Preceſſit gͦ natiuitas filij ꝓceſſioneꝫ

LI. I ſpūſſancti. Si aūt ꝓceſſit a pr̄e non genito filio: an̄ ꝓceſſit qͣꝫ filius genitus fuerit. Reſponſio Auguſtini ad id quod prīo querebat̉.ſ. an prius a pr̄e qͣꝫ a filio ꝓceſſerit. Hiſ et hmoī queſti onibus magis laborioſis qͣꝫ fructuoſis re Auguſti. ſpondet Augꝰ. in. xv. lib̓. de trini. dicens. In illa ſumma trinitate que deus eſt: inter ualla tempoꝝ nulla ſunt ꝑ que poſſꝫ oſten di aut ſaltem requiri. vtrum pͥus de patre natus ſit filius. ⁊ poſtea de ambobus pro ceſſerit ſpūſſanctus. Nunqͥd gͦ poſſumus q̄rere vtrum iam ꝓceſſerat de patre ſpirit ſanctus quando natus eſt filius. an nōduꝫ p̄ceſſerat. ⁊ illo nato de vtroqꝫ proceſſit. Nō poſſunt ꝓrſus ibi iſta queri. vbi nihil ex tempore inchoat̉: vt ex conſequenti ꝑfi ciatur in tempore. Ideo qui poteſt intelli gere ſine temꝑe generationē filij de patre. intelligat ſine temꝑe ꝓceſſioneꝫ ſpūſſancti de vtroqꝫ. Ecce his vbis abſoluta ē que ſtio illa qua querebat̉. vtrum pͥus ꝓceſſe rit ſpūſſanctus a patre qͣꝫ a filio. Hic agit̉ de eo quod ſecūdo q̄re bat̉.ſ. an pleniꝰ vel magis ꝓceſſe rit a patre qͣꝫ a filio. Nūc tractandū eſt qd̓ ſecundo querebat̉.ſ. an pleniꝰ aut ma gis ꝓcedat ſpūſſanctus a pr̄e qͣꝫ a filio Ad qd̓ dicimus. qꝛ ſicut non an̄ ꝓcedit a pr̄e Ꝙ giugꝰ.§l qꝫ a filio. ita non plenius vel magis proce cit ſpm̄ſctm̄ dita patre qͣꝫ a filio Augꝰ. tamen in. xv. li. procedere a de trini. dicit. ꝙ ſpūſſanctus pͥncipalit̓ pro patre. cedit de patre. Non fruſtra inquit ī hac tri nitate non dicit̉ verbum dei niſi filius. nec donuꝫ dei: niſi ſpūſſanctus. nec de quo ge nitum eſt verbum. ⁊ de quo ꝓcedit ſpirit ſanctus pͥncipaliter niſi deus pater Ecce audiſtis quia ſpūſſanctus pͥncipalit̓ pro cedit a patre. Sed ne te hoc turbaret: ipſe Ex quo fēſu continuo ex quoſenſu dixerit: aꝑit dicēs. dixerit pͥnci Ideo addidi pͥncipalit̓. quia ⁊ de filio ſpi palit̓ ꝓcede rituſſanctus procedere reperitur. ſed hͦ qͦꝫ re a patre. illi pater dedit non iam exiſtenti. ⁊ nōduꝫ habenti. Sed quicqͥd vnigenito verbo de dit: gignendo dedit. Sic ergo eum genuit: vt etiam de illo donum cōmune ꝓcederet. ⁊ ſpūſſanctus ſpūs eſſet amborū. Ecce ex DI XII poſuit ip̄emet quomodo ſpūs principalit̓ ꝓcedat a patre. non qꝛ prius vel magis ꝓ cedat a patre qͣꝫ a filio. ſed qꝛ cum ꝓcedat a filio: hocip̄m habet filius a pr̄e. Ex eodem ſenſu etiam dicitur ſpi rituſſanctus proprie procedere a patre. Ex eodeꝫ ſenſu eti am dicit̉ ꝓcedere ꝓprie de patre. Un̄ Hie Hiero. ro. in expoſitōne catholice fidei. Niceniqꝫ ſimboli ait. Credimus in ſpūmſanctū qͥ de patre ꝓcedit ꝓprie. Item ſpūmſanctū ve rum deuꝫ inuenimus in ſcriptura. ⁊ de pa tre eſſe proprie. Et ita de patre filius ⁊ ſpi rituſſanctus ꝓprie ⁊ vere de patre ꝓcedit. Ecce aꝑte dicit ſpūmſanctum ꝓprie eē de patre: ⁊ ꝓprie ꝓcedere a patre. Quod nō eſt ita intelligendū tanqͣꝫ prius vl̓ plenius a patre ꝓcedat qͣꝫ a filio. ſed quia hoc habꝫ pater a ſe. non ab alio. vt de ip̄o ſit ⁊ proce dat ſpūſſanctus. Filius aūt non a ſe. ſed a patre hoc habet. vt de ip̄o ſit ⁊ ꝓcedat ſpi rituſſanctus. Ex eodem ſenſu dicit̉ ſpūſſanet eſſe et mitti a patre ꝑ filiū. Forte etiam iuxta hanc intelligentiā dicit̉ ſpūſſanctus mitti ꝑ filium. ⁊ a patre eſſe ꝑ filium. Vnde Hy? Hylarius lariꝰ ad deū patrem de ſpūſancto ⁊ filio lo quens in. xij. li. de trini. ait. In ſpirituſan cto tuo ex te ꝓfecto ⁊ ꝑ eum miſſo. Itē an̄ tempora vnigenitus tuus ex te natus ma net. ita ꝙ ex te ꝑ eum ſpūſſanctus tuus eſt quod ⁊ ſi ſenſu non ꝑcipiam. tamen teneo in cōſcientia. In ſpūalibus em̄ rebus tuis hebes ſum. Item in eodem. Cōſerua hanc oro fidei mee religionem. vt quod in rege nerationis mee ſimbolo profeſſus ſuꝫ ſem per obtineam. te patrem.ſ. ⁊ filium tuum vna tecum adorem. ſpūmſanctum tuum qͥ ex te per vnigenitum tuum eſt promereat Ecce aperte dicit ſpūmſanctum a pr̄e ꝑ fi lium. ⁊ mitti. ⁊ eſſe. quod non eſt intelligē dum quaſi a patre ꝑ filium minorem mitta tur vel ſit. ſed qꝛ ex patre ⁊ filio eſt. ⁊ mitti tur ab vtroqꝫ. ſed hocip̄m habꝫ filius a pa tre: vt ab ip̄o ⁊ ſit ⁊ mittatur ſpūſſanctus. Hoc gͦ voluit fignificare Hylariꝰ diſtīctio Hylarius

DI. nem faciens in locutione: vt oſtēderet ī pa tre eſſe autoritatem. Inde eſt etiam ꝙ veri tas oſtendens pr̄em eſſe autorem ꝓceſſio nis qua ꝓcedit ſpūs a filio. dixit in euāge lio. De patre ꝓcedit. cum de pr̄e ⁊ filio ꝓ Queſtio cur cedat ſpūſſanctus. Vnde Augꝰ. in. xij. li. filiꝰ dixit de de tri. querit. Si de patre ⁊ filio procedit. ſpūſctō a ꝑ a tre ꝓcedere ſpūſſanctus: cur filius dixit: de patre ꝓce cū ab vtroqꝫ dit? Cur putas niſi qꝛ ſolet ad eum referre. procedat. etiam qd̓ ip̄ius eſt: de quo ⁊ ip̄e eſt. ſic̄ ait Mea doctrina non eſt mea: ſed eiꝰ qui mi ſit me. Si ergo hic intelligit̉ eius doctrina quam tamē non dixit ſuam: ſed pr̄is. quā tomagis illic intelligendus eſt ſpūſſanctuſ de ip̄o procedere: vbi ſic ait. de patre pro cedit: vt non diceret: e me non procedit. A quo autem habet filius: vt ſit deus. eſt em̄ deus de deo. ab illo vtiqꝫ habet vt etiā de illo ꝓcedat ſpūſſanctus. Et ideo ſpūſſā ctus vt etiam de filio ꝓcedat: ſicut ꝓcedit de patre: ab ip̄o habꝫ patre. Quapropter qui poteſt intelligere in eo quod ait filius. Sicut hab̓et pater vitam in ſemetip̄o: ſic dedit ⁊ filio vitam habere in ſemetip̄o. nō ſine vita exiſtenti iam filio vitam patrē de diſſe. ſed ita eum ſine tempore genuiſſe. vt vita quam pater filio gignendo dedit coe terna ſit vite patris qui dedit. Intelligat etiam ſicut habet pater in ſeip̄o: vt de illo procedat ſpūſſanctꝰ ſic dediſſe filio: vt etiā de iſto procedat idem ſpūſſanctus. ⁊ vtrū qꝫ fine tempore. Ita ergo dictum eſt ſpūm ſanctum de patre procedere: vt intelligat ꝙ etiam procedit de filio. de patre eſſe et fi Ii emuehi. ſa lio. Si enim quicqͥd habꝫ: de patre habet filius. de patre habet vtiqꝫ vt ⁊ de illo pro cedat ſpūſſanctus. ſed nulla ibi temꝑa co gitant̉ que habeant pͥus ⁊ poſterius. quia ibi omnino nulla ſunt. Iſta eſt diſtinctio duodecima In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de p̓ncipio a quo ſpūſſanctꝰ ꝓ cedit. agit de ordine ꝓceſſionis eius. Et tria circa hoc facit. Nam pͥmo excludit ordinem tꝑm. Secun do excludit ordinem dignitatis. Tertio ponit ordi nem natural̓ originis. Primū facit a pͥncipio huius diſtinctionis vſqꝫ ibi. Nunc tractandū eſt qd̓ ſecūdo querebat̉: Scd̓m ab inde vſqꝫ ibi. Augꝰ. tu. xv. lib̓. de tri. Tertiū ab inde vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et hec eſt ſententia mgr̄i in generali. In ſpēali ſen tentia mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitionibus. quarū pr ma eſt. Spūſſanctus duratione temꝑis nec pͥus nec poſterius ꝓceſſit a patre ꝙͣ a filio: nec ecōuerſo. Et ꝓbat̉ ſic. Vbi penitus nullū interuenit tꝑs. ibi tꝑis duratione neqꝫ eſt pͥus neqꝫ poſteriꝰ. ſꝫ in ꝓceſſione ſpūſſancti a pr̄e ⁊ filio nullū oīno int̓ueīt tꝑs. igitur ſpūſſctūs nō ꝓcedit a pr̄e pͥus neqꝫ poſteriꝰ a filio. neqꝫ ecōtra. ⁊ ꝑ ꝯn̄s ꝓpoſitio vera. Tenet ꝯn̄tia ē riaior nota ē. Et minorē mgr̄ exequens in lr̄a q̄rit. XIII An ſpūſſctūs pͥus aut magis ꝓcedat a pr̄e ꝙͣ a filio Et arguit ad q̄ſtionē ſic. Nā ſpūſſanctꝰ ꝓcedit a pr̄e Ul̓ ergo ꝓcedit iā nato filio. vel nondū nato filio. ſi nato filio: igit̉ natiuitas filij p̄ceſſit ꝓceſſionē ſpūſ ſancti. Si nōdū nato filio. igit̉ ꝓceſſio ſpūſſancti pre ceſſit generatōꝫ filij. ⁊ ꝑ ꝯn̄s ſpūſſctūs pͥus ꝓceſſit a pr̄e ꝙͣ a filio Huic qͣſtioni mgr̄ rn̄det ꝑ remotōꝫ tꝑis ab hmōi materia: ita di: Hāc q̄ſtionem in propoſito non hr̄e locū. qꝛ in diuīs oīa ſunt eterna. igit̉ nullus pōt ibi eſſe ordo tꝑis vel pͥoritatis duratiōis. qd̓ ꝓ bat aucͣte Aug. in li. de tri. q̄ ptꝫ in textu. Scd̓a ꝓ poſitio eſt hec. Non maiori ꝑfectioni dignitatis nec plenius ſpūſſanctꝰ ꝓcedit a pr̄e ꝙͣ a filio. Hāc pro. poſitionē mgr̄ probat in. ij. c. huiꝰ diſtīctōis q̄rens. Utrū ſpūſſctūs pleniꝰ aut magis ꝑfecte procedat a pr̄e ꝙͣ a filio. Et rn̄det. Sic̄ nō an̄ ꝓcedit a pr̄e ꝙͣ a filio. ita nō magis ꝓcedit nec pleniꝰ procedit a pr̄e ꝙͣ a filio. igit̉ propoſitio vera. Tertia ꝓpoſitio ē hec Spūſſctus qͥ eque ꝑfecte ſil̓a patre ⁊ filio procedit pͥncipalit̓ ⁊ ꝓpͥe a patre ꝑ filiū mittit̉ autoritatis ori ginatiōe. Que probat̉ ſic. Spūſſctūs ab illo pͥncipa lit̓ eſt ⁊ mittit̉ qͥ hoc hꝫ a ſe ⁊ a nullo alio ꝙ ip̄m mit tit. ⁊ ꝙ ab ip̄o procedat. ſꝫ hmōi eſt ſolus pat̓. igit̉ propoſitio uera. Tenet argumētū ⁊ maior. ſꝫ mino rem ꝓbat mgr̄ in textu ꝑ ml̓tas aucͣteſ. q̄ vidēt̉ ſona re: ꝙ pr̄ plꝰ habeat in ꝓceſſiōe ꝙͣ filiꝰ. ⁊ ſpūſſanctus procedit a pr̄e ꝑ filiū. Quas aucͣtes mgr̄ dicit debe re intelligi. nō ꝙ ſpūſſanctꝰ minꝰ plene vl̓ minꝰ ꝑfe cte procedit a filio ꝙͣa patre. ſꝫ ꝙ filiꝰ nō hꝫ hoc a ſe ip̄o ꝙ ſpūſſctūs ab ip̄o procedat eq̄ plene ⁊ ꝑfecte vt a patre. ſꝫ hoc hꝫ a patre. igit̉ propoſitio vera. Quare ſpūſſctūs cū ſit de ſubſtā tia patris nō dicat̉ genitꝰ vel filiꝰ ſed tantū ꝓcedens. Oſt hec conſi randum eſt qͣꝫtum a talibus qͣ PI. XIII les nos ſumus intelligi pōt. cuꝫ ſpūſſanctus ꝓcedat de patre: ⁊ ſit de ſub̓a patris. cur non dicatur eſſe natus: ſed po tius ꝓcedere: ⁊ cur non dicat̉ filius? Qua re aūt ſpūſſanctus non dicat̉ vel ſit natus: ⁊ ideo non ſit filius Augꝰ. oſtendit in. xv. Auguſti. li. de trinitate ita dicens. Si ſpūſſanctus fi lius diceret̉: amborū vtiqꝫ filius diceret̉. quod abſurdiſſimum eſt. Filius qͥppe nul lus eſt duorū: niſi patris ⁊ matris. Abſit autē vt inter deum patrem ⁊ deum filium tale aliqͥd ſuſpicemur. Abſurdiſſime ergo filius diceret̉ amborū.i. pr̄is ⁊ filij. Ambo ruꝫ em̄ filius diceret̉: ſi eū ambo genuiſſēt. qd̓ abhorret oīm ſanctorū ſenſus. Non gͦ ab vtroqꝫ eſt genitus: ſꝫ ꝓcedit ab v. roqꝫ amboꝝ ſpūs. His verbis oſtendit̉ cur ſpi rituſſanctꝰ cum ſit de patre: non tn̄ dicat̉ genitus vel filius. Cū ſpūſſanctus nō dicat̉ genitus cur filius dicat̉ procedere e 4

LI. Cuꝫ aūt ſpūſſctus non dicat̉ genitus: ſed tantū ꝓcedens. q̄ri ſolet cur filius non dicit̉ tm̄ genitus: ſed et ꝓcedens. Sicut ip̄e in euangelio Iohan nis ait. Ego ex deo ꝓceſſi vel exiui: et ve ni in mundū. Non gͦ tm̄ ſpūſſanctus proce dit a patre: ſed etiam filius? Ad quod dici mus ꝙ cum vterqꝫ ꝓcedat a pr̄e: diſſimili ter tn̄. Nam ſpūſſanctus(vt ait Augꝰ. in Auguſti v. li. de tri.) ꝓcedit a patre: non quō natꝰ. ſed quō datus vel donum. Filius auteꝫ ꝓ ceſſit naſcendo. exijt vt genitus. Ac ꝑ hoc illud eluceſcit vt pōt.ſ. cur ſpūſſanctus eti am nō ſit filius: cū ⁊ ip̄e a pr̄e exeat. Iō.ſ. non d̓r filius. qꝛ neqꝫ natus eſt ſicut vnige nitus. neqꝫ factus vt ꝑ dei gr̄aꝫ ī adoptio nem naſceret̉ ſicut nos. Ꝙ non pōt diſtinguia nobis inter generationem filij et ꝓceſſionem ſpūſſancti. Inter generatōeꝫ ꝟo filij ⁊ ꝓceſſionem ſpūſſancti: dū hic vi Queſtio uimus diſtinguere nō ſufficimꝰ. Un̄ aug. maximini Maximino p̄miſſam q̄ſtionem refricāti. ſcꝫ q̄renti cur ſpūſſanctus non diceret̉ fili cum de patris eſſet ſb̓a. reſpondens ſic ait. Queris a me ſi de ſb̓a patris eſt filius. de ſubſtantia patris eſt etiam ſpūſſanctꝰ. cur An̄ſio aug Ꝙ pr̄ eſt au vnus filius ſit. ⁊ alius non ſit filius: Ecce ctor ꝓceſſioᶻ reſpondeo. ſiue capias ſiue nō capias. De nis filiorum patre eſt filius. de patre eſt ſpūſſanctꝰ. ſed ille genitus eſt: iſte ꝓcedēs. Ideo ille filiꝰ eſt patris de quo eſt genitus. Iſte aūt ſpi ritus eſt vtriuſqꝫ: quoniā de vtroqꝫ proce dit. ſed ideo cū de illo loqueret̉ ait. De pa tre ꝓcedit. qm̄ pater ꝓceſſiōis eius auctor eſt. qui talē filiū genuit. ⁊ gignendo ei de dit: vt etiam de ip̄o ꝓcederet ſpūſſanctus Nā niſi ꝓcederet etiā de ip̄o: nō diceret di ſcipul̓. Accipite ſpm̄ſ āctū. eūqꝫ inſufflādo daret: vt a ſe qͦꝫ ꝓcedere ſignificās: aperte on̄deret flando. qd̓ ſpirādo dabat occulte. Quia gͦ ſi naſceret̉: nō tm̄ de pr̄e: nec tm̄ de filio: ſꝫ de ambobus vtiqꝫ naſceret̉. ſine du bio filius diceret̉ amboꝝ. Ac ꝑ hoc quia filius amboꝝ nullo mō eſſet: non oportuit naſci eū de ambobus. Amborū eſt gͦ ſpūſ ſanctus ꝓcedendo de ambobus. Hic dicit ꝙ non valet inter illa duo diſtinguere Quid autem inter naſci ⁊ ꝓcedere interſit. de illa excelleutiſ ſima natura loquens explicare qͥs poteſt. Nam omne quod ꝓcedit naſcitur. qͣꝫuis comne ꝓcedat quod naſcitur. Sicut nō om ne quod bipes eſt: homo eſt. qͣꝫuis bipes ſit omīs qui hō eſt. Hoc ſcio. diſtinguere autē inter illam generationem ⁊ hāc ꝓceſ ſionem neſcio: non valeo: nō ſufficio. ac ꝑ hoc qꝛ ⁊ illa ⁊ iſta eſt ineffabilis. ſicut pro pheta de filio loquens ait. Generationem eius quis enarrabit. Ita de ſpūſancto ve riſſime dicit̉. ꝓceſſionem eius quis enarra bit. Satis ſit gͦ nobis qꝛ nō eſt a ſeip̄o filiꝰ. ſꝫ ab illo de quo natus eſt. nō eſt a ſeip̄o ſpi rituſſanctus: ſꝫ ab illo de quo ꝓcedit. Et qꝛ de vtroqꝫ ꝓcedit: ſicut iam oſtendimus. De ſpūſancto quō ip̄e de deo ſit. nec tn̄ ip ſe filius ſit. qm̄ ꝓcedendo nō naſcendo le gitur eſſe de deo. iam ſuꝑius qͣꝫtum viſum eſt diſputauimus. An ſpirituſſanctus debeat dici in genitus. Nunc conſideran dum eſt cum ſpūſſanctus non ſit genitus vtrum debeat dici ingenitus? Ad qd̓ dici mus ſpūmſanctū nec genitū nec ingenituꝫ debere dici. Und̓ Augꝰ. ad Oroſium ait. Auguſti. Spm̄ſanctum nec genitum nec ingenitum fides certa declarat. qꝛ ſi dixerimꝰ ingeni tum: duos pr̄es videbimur affirmare. Si aūt genitū duos credere filios culpamur. Sicut em̄ ſolus filius dicit̉ genitꝰ. ita ⁊ ſo lus pr̄ dicit̉ ingenitus. eo ꝙ ab alio nō ſit. Unde Augꝰ. in. xv. lib̓. de tri. Pater inqͥt Auguſti. ſolus non eſt de alio. Ideo ſolus appellat̉ ingenitus. non qͥdem in ſcripturis. ſꝫ in cō ſuetudine diſputantiū. ⁊ de re tāta ẜmonē qͣlem valuerint ꝓferentiū. Filius autē de pr̄e natus eſt. ⁊ ſpūſſanctꝰ de pr̄e pͥncipali ter ⁊ cōmunit̓ de vtroqꝫ ꝓcedit. Iōqꝫ cuꝫ ſpūmſanctū genitū non dicamꝰ. dicere tn̄ ingenitū nō audemꝰ. ne in hoc vocabulo vel duos pr̄es in illa trinitate: vel duos qͥ nō ſunt de alio quiſpiam ſuſpicetur. Ecce his ꝟbis aꝑte oſtendit ſpm̄ſanctū nec ge nitum nec ingenitū debere dici. Ꝙ Hieronymus dicit ſpūmſāctū ingenitum. quod videtur p̄dictiſ aduerſari.

DI. Hieronymꝰ tamē Hier o. in regulis diffinitionū contra hereticos di cit ſpūmſanctum ingenitum eſſe his ꝟbis. Spūſſanctus pater non eſt: ſed ingenitus atqꝫ infectus. Pater non eſt: qꝛ patris eſt ⁊ in pr̄e eſt. ꝓceſſionem habet ex pr̄e: ⁊ nō natiuitatem. Filius aūt non eſt. quia geni tus nō eſt. Ecce his ꝟbis dicit̉ ſpūſſanctꝰ eſſe ingenitus. qd̓ videt̉ aduerſari p̄miſſis verbis Auguſtini. Determinatio ẜm diuerſas acce ptiones dicit eos locutos. ed vt iſtam que videtur repugnātiā de medio ambigamꝰ. Dicimus ꝙ Hiero. aliter accepit nomē in geniti. ⁊ aliter Auguſtinus. Accepit enim Augꝰ. ingenitum qui vel quod de alio nō eſt. ⁊ ẜm hoc de ſolo patre dicit̉. Hierony mus ꝟo ingenitum dicit non genitum. et ẜm hoc de ſpūſancto poteſt dici. cum ſpiri tuſſanctus non ſit genitus. Ex verbis Hieronymi oſtendit̉. ex quo ſenſu dixit ſpūmſanctum ingenitum. Ꝙ auteꝫ Hierony mus ita acceperit: oſt enditur ex v̓bis ſuis quibus in eodem tractatu vtitur faciēs ta Diuiſio hec lem diuiſionem. Omne quod eſt. aut in notanda eſt genitum eſt. aut genitum. aut factum. Eſt diligent̓ g quod nec natum eſt nec factum. ⁊ eſt qd̓ natum eſt: ⁊ factum non eſt. ⁊ eſt quod nec natum eſt nec factum eſt. ⁊ eſt quod factuꝫ eſt: ⁊ natum non eſt. ⁊ eſt quod factum eſt ⁊ natum eſt ⁊ renatum eſt. ⁊ eſt qd̓ factum eſt ⁊ natum eſt ⁊ renatum nō eſt. Nunc p̄ poſitorū ſingulis rebus ſubſiſtentiam de ſtinemus. Quod ergo nec natum nec fa ctuꝫ eſt: pater eſt. nō em̄ ab aliquo eſt. Qd̓ aūt natū eſt: ⁊ factū nō eſt: filiꝰ eſt. qͥ a pr̄e genitus eſt nō factus. Qd̓ iteꝝ nec factum nec natū eſt. ſpūſſanctꝰ eſt. qui a patre ꝓce dit. Qd̓ etiā factū ē ⁊ natū nō eſt: celum et terra ceterāqꝫ inſenſibilia ſunt. Qd̓ aūt fa ctum ⁊ natū ⁊ renatū eſt: hō eſt. Qd̓ ꝟo fa ctum eſt ⁊ natum eſt: ⁊ renatum non eſt. animalia ſunt. Ecce his verbis on̄dit Hie ronymus ſe ingenitum acciꝑe non genitū. Aliter enim non eſſet premiſſa diuiſio vera XIII ſcꝫ omne quod eſt aut ingenitū eſt. aut ge nitum. aut factuꝫ. Atqꝫ in diuiſionis huiꝰ ꝓſecutione. in aſſignatione ingeniti vbiqꝫ ponit non natū. Hec eſt diſtinctio tredecima. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de mō pͥncipio ⁊ ordine ꝓceſſie nis ſpūſſancti: agit de dr̄a ꝓceſſionis ⁊ generatōis in diuinis. Et tria circa hoc facit. Nam pͥmo on̄dit ꝙ ſpūſſanctꝰ nō ꝓcedit a pr̄e ⁊ filio vt eorū filiꝰ. Se cundo ſubdit diuerſitatē inter generationē ⁊ ꝓceſ ſionē. Tertio ſubiūgit ꝙ ſpūſſanctꝰ non debeat dici genitus. Primū facit a pͥncipio diſtinctōis vſqꝫ ibi. Cū aūt ſpūſſā. Scd̓m ab inde vſqꝫ ibi. Nūc ꝯſiderā dum eſt. Tertiū vſqꝫ ad finē diſtinctōis. Et hec eſt ſentētia mgr̄i in generali. In ſpēali ꝟo in hac diſtī ctione ſnīa mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitiōibus. quarū pͥma eſt. Spūſſanctus ꝓcedēs ſil̓ a pr̄e ⁊ filio nulla tenus illorū filius ē dicendus. Et ꝓbat̉ ſic. Illud a nullo catholico eſt dicendū ad qd̓ ſequeret̉ tanta ab ſurditas.ſ. inter deuꝫ aliqͥd naſcia duobus vt a pa tre ⁊ matre. ſed hoc ſequeret̉ ſi ſpūſſanctus filiꝰ pa tris ⁊ filij diceret̉. igitur hoc nō eſt dicendū. Tenet ꝯſequētia ⁊ maior. ſed minor em̄ ꝓbat mgr̄ ī textu ꝑ autoritatem beati Auguſtini qua rn̄det ad iſtam q̄ſtionem.ſ. Cur ſpūſſanctus non dicit̉ eſſe natus vl̓ filius. cum tn̄ ꝓcedat de ſubſtantia pr̄is ita bene ſic̄ filius. Reſpondendo dicit ꝙ ſi ſpūſſanctus filius di ceret̉. amboꝝ vtiqꝫ filius diceret̉. Filius quippe nul lus eſt duorū: niſi patris ⁊ matris. Abſit aūt vt int̓ deum patrem ⁊ inter deum filium tale aliqͥd ſuſpice mur. Amborū em̄ filius diceret̉: ſi ambo eū genuiſ ſent. qd̓ abhorret oīm ſanctorū ſenſus. Scd̓a ꝓpo ſitio eſt hec. Modus quo filius ꝓcedit a ſolo patre diſtinguit̉ a modo quo ſpūſſanctus ꝓcedit ab vtro qꝫ. Iſtā ꝓpoſitionē ꝓbans mgr̄ in lr̄a querit. Cum filius non tm̄ dicit̉ genitus: ſed etiā ꝓcedens. Vnd̓ Ioh̓.viij. d̓r in ꝑſona filij. Ego a pr̄e ꝓceſſi. quare ſpūſſanctus dicit̉ tm̄ ꝓcedēs ⁊ nō genitus. Ad qd̓ rūdens dicit: ꝙ licet vterqꝫ ip̄oꝝ tam filius ꝙͣ ſpūſ ſanctus ꝓcedit apatre. hoc tū eſt diuerſimode. Nā filius ꝓcedit ꝑ modum nature. ⁊ ideo dicit̉ ⁊ geni tus ⁊ ꝓcedens. qꝛ omne qd̓ generat̉: ꝓcedit. ſꝫ non ecōtra. Spūſſanctus ꝟo ꝓcedit ꝑ modū volūtatis ſicut datus ⁊ nō natus. Cū ergo nō omne qd̓ dona tur ab aliqno naſcit̉ ab ip̄o. ideo ſpūſſanctus dicit̉ tm̄ ꝓcedēs ⁊ nō natus. Aliā ratōꝫ diuerſitatis filij ⁊ ſpūſſancti aſſignat que eſt. ꝙ filius ꝓcedit a ſolo patre. ⁊ ſpūſſanctꝰ ab vtroqꝫ.ſ. patre ⁊ filio. Et ad dit etiam ꝙ creatura nō ſufficit ad ſignificandū per fectam differentiā generatiōis ⁊ ꝓceſſiōis. qꝛ vtra qꝫ ineffabil̓ eſt. Tertia ꝓpoſitio ē hec. Nō ē catholi ce ꝯcedendū ſpm̄ſanctū eſſe genitū vl̓ ip̄m eſſe inge nitū. Et ꝓbat̉ ſic. Illud nō eſt ꝯcedendū catholice quo ꝯceſſo ſequeret̉ aut duos eē pr̄es. aut duos eē filios in diuinis fore concedendū. ſed hoc eſt ſpūm ſanctum eſſe genitū vel eſſe ingenitū. igit̉ nō eſt con cedendū. Tenet argumentū ⁊ maior. ſed mgr̄ mino rem ꝓbans in textu querit. Cum ſpūſſanctꝰ non ſit genitus. an debeat dici ingenitus? Et reſpondet au toritate beati Auguſtini. ꝙ nec genitus nec ingeni tus dici debeat. Nō ingenitꝰ: ne duo pr̄es in diuiniſ eſſe videant̉. qꝛ ingenitꝰ ẜm ꝯſuetudinē diſputātiuꝫ accipit̉ ſolum ꝓ ꝑſona pr̄is. Genitꝰ ꝟo dici non dꝫ eo ꝙ natus nō ſit. Contra qd̓ replicat ꝑ autoritateꝫ beati Hiero. dicentis ſpūmſanctū ingenitū poſſe di ci. Et reſpondet ꝙ ingenitum aliter ſumit̉ a btō Hie ro. ⁊ alit̓ a btō Augu. Nam. b. Augꝰ. accipit inge nitū ꝓut ingenitum dicit ens non ab alio. ⁊ ſic con

LI. uenit ſoli patri ⁊ nō ſpūiſancto. Btūs aūt Hiero. ac cipit ingenitū ꝓut dicit ens ab alio nō ꝑ generatōꝫ ⁊ ſic ſolū ꝯuenit ſpūiſancto Et ꝙ ſic accipiat. b. Hie ro. ingenitū ꝓbat ꝑ aliā autoritatē eiꝰ quā recitat ī vltimo capitulo. igit̉ ⁊cͣ. Ꝙ gemina eſt proceſſio ſpirituſſā Reterea dili DI. XIIIE genter annotandum eſt ꝙ gemⁱ na eſt ꝓceſſio ſpūſſancti. eterna videlicet que ineffabilis eſt: qua a pr̄e et fi lio eternaliter ⁊ ſine temꝑe ꝓceſſit. ⁊ tem poralis qua a patre ⁊ filio ad ſanctificādaꝫ creaturā ꝓcedit. Et ſicut ab eterno cōmu niter ac ſimul ꝓcedit a patre ⁊ filio. ita ⁊ in temꝑe cūmunit̉ ⁊ ſimul ab vtroqꝫ ꝓcedit ad creaturam. non diuiſim a pr̄e in filiū: ⁊ Auguſti. a filio ad creaturā. Un̄ Augꝰ. in. xv. lib̓. de trini. ait. Spūſſanctus non de pr̄e pro cedit in filiū. ⁊ de filio ꝓcedit ad ſanctificā dam creaturā. ſed ſimul de vtroqꝫ ꝓcedit. qͣꝫuis hoc filio pater dederit. vt ſicut de ſe ita etiam de illo ꝓcedat. De temporali ꝓceſſione ſpeciali ter agit̉. De temporali aut ꝓceſſione Beda in omelia dn̄ice pͥme poſt aſcenſionem ita loquitur. Cū gratia ſpūſſā cti datur hominibus. profecto mittit̉ ſpi ritus a patre. mittit̉ ⁊ a filio. ꝓcedit a pr̄e: ꝓcedit ⁊ a filio. quia ⁊ eius miſſio eſt ipſa ꝓceſſio. His verbis aꝑte oſtēdit donatio nem gratie ſpūſſancti dici ꝓceſſionem vel miſſionem eiuſdem. Sed cum donatio vel datio non ſit niſi temꝑalis. conſtat qꝛ et hͨ ꝓceſſio ſiue miſſio temporalis eſt. Hāc qͦꝫ tempo: alem ſpūſſancti ꝓceſſioneꝫ Augꝰ. in. xv. li. de trini. inſinuat dicens ſpiritum ſanctum ꝓceſſiſſe a xp̄o quādo poſt reſur rectionem inſufflauit in diſcipulos his ꝟ bis. Cum reſurrexiſſet chriſtus a mortuis ⁊ apparuiſſet diſcipulis. in ſufflauit et ait. Accipite ſpūmſanctum. vt etiam eum de ſe ꝓcedere oſtenderet. ⁊ ip̄e eſt virtus que de illo exibat: vt legitur in euangelio. ⁊ ſa nabat omnes. Et vt oſtenderet hanc ꝓceſ ſionem ſpūſſancti nō eſſe aliud qͣꝫ donatio nem vel dationem ip̄ius ſpūſſancti: addit. Poſt reſurrectioneꝫ dn̄s Ieſus bis dedit ſpūmſanctum. ſemel in terra ꝓpt̓ dilectio nem ꝓximi. ⁊ iterū de celo ꝓpter dilectiōꝫ dei. qꝛ ꝑ ip̄m donū diffundit̉ caritas ī cor dibus nr̄is. qua diligimꝰ deū ⁊ ꝓximū. Ꝙ aliqui dicūt ip̄m ſpūmſanctum non dari ſed dona eius. Sunt autē aliqui qui dicunt ſpūmſanctum ip̄m deū non da ri. ſed dona eius que nō ſunt ip̄e ſpūs. ⁊ vt aiūt: ſpūſſanctus dicit̉ dari: cū gratia eiꝰ. q̄ tamen non eſt ip̄e: dat̉ homībus. ⁊ hͦ di cunt Bedam ſenſiſſe in ſuꝑioribus verbis qͥbus dicit ſpūmſanctum ꝓcedere cū ip̄iꝰ gratia dat̉ hominibꝰ. tanqͣꝫ nō ip̄emet det̉ Ꝙ iō̄e ſpūſ ſed gratia eius. Sed ꝙ ip̄e ſpūſſanctꝰ qui ſctūs qͥ de deus eſt ⁊ tertia in trinitate ꝑſona det̉: aꝑ ē det̉ ⁊ mitti te dicit Augꝰ. in. xv. li. de trini. ita dicēs ur. Eundem ſpūmſanctū datum cū inſufflaſſꝫ Ieſus. de quo mox ait. Ite baptizate oēs gentes in nomine patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſācti ambigere non debemus. Ip̄e eſt ergo qui etiam de celo datus eſt die penthecoſtes. Quō gͦ deus non eſt qͥ dat ſpūmſanctum. īmo quantus eſt deus qui dat deuꝫ. Ecce his verbis aꝑte dicit ſpūmſanctum ipſuꝫ ſcꝫ deum dari hoībus a patre ⁊ a filio. Et ꝙ ip̄e ſpūſſanctus qui deus eſt ac tertia in trinitate ꝑſona nobis detur. noſtriſqꝫ infū datur atqꝫ illabat̉ mentibus aꝑte oſtendit Ambro. in. j. li. de ſpūſancto dicens. Licet Ambro. multi dicant̉ ſpūs. quia legit̉. Qui fac̄ an gelos ſuos ſpūs. vnus eſt tn̄ dei ſpūs. Ip ſum gͦ vnum ſpūm ⁊ apoſtoli ⁊ prophete ſunt cōſecuti. ficut etiam vas electionis di cit. qꝛ vnum ſpūm potauimus. qͣſi euꝫ qui non queat ſcindi. ſed infundat̉ animis: et ſenſibus illabat̉. vt ſecularis ſitis reſtrin gat ardorem. qui ſpūſſanctus nō eſt de ſb̓a rerum corꝑalium. nec de ſb̓a inuiſibilium creaturarū. His verbis aꝑte dicit ſpiritū ſanctum ip̄m qui creatura non eſt: in fundi mentibus noſtris. Item in eodem. Omīs creatura mutabilis eſt. ſed non mutabilis ſpūſſanctꝰ. Quid aūt dicere dubitē. qꝛ da tus ē ⁊ ſpūſſctūs: cū ſcriptum ſit. Caritas dei diffuſa eſt in cordibꝰ nr̄is ꝑ ſpm̄ſanctū qͥ datus eſt nobis. Qui cū ſit inacceſſibiliſ natura. receptibilis tamen ꝓpter bonita tem ſuam nobis eſt complens virtute om nia. ſed qui ſol̓ ꝑticipet̉ iuſtis. ſimplex ſb̓a opulens ꝟtutibuſ. vnicuiqꝫ pn̄s. diuidēs de ſuo ſingulis ⁊ vbiqꝫ totus. Incircūſcri ptus gͦ ⁊ infinitus ſpūſſctūs qui diſcipulo rum ſenſus ſeꝑatoꝝ infudit. quē nihil po

DI. teſt fallere. Angeli ad paucos mittebant̉ ſpūſſanctꝰ aūt popul̓ infundebat̉. Quis gͦ dubitet quin diuinū ſit qd̓ infundit̉ ſimul pluribꝰ nec videt̉. Vnus eſt ſpūſſanctus qͥ datꝰ eſt oībus. licet ſeꝑatis apoſtol̓. Et hic aꝑte dicit Amb̓. ꝙ ſpūſſanctus qui eſt ſb̓a ſimplex cū ſit vnus dat̉ pluribꝰ. Alia qͦꝫ autoritate hoc idem aſtruit̉.ſ. ꝙ ſpūſſā Auguſti. ctus qͥ eſt equalis filio homībus det̉. Ait em̄ Augꝰ. de verbis apoſtoli ſic. Caritas dei diffuſa eſt in cordibus nr̄is ꝑ ſpūmſan ctum qui datus eſt nobis. A quo datur Ab illo qui dedit dona hoībus. Que do na? Spūmſanctū: qui tale dat donū quaſ eſt ip̄e. Magͣ eſt miſcd̓ia eius. donuꝫ dat ſibi equale. qꝛ donū eius ſpūſſanctus eſt. Premiſſis ⁊ alijs pluribus autoritatibus aꝑte monſtrat̉ ꝙ ſpūſſanctꝰ equal̓ patri et filio nobis dat̉. nec ideo tn̄ minor eſt pr̄e et filio. Un̄ Augꝰ. in. iiij. li. de tri. ait. Nō iō inqͥt minorem ſpūmſanctum. qꝛ ⁊ eum pat̓ miſit ⁊ filius arbitrandū eſt. An viri ſctī ⁊ eccleſie p̄lati dēt vel dare poſſint ſpūmſanctū. ꝙ non dant hic oſtendit deus. Hic queritur vtru ⁊ viri ſancti dent vel poſſint dare alijs ſpi ritūſanctū: Quē ſi alijs dant: cū eiꝰ dona tio ſupra ſit dicta ꝓceſſio: videt̉ ab eis ꝓ cedere ſpūſſanctus vel mitti. Sꝫ creator a creatura non mittit̉ vel ꝓcedit. Reſtater go vt ſpm̄ſanctū ip̄i nō dent nec poſſint da re. Vnde Augꝰ. in. xv. li. de trini. Non ali qͥs diſcipuloꝝ xp̄i dedit ſpm̄ſanctū. Ora bant quippe vt veniret in eos quibus ma num imponebāt: non ip̄i eū dabant. Quē morem in ſuis p̄poſitis etiam nunc ſeruat eccleſia. Deniqꝫ ⁊ Simon magus offerēs apoſtolis pecuniam non ait. Date mihi ⁊ hanc poteſtatē: vt dem ſpm̄ſanctū. ſꝫ cuicū qꝫ inquit impoſuero manus: accipiat ſpm̄ ſanctum. Quia nec ſcriptura ſuꝑius dixe rat. Uidens aūt Simon qꝛ apoſtoli darēt ſpūmſanctum. ſed dixerat. Uidens autem Simon quia ꝑ impoſitionem manuū apo ſtoloruꝫ daret̉ ſpūſſanctus. Ecce his ver bis oſtendit. Augꝰ. nec apoſtolos nec ali os eccleſie p̄latos dediſſe vel dare ſpirituꝫ ſanctū. Ꝙ non pn̄t dare ſpūmſanctum hic docet. XIIII Et quod plus ē no poſſe etiam dare dicit in eodem libro ſub dēs. De xp̄o ſcriptū eſt ꝙ acceꝑit a patrē ꝓmiſſionē ſpūſſancti. ⁊ effuderit. in qͦ vtra qꝫ natura mōſtrata eſt hūana.ſ. ⁊ diuina Accepit qͥppe vt hō. effudit vt deus. Nos aūt acciꝑe qͥdem hoc donū poſſumus pro modulo nr̄o. Effundere ꝟo ſuꝑ alios non vtiqꝫ poſſumꝰ. ſꝫ vt hoc fiat: deū ſuꝑ eos a quo id efficitur inuocamus. His ꝟbis ex p̄ſſe dicit nos ſpūmſanctū nō poſſe ſuꝑ ali os effundere.i. alijs dare. Quod videt̉ contrariū. Sed huic videtur contrariū qd̓ apl̓us ad Gal̓. de ſe loquens ait. Qui tribuit vobis ſpūm: ⁊ oꝑat̉ vir tutes in vobis. Ecce euidenter dicit ſe tri buiſſe ſpūm. Sed intelligenduꝫ eſt hoc di Det̓m īalio. xiſſe apoſtolū: non quia haberet poteſtatē ⁊ autoritatem dandi ſpūmſanctum. ſed qꝛ miniſterium habuerit in quo dabat̉ a deo ſpūſſanctus. Vt enim Augꝰ. ſuꝑ eundem locum exponens illud apoſtoli verbum. Ab apoſtolo p̄dicata eſt eis fides. in qͣ pre dicatione aduentum ⁊ p̄ſentiaꝫ ſpūſſancti ſenſerant. ſicut illo temꝑe in nouitate inui tationis ad fidem etiam ſenſibilibus mira culis p̄ſentia ſpūſſancti apparebat. vt ī acti bus apoſtoloꝝ legitur. Aꝑte hic oſtendit quō illis ſpūmſanctum apl̓s tribuerit. Nō vtiqꝫ ip̄m mittendo in eos: ſꝫ p̄dicando eis fidem xp̄i. quam illis recipientibꝰ ꝙ ſpūſ ſanctus in eis eſſet aliqͥbus ſignis viſibili bus monſtrabat̉. Non gͦ hoīes qͣꝫtūcūqꝫ ſancti dare poſſunt ſpūmſanctū. Hec eſt diſtinctio quartadecima In qua magiſter poſtꝙͣ egit de ꝓceſſione ſpūſſancti eterna: incipit agere de ꝓceſſione eius tꝑali. Et cir ca hoc tria facit. Nam pͥmo oſtendit ſpūmſanctum a patrē ⁊ filio fimul temꝑaliter ꝓcedere. Secundo ꝙ ſpūſſanctus datur ꝑſonaliter in ſuorū donorū cō municatione. Tertio ꝙ a nullo alio niſi a deo datur inſtrumentali operatiōe. Primū facit a pͥncipio di ſtinctionis vſqꝫ ibi. Sunt aūt aliqͥ. Secūdū ab inde vſqꝫ ibi. Hic queritur vtrum ⁊ viri ſancti. Tertium ꝟo ab inde vſqꝫ ad finem iſtius diſtinctiōis. Et hec eſt ſnīa mgr̄i in hac diſtinctiōe in generali. In ſpēa li ſententia mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitionibus. qua rum pͥma eſt hec. Spūmſanctum a patre ⁊ filio fiml̓ ꝓcedere temꝑaliter concedit̉: cum in creaturarum ſanctificatiōe mittit̉. Et ꝓbat̉ ſic. Qn̄eūqꝫ gr̄a ſpūſ ſancti hoībꝰ dat̉. tunc ſpūſſanctꝰ a pr̄e ⁊ filio mittit̉: ⁊ ꝓcedere vid̓r. ſed omīs datio ſpūſſancti creature

LI. facta eſt temꝑali̓s. igit̉ qn̄ ſic ſpūſſanctꝰ dat̉ vel mit tit̉ ꝓcedit tꝑaliter. vt dicit ꝓpoſitio ꝓbanda. Te net argumentū ⁊ maior. ſed circa minoris ꝓbatiōꝫ mgr̄ ſic ꝓcedit in textu. Et pͥmo ponit geminā ſpūſ ſancti eſſe ꝓceſſionem.ſ. eternā ⁊ tꝑalem. Eterna ē que ineffabilis eſt qua a patre ⁊ filio eternalit̓ ⁊ ſine temꝑe ꝓceſſit. Temꝑalis eſt qn̄ ſpūſſanctus mittit̉ ad ſanctificandū creaturam rationalem. Et ſubdit ꝙ qn̄ mittit̉ ad ſanctificandū creaturam: tunc ꝓce dit a patre ⁊ filio ſimul in illa eterna ꝓceſſione. Et hoc confirmat autoritate Auguſtini in fine pͥmi ca pituli. Ꝙ autem gr̄e ſpūſſancti collatio ſit eius miſ ſio a patre ⁊ filio temꝑalis vel eius temꝑalis ꝓceſſio patet autoritate Bede. que habet̉ in pͥncipio ſecun di capituli. Et tandem concludit ex verbis btī Au guſtini. ꝙ dn̄s bis ſpm̄ſanctum dedit. Seml̓ poſt re ſurrectionem cū inſufflauit ⁊ dixit. Accipite ſpm̄ſan cttm. vt ptꝫ Iohan. xx. c. Scd̓o poſt ſuam aſcenſio nem.ſ. in die penthecoſtes. Et hoc ad ſignificādum duplicem dilectionē.ſ. dei ⁊ ꝓximi. quam ſpūſſctūs in nobis operat̉. Secūda ꝓpoſitio ē hec. Spūs da tur ꝑſonaliter cum ſuorū donorū diſtributiōe. Et ꝓ batur ſic. Ita ſpūſſanctus mittit̉ ⁊ dat̉ ſicut in ſacra ſcriptura ẜm expoſitionem ſanctorū doctorū mitti ⁊ dari manifeſte affirmat̉. ſed in ſacra ſcriptura mani feſte affirmat̉ dari cū donis. igit̉ ꝓpoſitio vera. Te net argumentū ⁊ maior: ſed minorē ꝓbans mgr̄ in lr̄a: dicit quoſdam errantes dixiſſe ſpūmſanctū nū ꝙͣ ꝑſonalit̓ dari hoībus. ſed tm̄ gr̄am ⁊ dona eius. Quod oſtendit eſſe falſum: inducens ad hoc autori tates. b. Augu. ⁊ Amb̓. quibus aꝑte oſtendit̉ quō ſpūſſanctus tertia ꝑſona in diuinis ꝑ ſe inſuis gr̄aꝝ donis hoībus mittit̉ ⁊ datur. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Spūſſanctus a nulla creatura ꝙͣtacunqꝫ fulge at ſanctitate conferri pōt: niſi inſtrumentalit̓. Et ꝓ batur ſic. Si aliqua creatura quantacūqꝫ ſancta et p̄lata poſſet ſpūmſanctū cōferre. ſequeret̉ creatorē a creatura ꝓcedere. Patet hec ſeq̄la ꝑ hoc ꝙ ſpūſ ſancti datio nō ē alid̓ ꝙͣ eiꝰ ꝓceſſio. vt dicit prīa ꝓ poſitio. Sꝫ ꝯſequēs ē falſuꝫ ⁊ īpoſſibile. igit̉ illd̓ ex quo ſequit̉. ſed hoc eſt oppoſitū huiꝰ ꝓpoſitionis. igit̉ hec vera. Iſtam rationē mgr̄ inſinuans in litte ra querit. An viri ſancti poſſunt dare ſpm̄ſanctum. Et dicit ꝙ nō. qꝛ ſi ſic: tunc ſpūſſanctus ꝓcederet a creatura. qd̓ confirmat ꝑ hoc ꝙ nullibi legit̉ in pͥmi tiua eccleſia: qn̄ viri erāt ſanctiores ꝙ dediſſent ſpi rituſanctum. ſed legunt̉ bn̄ oraſſe ꝓ aliqͥbus: vt illi qͥbus manus imponebāt: reciperent ſpūmſanctum. Et ideo ſoluit obiectionē quandam: quam ꝟba apo ſtoli vident̉ ſonare ad Gal̓. iij. Qui tribuit vob̓ ſpm̄ ſanctum. ⁊ operatur virtutes in vobis. vbi videtur apoſtolus dicere ſe ſpūmſ anctum tribuiſſe. qd̓ mgī ſoluit dicēs. ꝙ ad eius p̄dicatōꝫ datꝰ fuit ſpūſſanctꝰ. ⁊ hoc nō eſt niſi inſtrumentalit̓. vude relinquit̉ pro poſitio tanꝙͣ vera. Utrum ſpirituſſanctus a ſeip̄o de tur. Ic conſidera. DI. XV h¶ dum eſt: cum ſpūſſanctus detur O hominibus a patre ⁊ filio qd̓ ē ip̄m temꝑaliter ꝓcedere ab vtroqꝫ vl̓ mit ti. vtrum etiam a ſeip̄o detur? Si dat̉ a ſe ⁊ procedit vel mit itur a ſe. Ad quod dici mus. qꝛ ſpūſſanctus ⁊ deus eſt: ⁊ donuꝫ ſi ue datū. ⁊ ideo dat ⁊ dat̉. Dat qͥdem inqͣꝫ tum deus. ⁊ dat̉ inqͣꝫtum donum. Cū aūt donatio ſiue datio ſpūſſancti ſit operatio dei. ⁊ cōmunis ſit ⁊ indiuiſa operatio triū ꝑſonarū. donat̉ itaqꝫ ſpūſſanctus non tan tum a patre ⁊ filio: ſed etiam a ſeip̄o. Und̓ Augꝰ. in. xv. li. de tri. dicit ꝙ ſeipſum dat. Sicut inqͥt corpus carnis nihil eſt alid̓ qͣꝫ Aliguſti. caro. ſic donum ſpūſſancti nihil eſt alid̓ qͣꝫ ſpūſſanctus. Intantū gͦ donū dei eſt: inqͣꝫ tum dat̉ eis quibus dat̉. Apud ſe aūt deꝰ eſt. ⁊ nemini datur. qꝛ deus erat patri ⁊ fi lio coeternus anteqͣꝫ cuiqͣꝫ daretur. nec qͥa iſli dant ⁊ ip̄e datur. ideo maior eſt ill̓. Ita em̄ datur ſicut dei donum: vt etiam ſeip̄m det ſicut deus. Nō em̄ dici pōt nō eſſe ſue ptātis. de quo dictum eſt. Spūs vbi vult ſpirat. Ecce aꝑte dicit ꝙ ſpūſſanctus ſeip ſum dat. Si em̄ ſpūſſanctꝰ ſeip̄m dare non pōt. ⁊ eum pr̄ dare pōt ⁊ filius. poteſt ita qꝫ pater aliquid ⁊ filius: quod nō pōt ſpūſ ſanctus. Item. Si pater ⁊ filius dant ſpm̄ ſanctum. nec ip̄e dat aliquid. ergo pr̄ ope ratur ⁊ filius: quod non oꝑat̉ ſpūſſanctꝰ. Dat gͦ ſpūſſanctus ſeip̄m. Si aūt ſeipſum dat. tunc ⁊ a ſeip̄o ꝓcedit ⁊ mittitur. Qd̓ vtiqꝫ verum eſt. Nam proceſſio tempora lis ſpūſſancti vel miſſio ip̄ius eſt donatio: ⁊ ip̄a dei operatio. Procedit ergo ſpiri tuſſanctus temporalit̓ a ſe: ⁊ mittitur a ſe. qꝛ dat̉ a ſe. Nō ē mirū ſi ſpūſſanctꝰ dicit̉ mit ti vel ꝓcedere a ſe. cū etiā filiꝰ di catur mittia ſe. Ne autem mirerif ꝙ ſpūſſanctus dicitur mitti vel ꝓcedere a le. Nam ⁊ de filio dicit Augꝰ. in. ij. lib̓. de Auguſti. tri. ꝙ nō tm̄ a pr̄e miſſus eſt: ſꝫ etiā a ſeiph ſo ⁊ a ſpūſancto. querēs quō filius vl̓ ſpūſ ſanctꝰ ſit miſſus: cū vterqꝫ ſit vbiqꝫ tanqͣꝫ deꝰ: Nam vterqꝫ inqͥt Augꝰ. legit̉ miſſue De ſpūſamcto em̄ legit̉. Quem mittet pat in noīe meo. Et iteꝝ. Si abiero mittā eum ad vos. Et filiꝰ de ſe dicit. Exiui a pr̄e: et veni in mūdū. Et apl̓s dicit. Miſit deus filiū ſuū. In ꝓpheta aūt ſcriptū eſt ex ꝑſo na dei. Celū ⁊ terrā ego impleo. Itaqꝫ vbi qꝫ deus eſt. vbiqꝫ gͦ eſt filius. vbiqꝫ etiā eſt ſpūſſanctus. Illuc gͦ miſſus eſt filius ⁊ ſpi rituſſanctus vbi erant. Quomodo intelligēda ſit miſſio vtriuſqꝫ.

DI. Quo circa queren dum eſt quomō intelligat̉ miſſio filij vl̓ ſpi rituſſancti. Pr̄ em̄ ſolus(inqͥt Augꝰ. in eo de miſſiōe fi dem) nuſqͣꝫ legit̉ miſſus: ſed filius ⁊ ſpūſſā ctus. Et de filio pͥmo videamꝰ quō miſſuꝫ eum apl̓us dicat. Miſit deus filiū ſuū fa ctum ex muliere. vbi ſatis oſtendit eo ipſo miſſum filiū quo factum ex muliere. Pro inde mitti a patre ſine ſpūſancto nō potuit quia pater intelligit̉ miſiſſe eum cum fecit ex femina. quod vtiqꝫ non fecit ſine ſpūſan cto. Ecce hic dicit filium miſſum a patre et ſpūſancto. Ꝙ a ſpūſancto filius ſit miſſus au toritatibus confirmat̉. Et ꝙ a ſpūſancto fi lius ſit miſſus(vt ait Augꝰ. in eodem) au toritatibus confirmat̉. Ip̄e xp̄s dicit pe Ambro. Eſaiam. Nunc miſit me dn̄s ⁊ ſpūs eius. De hoc Amb̓. in li. ij. de ſpūſancto ita ait. Quis eſt qui dicit. Me miſit dn̄s ⁊ ſpūs eius: niſi qui venit a patre: vt ſaluos face Idē in eo. ret peccatores.i. xp̄s. ergo ⁊ pr̄ filium mi ſit ⁊ ſpūſſanctus. Idē in eodē. Datꝰ ē a pa dem. tre. vt Eſa. dicit. Puer natus eſt nob̓. et fi lius datus eſt nois. Datꝰ eſt audeo dice re ⁊ a ſpū. qꝛ ⁊ ſpū miſſus eſt. Dicit eniꝫ fi lius dei. Spūs dn̄i ſuꝑ me: ꝓpt̓ quod vn xit me euāgelizare pauꝑibꝰ miſit me. p̄di care captiuis remiſſione ⁊cͣ. Qd̓ cum de li bro Eſaie legeret: ait in euangelio. Hodie completa eſt hͨ ſcriptura in auribꝰ veſtris. vt de ſe dictū eſſe ſignaret. Bn̄ auteꝫ dixit ſuꝑ me. qꝛ quaſi filius homīs ⁊ vnctus eſt ⁊ miſſus ad p̄dicandū. Nam ẜm diuinita tem non ſuꝑ xp̄m eſt ſpūs: ſed in xp̄o. Ec ce his ꝟbis oſtendit Amb̓. filium eſſe miſ ſum ⁊ datum nobis. non tm̄ a patre: ſꝫ etiā a ſpūſancto. Ꝙ filiꝰ ſit datꝰ etiā a ſeip̄o. e Deinde oſtēdit ee datum etiam a ſeip̄o. ita dicens in eodē li. Cum nō diffinitū fuerit ꝑ ꝓphetam a quo datus eſt filius. oſtendit̉ datꝰ gr̄a trinita tis. vt etiā ip̄e filius ſe dederit. Ecce hic di cit ꝙ filiꝰ ſe dedit. qꝛ trinitas eū dedit. Si aūt filius a ſe datus eſt. a ſe gͦ miſſus ē: et a ſe ꝓceſſit Et hoc vtiqꝫ verum eſt: ⁊ ꝯcedi oportet. cuꝫ eius miſſio ſit diuina oꝑatio. XV Ꝙ filius ſit miſſus a ſe. Ꝙ auteꝫ a ſe micta tur Augꝰ. aſtruit in li. ij. de tri. dicēs. For te aliqͥs cogat: vt dicamus etiā a ſeip̄o miſ Auguſti ſum eſſe filiū. qꝛ ⁊ Marie cōceptus ⁊ par tus oꝑatio trinitatis eſt. Sed inqͥt aliqͥs quō pater eum miſit: ſi ip̄e ſe miſit: Cui re ſpondeo querens vt dicat: quomō eū pat̓ ſanctificauit: ſi ⁊ ip̄e ſe ſanctificauit. Utrū qꝫ em̄ dn̄s ait. Quem pꝰ inqͥt ſanctificauit ⁊ miſit in hunc mundū. Et alibi. Ego pro eis ſanctifico meip̄m. Iteꝫ quero quō pat̓ eum tradidit: ſi ip̄e ſe tradidit. Utrūqꝫ em̄ legit̉? Credo ꝙ rn̄debit ſi ꝓbe ſapit. quia vna voluntas eſt patris ⁊ filij. ⁊ inſeꝑabi lis oꝑatio. Sic igit̉ intelligat illam incar nationem ⁊ ex ꝟ̓gine natiuitatē: in qͣ filius intelligit̉ miſſus. vna eadēqꝫ oꝑatiōe pa tris ⁊ filij inſeꝑabiliter eſſe factam: non in de ſeꝑato ſpūſancto. Ergo a patre et filio miſſus eſt idem filius. qꝛ a pr̄e ⁊ ꝟbo eius factum eſt vt mitteret̉.i. incarnatus homi nibus appareret. Nō em̄ miſſus eſt mutan do locū. qꝛ in mundo erat. Quapropter et pater inuiſibil̓ vna cum filio ſecum inuiſi bili: eundē filiū viſibilē faciēdo miſiſſe euꝫ dictus eſt. qui ſi ita viſibil̓ fieret: vt cū pr̄e inuiſibil̓ eſſe deſiſteret.i. ſi ſubſtantia inui ſibilis ꝟbi in creaturam viſibilem mutata ſi tranſiens ꝟteret̉. ita miſſus a patre intel ligeret̉ filius: vt tm̄ miſſus non etiam mit tens cum patre inueniret̉. Cum ꝟo ſic eſt accepta forma ſerui: vt maneret incōmuta bilis forma dei. manifeſtum eſt ꝙ a patre ⁊ filio non apparentibus factū ſit. quod ap paret in fi io. i. ab inuiſibili patre cū inuiſi bili filio. id ē ip̄e filius viſibil̓ mitteret̉. Summatim colligit que ex predi ctis aſtruunt̉. Ex p̄dictis aperte monſtrat̉ ꝙ filius miſſus eſt a patre ⁊ ſpū ſancto. ⁊ a ſeip̄o. ⁊ que ſit ip̄a miſſio.ſ. īcar natio.i. ꝙ factus eſt homo. per quod viſi bilis apparuit. quod eſt opus cōmune pa tris ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti. Queſtio cur dicit a meipſo nō ve Szad hoc opponi

LI. tur. Si filius a ſeip̄o miſſus eſt. cur gͦ ait. Solutio. A meip̄o nō veni? Ad hͦ Augꝰ. rn̄det in. ij li. de tri. dicēs hoc dictū eſſe ẜm formā ſer ui. ẜm quā nō fecit vt mitteret̉.i. nō ē oꝑa tus incarnationē. ſed ẜm formam dei. lius. an ſępe. Hic queritur vtrū ſemel tm̄ miſſus ſit filius: an ſepe mittatur. Si em̄ miſſio filij ip̄ius tm̄ incarnatio ē. cū ſemel tm̄ incarnatus ſit ⁊ ſemel tm̄ videtur miſſus. Ac ſi ſepe mittit̉. eſt ⁊ alia eius mi ſio qͣꝫ incarnatio. Sed que eſt illa? Nūqͥd eterna genitura miſſio eius dicenda eſt: an etiam alia miſſio querenda eſt. Ꝙ duobꝰ modis dicit̉ filiꝰ mitti. k Ad quod dicimus ꝙ duobus modis dicit̉ filius mitti preter illam eternā genituram que ineffabilis eſt. ẜm quam etiam miſſus poſſet dici: vt vide tur quibuſdaꝫ. ſed melius ac verius. ẜm eā dicit̉ genitus. Preter eam ergo duobꝰ mo dis dicit̉ mitti.ſ. vel cum viſibiliter mūdo apparuit carne indutus. vel cum ſe in aīas pias ſic tranſfert: vt ab eis ꝑcipiatur ac cō gnoſcatur. Hos duos miſſionis modos Augu ſti. aꝑte Augꝰ. diſtinguit in. iiij. li. de trini. di cens: Non eoip̄o ꝙ de patre natus eſt: miſ ſus dicit̉ filius. ſed vel eo ꝙ apparuit huic mundo: ꝟbum caro factum. Vnde dicit. A pr̄e exiui: ⁊ veni in mundū. vel eo ꝙ ex temꝑe cuiuſdam mente ꝑcipit̉. ſicut dictū eſt de ſapientia. Emitte illam de celis ſan ctis tuis. ⁊ a ſede magnitudinis tue: vt me cum ſit ⁊ mecū laboret.i. doceat me labora re. Et tūc vnicuiqꝫ mittit̉ cum a quoqͣꝫ cō gnoſcit̉ atqꝫ ꝑcipit̉. quantū cognoſci et ꝑ cipi pōt: ꝓ captū vel ꝓficientis in deū: vel ꝑfecte in deo anime rational̓. Ꝙ ẜm alterū ſemel ẜm alterū ſepe ſit miſſus. et ẜm alterū vt ſit ho. et ẜm alteruꝫ vt ſit cū hoīe. Ecce diſtincti ſunt duo modi miſſionis filij. ⁊ ẜm alterū ſemel tm̄ miſſus eſt dei filius. ẜm alterū ſepe miſ ſus eſt: ⁊ mittit̉ qͦtidie. Naꝫ ẜm alteꝝ miſ ſus ē vt ſit hō. qd̓ fel̓ tm̄ factū eſt. Scd̓m al terū ꝟo mittit̉ vt ſit cū hoīe. quō quotidie mittit̉ ad ſanctos. ⁊ miſſus eſt etiā ante in carnationē ⁊ ad omēs ſanctos qui an̄ fue runt. ⁊ etiā ad angelos. Unde Augꝰ. de fi Auguſti lio. i. de ſapientia patris loquens in. iiij. li. de trini. ait. Aliter mittit̉ ſapīa vt ſit cū ho mine. aliter miſſa eſt vt ſit homo. In aīas Utrum ſemel tantum miſſus ſit fi. em̄ ſanctas ſe tranſfert: ⁊ amicos dei ⁊ pro phetas conſtituit. ſicut implet etiam ſctōs angelos. Sed cum venit plenitudo tempo ris: miſſa eſt non vt impleret angelos. nec vt eſſet angelus. nec vt eſſet cum hoībꝰ v in homībus: vt antea in patribus erat ⁊ in ꝓphetis. ſed vt ip̄m verbum fieret caro.i. homo. Ꝙ ẜm alterū modū dicit̉ miſſus in mundū. ẜm alterū non. Preterea notādū eſt ꝙ cū his duobus modis mittat̉ filius ẜm alterū dicit̉ miſſus in mundū. ẜm alte rum ꝟo nō. Eo em̄ mō miſſus d̓r in mūdū Auguſti. quo viſibil̓mundo apparuit. Un̄ Augꝰ. in eodem li. ait. Cum ex temꝑe cuiuſqͣꝫ mente ꝑcipit̉. mitti qͥdem dicit̉. ſed nō in hūc mū dum. Non em̄ ſenſibiliier apparet.i. corpo reis ſenſibus p̄ſto eſt. Nā ⁊ nos ẜm ꝙ mē te aliquid eternū capimus: non in hͦ mūdo ſumus. ⁊ omniū iuſtorū ſpūs etiam in car ne viuentium inqͣꝫtum diuina ſapiunt non ſunt in hͦ mundo. Ex p̄dictis liquet: ꝙ pre ter ineffabilem geniturā duobꝰ modis mit titur filius.ſ. cum viſibilit̓ apparuit: vel in uiſibiliter ꝑcipit̉ mente. Cur pr̄ nō dicit̉ miſſus cuꝫ ab ali quo cognoſcit̉ vt filius. Hic querit̉ cur pa ter nō dicit̉ miſſus: cum ex tꝑe a quoqͣꝫ co gnoſcitur ſicut filius? Ad qd̓ dicimꝰ: qꝛ in eo eſt pͥncipij autoritas: que nō hꝫ de quo ſit. a quo filiꝰ eſt ⁊ ſpūſſanctꝰ. Pater em̄ ē (vt ait Augꝰ. in eodē li.) pͥncipiū totiꝰ di uinitatis. vel ſi melius dicitur deitatis. qꝛ pͥncipium eſt filij ⁊ ſpūſſancti. Nam vt ait Auguſti. Augꝰ. in eodem. Si voluiſſet etiā deꝰ pa ter ꝑ ſubiectam creaturam viſibilit̓ appare ret. abſurdiſſime tamē aūt a filio quem ge nuit. aūt a ſpūſancto qui de illo ꝓcedit: mi ſus diceret̉. Congruent̓ aūt ille miſſus d̓r: qͥ in carne apparuit. miſiſſe aūt ille qui ī eo non apparuit.

DI. Putauerunt quidā filium et ſpi ritumſanctu minores fuiſſe patre qꝛ miſſi dicunt̉. Ideoqꝫ putaueri quidam heretici: cum pr̄ non ſit miſſus: ſꝫ filius ⁊ ſpūſſanctus pr̄em eſſe maiorem ac filiū minorem eſſe ⁊ ſpūmſanctum. atqꝫ pa trem qͣſi maiorem miſiſſe vtrūqꝫ quaſi mi Auguſti. norem. Qd̓ Augꝰ. improbat in. iiij. lib̓. de trini. illis contradicens. Non ideo inqͥt ar bitrandū eſt minorem eſſe filiū ꝙ miſſus ē a patre: nec ideo minorem ſpūmſanctū ꝙ ⁊ pater eum miſit ⁊ filius. Siue em̄ ꝓpt̓ vi ſibilem creaturā: ſiue potiꝰ ꝓpter pͥncipij auctoritatē vel cōmendationē. nō ꝓpt̓ in eqͣlitatē vl̓ imparilitateꝫ vel diſſimilitudi nem ſb̓e in ſcripturis hͨ poſita intelligunt̉. Nō gͦ ideo dicit̉ pr̄ miſiſſe filiū vel ſpiritū ſanctū ꝙ ille eſſet maior ⁊ illi minores. ſed maxime ꝓpter autoritatem pͥncipij cōmen dandam. et qꝛ in viſibili creatura nō ſicut ille apparuit. Ecce oſtenſum eſt q̄ ſit miſſio filij. ⁊ qͥbus modis mittat̉. Iſta ē diſtinctio quindecima. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de pͥncipio tꝑalis ꝓceſſionis.ſ. qua datur a patre ⁊ filio ⁊ ſuo modo a viris ſanctis Hic inquirit vtrum a ſeip̄o detur vel mittat̉. Et cir ca hoc tria facit. Nāpͥmo inquirit vtrum ſpūſſanctꝰ a ſeip̄o mitti dici debeat. Secundo qualiter mitti a filio conuenit: determinat. Tertio patreꝫ non poſſe dici miſſum inſinuat. Primū facit a pͥncipio vſqꝫ ibi. Quo circa querendum eſt. Secundum ab inde vſo ibi. Hic querit̉ cur pater. Tertium ab inde ad fine diſtinctionis. Et hec eſt ſententia mgr̄i in generali. In ſpeciali ſententia mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitioni bus. quarū pͥma eſt. Spūſſanctus ſanctificādo crea turam nō ſolum a pr̄e ⁊ filio. ſed etiā a ſeip̄o temꝑa liter mittit̉ ⁊ ꝓcedit. Et ꝓbatur ſic. Opera trinita tis.ſ. patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti ad extra ſunt indiui ſa. ſed ꝓceſſio ⁊ miſſio ad ſanctificandū creaturam eſt opus trinitatis ad extra. ergo eſt a tota trinitate ⁊ ꝑ conſequens non ſolum a patre ⁊ a filio. ſed etiā a ſpūſancto.ſ. a ſeip̄o. vt dicit propoſitio. Huius re tiōis ſententiā mgr̄ explicat in textu querendo. an ſpūſſanctus etiam mittitur ⁊ datur a ſeip̄o. Et dicit ꝙ ſic. Nam ip̄e ſpūſſanctus deus eſt ⁊ donum eſt. et ideo dat ⁊ datur. dat inꝙͣtum deus. ⁊ datur inquā tum donum eſt. Et poſtea confiriuat ſententiam.ſ. ꝙ ſpūſſanctus mittatur ⁊ detur a ſeip̄o tripliciter. Primo ꝑ hoc ꝙ opera trinitatis ad extra ſunt indi uiſa. Scd̓o ꝑ hoc ꝙ qͥcqͥd poteſt facere vna perſona ad extra: pōt ⁊ alia. Si ergo poteſt pater dare ⁊ mit tere ſpūmſanctum. ſequit̉ ꝙ ip̄e ſpūſſanctus etiā ſe ip̄m poteſt mittere ⁊ dare. Tertio ꝑ ſimile de filio. de quo dicit beatus Augꝰ. in. ij. de trini. ꝙ non tm̄ miſſus a patre ⁊ filio. ſed etiam a ſcip̄o. igitur ⁊cͣ. Secunda ꝓpoſitio eſt hec. Licet filius ſolum ſemel in carnē a tota trinitate mittat̉. frequenter tamē in caſtas mentes mitti nullatenus negat̉. Primā huiꝰ XVI concluſionis ꝑtem mgr̄ ꝓbat in textul. Et primo ꝙ ſolum ſemel miſſus ſit in carnem. ⁊ hoc autoritate beati Auguſtini dicentis. ꝙ p̄ter generatiōꝫ eternā quam qͥdaꝫ generationē appellant: duobus modis miſſus eſt.ſ. viſibiliter in carnē. ⁊ inuiſibiliter in mē tem. Et hos modos miſſionis ponit Augꝰ. Et dif fert vna miſſio ab alia. Nam miſſio in carnem ſemel facta eſt. miſſio ꝟo in mentē pluries. Hec ille. Et ꝙ in carnem ſit miſſus a tota trinitate ꝓbatur. Nā pri mo ꝙ ſit miſſus a patre ⁊ ſpūſancto per illud Eſaie. vbi ꝑ ꝓphetam xp̄s dicit. Nunc miſit me dn̄s ⁊ ſpi ritus eius. Et ꝙ ſit miſſus a ſeip̄o: patet autoritate beati Auguſtini dicentis. ij. de trini. ꝙ Marie con ceptus ⁊ partus opus trinitatis eſt. Scd̓a huiꝰ con cluſionis pars patet ꝑ beatū Auguſtinū vbi ſupra. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Nec filius nec ſpūſſanctus eſt minor patre. non obſtante ꝙ pater non poteſt di ci miſſus: qͣlitercunqꝫ etiam mūdo appareat. Et ꝓ batur ſic. Ille nunꝙͣ conuenient̓ miſſus dici poterit qui nunꝙͣ ab alio ꝓcedit. ſed omīs ꝓceſſionis ē au tor ⁊ pͥncipium. ſed exquo talis eſt pater in diuinis. patet veritas ꝓpoſitionis. Iſtam rationē explicans mgr̄ querit. quare pater non dicit̉ miſſus. Et reſpō det ꝙ ꝓpter autoritatē ẜm quā pater a nullo eſt. iō nec mitti pōt. Et ꝑ hoc excludit errorē quorūdā he reticorū dicentiū filium ⁊ ſpūmſanctuꝫ eſſe minores patre. eo ꝙ illi duo mittunt̉: ⁊ pr̄ non. Quod ꝓbat eſſe falſum autoritate beati Auguſtini. Et ſic termi natur ſententia huius diſtinctiōis. Demiſſiōe ſpūſſctī que fit duobꝰ modis. viſibiliter et inuiſibilit̉. a Unc de ſpiri DI. XVI tuſancto videndū eſt p̄ter illam ineffubilem ⁊ eternam ꝓceſſio nem qua ꝓcedit a patre ⁊ filio. et nō a ſeip ſo: que ſit eius temꝑalis ꝓceſſio que dicit̉ miſſio ſiue datio? Ad quod dicimus quia ſicut filius duobꝰ modis dicit̉ mitti. vno quo viſibiliter apparuit. altero quo inuiſi biliter caſtis mentibus ꝑcipitur. Ita ⁊ ſpi rituſſanctꝰ a pr̄e ⁊ filio ac a ſeip̄o duobus modis ꝓcedere ſiue mitti ſiue dari dicitur vno viſibilit̓. altero inuiſibiliter. Datꝰ eſt em̄ viſibil̓ creature demonſtratiōe. ſicut in die penthecoſtes: alijſqꝫ vicibꝰ. ⁊ dat̉ qͦti die inuiſibilit̓ illabēdo mentibus fideliuꝫ. Priꝰ de illo mō miſſionis qui fit viſibiliter agit. Et primo agamus de illo miſſionis mō qui ſit viſibili ſpecie. De hoc Augꝰ. in. ij. li. de trini. ita ait. Ir ꝓmptū eſt intelligere de ſpūſancto: cur miſ Auguſti. ſus ⁊ ip̄e dicatur. Facta eſt em̄ q̄dā creatu re ſpecies ex temꝑe in qua viſibiliter oſten deret̉ ſpūſſanctus. ſiue cū in ip̄m dn̄m cor d 2

LI. porali ſpecie colūbe deſcendit. ſiue cum in die pēthecoſtes factꝰ eſt ſubito de celo ſo nus qͣſi ferret̉ flatꝰ vehemēs ⁊ viſe ſunt ill̓ lingue diuiſe ſicut ignis. qͥ ⁊ inſedit ſuper vnūquēqꝫ eorū. Hec oꝑatio viſibiliter ex preſſa. ⁊ ocul̓ o blata mortalibꝰ: miſſio ſpi rituſſancti dicta eſt. nō vt appareret eis ip ſa ſub̓a. qua ⁊ ip̄e inuiſibilis ⁊ incōmuta bilis eſt. ſicut pater ⁊ filius. ſed vt exterio ribus viſis corda hoīm cōmota a temꝑali manifeſtatiōe venientis: ad occultā eterni tatem ſemꝑ p̄ſentis cōuerterent̉. Ecce his ꝟbis aꝑit Augꝰ. illum modū miſſionis qͥ viſibiliter exhibet̉. cum tamen ip̄e ſpūs in ſui natura non videat̉. qui nec in ill̓ creatu ris magis erat qͣꝫ in alijs. ſed ad aliud. In illis em̄ erat vt ꝑ eas ad homīes veniens: oſtēderet̉ eſſe in illis ad quos ille creature veniebant. Non em̄ ſpūſſanctus temꝑali motu tunc venit vel in homīes deſcendit. ſed ꝑ temꝑalem motum creature ſignifica ta eſt ſpūalis ⁊ inuiſibilis ſpūſſancti infu ſio. Et vt apertius dicam. per illū moduꝫ miſſionis ſpūſſancti corporaliter exhibitū monſtrata eſt ſpiritualis ⁊ interior miſſio ſanctiſpiritus. ſiue donatio de qua agēdū Cū filiꝰ ſit minor patre ẜm formā creatā in qua apparuit. cur non et ſpūſſanctꝰ ſimiliter. ed prius quere dum eſt. cum filius dicat̉ minor patre ẜm miſſionē quā in forma creata apparuit. cur ⁊ ſpūſſanctus nō dicat̉ ſimilit̓ minor pr̄e: De filio pro cū in forma creata apparuit. Nam de fi lio ꝙ minor ſit patre ẜm formam qͣ miſſus Auguſti. apparuit. aꝑte oſtendit Augꝰ. in. iiij. li. de trini. dicens. Miſit deus filium ſuū factū ex muliere: factum ſub lege. vſqꝫ adeo par uum vt factum. eo itaqꝫ miſſum: qͥ factuꝫ. Fateamur ergo factum minorem. ⁊ in tantū minorē inquantū factum. ⁊ intantū factum inquantū miſſum. Ecce habes: qꝛ filius inqͣꝫtum eſt miſſus id eſt factus. mi nor eſt patre. Cur gͦ ſpūſſanctus non dicit̉ patre minor: cum ⁊ ip̄e creaturā aſſumpſe rit in qua apparuit? Quia alit̓ ſpūs aſſum pſit creaturam in qua apparuit. aliter filiꝰ Nam filius accepit ꝑ vnionem. ſpiritꝰ ꝟo non. Filius enim accepit hominē ita vt fie ret homo. Spūs ꝟo ſanctus non ita acco pit columbam vt fieret colūba. De hͦ Au Auguſti. guſti. in. ij. li. de trinita. ita ait. Ideo nuſqͣꝫ ſcriptum eſt ꝙ deus pater maior ſit ſpūſan cto: vel ſpūſſanctus minor patre. qꝛ nō ſic eſt aſſumpta creatura in qua appareret ſpi rituſſanctꝰ. ſicut aſſumptus eſt filiꝰ hoīs. qua forma ip̄ius dei ꝟbi ꝑſona p̄ſentaret̉. nō vt haberet v̓bū dei ſicut alij ſancti ſapi entes. ſed ꝙ ip̄m ꝟbum erat. Aliud eſt em̄ ꝟbū in carne. aliud v̓bum caro.i. aliud eſt ꝟbum in hoīe. aliud v̓bū hō. Caro em̄ ꝓ homine poſita eſt in eo ꝙ ait. Verbū caro factū eſt. Nō gͦ ſic aſſumpta eſt creatura in qͣ apparuit ſpūſſanctꝰ: ſicut aſſumpta eſt ca ro illa ⁊ hūana forma ex ꝟ̓gine maria. Nō em̄ columbā vel illū flatū vel illū ignē ben tificauit. ſibiqꝫ in vnitatē ꝑſone cōiūxit ia eternū. Ex p̄dictis aꝑte oſtēſuꝫ eſt ẜm qͥd filius dicat̉ minor pr̄e. ⁊ quare filius dica tur minor pr̄e ⁊ nō ſpūſſanctus. Ꝙ filius ẜm ꝙ hō factus eſt nō mo do patre. ſed ſpūſancto. et etiam ſeipſo minor eſt. Notandum auteꝫ ꝙ filiꝰ ẜm ꝙ hō factus eſt: nō tm̄ pr̄e: ſꝫ ſpi rituſancto ⁊ etiā ſeip̄o minor d̓r Et ꝙ etiaꝫ ſeip̄o minor dicat̉ ẜm formam ẜui Augꝰ. Auguſti. oſtendit in j. li. de trini. dicens. Errauerūt hoīes ea q̄ de xp̄o ẜm hoīem dicta ſunt ad eius ſb̓am q̄ ſempiterna eſt tranſferentesⁱ. ſicut illud qd̓ ip̄e dn̄s ait. Pr̄ maior me ē. qd̓ ꝓpter formā ẜui veritas dicit. ẜm quē modum etiam ſeip̄o minor eſt filius. Quō em̄ nō etiā ſeip̄o minor factus eſt qͥ ſeipſuꝫ exinaniuit formam ẜui accipiēs. Nō eniꝫ ſic accepit formam ẜui: vt amitteret formā dei. in qua erat equalis patri. In forma gͦ dei vnigenitꝰ pr̄is equalis eſt pr̄i. In for ma ẜui etiam ſeip̄o minor eſt. Non gͦ īme rito ſcriptura dicit vtrūqꝫ.ſ. ⁊ equalem pa tri filiū. ⁊ pr̄em maiorē filio. Illud em̄ pro pter dei formā. hͦ aūt ꝓpter formā ẜui ītel ligitur. De hoc eodeꝫ in. ij. li. de tri. augꝰ ait. Dei filiꝰ eſt equal̓ patri ẜm dei formā Auguſti. in qͣ eſt. ⁊ minor pr̄e ẜm formā ẜui quā ac cepit. in qua nō modo pr̄e: ſꝫ etiā ſpūſancto nec hoc tm̄: ſed etiā ſeip̄o minor inuentꝰ ē. Propter qd̓ vt idem in lib̓. contra Maxi minū ait. Non tm̄ pr̄e: ſꝫ etiam ſeip̄o ⁊ ſpū ſancto minor factus eſt. ⁊ etiā minoratus paulominus ab angelis. Eſt gͦ dei filiꝰ: vt ip̄e ait in. j. lib̓. de tri. deo pr̄i natura equal̓

DI. habitu minor.i. in forma ſerui quam acce pit. His autoritatibus oſtendit̉ aperte fi lius ẜm formam ẜui minor patre: ⁊ ſeipſo ⁊ ſpūſancto. Hylariꝰ aliter dicit.ſ. ꝙ pr̄ ſit ma ior nec filius tn̄ minor. Hylarius aūt dice re videt̉: ꝙ pr̄ ſit maior filio. nec tn̄ filiꝰ mi nor patre. Pater em̄ dicit̉ maior ꝓpt̓ au toritatem. qꝛ in eo eſt autoritas generatio nis: ẜm quam dicit. Pater maior me ē. Et apl̓s. Donauit ei nomen qd̓ eſt ſuꝑ omne nomen. Cum ergo ait. Pater maior me ē. hoc eſt ac ſi diceret. donanit mihi nomen. Si ergo(inqͥt Hylarius in. ix. lib̓. de tri. donantis autoritate pater maior eſt. nūqͥd ꝑ doni confeſſioneꝫ filius minor eſt. Mai or itaqꝫ donans eſt. ſed minor iam non eſt: cui vnū eſſe donat̉. Ait em̄. Ego ⁊ pr̄ vnū ſumus. Si non hoc donat̉ ieſu vt cōfiten dus ſit in gloria dei patris: minor pr̄e eſt. Si autē in ea gloria dei donat̉ eſſe qua pa ter eſt. habes ⁊ in donantis autoritate. qͥa maior eſt. ⁊ in donātis ꝯfeſſione. qꝛ vnum ſunt. Maior itaqꝫ pater filio eſt. et plane maior. Cui tantū donat eſſe quantus eſt ip ſe. cui innaſcibilitatꝭ eſſe imaginē ſacr̄o na tiuitatis impartit. quam ex ſe in forma ſua generat. Audiſti lector qͥd ſuꝑ hͦ dicat Hy larius. cuius v̓ba vbicūqꝫ occurrerint. di ligenter nota. pieqꝫ intellige. Iſta eſt diſtinctio ſedecīa In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de ꝓceſſione ſpūſſancti temporali. incipit agere de miſſione eius viſibili. Et circa hoc tria facit. Nam pͥmo oſtendit ſpūmſanctū eſſe viſibi liter miſſum. Secūdo ſubdit qͣliter viſibiles miſſio nes filij ⁊ ſpūſſancti ſe habeāt ad inuicē. Tertio ſub iungit qualiter filius ⁊ ſpūſſanctꝰ ẜm iſtas miſſiōes ſe habeant ad pr̄em. Primum facit a pͥncipio diſtin ctionis vſqꝫ ibi. Sed prius querendū eſt. Secundū ab inde vſqꝫ ibi. Hylarius aūt dicere. videt̉. Tertiū ꝟo ab inde vſqꝫ ad finem diſtinctionis. In ſpeciali ꝟo ſentētia mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitionibꝰ. quaꝝ pͥma eſt hec. Spūſſanctꝰ ad modū filij eſt miſſus di pliciter.ſ. viſibiliter ⁊ inuiſibiliter. Et ꝓbatur ſic. Spūſſancti temꝑalis miſſio eſt creature ſanctificatō ſed creature ſanctificatio dupliciter fit. aliquādo cū apparentia alicuiꝰ viſibil̓ ſigni. quādoqꝫ ꝟo effectu ſolum interiori ſine viſibili ſigno. igit̉ miſſio ſpūſſan cti eſt duplex.ſ. viſibilis ⁊ inuiſibilis. Iſtam ratiōeꝫ intendit magiſter in textu. vnde ꝓponit pͥmo. Sicu filius dupliciter eſt miſſus.ſ. in carnem viſibilit̓. ⁊ in caſtas mentes inuiſibiliter. Sic ſpūſſanctus viſibili ter apparuit in die penthecoſtes in ſpecie linguarū ignearuꝫ. alijſqꝫ vicibus in ſpecie columbe. ⁊ quoti die illabitur mentibus fidelium inuiſibiliter. Et ſub dit poſtea: ꝙ illa viſibilis ſpūſſancti miſſio non fuit: XVII niſi quedam ip̄ius apparentia vel manifeſtatio ī cor porali creatura: tanꝙͣ in ſigno manifeſtatōis: vt ma giſter inducit in textu ex autoritate beati Auguſti Secunda ꝓpoſitio eſt hec. Spūſſanctus non dicit̉ minor realiter tota trinitate ꝓpter ip̄ius viſibilem miſſionem. ſicut filius ꝓpter ſuam. Hanc ꝓpoſitio nem mgr̄ inſinuans querit. Quare ſpūſſanctus ra tione ſue viſibil̓ miſſionis non dicit̉ minor pr̄e. ſicut filius ratiōe ſue incarnatiōis ſeu viſibilis miſſionis dicit̉ minor tota trinitate. Et reſpondet ꝙ ſpūſſan ctus non aſſumpſit colūbam vt eſſet colūba. ſed vt ī ea appareret. ⁊ vt ꝑ eam deſignaret̉ inuiſibilis miſ ſio. Filius aūt aſſumpſit humanam naturam non ſo lum vt in ea appareret. ſed etiam vt eſſet hō. Et iō filius ẜm illā ſuā viſibilem miſſionē dicit̉ minor non ſolū patre: ſed etiam ſcip̄o ⁊ angelis. vt ptꝫ ibi. Mi nuiſti eum paulominus ab angelis ⁊cͣ. Ad qd̓ magi ſter adducit multas autoritates. vt patꝫ in lr̄a. Ter tia ꝓpoſitio eſt hec. Pater autoritate donatiōis eſt maior filio ſibi eſſentialiter equali. Hanc ꝓpoſitio nem ꝓbat magiſter autoritate Hilarij. ix. de trini. dicentis. Donantis autoritate pater eſt maior. nun qͥd ꝑ doni confeſſionē filius eſt minor. Maior itaqꝫ donans eſt. ſed minor iam non eſt. cui vnū eſſe dona tur. Un̄ ptꝫ hanc ꝓpoſitionem eſſe veram. De miſſione ſpūſſancti qua inuiſi biliter mittit̉. AM Nūc acceꝰ DI. xvII damus ad aſſignandam miſſio ¶ nem ſpūſſancti qua inuiſibiliter mittit̉ in corda fidelium. Nam ip̄e ſpirituſ ſanctꝰ qui deus eſt: ac tertia in trinitate ꝑ ſona.(vt ſupra oſtenſum eſt) a patre ⁊ filio ac ſeip̄o temporaliter ꝓcedit. id eſt mittit̉ ac donatur fidelibus. ſed que ſit iſta miſſio ſiue donatio: vel quomo fiat cōſiderāduꝫ Premittit̉ quiddā ad hanc oſtē ſionem neceſſarium.ſ. ꝙ ſpūſſan ctus eſt charitas quaʳ diligimus deū et ꝓximum. Hoc aūt vt intelli gibilius doceri: ac plenius ꝑſpici valeat p̄ mittendū eſt qͥddam ad hoc valde neceſſa rium. Dictū qͥdē eſt ſupra: ⁊ ſacris autori tatibus oſtenſuꝫ. ꝙ ſpūſſctūs amor ē pr̄is ⁊ filij quo ſe inuicem amāt ⁊ nos. His aūt addēdū eſt: ꝙ ip̄e idē ſpūſſctūs eſt amor ſi ue charitas: qͥ nos diligimꝰ deū ⁊ ꝓximū q̄ caritas cū ita eſt in nob̓ vt nos faciat di ligere deū ⁊ ꝓximū. tunc ſpūſſanctꝰ dicit̉ mitti vel dari nob̓. ⁊ qͥ diligit ip̄aꝫ dilectio nem qͣ diligit ꝓximum. in eoīp̄o deū dili git. qꝛ ip̄a dilectio deꝰ eſt.i. ſpirituſſanctꝰ d 3

LI. Autoritatibꝰ ita eſſe cōfirmat. c Ne aūt in re tanta aliqͥd de noſtro influere videamur. ſacris autoritatibus qd̓ dictū eſt corroboremus Auguſti. De hoc Augꝰ. in. viij. li. de tri. ait. Qui ꝓ ximū diligit: ꝯſequēs eſt vt ip̄am p̄cipue dilectiōꝫ diligat. Deꝰ aūt dilectio eſt. ꝯſe quens gͦ eſt vt p̄cipue deū diligat. Iteꝫ in eodem. Deꝰ dilectio eſt. vt ait Ioh̓s apl̓s Vt qͥd gͦ imus ⁊ currimꝰ in ſb̓limia celoꝝ: ⁊ imā terrarum querentes eū qui eſt apd̓ nos: ſi nos apud eum eſſe velimꝰ. Nemo dicat. nō noui qͥd diligaꝫ. diligat fratreꝫ: ⁊ diligat eandē dilectiōꝫ. Magis em̄ nouit dilectionē qͣ diligit qͣꝫ fratrem quē diligitꝭ. Ecce iam potes notiorē deum hr̄e qͣꝫ fr̄em Plane notiorē: qꝛ p̄ſentiorē: qꝛ interiorē: qꝛ certiorē amplectere dilectiōꝫ deū: ⁊ dile ctione amplectere deū. Ip̄a eſt dilectio q̄ oēs bonos angelos: ⁊ oēs dei ẜuos conſo ciat vinculo ſanctitatis. Quāto gͦ ſaniores ſumus a tumore ſuꝑbie: tanto ſumus dile ctione pleniores. ⁊ quo niſi deo plenus eſt qͥ plenus eſt dilectione. His ꝟbis ſatꝭ oſtē IIdem dit Augꝰ. ꝙ dilectio ip̄a quā diligimꝰ deū vel ꝓximū deus eſt. Sed adhuc apertius in eodem libro ſubdit dicens. Dilectioneꝫ quam cōmendat Iohannes apl̓us atten damus. Qui diligit inquit fratrem: in lu mine manet. ⁊ ſcandaluꝫ in eo non ē. Ma Ne ggͥtior. 5xdilgͣ. nifeſtum eſt ꝙ iuſticie ꝑfectiōeꝫ in fratris dilectione poſuerit. Nam in quo ſcādaluꝫ non eſt: vtiqꝫ ꝑfectus eſt. Et tn̄ videt̉ dile ctionem dei tacuiſſe. quod nūqͣꝫ faceret ni ſi qꝛ in ip̄a fraterna dilectione vult intelli gi deum. Apertiſſime em̄ in eadem epiſto la paulopoſt ait. Ita dilectiſſimi diligamꝰ inuicem. qꝛ dilectio ex deo eſt. ⁊ omīs qui diligit ex deo natus eſt: ⁊ cognouit deuꝫ. Qui non diligit: non cognouit deuꝫ. quia deus dilectio eſt. Iſta contextio ſatis aper te declarat eandē ip̄am fraternam dilectio nem. Nam fraterna dilectio eſt quā diligi mus inuicem. non ſolum ex deo: ſed etiam deum eſſe tanta autoritate predicari.ſ. Io hannis. Cum gͦ de dilectione diligimꝰ fra trem. de deo diligimꝰ fratreꝫ. nec fieri pōt vt eandem dilectionē non p̄cipue diliga mus qͣ fratrem diligimꝰ. qm̄ deus dilectio eſt. Itē qͥ non diligit fratrē: non eſt in dile ctione. ⁊ qͥ nō eſt in dilectione: nō ē in deo. qꝛ deus dilectio eſt. Ecce aꝑte dixit frater nam dilectionem deū eſſe. Ꝙ fraterna dilectio cum ſit deus. non eſt pater vel filiꝰ. ſed ſpūſſan ctus. Cū auteꝫ fraterna dilectio ſit deus. nec pr̄ eſt nec filius. ſꝫ tm̄ ſpūſſanctus. qͥ ꝓprie in trinitate dilectio vl̓ Auguſti. charitas dicit̉. Un̄ Augꝰ. in. xv. li. de tri. Si in donis dei nihil eſt maius charitate. ⁊ nullū eſt maius donum dei qͣꝫ ſpūſſctūs. qͥd ꝯſequētiꝰ eſt qͣꝫ vt ip̄e ſit charitas qͣ d̓r ⁊ deꝰ ⁊ ex deo. Ita em̄ ait Ioh̓. Dilectio ex deo eſt. Et paulopoſt. Deꝰ dilectio eſt. Ubi manifeſtat eam ſe dilectionem dixiſſe deū quā dixit ex deo. deꝰ gͦ ex deo eſt dile ctio. Item in eodē. Ioh̓es volens de hac re aꝑtius loqui. In hͦ inqͥt cognoſcimꝰ: qꝛ in ip̄o manemus: ⁊ ip̄e in nobis. qꝛ de ſpū ſuo dedit nobis. Spūs itaqꝫ ſctūs de quo dedit nob̓ facit nos in deo manere. ⁊ ip̄m ī nobis. hoc aūt facit dilectio. Ip̄e ē gͦ deꝰ dilectio. Ip̄e igit̉ ſignificat̉ vbi legit̉. deꝰ dilectio eſt. Ex his apparet ꝙ ſpūſſanctus charitas eſt. Ꝙ nō ē dictuꝫ ꝑ cām illud. deꝰ ca ritas eſt. ſicut illud. tu es patiētia mea et ſpes mea. ed ne forte aliqͥs dicat illud eſſe dictum ꝑ exp̄ſſionem cauſe Deꝰ charitas eſt.ſ. ꝙ charitas ſit ex deo. ⁊ nō ſit ip̄e deꝰ. ſicut d̓r. Deus nr̄a patiētia ē ⁊ ſpes. nō ꝙ ip̄e ſit iſta. ſꝫ qꝛ iſta ex deo ſūt. Occurrit Augꝰ. oſtendens hoc nō eſſe di ctum ꝑ cauſam ſicut illa in. xv. li. de trini. ita dicens. Non dicturi ſumus charitateꝫ non ꝓpterea eſſe dictam deum: ꝙ ip̄a cha ritas ſit vlla ſubſtantia que dei digſit no mine. ſed ꝙ donum ſit dei: ſicut dictum eſt deo. Tu es patientia mea. Non vtiqꝫ id̓o dictum eſt. tu es patientia mea. ꝙ dei ſub ſtantia eſt noſtra patientia. ſed quia ab ip ſo nobis eſt. Vnde alibi. Ab ip̄o eſt patīa mea. Hūc em̄ ſenſum facile refellit ſcpͥtura rum ip̄a locutio. Tale eſt em̄. Tu es patīa mea. quale eſt. Domine ſpes mea. ⁊ Deuſ meus miẜicordia mea. ⁊ multa ſil̓ia. Non eſt autem dictum. Domine charitas mea. aut tu es charitas mea. aut deus charitas mea. Sed ita dictū eſt: Deus charitas eſt ſicut dictum eſt. deus ſpūs eſt. hoc qͥ non diſcernit intellectuꝫ a domīo: nō expoſitio

DI. nem querat a nob̓. Non aꝑtius qͥcqͣꝫ poſ ſumus dicere. Deus gͦ charitas eſt. Ex p̄ dictis clareſcit ꝙ ſpūſſanctus charitas eſt qua diligimus deū ⁊ ꝓximum. vn̄ faciliuſ eſt nobis oſtendere quō ſpūſſanctꝰ mittat̉ ſiue detur nobis. Quō ſpūſſanctus mittat̉ vel de tur nobis. Tunc enī mitti vel dari dicit̉: cū ita in nobis eſt: vt faciat nos Auguſti diligere deū ⁊ ꝓximū. ꝑ qd̓ manemus in deo. ⁊ deus in nobis. Un̄ Augꝰ. hūc miſ ſionis modum inſinuās in. xv. li. de trini. ait. Deus ſpūſſanctus qͥ ꝓcedit ex deo cuꝫ datus fuerit homī: accendit eū ad diligen dum deū ⁊ ꝓximū. ⁊ ip̄e dilectio eſt. Non em̄ habet hō vnde diligat deū: niſi ex deo. Ecce quō dat̉ vel mittit̉ nobis ſpūſſanci ẜm ꝙ dicit̉ datum ſiue donum. Qd̓ donū cōmendat Augꝰ. explanans aꝑtiꝰ quō de tur in eodem li. Dilectio inquit dei diffuſa eſt in cordibus nr̄is. vt ait apl̓us ꝑ ſpūmſā ctum qui datus eſt nobis. Nullum eſt iſto dono dei excellentius. Solum eſt qd̓ diui dit inter filios regni ⁊ filios ꝑditiōis. Dā tur ⁊ alia ꝑ ſpūm munera: ſed ſine charita Qauō ſpuſſante ᵐiʰil ꝓſunt. Niſi ergo tm̄ impartiat̉ ctus det̉: hic cuiqͣꝫ ſpūſſanctus: vt eum dei ⁊ ꝓximi fa notat̉. ciat amatorem. a ſiniſtra non trāſfertur ac dexteram. Neqꝫ ſpūſſanctus ꝓprie d̓r vo num niſi ꝓpter dilectionem. quam qui nō habuerit: ⁊ ſi loquat̉ oībus linguis: ⁊ ha buerit ꝓphetiam ⁊ oēm ſcīam ⁊ omneꝫ fi dem. ⁊ diſtribuerit ſb̓am ſuam. ⁊ tradide rit corpus ſuū ita vt ardeat: non ei ꝓdeſt. Quantū gͦ bonum eſt: ſine quo ad eternaꝫ vitā neminē tanta bona ꝑducūt. Ip̄a ꝟo dilectio vel charitas: nam vniꝰ rei nomen eſt: vtrūqꝫ ꝑducit ad regnum. Dilectio er go que ex deo eſt. ⁊ deus ꝓprie ſpūſſanct eſt. ꝑ quem diffundit̉ in cordibus nr̄is de charitas. ꝑ quam nos tota inhabitat trini tas. Quo circa rectiſſime ſpūſſanctus cuꝫ ſit deus: vocat̉ etiam donum dei. Qd̓ do num ꝓprie qͥd niſi charitas intelligendum eſt: q̄ ꝑducit ad deū. ⁊ ſine qua qd̓libꝫ alid̓ Predicte au. dei donū nō ꝑducit ad deū. Ecce h̓ ape toritatis col ritur quod ſupra dictū erat.ſ. ꝙ caritas ſit git ſummam ſpūſſanctus: ⁊ donum excellentius. ⁊ quō hoc donum.i. ſpūſſanctus det̉ nobis.ſ. cū ita impartit̉ alicui.i. ita habet eē in aliquo vt eum faciat dei ⁊ ꝓximi amatorem. Qd̓ XVII cum facit: tunc aut dari dicit̉ ſiue mitti ali cui. ⁊ tunc ille dicit̉ proprie habere ſpiritū ſanctum. Utrū cōcedēdū ſit ꝙ ſpūſſanctuſ augeat̉ in hoīe. vel magis vel mi nus habeat̉ vel det̉. Hic queritur ſi ca ritas ſpūſſanctus eſt: cum ip̄a augeatur ei minuat̉ in homīe ⁊ magis ⁊ minus per di uerſa tꝑa habeat̉. vtrum ꝯcedenduꝫ ſit ꝙ ſpūſſanctus augeat̉ vel minuat̉ in homīe ⁊ magis ⁊ minus habeat̉? Si em̄ in homi ne augeret̉. ⁊ magis vel minus dat̉ ⁊ ha betur: mutabilis eſſe videt̉. deus aūt om nino immutabilis vid̓r. Uidet̉ ergo ꝙ vl̓ ſpūſſanctus nō ſit charitas. vel caritas nō augeat̉ vel minuat̉ in homine. Item cha An ſpūſſctūſ det̉ hn̄ti ⁊ nō ritas ⁊ nō habenti dat̉ vt habeat. ⁊ haben habenti. ti vt plenius habeat. Si gͦ ſpūſſanctꝰ cha ritas eſt. ⁊ non habēti dat̉ vt habeat. ⁊ ha benti vt plenius habeat. Sed quō dat̉ nō habenti. cum ip̄e vt deus ſit vbiqꝫ. ⁊ ī om nibus creaturis totus. Et quō pleniꝰ dat̉ vel habet̉ ſine ſui mutatiōe. Rn̄ſio ad primā queſtionem. h His ita reſponde mus dicentes. ꝙ ſpūſſanctus ſiue caritas penitus immutabil̓ eſt. nec in ſe auget̉ vel Hic poīt illiꝰ minuit̉. nec in ſe recipit magis vel minus. dubi ſolutōꝫ ſed in homine. vel potius homī augetur ⁊ minuit̉. ⁊ magis vel minus dat̉ vl̓ habet̉ 6 4A9 au.j ſicut deꝰ dicit̉ magnificari ⁊ exaltari ī nob̓ 7 ijHo qͥ tamen in ſe nec magnificat̉ nec exaltatur ſ. c ſ. l ōqRtat Un̄ ꝓpheta. Accedat hō ad cor altū: ⁊ ex .t.xaltatū. ⁊ hoc altabit̉ deus. Suꝑ quem locum ait autori tas. Deus non in ſe: ſed in corde hoīs grā deſcit. Sic ergo ſpirituſſanctus homī dat̉. ⁊ datus amplius datur. id eſt augetur. et magis ⁊ minus habetur. ⁊ tamen immuta bilis exiſtit. Reſponſio ad ſecundam. i Cūqꝫ vbiqꝫ ſit. et in omni creatura totus. ſunt tn̄ multi qͥ eū non habent. Non em̄ omnes ſpm̄ſanctum habēt in qͥbus eſt. alioqͥn ⁊ irrationabiles creature haberent ſpūmſanctum. quod fi dei pietas non admittit. d 4

LI. Autoritate confirmat vtranqꝫ re ſponſionem. Ut autem certius Hic ponit cō L firmatiōꝫ p̄di fiat qd̓ diximus: autoritate confirmamus cte ꝯcluſiōis. Ꝙ ſpūſſanctꝰ magis ac minus ꝑcipiat̉ et homī augeat̉. ⁊ nō hn̄ti det̉. ⁊ hn̄ti vt pl̓ꝰ habeat̉ Augꝰ. oſtendit ſuꝑ Ioh̓. dicens. Sine ſpūſancto conſtat nos xp̄m non dili gere: ⁊ eius mandata ẜuare non poſſe. ⁊ id nos poſſe atqꝫ agere tanto minus qͣꝫto illū ꝑcipimus minꝰ. Tanto ꝟo amplius qͣꝫto illum ꝑcipimus ampliꝰ. Ideoqꝫ nō ſolum non hn̄ti. verūetiam hn̄ti non incaſſum ꝓ mittit̉. Nō habenti qͥdem vt habeat̉. hn̄ti aūt vt ampliꝰ habeat̉. Nā ſi ab alio minꝰ: ⁊ ab alio amplius nō haberet̉: ſctūs Hely ſeus ſancto Helye nō diceret. Spūs qͥ ē in te: duploſit in me. Xp̄o aūt qͥ eſt dei filius nō ad menſurā datus eſt ſpūs. Neqꝫ em̄ ſi ne gr̄a ſpūſſancti eſt mediator dei ⁊ hoīm hō xp̄s. Ꝙ em̄ eſt vnigenitꝰ dei filiꝰ equal̓ pr̄i: nō eſt gr̄e ẜ nature. Ꝙ aūt in vnitatē ꝑ ſone vnigeniti aſſumptꝰ eſt hō: gr̄e eſt: nō nature. Ceteris aūt ad menſurā dat̉: ⁊ da GyAſah dot̉ vxi. qꝫ tus addit̉: donec vnicuiqꝫ ꝓ mō ſue perfe ꝓ ee ꝑfacat ctionis ꝓpria menſura compleat̉. Ecce ex preſſe habes ꝙ ſpūſſanctꝰ magis ⁊ minus dat̉ vel accipit̉. ⁊ hoī datꝰ auget̉. ⁊ hn̄ti ⁊ nō hn̄ti dat̉. qꝛ ſpūſſanctꝰ eſt caritas q̄ nō habenti dat̉. ⁊ in habente auget̉ ⁊ ꝓficit. Immo vt veriꝰ ⁊ magis ꝓpͥe loquar: hō ī ea ꝓficit. ⁊ deficit aliqn̄. ⁊ tunc ip̄a d̓r ꝓfi cere vel deficere. que tn̄ nec ꝓficit nec defi Auguſti. cit in ſe. qꝛ deus eſt. Un̄ Augꝰ. in ome. ix ſuꝑ epl̓am Ioh̓. ait. Probet ſe quiſqꝫ qͣꝫtū in illo ꝓfecerit charitas. vel potius qͣꝫtum ip̄e in charitate ꝓfecerit. Nam ſi charitas deus eſt. nec deficit nec ꝓficit. Sic gͦ in te ꝓficere dicit̉ charitas. qꝛ tu in ea proficis. Ecce quō intelligendū ſit cū d̓r ſpūſſanctꝰ augeri in nobis. qꝛ nos in eo.ſ. ꝓficimꝰ. ſic ⁊ alia hmōi. Ꝙ aliqui dicunt ſpūmſanctuꝫ non eſſe charitatem qua diligimꝰ deū et ꝓximum. Supra dictū eſt qͥ ſpūſſanctus charitas eſt pr̄is ⁊ filij qͣ ſe in uicem diligūt ⁊ nos: et ip̄e idem eſt chari tas que diffundit̉ in cordibus nr̄is: ad dili gendū deum ⁊ ꝓximum. Horū alterū omnes catholici ꝯcedunt.ſ. ꝙ ſpūſſanctꝰ ſit ca ritas patris ⁊ filij. Ꝙ aūt ip̄e idem ſit chari tas qua diligimꝰ deū ⁊ ꝓximū: a pleriſqꝫ negat̉. Dicunt em̄. Si ſpūſſanctus chari Autoritates tas eſt patris ⁊ filij ⁊ noſtra. eadem gͦ cari q̄ vidēt̉ ꝓ eio tas eſt qua deus diligit noſ. ⁊ qͣ nos diligi facere mus eum. Hoc aūt ſanctorum autoritates negare vident̉. Dicit em̄ Augꝰ. in li. de ſpi Auguſū. ritū ⁊ lr̄a. Un̄ eſt dilectio: niſi vn̄ ⁊ ipſa fi des.i. a ſpūſancto. Non eſſet em̄ in nob̓: ni ſi diffunderet̉ in cordibus ꝑ ſpm̄. Caritas aūt dei dicta eſt diffundi in cordibus nr̄iſ. non qͣ nos ip̄e diligit. ſed qͣ nos facit dile ctores ſuos. Sicut iuſticia dei d̓r qͣ nos iu ſti eius munere efficimur. ⁊ domini ſalus qͣ nos ſaluat. ⁊ fides xp̄i qͣ nos fideles fac̄. His verbis videt̉ monſtrari diſtinctio in ter caritatem qua nos deus diligit. ⁊ que nos diligimus. Et ſicut iuſticia noſtra di citur dei. nō ꝙ ip̄e ſit ea iuſtus. ſꝫ qꝛ ea nos iuſtos facit. Similit̓ ⁊ fides ⁊ ſalus. ſic vi detur dicta dei charitas q̄ eſt in nob̓. nō ꝙ ip̄e ea diligat. ſed qꝛ ea nos diligere facit. De hͦ etiā idē Augꝰ. in li. xv. de trini. ait. Auguſti. Cū Ioh̓es cōmemoraſſet dei dilectioneꝫ. nō qͣ nos eum: ſꝫ qua ip̄e dilexit nos: ⁊ mi ſit filiū ſuum liberatorē ꝓ pctīs nr̄is. Ecce ⁊ hic videt̉ manifeſte diuidere dilectionē qͣ nos diligimus deū ab ea qua ip̄e diligit nos. Si gͦ inquiūt ſpūſſanctus dilectio Ex ꝟbis auꝫ eſt qua deus diligit. ⁊ qua nos diligimus toritat gumentando duplex dilectio eſt. īmo duo diuerſa ē. qd̓ ꝓcedit. abſurdum ⁊ a veritate longe eſt. Non ē er go dilectio qua diligimus. ſed qua deꝰ tm̄ diligit nos. Reſponſio ad p̄dicta determināſ autoritates. His reſpondemuſ p̄dictarū autoritatū ꝟba determinātes hͦ mō. Charitas dei dicta eſt diffundi in cor dibus nr̄is. non qͣ ip̄e nos diligit. ſꝫ qͣ nos diligere facit ⁊cͣ. His ꝟbis nō diuidit̉: nec diuiſa on̄dit̉ charitas qͣ deꝰ nos diligit ab ea qͣ nos diligimus. ſꝫ potius cum ſit vna ⁊ eadem charitas. ⁊ dicat̉ ip̄a dei caritas ⁊ diuerſis de cauſis ⁊ ratiōibꝰ dei caritas appellari in ſcriptura oſtendit̉. Dicit̉ enim dei charitas. vel qꝛ deus ea diligit nos. vl̓ qꝛ nos ea ſui dilectores facit. Determinatio prime autoritatꝭ. n

DI. Cum ergo ab apo ſtolo d̓r charitas dei diffundi in cordibus nr̄is: non eſt dicta caritas dei qua diligit nos. ſed qua facit nos diligere.i. nō ibi ap pellat̉ charitas dei: eo ꝙ deus nos ea dili git: ſꝫ eo ꝙ nos ea ſui dilectores facit. Et ꝙ ea ratiōe poſſit dici charitas dei. quia nos. ea diligere facit: ex ſimili genere locutiōis oſtendit. ſicut d̓r iuſticia dei qua nos iuſti ficat. ⁊ dn̄i ſalus qͣ nos ſaluat. ⁊ fides chri ſti qͣ nos fideles facit. Determinatio ſecunde. Similiter et aliam exponimus autoritatē. vbi ait dilectioneꝫ dei cōmemorari. non qͣ nos eū: ſꝫ qͣ ip̄e dile xit nos. ac ſi diceret. cōmemorat dilectiōꝫ dei. nō ẜm ꝙ ea nos diligimus deū. ſꝫ ẜm ꝙ ip̄e ea diligit nos. Aliud obijciunt. Sed aliud ē inqui unt qd̓ magis vrget. dixit em̄ ſupra aug ꝙ dilectio eſt a ſpūſancto: a quo fides. Si cut gͦ fides nō eſt ſpūſſanctus a quo eſt: ita nec charitas. Quō gͦ ſpūſſanctꝰ eſt ſi ab ip ſo eſt. Nā ſi ab ip̄o eſt. ⁊ ip̄e eſt. gͦ ſpūſſan Reſpōſio. ctus a ſeip̄o eſt. Ad qd̓ dicimꝰ. Spūſſā ctus qͥdem a ſeip̄o non eſt. ſꝫ tn̄ a ſeip̄o dat̉ nobis. vt ſupra dictū eſt. Dat em̄ ſeipſum nobis ſpūſſanctus. Et ex hoc ſenſu dictuꝫ eſt: ꝙ charitas ab ip̄o eſt in nob̓. ⁊ tn̄ ipſa ſpūſſanctus eſt. Fides aūt eſt a ſpūſancto: ⁊ nō eſt ſpūſſanctus. qꝛ donū vel datum fo lummodo eſt. non deus dans. Ꝙ alias inducunt rōnes et autori tates ad idem ꝓbandū. Alias quoqꝫ indu cunt rationes ad idem oſtendendū.ſ. ꝙ ca ritas non ſit ſpūſſanctus. qꝛ charitas affe ctio mentis eſt ⁊ motus animi. ſpūſſanctꝰ ꝟo non eſt affectio animi vl̓ motus mētis. qꝛ ſpūſſanctus immutabil̓ eſt ⁊ increatus. Non eſt gͦ charitas. Ꝙ charitas eſt motus vel affectio animi. XVI Ꝙ auteꝫ charitas ſit affectiō animi ⁊ motus mentis: autorita tibus ꝯfirmant. Dicit em̄ Augꝰ. in. iij. lip. Auguſti. de doctrina xp̄iana. Charitatem voco mo tuꝫ animi ad fruendū deo ꝓpt̓ ip̄m. ⁊ ſe ac ꝓxīo ꝓpt̓ deum. Idē in li. de moribꝰ eccl̓e catholice: tractans illud verbum apoſtoli Nec mors nec vita poterit nos ſeꝑare a ca ritate dei. Charitas dei inqͥt dicta eſt ꝟtus q̄ animi nr̄i rectiſſima affectio eſt. q̄ coniū git nos deo qͣ eū diligimꝰ. Ecce his ꝟbis expͥmit̉: ꝙ charitas eſt affectio ⁊ motꝰ ani mi. ac ꝑ hoc nō videt̉ eſſe ſpūſſanctus. Reſponſio determinans autori tates. Ad quod dicimus hͦ ita dictū eſſe ſicut d̓r. Deꝰ eſt ſpes nr̄a et patīa nr̄a. qꝛ facit nos ſperare ⁊ pati. Ita caritas d̓r eſſe motꝰ ſiue affectio animi. qꝛ ꝑ eā mouet̉ ⁊ afficit̉ animꝰ ad diligēdū deū. Nō aūt mireris ſi caritas cū ſit ſpūſſctūs dicat̉ motꝰ mētis. cū etiā in li. Sap̄. dicat̉ de ſpū ſapīe: qͥ attigit a fine vſqꝫ ad finē. qͥ ē actꝰ mobil̓. certꝰ. coinqͥnatꝰ. Qd̓ non iō d̓r ꝙ ſapīa ſit mobile aliqͥd vel actꝰ aliqͥs. ſed qꝛ ſui immobilitate omīa attīgit. nō locali motu. ſꝫ vt vbiqꝫ ſꝑ ſit. ⁊ nuſqꝫ īcluſa benea tur. Sic gͦ charitas d̓r motus animi: nō ꝙ ip̄a ſit motꝰ vel affectio vel ꝟtus animi. ſꝫ qꝛ ꝑ eā qͣſi eſſet ꝟtus: afficit̉ mēs ⁊ mouet̉ Sꝫ ſi charitas ſpūſſctūs eſt qͥ oꝑat̉ in ſin gul̓ ꝓut vult. cū ꝑ eū mēs hoīs afficiat̉ et moueat̉ ad credēdū vl̓ ſperanduꝫ ⁊ hmōi. ſicut ad diligendū. Quare nō ſic d̓r chari tas motꝰ vel affectio mētis ad credendum vl̓ ſperandū ſicut ad diligendū? Ad qd̓ ſa ne dici pōt. qꝛ alios actꝰ atqꝫ motꝰ ꝟtutuꝫ oꝑat̉ charitas.i. ſpūſſanctus mediātibus v̓tutibus quaꝝ actus ſunt. vtpote actum fidei.i. credere fide media. ⁊ actū ſpei. id ē ſperare media ſpe. Per fidē em̄ ⁊ ſpem pre dictos oꝑat̉ actꝰ. Diligendi ꝟo actū ꝑ ſe tm̄: ſine alicuius ꝟtutis medio operatur. id eſt diligere. Alit̓ gͦ hunc actuꝫ oꝑat̉ qͣꝫ alios ꝟtutū actus. Ideoqꝫ different̓ de hͦ ⁊ de alijs loquit̉ ſcpͥtura. que iſtū ſpeciali ter charitati tribuit. Eſt gͦ charitas vere ſpūſſanctꝰ. Un̄ Augꝰ. p̄miſſum ꝟbuꝫ apo Auguſti. ſtoli tractans in eodem li. charitateꝫ dicit eſſe bonū quo nil melius eſt. ⁊ ꝑ hoc ip̄am

LI. eſſe deū ſignificat dicens. Si nulla res ab eius charitate nos ſeꝑat. qͥd eſſe non ſoluꝫ melius: ſed etiaꝫ certius hoc bono poteſt Ecce dicit qꝛ charitate nihil meliꝰ eſt. Ca ritas gͦ ſpūſſanctus eſt qͥ eſt deus: ⁊ donū dei ſiue datū. qui diuidit ſingul̓ fidelibus dona: nec ip̄e diuidit̉: ſed indiuiſus ſingul Auguſti. patur. Vnde Augꝰ. vbi Iohannes dicit. non ad menſuram xp̄o dari ſpūm ait. Cete ris ꝟo diuidit̉. non qͥdem ip̄e ſpūs. ſꝫ dōa eius. An concedendum ſit ꝙ ꝑ donum dent̉ dona. HIc queritur cum ſpūſſanctus ꝑ quē diuidunt̉ dona ipſe ſit donum. vtrum concedendū ſit ꝙ ꝑ donuꝫ diuidant̉ ac dent̉ dona? Ad qd̓ dicimꝰ qꝛ ꝑ donū quod eſt ſpūſſanctus: ſingulis ꝓ pria diuidunt̉ ⁊ ip̄m cōmunit̓ omnes bo ni habent. Vnde Augꝰ. in. xv. li. de trini. ait. Per donū quod eſt ſpūſſanctus in cō mune oībus membris xp̄i: multa dona q̄ ſunt qͥbuſqꝫ ꝓpria diuidunt̉. Nō enim ſin guli quiqꝫ hn̄t oīa. ſꝫ hi illa. alij alia. qͣꝫuis ip̄m donū a quo cuiqꝫ ꝓpria diuidūt̉ om nes habeāt.i. ſpm̄ſanctū. Aꝑte dicit ꝑ do num dona donari. Iſta ē diſtinctio decimaſeptima. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de miſſione ſpūſſancti viſibi li ſub ſpeciebꝰ creatis. agit de miſſione eius inuiſibi li ꝑ infuſionem charitatis. Et tria pͥncipaliter facit. Primo em̄ oſtendit qͥd charitas ẜm eſſentiam dicat̉ Scd̓o ſubdit quō in nobis augeat̉. Tertio cōcludit quō actum dilectiōis in nobis operat̉. Primum fa cit vſqꝫ ibi. Hic queritur ſi ſpūſſanctus charitas eſt Secundū ab inde vſqꝫ ibi. Supra dictum eſt ꝙ ſpi rituſſanctus eſt charitas. Tertium ꝟo vſ ꝙ ad fineꝫ diſtinctionis. ⁊ hec in generali. In ſpeciali ſententia mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitionibus. quarum pͥma ē. Spūſſanctus exiſtens charitas: quā deū ⁊ ꝓximuꝫ diligimus: tunc nobis inuiſibilis mittit̉ vel dat̉. cum talem dilectionem in nobis efficit vel oꝑatur. Et ꝓ batur ſic. Sola charitas que facit nos in deo mane re: ⁊ deum in nobis. eſt maximū dei donum. ſpūſſā ctus qui eſt maximum dei donum facit deum eſſe in nobis: ⁊ nos manere in deo. igit̉ ſolus ſpūſſanctus eſt charitas. Hanc ſententiā mgr̄ ponens in lr̄a dic̄ ꝙ ſpūſſanctus qui temꝑaliter miſſione datur inuiſi bili: eſt caritas qua deum ⁊ ꝓximum diligimus. Et tunc inuiſibiliter mittitur vel datur. cum huiuſmodi dilectione dei ⁊ ꝓximi in nobis occulte operatur. Et hoc probat magiſter autoritate beati Auguſtini Poſtea magiſter excludit inſtantiam qua poſſet di ci deum eſſe charitateꝫ. ⁊ hoc debere intelligi ꝑ cau ſalitatem. ſicut etiam dicit̉: Deus eſt patientia nr̄a ⁊ ſpes noſtra. quia patiētiam ⁊ ſpem in nobis opera tur ⁊ cauſat. ſic etiam dici debeat deum eſſe charita tem. id eſt charitatem in nobis cauſans. ſed hoc re mouet magiſter: ⁊ dicit ꝙ hoc nomen conſonat ſa cre ſcripture. in qua bene reperitur. Deus patiētia mea ⁊ ſpes mea. ſed nullibi inuenitur dictum. Deus charitas mea. vel aliquid talium: ſed ſimpliciter di citur. Deus charitas eſt. qd̓ non fieret niſi eſſentiali ter charitas eſſet. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Spirituꝫ ſanctū qui caritas eſt in nobis augeri vel minui ẜm ꝙ in ip̄o ꝓficimus vel deficimus nullatenus catho licē eſt negandū. Et ꝓbatur ſic. Illud catholice de deo non negat̉ quod cōueniēti ſimilitudine in ſacra ſcriptura cōceſſum cōmuniter reꝑitur. ſed ſpūmſan ctum in nob̓ augeri vel minui ẜm qd̓ in ip̄o ꝓficimꝰ vel deficimꝰ eſt hmōi. igit̉ illud catholice nō negat̉. Argumentū apparet euidens ⁊ maior: ſed minoris ꝓbationē mgr̄ ponit in textu. vbi obijcit ꝯtra ſnīam in pͥma ꝓpoſitione.ſ. ꝙ ſpūſſanctꝰ ſit charitas. ſeq̄ tur ꝙ ſicut charitas augeret̉ in homīe. ⁊ nō habēti daret̉ vt eā habeat. ⁊ hn̄ti vt plenius eā habeat. ſic etiā ſpūſſanctꝰ augeret̉ ⁊ minueret̉ in hoīe. ⁊ daret̉ non hn̄ti. q̄ omnia ſunt incōueniētia: vt apparet: eo ꝙ videret̉ ponere mutationē in deo. ⁊ ip̄m non eſſe vbiqꝫ. Ad quam mgr̄ rn̄det di. ſpūſſanctus qui cha ritas: ſine oī mutatione augeri vel minui: ⁊ dari nō hn̄ti dicit̉. qꝛ nō recipit magis aut minꝰ in ſe eſſentia liter ſꝫ ī hoīe. ⁊ nō auget̉ neqꝫ minuit̉ ſibi. ſꝫ potius ip̄i hoī: vl̓ in ip̄o hoīe a quo magis vel minꝰ habet̉. ſic dicit̉ etiā in nobis magnificari vel exaltari. licet tn̄ in ſe magnificet̉ vel exaltet̉. Dicit̉ etiā dari nō ha benti. nō ꝙ alicubi veniat vbi pͥus nō fuit. qd̓ eē nō pōt cū ſit vbiqꝫ. ſed qꝛ alio mō alicubi eſſe incipit qͣ liter ibi pͥus nō fuit. Poſtea adducit pl̓es autorita tes qͥbus ꝓbat ſpm̄ ſctm̄ ab aliqͥbus magis ⁊ ab ali qͥbus minus haberi. exemplificās illud ꝑ Helyſeum ꝓphetā: qͥ duplicem Helye petijt ſpūm. Per alias etiā autoritates ꝓbat ꝙ ꝟtus d̓r ꝓficere. eo ꝙ hō ca ꝓficit. Tertia ꝓpoſitio ē. Spūſſctūs actū diligē di ꝑ ſeip̄m ſine ꝟtute media in nobis oꝑat̉. Et ꝓba tur ſic. Et eodē argumēto arguit ꝯtra pͥus dicta.ſ. ꝙ ſpūſſanctꝰ dicit̉ charitas. ⁊ arguit ſic. Dilectio qͣ nos diligimꝰ deuꝫ non eſt dilectio qͣ deꝰ diligit nos. igit̉ charitas qͣ nos diligimus deū nō eſt ſpūſſctūs. ꝯn̄a tenet ꝓ tanto ꝙ dilectio qͣ nos diligit deus eſ ſpūſſanctꝰ. ⁊ ergo illa qua nos diligimus deū: non ē illa qͣ deus diligit nos. ſequit̉ noſtrā charitateꝫ non eſſe ſpūmſanctū. Aſſumptū ꝟo ptꝫ ꝑ autoritatē btī Auguſtini. que hr̄. ix. c. huiꝰ diſtinctiōis. Ad argu mentū rn̄det mgr̄ negando antecedēs. Ad autori tatem btī Auguſtini rn̄det mgr̄ ꝙ. b. Augꝰ. noluit dicere illis ꝟbis ꝙ alia eſſet charitas qua deus dili git nos. ⁊ alia qua nos diligimus deum. Sꝫ voluit dicere ꝙ nomen charitatis cōuenit deo nō ſolum qꝛ ip̄e diligit nos. ſed etiam qꝛ nos ꝑ ip̄am ſui dilecto. res facit. Secūdo obijcit contra idem. Nihil eſt a ſe ip̄o. ſed charitas eſt ab ip̄o ſpūſancto. igit̉ charitas nō eſt ip̄e ſpūſſanctus. Minorē ꝓbat mgr̄ autorita te Auguſtini dicentis. ꝙ dilectio qua deuꝫ diligimꝰ eſt a ſpūſancto. ſicut fides qua in deum credimus. Ad qd̓ rn̄det mgr̄ dicens ꝙ nō eſt incōueniēs idem eſſe a ſeip̄o non fimplicit̓. ſed qꝛ a ſeip̄s datur nob̓. Et ꝙͣtum ad hoc dicit. b. Augꝰ. ꝙ charitas a ſpūſā cto eſt. ⁊ ip̄a charitas eſt ſpūſſanctus. Fides aūt: qꝛ non eſt deꝰ dans. ſed aliqͥd a deo datū. Tertio obij cit. Nulla affectio eſt eſſentialit̓ ſpūſſctūs. ſꝫ caritas qͣ nos deū diligimꝰ eſt affectio animi. igit̉ nō eſt ſpūſ ſanctꝰ. Minor eſt. b. Augu. dicētis. Charitateꝫ vo cō motū animi ⁊cͣ. Et reſpondet magiſter dicens. ꝙ charitas ideo dicit̉ motus animi. qꝛ nos ad diligen dum effectiue mouet. Nec mirū eſt ꝙ charitas q̄ ſpi rituſſanctꝰ eſt dicit̉ motꝰ animi. cum de ip̄a diuīa ſa pientia dicatur ꝙ ſit nobilior omnibus mobilibus. Iſtis autem ſic poſitis magiſter ſoluit duas q̄ſtiōes

DI. Quarū vna ſumit̉ ex reſponſione iam vltimo dicta Nam exquo charitas mouet mentē ita bn̄ ad credē dum ⁊ ad ſperandū ſicut ad diligendū. qͣre non ita bn̄ dicit̉ affectio mentis ad credendū ad ſperādum: ſicut ad diligendū? Reſpondet mgr̄ ꝙ hoc non pōt fieri ideo. qꝛ charitas ſiue ſpūſſanctus alios actus ⁊ motus ꝟtutum operatur mediantibꝰ habitibꝰ infu ſis. vtpote credere mediante habitu fidei. ſperare mediante habitu ſpei. ſed actum diligendi ꝑ ſe ſine quocunqꝫ habitu operatur. Alia queſtio. Vtrum donū qd̓ eſt ſpūſſanctus dent̉ alia oīa dona? Et re ſpondet ꝙ ſic. ⁊ tn̄ nō oēs qui hn̄t ſpm̄ſanctū habēt omnia dona. ſed aliqui illa. aliqui iſta. ⁊ ſic de alijs EEt p̄dicta opinio magiſtri non tenet̉: nec debite ſol uit obiectionem. igit̉ ⁊cͣ. Utrum eadem ratione ſpūſſanctꝰ dicatur donum et datum ſiue do natum. Reterea dili DI. XVII genter conſiderandū eſt cum ſpūſſanctus dicat̉ donum et datum. vtrum eadem ratiōe vtrūqꝫ nomen ei cōueniat: qd̓ vtiqꝫ videri poteſt. Quare ita eſſe videt̉. Cum enim ideꝫ ſit ſpūmſanctum dari: ⁊ ſpūmſanctum dona ri. ex eadem ratiōe videt̉ ſpūſſanctus dici Auguſti. ꝑatum ⁊ donū. hoc etiā videt̉ Auguſti. ſignificare in. xv. li. de trini. cum ait. Spi rituſſanctus intantū donum dei eſt inquā tum dat̉ eis qͥbus dat̉. apud ſe autē deꝰ eſt ⁊ ſi nemī dat̉. Ecce aꝑte dicit ſpm̄ſanctuꝫ donum appellari. qꝛ dat̉. Si aūt ex eo tan tum appellat̉ donū. qꝛ dat̉. nō ab et̓no fuit donum. qꝛ non dat̉ niſi ex temꝑe. Rn̄ſio quare datum ſiue donatū dicat̉ ſpūſſanctus. Ad quod dicimus qꝛ ſpūſſanctus ⁊ donū d̓r ⁊ datum ſiue do natum. ſꝫ datū ſiue donatū ex eo tm̄ dicit̉. qꝛ dat̉ vel donat̉. qd̓ habet tm̄ ex temꝑe. Hic quare donum. Uonum vero dici tur nō ex eo tm̄ ꝙ donet̉. ſꝫ ex ꝓpͥetate quā habuit ab et̓no. vn̄ ⁊ ab et̓no fuit donum. Sempit̓ne em̄ donū fuit. nō qꝛ daret̉: ſꝫ qꝛ XVIII ꝓceſſit a pr̄e ⁊ filio. Un̄ Augꝰ. in. iiij. li. de Quid ſit filio tri. ait. Sic̄ natū eſſe ē filio a pr̄e eē. ita ſpūi eſſe a patre ⁊ ſpūiſancto ſancto donū dei eſſe: ē a pr̄e ꝓcedere ⁊ a fi lio. Hic aꝑte on̄dit̉ ꝙ ſpūſſanctꝰ eo donuꝫ ē ꝙ ꝓcedit a pr̄e ⁊ a filio. ſicut filius eo eſt a pr̄e ꝙ natꝰ ē ab eo. Nō em̄ idē ē filio eē a pr̄e. ⁊ ſpūiſancto.i. non ea ꝓprietate filius d̓r eē a pr̄e qͣ ſpūſſanctꝰ. Nam filiꝰ d̓r eſſe a pr̄e. qꝛ genitꝰ ē ab eo. Spūſſctūs ꝟo d̓r eē a pr̄e ⁊ a filio. qꝛ ſpūſſanctꝰ ē donum pr̄is ⁊ filij.i. qꝛ ꝓcedit ab vtroqꝫ. Eo em̄ d̓r ſpi ritus quo donū. ⁊ eo donū quo ꝓcedens. Un̄ Augꝰ. in. v. li. de tri. ait. Spūſſctūs qͥ Auguſti. nō ē trinitas: ſꝫ in trinitate intelligit̉. in eo ꝙ ꝓpͥe d̓r ſpūſſanctꝰ. relatiue dicit̉: cū ⁊ ad pr̄em ⁊ filiū refert̉. qꝛ ſpūſſanctus ⁊ pr̄is ⁊ filij ſpūs eſt. ſꝫ ip̄a relatio nō apparet in hoc Eo d̓r ſpūſſā noīe. Apparet aūt cū d̓r donū dei. donū ctus quo do eſt enim pr̄is ⁊ filij. qꝛ ⁊ a pr̄e ꝓcedit ⁊ a fi num. ⁊ eo do lio. Ecce his ꝟbis aꝑte oſtendit̉ eadeꝫ re num quo pro latione dici ſpūmſanctū ⁊ donū. Donum cedens. aūt qꝛ ꝓcedit a patre ⁊ filio. Propͥetas er go qua d̓r ſpūſſanctus vel donuꝫ: ꝓceſſio ip̄a eſt. de qͣ poſt plenius agemꝰ cum alijs Cum gͦ ab eterno ꝓceſſerit ab vtroqꝫ: et ab eterno donū fuit. Non gͦ ſpūſſctūs eo tātū d̓r donum: qꝛ donat̉. Nam ⁊ an̄ fuit donū p Ꝙ ſꝑ ꝓcedit qͣꝫ donaret̉. Un̄ Augꝰ. in. v. li. de tri. Sꝫ ſpūſſanctus ꝓcedit. ⁊ nō ex tꝑe: ſꝫ ab eter? ſpūſſanctus. nitate ꝓcedit. Sed qꝛ ſic ꝓcedebat vt eſſe donabile: iaꝫ donū erat anqͣꝫ eſſet cui dōa retur. Alit̓ em̄ intelligit̉ cum d̓r donū. alij Acpl̓.aāqͣꝫ cum dicit̉ donatum. Nam donum pōt eē A. ¶ Donatō etiam anteqͣꝫ detur. donatū autem niſi da ſi doi0 tum fuerit: nullo modo dici poteſt. Sem odo dic p̄c piterne ergo ſpiritus eſt donum. tempora liter aūt donatum. His ꝟbis aperte oſten ditur: ꝙ ſicut ſpūſſanctus ab eterno proce dit. ita ab eterno donum eſt. nō qꝛ donare tur a pr̄e filio. vel a filio patri. ẜꝫ qꝛ ab eter no ꝓceſſit donabilis. Querit̉ cui donabilis. ed queritur cui donabil̓ vtrū pr̄i ⁊ filio. an tm̄ nob̓ qͥ non dum eramꝰ? Si aūt nō erat donabil̓ pr̄i et filio ſed tm̄ nobis. ⁊ ex eo donū erat. qꝛ ſic donabil̓ ꝓcedebat. videt̉ ꝙ filius ſemꝑ ea dem ratiōe donū fuerit. qꝛ ab eterno ꝓceſ ſit a patre donabilis nobis in tꝑe. Nam ex de filio legitur ꝙ datus eſt nobis. Ad qd̓ dicimꝰ. qꝛ ſpūſſanctus nobis tm̄ non patri

LI. vel filio donabil̓ ꝓceſſit. ſicut ⁊ nobis tan tum datꝰ eſt. Et filius vere datꝰ eſt nobis: ⁊ ab eterno ꝓceſſit a pr̄e. nō vt donabil̓ ta Ꝙ filiꝰ ꝓcet tum: ſed vt genitus qui ⁊ donari poſſet. Proceſſit gͦ vt genitus ⁊ donbil̓: ſꝫ ſpūſ ſit vt genitus ⁊ donabilis. ſanctus non ꝓcedit vt genitus. ſed tantuꝫ fpūſſanctꝰ ꝟo vt donū. Donum aūt ſemꝑ fuit. nō ſolum vt donū ⁊ d̓ natū. ⁊ qꝛ ꝓ quia donabilis. ſed quia ab vtroqꝫ proceſ cedit ab vtro ſit. ⁊ quia donabilis fuit. Unde Augꝰ. in qꝫ. ⁊ qꝛ dona v. lib̓. de trini. ait. Eoipſo ꝙ daturꝰ erat eū bilis eſt. deꝰ: iam donū erat etiam anqͣꝫ daretur. Et ideo donabilis eſt. ſed aliter donabilis: qͥ filius. Nam ⁊ aliter datus: ⁊ aliter ꝓceſſit qͣꝫ filius. Filij enim proceſſio genitura eſt: vel natiuitas. Spirituſſancti vero proceſ ſio natiuitas non eſt. vtraqꝫ vero ineffabi lis eſt. Ꝙ ſicut filiꝰ naſcendo accepit non tantū vt eſſet filiꝰ. ſed etiam eſſen tia. ita et ſpūſſanctꝰ ꝓcedendo ac cepit non tantū vt eſſet donū. ſed etiā vt eſſet eſſentia. Et notandum ꝙ ſi cut filius naſcendo accepit: non tm̄ vt filiꝰ ſit ſꝫ oīno vt ſit. ⁊ vt ip̄a ſubſtātia ſit: ita et ſpūſſanctus a patre ⁊ filio ꝓcedendo acce pit: non tm̄ vt ſpūſſanctus ſit vel donuꝫ. ſꝫ etiam vt omnino ſit. ⁊ vt ſb̓a ſit. quod vti qꝫ nō accepit ex eo quo dat̉. Nam cū non det̉ niſi ex tꝑe. ſi hͦ haberet ex eo ꝙ datur. Auguſti accepiſſet gͦ ex temꝑe vt eſſet. Vnde augꝰ in. v. li. de trini. Filius non hoc tm̄ habet naſcendo vt ſit filius. ſed onīo vt ſit. Que ritur ergo: vtrum ſpūſſanctusʳ eo ꝙ datur habeat non tantū vt donum ſit: ſed omni nō vt ſit? Quod ſi non eſt niſi quia datur id eſt ſi non habet eſſe: niſi eo ꝙ dat̉. Sic̄ fi lius naſcendo habet non tm̄ vt ſit filius qd̓ relatiue dicit̉. ſed omnino vt ſit ip̄a ſb̓ſtan tia. quomodo iam ſpūſſanctus erat ip̄a ſb̓ ſtantia: cum non prius daret̉ qͣꝫ eſſꝫ cui da retur. Non ergo eo ꝙ datur: ſed ꝓcedēdo habet vt ſit donum: ⁊ vt ſit eſſentiā. ſicut fi lius non eo ꝙ datus eſt. ſed naſcendo acce pit: non tantum vt ſit filius. ſed vt ſit eſſen Auguſti. tia. Vnde Auguſtinus in. xv. libro de tri nitate ait. Sicut filio preſtat eſſentiam ſine initio te poris. ſine mutabilitate nature de patre generatio. Ita ſpūiſancto p̄ſtat eſſen tiam ſine vllo initio temꝑis ſine vlla muta bilitate nature de vtroqꝫ ꝓceſſio. Queſtio ex predictis videt̉ ꝙ fili us nō tantū ſit filiꝰ natiuitate. ſed etiā eſſentia. de ſimili ⁊ ſpūſſanct ꝓceſſione. Hic oritur queſtio Si filius naſcendo hꝫ: non tm̄ vt ſit filius. ſed vt ſit eſſentia. ⁊ ſpūſſanctus ꝓcedendo non tm̄ vt ſit donū. ſꝫ vt ſit eſſentia. gͦ ⁊ filiꝰ natiuitate eſſentia eſt. ⁊ ſpūſſāctꝰ ꝓceſſiōe eſt eſſentia. cum alibi dicat̉ ꝙ nec pater eo pater eſt quo deus. nec filius eo filius quo Quia vt ait Augꝰ. in. vij. li. de trini. His Auguſti. deus. nec ſpūſſanctus eo donum quo deꝰ. nomībus relatiua eorū oſtendunt̉: non eſ ſentia. vnde poſt plenius agemus. Ad qd̓ breuiter reſpondentes dicimus. qꝛ nec filiꝰ Reſpōſio. natiuitate eſſentia eſt. ſed tm̄ filiꝰ. Nec ſpi rituſſanctus ꝓceſſione eſſentia eſt. ſꝫ donū tm̄. ⁊ tn̄ vterqꝫ. ⁊ ille naſcendo: ⁊ iſte ꝓce dendo accepit vt eſſet eſſentia. Non em̄ vt Hylarius ait Hylarius in. v. li. de trini. ꝑ defectiōeꝫ aūt ꝓtenſionē aut deriuationē ex deo de eſt. ſed ex ꝟtute nature in naturam eandeꝫ natiuitate ſubſiſtit filius. ⁊ ex virtute natu re in naturam eandem ꝓceſſione ſb̓ſiſtit ſi rituſſanctus. Exponit verba Hilarij. Quod ita intelligi poteſt. Ex patre qͥ eſt ꝟtus ingenita: natu ram quam habet eandem filius natiuitate id eſt naſcendo. ⁊ ſpirituſſanctus ꝓceſſiōe id eſt procedendo habet. Vnde ip̄e idem apertius eloquens quod dixerat aꝑit di cens. Natiuitas inquit dei non poteſt non eam de qua profecta eſt tenere naturā Nō enim aliud qͣꝫ deus ſubſiſtit quod non ali unde qͣꝫ de deo ſubſiſtit. Ecce his verbis aperitur quomodo intelligendum ſit illud De patre generatio preſtat eſſentiam filio. ⁊ de vtroqꝫ proceſſio preſtat eſſentiam ſpi rituiſancto. Non quia ille eſſentia ſit filius ⁊ iſte eſſentia ſit ſpirituſſanctuſ. īmo ꝓprie tate perſonali. ſed qꝛ ⁊ ille naſcendo. ⁊ iſte ꝓcedendo eſſentiam habet eandem ⁊ totā que in patre eſt. Ꝙ ſpūſſanctus dicit̉ donum et do natum ẜm duos p̄dictos modos proceſſionis.

DI. Exp̄dictis patet ꝙ ſpūſſanctus ſempiterne donū eſt. ⁊ tꝑalit̓ datum vel donatum. Ex quo apparet illa diſtinctio gemīe ꝓceſſionis: de qua ſupra egimus. Nam ẜm alteram ꝓceſſionem d̓r tur donum. Scd̓m hoc ꝙ donuꝫ eſt refert̉ ad pr̄eꝫ et filiū. ẜm ꝙ datū ad eū qui dedit et ad eos quibꝰ dedit. k Et ſecūdum hoc ꝙ ſempiterne donū eſt: refert̉ ad pr̄eꝫ ⁊ filiū. ẜm hoc ꝟo ꝙ dicit̉ datum vel donatuꝫ. et ad eū qͥ dedit refert̉. ⁊ ad eos qͥbus datur ⁊ eius d̓r eſſe qͥ dat. ⁊ illorū quibus datur. Auguſtiꝰ. Vnde Augꝰ. in. v. li. de tri. ait. Qd̓ datuꝫ eſt: ⁊ ad eū qͥ dedit refert̉. ⁊ ad eos quibus Qd̓ alit̓ ſpūſ dedit. Itaqꝫ ſpūſſanctus nō tm̄ pr̄is ⁊ fili qͥ dederunt. ſed etiam noſter dicit̉ qͥ acce ſctūs d̓r noſt alit̓ natural̓. pimus. Spūs gͦ ⁊ dei eſt qͥ dedit: ⁊ noſter qͥ accepimus. ille ſpūs noſter quo ſumus. qꝛ ip̄e eſt ſpūs homīs qͥ in ip̄o eſt. qͣꝫuis et illum ſpūm qui homīs dicit̉ vtiqꝫ accepi mus. ſed aliter iſte. aliter ille noſter dicit̉. Aliud eſt em̄ quod accepimus vt eſſemus aliud quod accepimus vt ſancti eſſemus. Ꝙ aūt ſpūſſanctus noſter dicat̉: ſcriptura oſtendit. Scriptum eſt em̄ de Iohanne ꝙ in ſpū Helye veniret. Ecce dictus eſt He lye ſpūs quem accepit Helyas.ſ. ſpūſſan ctus. Et Moyſi ait dominꝰ. Tollā de ſpi ritu tuo: ⁊ dabo eis.i. dabo illis de ſpūſan cto quem iam dedi tibi. Ecce ⁊ hic dictus eſt ſpūs Moyſi. Patet igit̉ quia ſpūſſan ctus noſter dicitur ſpūs. ſed quia nob̓ da tus. ⁊ datꝰ vtiqꝫ ad hoc vt ſancti eſſemus Spiritus ꝟo creatus ad hoc eſt datus vt eſſemus. An filiꝰ cū ſit nobis datꝰ poſſꝫ di ci noſter vt ſpūſſanctus. Hic querit̉ vtrum ⁊ filius cum ſit nob̓ datus dicat̉ vel poſſit dici noſter: Ad qd̓ dicimus: qꝛ filius dici tur noſter paīs. noſter redemptor ⁊ hmōi. ſed non dicit̉ noſter filius. quia filius dici tur tm̄ relatiue ad eum qͥ genuit. Et iō nr̄ fi lius non poteſt d̓ici: ſed patris tm̄. In eo XVIII aūt ꝙ dicit̉ datus. ⁊ ad eum qͥ dedit. et ad Ꝙ nō d̓r ſpi eos quibus datus eſt refert̉. vt ſpūſſanct 9rituſſctūs n ſed ſpūs nr̄ qui etiam cum in ſcriptura(vt ſupra dictū eſt) dicat̉ ſpūs noſter. vel ſpūs tuus. vel il lius. vt de Moyſe ⁊ Helya dictū eſt. nuſ qͣꝫ tn̄ in ſcriptura occurrit ita dici. ſpūſſan donatum vel datum. ẜm alteram ꝟo dici ctus noſter vel tuus vel illius. ſed ſpūs no ſter: vel tuus: vel illius. quia ſpūſſanctꝰ eo dicitur quo donum. ⁊ vtrūqꝫ relatiue dici tur ad patrem ⁊ ad filium. ⁊ hoc ſempiter na relatione. Si tamen aliquādo dicit̉ do num noſtrum. accipit̉ donum pro donato vel dato. Cum ꝟo donum accipit̉ eo mo do quo ſpūſſanctus donuꝫ patris ⁊ filij di citur: non homīs. Ita ⁊ filius ſub hac ap pellatione non pōt dici noſter. vt dicat̉ fi lius noſter. ſicut nec dicit̉ ſpūſſanctus no ſter. ⁊ tamen de filio dicit̉ panis noſter. et de ſpūſpūs noſter. Ille noſter panis. quia nos reficit nobis datus. iſte noſter ſpūs. qꝛ nobis inſpirat̉ a patre ⁊ filio. ⁊ in nobiſ Auguſti. ſpirat ſicut vult. Un̄ Augꝰ. in. xv. li. de tri ni. ait. Qd̓ de pr̄e natū eſt: ad pr̄em ſolū re fert̉ cū dicit̉ filiꝰ. Et ideo filius pr̄is eſt. et nō nr̄. Dicimꝰ tn̄ ⁊ panem nr̄m da nobis. ſicut dicimus ſpūm noſtrū. Utrum ſpūſſanctus ad ſeipſuꝫ re ferat̉. Poſt hec queritur vtrum ſpūſſanctus ad ſeip̄m referat̉? Hoc em̄ videtur ex predictis poſſe probari. S em̄ quod datur: refertur ad euꝫ qͥ dat et ad eum cui datur. ⁊ ſpūſſanctus datur a ſeip ſo. vt p̄dictum eſt. ergo refertur ad ſeipſū. Hec q̄ſtio nō Huius queſtionis determinationem in ſoluit̉ hic. ſꝫ poſterum differimus: donec tractemꝰ de̓ differtur in ſe his que relatiue dicunt̉ de deo ex tꝑe. in qͥ quentibus. bus datū ⁊ donatū continent̉. Iſta eſt diſtinctio decimaoctaua In qua mgr̄ poſtꝙͣ tractauit de proceſſionē ſpūſſctī tꝑali tam viſibili ꝙͣ inuiſiblli. agit de ꝓprietate ẜm quā cōuenit ſpūiſancto tꝑalit̓ ꝓcedere.ſ. de ꝓprie tate doni. Et circa hoc tria facit. Nam pͥmo oſtēdi ꝙ ſpūſſanctꝰ donū ⁊ datū dicat̉. Scd̓o ſubdit vnde ip̄m donū eſſe ſingularit̓ ſumat̉. Tertio excludit ꝙ ẜm rōes doni ⁊ dati diuerſimode referat̉. Primum facit a pͥncipio diſtinctōis vſqꝫ ibi. Et notandū. Se cundum ab inde vſqꝫ ibi. Et ẜm hoc ꝙ ſempiterne. Tertiū ab inde vſqꝫ ad finem diſtinctōis. Et hoc in generali. In ſpēali ſentēria mgr̄i ſtat in tribus pro poſitionibꝰ. quarū pͥma eſt. Spūſſanctus dicit̉ do num ex ſua eterna ꝓceſſiōe. ⁊ datū ex tꝑali. Et pro batur ſic. Illud ꝓprie de ſpūſancto dicit̉ ex eterna ꝓceſſione quod ſibi conuenit ante omnem creaturā

LI. ⁊ lllud ex tꝑali quod cōnotat vel coegit creaturarū exiſtentiā. ſed eſſe donū conuenit ſibi an̄ oīm creatu rarū eſſentiā. igitur ꝑs concluſionis ꝓbande vera. Iſtam rationem inueſtigat mgr̄ in textu querendo. An ſpūſſanctus eadem rōe dicat̉ donum et datum Et arguit ꝙ ſic. qꝛ donum ⁊ datū ſunt eiuſdē rōnis eo ꝙ vt̓rūqꝫ eorū dicit̉ a dationē. Et rn̄det magiſter ꝙ ſpūſſanctus alia ratiōe dicit̉ donum. ⁊ alia ratōe dicit̉ datum. Nam dicit̉ donum. eo ꝙ ab eterno fuit donabil̓ nobis: qui futuri eramus in tꝑe. Et dicitur datus ſeu datū ab actuali datiōe: eo ꝙ tꝑaliter nob̓ datur. Ex iſtis monet dubiū. Quare etiam filiꝰ non dicat̉ donum vel datum: cum etiam ab eterno ꝓceſ ſit vt donabilis nobis. quod patet ex hoc ꝙ temꝑa liter datus eſt nobiſ. Iuxta illud Eſa. Filius datus eſt nobis. Ad quod rn̄det. Licet filius temꝑaliter ⁊ eternaliter ꝓceſſit vt donabilis nobis. non tū dicit̉ donum. qꝛ filius non ſolum ꝓcedit vt donabil̓. ſec etiam vt genitus. Spūs ꝟo ſanctus ꝓcedit vt dōa bilis: ⁊ non vt genitus. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Nō ex qͣcunqꝫ ꝓceſſione hꝫ ſpūſſanctus ꝙ ꝓprie d̓r do num: ſed ſolum a ꝓceſſione eterna qͣ ꝓprie ꝓcedit a patre ⁊ filio. Et ꝓbatur ſic. Sicut filius ſe habet ad natiuitatē. ita ⁊ ſpūſſanctus hꝫ ſe ad ꝓceſſioneꝫ ſed filius eternaliter naſcēdo a pr̄e recepit ꝙ ſit fili igit̉ ſpūſſanctus recepit eternalit̓ ꝓcedendo a pr̄e ⁊ filio ꝙ ſit ſpūſſanctus. Cum igit̉ ſpūſſanctus ex inde habeat ꝙ ſit donum vn̄ habet ꝙ ſit ſpūſſanctꝰ. hoc non habet ex quacunqꝫ ꝓceſſione: ſed tm̄ de proceſ ſione eterna: qua ꝓceſſit a patre ⁊ filio. igitur ex eo dem habet ꝙ ſit donū. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Ꝙ ſpūſſanctus ẜm ꝙ datū eſt poſſeſſiue refert̉ tam ad pr̄em ꝙͣ ad filiū ꝙͣ etiā ad nos. ⁊ ſicut d̓r ſpūſſanctꝰ pr̄is ⁊ filij: ſic etiā dicit̉ ſpūſſanctus noſter. Hanc ꝓ poſitionē ꝓbat mgr̄ in. ix. c. huiꝰ diſtinctōnis ſic di. Ꝙ ſpūſſanctꝰ ẜm hoc ꝙ ſempiterne donū eſt refert̉ ad pr̄em ⁊ filiū. ẜm hoc ꝟo ꝙ d̓r datū vel donatū re fertur ad eū qͥ dedit. ⁊ ad eos quibus dat̉. Hec con firmat mgr̄ autoritate beati Auguſtini li. de trini. q̄ patent in textu. igitur ⁊cͣ. Hic de qualitate triū ꝑſonarū. a DI. XIX. Inc poſtqua coeternitatē triū ꝑſonarū ꝓ mo dulo facultatis nre inſinuauimꝰ. Iam de earundem eqͣlitate aliqͥd eloqͥ ſuꝑ eſt. Fides em̄ catholica ſicut coeternaſ. ita ⁊ coequales tres ꝑſonas aſſerit. Equalis eſt em̄ in omnibus patri filius. ⁊ patri et fi lio ſpūſſanctus. Quia vt ait Augꝰ. in li. de fide ad petrū. breuiter aperiens quō intelli gatur equalitas docet. Nullus horū aliuꝫ aut p̄cedit eternitate. aut excedit magnitu dine. aut ſuꝑat poteſtate. quia nec filio nec ſpūiſancto quantum ad nature diuine vni tatem ꝑtinet. aut anterior aūt maior eſt pa ter filio. nec filius ſpūſancto. Eternū quip pe ⁊ ſine initio eſt: ꝙ filius de natura pr̄is extitit. ⁊ eternū ac ſine initio eſt: ꝙ ſpūſſan ctus de natura patris filijqꝫ ꝓcedit: Ob hͦ ergo tres vnum recte credimus ⁊ dicimus deum. quia vna ꝓrſus eternitas: vna īmē ſitas: vna naturalit̓ eſt trium ꝑſonaruꝫ di uinitas. Ecce breuiter aſſignauit Augꝰ. in quo trium ꝑſonarum cōſiſtat equalitas ſcꝫ qꝛ alia aliam non excellit: aut eternitate aut magnitudine: aut poteſtate. Ꝙ ęternitas et magnitudo ⁊ pote ſtas in deo ſunt vnum. licet ponā tur quaſi diuerſa. Cūqꝫ enumerent iſta quaſi diuerſa. in deo tn̄ vnum ⁊ idem ſunt.ſ. eſſentia diuina ſimplex ⁊ incōmuta?. Auguſti. bilis. Un̄ Augꝰ. in. vij. li. de tri. Non alio magnus alio deus eſt. ſꝫ eo magnus qͦ deꝰ. qꝛ nō eſt illi aliud magnū eſſe. aliud deum eſſe. Eadem quippe eius magnitudo eſt. q̄ virtus. ⁊ eadem eſſentia que magnitudo. Pr̄ gͦ ⁊ filius ſimul vna eſſentia et vna Ꝙ magnitu magnitudo. Ita etiam ⁊ potentia dei ⁊ eſ do eſt dei eſſē ſentia diuina eſt. Un̄ Augꝰ. in. vij. li. con Xº potentia feẜ. Voluntas ⁊ potentia dei deus ip̄e eſt dei deus eſt. Eternitas quoqꝫ dei eſſentia diuīa ē. Qd̓ Augꝰ. oſtendit ſuꝑ illū locū pſal̓. In gene ratione ⁊ generatiōez anni tui. Eſt genera tio generationū q̄ non trāſit collecta de oī bus generatiōibus.i. ſancti. In illa erunt anni dei qui nō tranſeunt.i. eternitas dei. Nō em̄ ſunt aliud anni dei. aliud ip̄e. ſꝫ an Ꝙ eternitas ni dei eternitas dei eſt. Eternitas ꝟo ipſa dei dens eſt. dei ſb̓a eſt nihil habens mutabile. Incon cuſſe gͦ teneamus ꝙ vnū ⁊ idem eſt.ſ. eſſen tia diuina. dei eternitas. potentia. magni tudo. ⁊ tamen cōſueuit ſcriptura hec ⁊ his ſimilia quaſi diſtincte ponere. In his er go verbis trium ꝑſonarum equalitatē bre uiter complexus eſt Auguſtinus. qꝛ alius alium nec eternitate. nec magnitudine nec potentia ſuperat. Ꝙ auteꝫ eternitate ali Supra egit qua trium ꝑſonarum aliam non excedat ſu de eternitate pra oſtenſum eſt. vbi coeternitas trium ꝑ ſonarum inſinuata eſt. Hic de magnitudine ꝙ ea aliqua ꝑſonarū alia non excedit. Nunc igitur ſuper eſt oſtendere ꝙ magnitudine vel potentia alius aliū non excedat. ⁊ prius de magni tudine videamus.

DI. Ꝙ nō eſt maior vna ꝑſona alia nec Naiꝰ aliquid due qͣꝫ vna. nec tres vel due qͣꝫ vna. cienduꝫ eſt ergo qꝛ pater non eſt maior filio. nec pater vel fi lius maior ſpūſancto. nec maius aliqͥd due ꝑſone ſimul ſunt qͣꝫ vna. nec tres ſil̓maius aliquid qͣꝫ due. nec maior eſt eſſentia in tri Io. dam̄. bus qͣꝫ in duabus. nec in duabus qͣꝫ ī vna quia tota eſt in ſingulis. Vnde Iohā. Da maſcenus ait. Confitemur deitatis naturā omnem ꝑfecte eſſe in ſingula ſuarum hyp ſtaſcon.i. ꝑſonarum. omnē in patre. omnē in filio. omnem in ſpūſancto. Ideoqꝫ perfe ctus deus pr̄. ꝑfectus deus filius. ꝑfectꝰ deus ſpūſſanctus. Quō dicit̉ eſſe deꝰ pater in filio. ⁊ filiꝰ in pr̄e. et ſpūſſanctꝰ in vtroqꝫ et ſingulus in ſingulis. Et inde eſt ꝙ pater dicit̉ eſſe in filio: ⁊ filius in pr̄e. ⁊ ſpūſſctūs Auguſti in vtroqꝫ. ⁊ ſingulus in ſingul̓. Un̄ augꝰ. in li. de fide ad petrū. Propter vnitatē na turalem totus pr̄ in filio ⁊ ſpūſancto eſt: to tus qͦꝫ ſpūſſanctus in pr̄e ⁊ filio eſt. Nullꝰ horū extra quemlibet ip̄orum eſt ꝓpt̓ diui ne nature vnitatem. Ecce hic aperit aliqͣte nus. Non enim plene poteſt tm̄ ab homīe reſerari archanū: ex qua intelligentia dica tur ſingula ꝑſonaruꝫ tota eſſe in alijs. Un̄ Hylarius ętiam Hylarius iſta interius ꝑquirens in li. iiij. de trini. ait. Affert pleriſqꝫ obſcurita tem ſermo dn̄i cum dicit. Ego in pr̄e: ⁊ pa ter in me eſt. nec immerito. Natura em̄ in telligentie humane rationē dicti huiꝰ non capit. nec exemplū aliqd̓ rebus diuīs com ꝑatio hūana p̄ſtabit. Sed qd̓ nō intelligi bile eſt homini: deo poſſibile eſt. Cogͦſcen dum itaqꝫ atqꝫ intelligenduꝫ eſt qͥd ſit illd̓. Ego in patre: ⁊ pater in me eſt. Si tn̄ com p̄hendere hoc ita vt eſt valebimus. vt qd̓ natura rerum pati non poſſe eſtimatur: id diuine veritatis ratio conſequat̉. Patre: ergo in filio: ⁊ filium in patre eſſe. penitu do in vtroqꝫ diuinitatis perfecta eſt. qui plenitudo diuītatis in filio: qd̓ in pr̄e eſt: hͦ ⁊ in filio eſt. qd̓ in ingenito eſt: hoc in geni to. alter ab altero. ⁊ vterqꝫ vnū. Is.ſ. qui eſt nihil habens qd̓ nō ſit etiam in eo a qͦ ē. De qualitate t̓a ꝑ ſon. 1 XIX non duo vnus. ſed alius in alio. qꝛ nō alid̓ in vtroqꝫ: vt vnum ſint in fide noſtra: vter qꝫ nō vnus. nec eundem vtrūqꝫ. nec aliud confitemur. qꝛ deum ex deo natuꝫ. nec eū dem natiuitas. nec aliud eſſe ꝑmittit. Ean dem gͦ in vtroqꝫ ⁊ ꝟtutis ſimilitudinem. ⁊ deitatis plenitudinem cōfitemur. qꝛ veri tas dicit. Ego in pr̄e: ⁊ pr̄ in me eſt. Omīa em̄ filius accepit a patre. Nam ſi ꝑtē eiuſ dem qui genuit: accepit. neuter gͦ ꝑfectus eſt. deeſt em̄ ei vnd̓ deceſſit. nec plenitudo in eo erit qͥ ex portione conſtiterit. Neuter ergo ꝑfectus eſt: ſi plenitudinem ſuaꝫ ⁊ qͥ genuit: amittit. nec qui natus eſt conſequi tur. Fateamur gͦ ꝙ pater eſt in filio. ⁊ filiꝰ ī Hylarius patre: ⁊ deus in deo. vt idem Hylariꝰ ait l vij. li. de trini. Non ꝑ duplicē ꝯuenientiū Hec ꝟba di generū ꝯiunctionem. nec ꝑ inſitiuaꝫ capa ligēt̓ attēde tioris ſb̓e naturā: ſꝫ ꝑ nature vnitam ſimili tudinem. ꝑ natiuitatem viuentis ex viuen te natura dū res nō differt. duꝫ naturā de non degenerat natiuitas. dū nō alid̓ aliqͥd ex deo qͣꝫ deus naſcit̉. dū nihil ī his nouū eſt. nihil alienū. nihil ſeꝑabile. Ecce his ꝟ bis ꝓut humana ꝑmittit infirmitas: aperi tur ex quo ſenſu xp̄s dixerit ſe eſſe in patre ⁊ patrem in ſe. Ex eodē etiā ſenſu intelligi tur ſpūſſanctus eſſe in vtroqꝫ. ⁊ ſingula ꝑ ſonaꝝ in ſingul̓. quia.ſ. in ſingul̓ eſt eadeꝫ plenitudo diuinitatis. ⁊ vnita ſimilitudo nature. qꝛ nō eſt maior diuina natura ī ali qua harū ꝑſonaꝝ. ſed vniꝰ ⁊ indifferentis nature ſunt he tres ꝑſone. Ideoqꝫ altera ī altera eſſe d̓r: vt p̄dictum eſt. Unde amb̓. Ambro. p̄dictorū ꝟ̓borum ſnīam nobis aꝑiens ſu per epl̓am. ij. ad Chorꝭ. ait. Per hͦ intelligꝭ tur pater eſſe in filio. ⁊ filius in pr̄e. qꝛ vna eſt eorū ſb̓a. Ibi em̄ eſt vnitas: vbi nll̓a di uerſitas. Ecce tribus illuſtriū viroꝝ teſti monijs.ſ. Augꝭ. Hylarij Amb̓. in idem cō currentibꝰ: reuelatiōe ſpūſſancti ī eis loq̄t tis: pie credere volētibꝰ oſtendit̉. tn̄ qͣſi ꝑ ſpeculū ⁊ in enigmate: qualit̓ accipienduꝫ ſit cū dicit̉. pater in filio eſſe: vel filiꝰ in pa tre. vel ſpūſſanctus in vtroqꝫ. Ad id quod ceꝑat redit.ſ. vt oſtē dat ꝙ magnitudine alius aliū no ſuꝑar. Sed iam nunc ad ꝓpoſitum redeamus. ceptoqꝫ inſiſtamus oſtendentes ꝙ magnitudine nulla trium

LI. ꝑſonarū alia ſuꝑat. qꝛ nll̓a maior alijs nec maius aliqͥd ſunt due qͣꝫ vna. nec tres qͣꝫ due. nec maior deus qͣꝫ ſinguli horū. quia ſingulus horū ꝑfectus eſt. nec eſt quo cre ſcat illa ꝑfectio. Ꝙ nulla ꝑſonarum pars eſt in tri nitate. Nec ē aliqua triuꝫ ꝑſonarum ꝑs dei vel diuine eſſentie. quia ſingula harū verus ⁊ plenus deus eſt ⁊ to ta ⁊ plena diuina eſſentia eſt. et ideo nulla iſtarū in trinitate ꝑs eſt. Un̄ Augꝰ. ī li. ij. Auguſti. cōtra Maximinū hereticū ſic ait. Putas deum pr̄emᶠ cum filio ⁊ ſpūſancto vnū deū eſſe non poſſe. times em̄ ne pr̄ ſit ꝑs vnius dei: qͥ ꝯſtet ex tribus. Noli hͦ timere. Nul la em̄ fit partiū in deitatis vnitate diuiſio. vnus eſt deus pr̄ ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctꝰ.i. ip ſa trinitas vnus eſt deꝰ. Ergo inquis de pater eſt pars dei. abſit. Tres em̄ perſone ſunt pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus. ⁊ hi tres qꝛ vnius ſubſtātie ſunt: vnum ſunt. ⁊ ſum me vnum ſunt. vbi nulla naturarū: nulla ē diuerſitas volūtatū. Si enim natura vnū eſſent: ⁊ conſenſione nō eſſent: non ſumme vnum eſſent. Si ꝟo natura diſpares eſſēt: nō ſumme vnū eſſent. Hi gͦ tres qꝛ vnū ſūt ꝓpt̓ ineffabilē ꝯiunctione deitatis qͣ inef fabilit̓ copulant̉ vnus deus eſti. Pars er go trinitatis eſſe nō pōt qͥcunqꝫ vnꝰ eſt in tribus. In trinitate gͦ que deus eſt ⁊ pater deus eſt. ⁊ filius deus eſt. ⁊ ſpūſſanctꝰ de eſt. ⁊ ſimul hi tres vnꝰ deꝰ. Nec huiꝰ trini tatis tertia pars eſt vnus. nec maius ali qͥd duo qͣꝫ vnus eſt ibi: nec maius aliquid ſunt omnes qͣꝫ ſinguli. qꝛ ſpūalis non cor Sycal̓ ō toryal̓ xia poral̓ eſt magnitudo. Qui pōt capere capi at. qui autē non pōt: credat. ⁊ oret vt quod credit: intelligat. Uerū eſt em̄ qd̓ ꝑ ꝓphe tam dicit̉. Niſi credideritis: non intellige tis. His ꝟbis aꝑte oſtendit indifferentem magnitudinē triū ꝑſonarum. Item in eo Argumenta dem. Tu nēpe dixiſti vnū deū nō ex ꝑ tio Auguſti tibus eſſe compoſitū. ⁊ hoc de pr̄e tm̄ vis ni ꝯtra here intelligi Ille inqͥs virtus eſt ingenita ſim ticos qͣ oſten plex. ⁊ tn̄ in hac ſimplici ꝟtute ml̓ta viderꝭ dit pr̄eꝫ et fi cōmemorare cum dicis. Deus deū genuit liū ⁊ ſpm̄ſa ctuR eē ꝑteſ bonus bonū genuit. ſapiens ſapientem. cle in trinitate mens clementē. potens potentē. Nūqͥd er go bonitas ⁊ ſapientia ⁊ clementia ⁊ potē tia partes ſunt vnius ꝟtutis quam ſimpli cem eſſe dixiſti? Si dixeris ꝑtes ſunt. Si plex gͦ virtus ex ꝑtibus ꝯſtat. Et ſimplex iſta virtus te diffiniente vnus eſt deꝰ. ergo deū ex ꝑtibus compoſitū eſſe dicis. Nō di co inquis. nō ſunt ꝑtes. Si gͦ in vna perſo na patris ⁊ illa inuenis que plura vidētur ⁊ ꝑtes nō inueneris. qꝛ vna ꝟtus ſimplex eſt. Quantomagis pat̓ ⁊ filius ⁊ ſpūſſan ctus. ⁊ ꝓpter indiuiduam deitatē vnꝰ de ⁊ ꝓpter vniuſcuiuſqꝫ ꝓprietatem tres per ſone ſunt. ⁊ ꝓpter ſinguloꝝ ꝑfectiōꝫ ꝑtes vnius dei nō ſunt. Uirtus eſt pr̄. ꝟtus eſt filius. ꝟtus eſt ſpūſſanctus. hoc ueruꝫ di cis. Sed ꝙ v̓tutem de ꝟtute genitam. ⁊ ꝟ tutem de ꝟtute ꝓcedentē: nō vis eandem habere naturā. hoc falſum dicis. hͦ contra fidem rectā ⁊ catholicam dicis. His vbis aꝑte docet̉: ꝙ tres ꝑſone ille nō ſunt ꝑtes dei vel diuine eſſentie. Nullaqꝫ illaruꝫ tri nitatis ꝑs dicenda eſt. nec vna maior alijs Cū dicimꝰ tres ꝑſonas eſſe vnam eſſentiā: nec vt genꝰ de ſpēbꝰ. nec vt ſpeciem de indiuiduis predica mus. qꝛ non eſt eſſentia genꝰ et ꝑ ſona ſpecies. vel eſſentiā ſpeciēs et ꝑſone indiuidua. Hic adijciendū eſt ꝙ tāta eſt equalitas triū ꝑſonarum atqꝫ in differēs magnitudo: ꝙ cum dicamꝰ tres ꝑ ſonas vnam eſſe eſſentiā vel ſb̓am. neqꝫ vt genus de ſpeciebus. neqꝫ vt ſpeciem de in diuiduis p̄dicamus. Nō em̄ eſſentia diui na geius eſt. ⁊ tres ꝑſone ſpecies. vl̓ eſſen tia diuina ſpecies: ⁊ tres ꝑſone indiuidua Priꝰ ꝓbat ꝙ nō illud d̓r ut Quod Auguſtinꝰ rationibꝰ ꝓbabilibꝰ at genꝰ de ſpe qꝫ irrefragibilibus aꝑte demonſtrat in li. ciebus vij. de tri. dicēs. Si eſſentia genus eſt. ſpe cies aūt ꝑſona: vt nōnulli ſentiūt. oportet appellari tres ſb̓as: vt appellant̉ tres perſo ne. Sicut cū ſit aīal genꝰ ⁊ equus ſpecies. appellant̉ tres equi idemqꝫ tria animalia. Non em̄ ibi ſpecies pluralit̓ dicit̉: ⁊ gen ſingularit̓. vt ſi diceret̉. tres equi ſūt vnuꝫ animaſ. ſed ſicut tres equi ſpeciali nomine. ita tria animalia nomine generali dicunt̉. Cum ergo tres ꝑſonas vnam fateamur eē eſſentiam: non tres eſſentias. cuꝫ tres equi tria animalia dicant̉: non vnum. Patꝫ no mine eſſentie non ſignificari genus. nec no mine ꝑſone ſpeciem. Hic ꝓbat ꝙ non dicit̉ vt ſpecies de indiuiduis.

DI. 5i vero dicunt no mine ꝑſone nō ſpēm ſignificari. ſꝫ aliqͥd ſin gulare atqꝫ indiuiduū. et noīe eſſentie ſpe ciem intelligi: vt ꝑſona nō dicat̉ ſic̄ hō. ẜꝫ quō dicit̉ hic hō. velut Abraaꝫ Iſaac Is cob. vel quis alius qͥ etiam digito pn̄s de monſtrari poſſit. Sic quoqꝫ illos eadē ra tio confutabit. Sicut em̄ dicunt̉ Abraam Iſaac Iacob tria indiuidua. ita treſ homi nes ⁊ tria animalia. Cur ergo pater ⁊ filiꝰ ⁊ ſpūſſanctus.ſ. ſi ẜm genus ⁊ ſpeciem ⁊ in diuiduū iſta diſſerimus. non ita dicuntur tres eſſentie vt tres ꝑſone. Alio modo probat idem. k Alio quoqꝫ modo Auguſti. idem ꝓbat Augꝰ.ſ. ꝙ eſſentia diuina nō ē genus. nec ꝑſone ſpēs. vl̓ eſſentia nō ē ſpe cies. nec ꝑſone indiuidua. Una inqͥt eſſen tia non hꝫ ſpecies: ſicut vnum aīal non ha bet ſpēs. Pater gͦ ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctꝰ non ſunt tres ſpecies vnius eſſentie. Diuina gͦ eſſentia genus non eſt. ſꝫ nec ſpecies ē eſſen tia diuiua. ⁊ ꝑſone indiuidua: ſicut hō ſpe cies eſt. Indiuidua aūt Abraam Iſaacͣ et Iacob. Si em̄ eſſentia ſpēs eſt vt hō. ſicut nō d̓r vnꝰ hō eſſe Abraam Iſaac ⁊ Iacob ita nō dicet̉ vna eſſentia eſſe tres perſone Nō itaqꝫ ẜm genus ⁊ ſpēs iſta dicimus. Nec ẜm materialē cāꝫ dicūt̉ tres ꝑſone vna eſſentia. Notandū etiam ꝙ Idem eſſentia diuina nō eſt materia trium perſo narum. vt Auguſtinus in eodem libro do cet. tanqͣꝫ ẜm cōmunem eādemqꝫ materiā tres ꝑſone dicant̉ eſſe vna eſſentia. ſicut ex eodem auro ſi fierent tres ſtatue. diceremꝰ tres ſtatuas vnū aurū. Nō aūt ſic trinita tem.i. tres ꝑſonas dicimꝰ vnam eſſentiā et deū vnū tanqͣꝫ ex vna materia tria quedā ſubſiſtant. In ſtatuis em̄ equalibus plus auri eſt tres ſimul qͣꝫ ſingule. ⁊ minus auri eſt vna qͣꝫ due. In illa ꝟo eſſentia trinita tis nullo mō ita eſt. Non ergo ẜm materia lem cauſam tres ꝑſonas vnam dicimꝰ eſſe ſubſtantiam vel eſſentiam. ſicut tres ſtatue dicunt̉ vnum aurum. XIX Nec ita dicunt̉ tres ꝑſone vna eſ ſentia. vt tres homines vna natu ra vel vnius nature. His quoqꝫ adden dum eſt ꝙ tres ꝑſonas non ita dicimꝰ eſſe Auguſti. vnam eſſentiam vt Augꝰ. in eodem ait. vl̓ vnius eſſentie. ſicut dicimus aliquos tres homines eiuſdem ſexus ⁊ eiuſdē tempera tionis corꝑis. eiuſdemqꝫ animi: vnam eſſe naturam vel vnius nature. Nam in his re bus non tm̄ eſt vnus homo quantum tres homīes ſimul. ⁊ plus aliqͥd ſunt homines duo qͣꝫ vnus homo. ſicut in ſtatuis eſſe di ximus. ac in deo non eſt ita. Nō em̄ maior eſſentia eſt pater ⁊ filius ſimul qͣꝫ ſolus pat̓ vel ſolus filius. ſed tres ſimul ille perſone equales ſunt ſingulis. Ex premiſſis patet ꝙ tres perſone dicuntur diuina eſſentia. nec ẜm materialeui cauſam: vt tres ſtatue vnū auruꝫ. nec ẜm complexionis ſimilitu dinem. vt tres homīes vnius nature. nec vt genus p̄dicat̉ de ſpēbus. vel vt ſpēs ex indiuiduis.i. contines de ꝯtentis. maius de minoribus. Que vidēt̉ aduerſari p̄dictis. n His aūt Videntur aduerſari que qͥdam ſacre ſcripture tracta tores catholici in ſuis ſcriptis tradiderūt. In qͥbus ſignificare vident̉ ꝙ eſſentia di uina ſit qd̓daꝫ cōmune ⁊ vniuerſale velut olxdocīa ſprua ſpecies. tres ꝟe ꝑſone ſunt tria ꝑticularia. Fdyctor. v g55o⁊ tria indiuidua numero differentia. Vnde Ioh̓. damaſcenus inter doctores grecorū Io. dam̄. maximus in libro quem de trinitate ſcpͥſit: quem ⁊ papa Eugenius tranſferri fec̄: ait. Cōmunia ⁊ vniuerſalia predicant̉ de ſub iectis ſibijp̄is particularibus. Cōmune gͦ ſubſtantia eſt. particulare v̓o hypoſtaſis. id eſt perſona. Particulare autem dicitur nō quod partem nature habet: ſed particu lare numero. vt athomuſ. id eſt indiuiduū Numero enim ⁊ non natura differre vidē tur hypoſtaſes. Item in eodem. Subſtan tia ſignificat cōmunem ⁊ circūplexiuā ſpe ciem homoydeon. id eſt ſimiliū ſpecie. hy poſtaſeon. id ē ꝑſonaꝝ. vtputa deus hō. Hypoſtaſis auteꝫ indiuiduū demōſtrat. ſcꝫ patrem filium ⁊ ſpiritūſanctum Petrū Paulum ⁊ huiuſmodi. Ecce aperte dicit ſubſtantiā eſſe vniuerſale. hypoſtaſim ꝟo

LI. particulare. ⁊ ꝙ deus eſt ſpecies vt hō. et ꝙ pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus ſunt indiui dua. ſicut Petrus ⁊ Paulus: eo ꝙ nume ro differunt. que p̄miſſe ſententie Auguſti ni penitus contradicere vident̉. Quid er Uerba augu gō dicemus ad hec? Hoc vtiqꝫ dicere poſ ſtini tenenda ſumus atqꝫ debemus ꝙ ea que Auguſtinꝰ. tradidit ſuperius fine omni heſitatione te nenda ſunt. Ꝙ ſane pn̄t intelligi que Iohānes dicit. et quō oſtendit. Hec auteꝫ que hic dicunt̉: licet in ẜmonis ſuꝑficie aliqͥd a fi de alienum reſonare videant̉. ſane tn̄ intel ligi queunt. piumqꝫ lectorem atqꝫ intelle ctorem plurimū efflagitant. In quorū ex planatioue mallem ſilens alios audire: qͣꝫ loquendo maliuolis detrahendi occaſiōeꝫ Ex quo inte preſtare. Uidet̉ tamen mihi ita poſſe acci Iectu dixerit. pᵏ. cum ait. Subſtantia eſt cōmune. et hy ꝙ fub̓a deiſit poſtaſis eſt particulare. Non ita hoc acce ſpēs vel vni pit cum de deo dicant̉ vt accipiunt̉ in phi uerſale ⁊ ꝑſo loſophica diſciplina. Sed ꝑ ſi nilitudineꝫ ne indiuidua eorū que a philoſophis dicunt̉ locutꝰ eſt. vt ſicut ibi cōmune vel vniuerſale dicitu quod p̄dicat̉ de pluribus. particulare ꝟo vel indiuiduū quod de vno ſolo. ita hic eſ ſentia diuina dicta eſt vniuerſale. quia de omnibus ꝑſonis ſimul. ⁊ de ſingulis ſeꝑa tim dicitur. Particulare ꝟo ſingula queſ bet ꝑſonaruꝫ. quia nec de alijs cōmuniter nec de aliqua aliarū ſingulariter predicat̉ Propter ſimilitudinem ergo p̄dicatōis ſubſtantiam dei dixit vniuerſale. ⁊ ꝑſonas particularia vel indiuidua. Propter hoc idem etiam eandem diuinam eſſentiam di xit eſſe ſpeciem cōmunem ⁊ circūplectiuaꝫ ſimiliū ſpecie ꝑſonarum. Quia ſicut hͨ ſpe cies homo de ſuis predicatur indiuiduis. vel ut de Petro ⁊ Paulo ⁊ alijs. nec iſta ſpecie differunt: ſed cōueniunt. Ita deꝰ de tribus predicatur perſonis: que in diuini tate non differunt: ſed ꝑ omnia cōueniunt. Hanc ergo ſimilitudinem inter res ſempi ternas ⁊ res temporales perpendens Io hannes: vniuerſalitatis ⁊ particularitatis nomina: que rebus temporalibus proprie cōueniūt: ad res eternas tranſtulit Augu ſtinus ꝟo maiorem vidēs diſſimilitudinē qͣꝫ ſimilitudinem inter res predictas. ab ex cellentia trinitatis predicta noīa remouit. Ex quo ſenſu dixerit ꝑſonas dif ferre numero. Ꝙ aūt Iohannes dicit hypoſtaſes differre nūero nō natura In eo ꝙ nō differre natura ait. veriſſime ⁊ ſine ſcrupulo loquitur. Ꝙ ꝟo dicit differre numero: cauēdū eſt quō intelligat̉. Diuer ſis em̄ modis dicunt̉ aliqͣ differre numero. Quibus modis dicāt̉ differre nu mero. et ẜm quem modum poſſit conuenire perſonis. Dicuntur enim ali qua differre numero: qn̄ ita differ̄t. vt hoc nō ſit illud nec aliqͥd qd̓ illud eſt: vl̓ in ip̄o eſt. qͣlit̓ differūt Socrates ⁊ plato. ⁊ hmōi que apud ph̓os dicunt̉ indiuidua vl̓ par ricularia. Iuxta quem modū non pn̄t dici tres ꝑſone differre numero. Dicunt̉ quo qꝫ differre numero: q̄ in euumeratione ſiue cōputatione nō ſibi adiungunt̉: ſꝫ a ſe inui cem diſcernunt̉. vt cum de aliqͥbus rebus loquētes dicimꝰ. vna. due. tres. ⁊ ẜm hūc modū forte dixit Ioh̓es: hypoſtaſes.i. ꝑ ſonas differre numero. Poſſumꝰ em̄ dice re. pr̄ eſt vnus. ⁊ pr̄i ⁊ filius ſunt duo. ⁊ pr̄ ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus ſunt tres. Et itē Hec ꝑſona eſt vna. ⁊ hͨ ⁊ illa ſunt due. ⁊ hͨ ⁊ illa ⁊ alia ſunt tres. Cōuenientiꝰ tn̄ tres ille ꝑ ſone ꝓpͥetatibꝰ tm̄ diſtingui dicunt̉. de qͣ rum diſtinctiōe ẜm ꝓpͥetates in ſequēti tra ctabit̉. Nunc ꝟo ad inceptū redeamus: q̄ dicta ſunt repetentes: vt ſepius ꝟſando fa miliarius innoteſcant. Ꝙ vna ꝑſona nō ē maior alia. nec tres ſimul qͣꝫ vna. et hoc rōe oſtē dit catholica. Scienduꝫ eſt ergo tantam eqͣlitatē eſſe in trinitate: vt ait aug. in. viij. li. de tri. vt non ſolū pr̄ nō ſit maior qͣꝫ filius. ſꝫ nec pr̄ ⁊ filiꝰ ſil̓ maius aliqͥd ſūt qꝫ ſpūſſanctus. aut q̄libet ꝑſona minus ali qͥd ſit qͣꝫ ip̄a trinitas. Ꝙ autem ita ſit: aliqͦ modo ſi fieri poteſt demōſtrādū eſt. Quā tum gͦ ip̄e creator adiuuat attendamꝰ In quit Augꝰ. in eodem. quomō in hac trini Auguſti. tate due vel tres ꝑſone: non ſunt maius ali qͥd qͣꝫ vna earū.

DI. Ratione vtit̉ ſubtiliſſima ad oſtē dendū ꝙ ita ſit. Quod ibi magnū dicit̉: aliunde magnū nō eſt. qͣꝫ eo quo ve veritas eſſētia. Nō gͦ ibi maiꝰ eſt qd̓ veriꝰ nō eſt. Non aūt verius eſt pr̄ ⁊ filiꝰ ſiml̓ qͣꝫ pr̄ ſolus vel filiꝰ. Non gͦ maius aliqͥd vtrū qꝫ ſimul qͣꝫ ſingul̓ eoꝝ. Et qꝛ eque vere eſt etiam ſpūſſanctus. ideo pr̄ ⁊ filius ſil̓ non ſunt aliqͥd maius qͣꝫ ip̄e. qꝛ nec veriꝰ ſunt. Item in eſſentia veritatis hoc eſt veruꝫ e quod eſt eſſe. ⁊ hoc eſt eſſe qd̓ eſt magnum eſſe. Hoc eſt gͦ magnum eſſe qd̓ veruꝫ eſſe. Qd̓ igit̉ ibi eque verum eſt: ⁊ eq̄ magnuꝫ Iteruꝫ aliter eſt. Qd̓ gͦ ibi plus veritatis non habꝫ. non idem ꝓbat. plus habet magnitudinis. Plus aūt veri tatis non habet: quod verius nō eſt. Non eſt autē verius vna ꝑſona qͣꝫ alia. vel due qͣꝫ vna. vel tres ſimul qͣꝫ ſingula. Nō ergo plus veritatis habet vna qͣꝫ alia. vel due qͣꝫ vna. vel tres ſimul qͣꝫ ſingula. Sic ergo ⁊ ip̄a trinitas non eſt maius aliqͥd qͣꝫ vna queqꝫ ibi ꝑſona. ſed tam magnum qͣꝫ ſingu la. Non em̄ ibi maior eſt que verior nō eſt. vbi ip̄a veritas eſt magnitudo. Ecce mo do ꝯuenienti ⁊ rōe catholica oſtenſuꝫ eſt quo indifferens ſit magnitudo triū ꝑſona rum. qꝛ nec vna maior ē alia. nec due vna. nec tres ſimul maius aliqͥd qͣꝫ ſingula. Ꝙ deus nō eſt dicendus triplex ſꝫ trinus. Preterea cū deus dicat̉ trinus. non tamen debet dici triplex Ibi em̄ non eſt triplicitas: vbi ſumma eſt vnitas. ⁊ indifferens equalitas. Und̓ Au guſtinus in li. vj. de trini. ait. Nō quonia deus trinitas eſt: ideo triplex putādus eſt alioquin minor eſſet pater ſolus vel filius ſolus qͣꝫ ſimul pater ⁊ filius. Cum itaqꝫ tā tus eſt pater ſolus: vel ſolus filius: vel ſo lus ſpirituſſanctus: quantus eſt ſimul pa ter ⁊ filius ⁊ ſpirituſſanctus. nullo mō tri plex dicendus eſt deus. Non enim pate cum filio ⁊ ſpirituſancto maior deus eſt qͣꝫ ſinguli eoꝝ. quia non eſt quo creſcat illa ꝑ fectio. Perfectus autē eſt ⁊ pater ⁊ filiꝰ et ſpūſſanctus. ⁊ ꝑfectus dicit̉ deus ſingulꝰ eorū. Et ideo trinitas potius qͣꝫ triplex di ci debet. Quo decat̉ t̓qj. Crō fxlxx XIX Ꝙ nō eſt ita in rebus corporeis vi in trinitate. In rebus corpore is nō tm̄ eſt vna quantū tres ſil̓. ⁊ plꝰ ſunt re eſt. qꝛ ibi magnitudo ip̄a veritas eſt. etdue qͣꝫ vna res. In trinitate ꝟo ſumma tā tum eſt vna ꝑſona quantū tres ſiml̓. et tan tum ſunt due quantum vna. ⁊ in ſe infinite ſunt. qꝛ nō eſt finis magnitudīs earū. Ac ꝑ hͦ aꝑit̉ qd̓ ſuꝑius dictū eſt. quō ſingl̓aſūt ī ſingul̓. ⁊ oīa in ſingul̓: ⁊ ſingl̓a ī oībꝰ: ⁊ oīa in oībꝰ. ⁊ vnū ī oībus eſt: ⁊ vnū oīa. Ecce iam oſtendimꝰ ſufficient̓ qualit̓ in trinitate aliqͣ ꝑſona aliā nō ſuꝑet magnitudine. Iſta eſt diſtinctio decīanona. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de diuinarū ꝑſonarū diſtinctōe ⁊ origine. hic incipit agere de earūdem equalitate. Et circa hoc tria facit. Nam pͥmo oſtendit quid reqͥ ratur ad equalitatem in cōi. Scd̓o ſubdit applica tiones illorū ad ꝑſonas diuinas. Tertio infert ex il lis concluſionem intentam. Primū facit a principio vſqꝫ ibi. Sed iam nunc ad ꝓpoſitum. Secundū ab inde vſqꝫ ibi. Sciendum eſt ergo. Tertium ab inde vſꝙͣ ad finem diſtinctiōis. In ſpeciali ꝟo ſententia mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitionibꝰ. quaꝝ pͥma ē hec. Perſone diuine quo ad eternitatem: magnitudinē ⁊ potentiā ſunt equales. Et ꝓbat̉ ſic. In ill̓ perſo ne diuine ſunt eqͣles in qͥbus ſe inuicem nullatenus ſunt excedentes. hmōi ſunt eternitates. magnitudo ⁊ potētia. ergo in his tribus ſibi ꝑſone diuine ſunt equales. vt dicit ꝓpoſitio. Argumētū eſt euidēs et maior. ſꝫ minorē.ſ. ꝙ in his tribꝰ: et̓nitate. magnitu dine ⁊ potētia ꝑſone diuine nō ſunt ſe inuicē excedē tes. ꝓbat ꝑ hoc.ſ. ꝙ iſta tria.ſ. eternitas ⁊cͣ. ſunt in diuīs ꝑſonis vna eſſentia. licet ſint diuerſimode no minata. ꝓpter quam etiam vnitatē ⁊ conſubſtātiali tatem vna ꝑſona dicit̉ eſſe in alia. vt mgr̄ probat di uerſis ſanctorū autoritatibus. igit̉: Secūda propoſi tio eſt hec. Diuine ꝑſone ſunt nullius eſſentialis di uerſitatis. Quam probat ſic. Perſone diuine ſunt idem in diuina eſſentia: ꝙ nec differūt ſitualiter vt partes integrales in toto integrali. nec localiter: vt partes ſubiectiue in toto vniuerſali. nec materialit̓ ſicut diuerſe aque cōmunicant in vna materia. Nec formaliter: ſicut que cōueniunt in forma. igitur nu la eſt inter eas eſſentialis dinerſitas ſeu differentia. cōſequentia tenet ex ſufficienti diuiſionē. Sed mgr̄ antecedens in textu ꝓbat ꝑ ordinem. Et pͥmo ꝙ in diuinis nō ſit diuerſitas partiū ſicut in toto intēgra li. ꝓbat ꝑ hoc ꝙ in diuinis eſt ſumme nature vnitas cui repugnat qualiſcūqꝫ partium diuerſitas. Secun do ꝓbat ꝙ ibi nō ſit diuerſitas pluriū: ſicut ī aliquo toto vniuerſali. Nam ſi talis diuerſitas eſſet ibi. illa attenderet̉ penes comꝑationē eſſentie ad ꝑſonas. vt ſi eſſentia eſſet quaſi quoddā totuꝫ vniuerſale re ſpectu ꝑſonarum. quod nō eſt verū. Quod probat̉ ſic. Naꝫ vbi eſt totū vniuerſale: pluralit̓ p̄dicatur de pluribꝰ ꝑtibus ſuis. ⁊ nō eſt idē numero ī eis. Nam hō ē qd̓dam vniuerſale totū reſpectu ſortis ⁊ plato nis. ⁊ p̄dicat̉ pl̓alit̓ de eis dicēdo. Sortes ⁊ Plato ſunt hoīes. ⁊ etiā hūanitas nō eſt eadē nūero in ſor te ⁊ platōne. Cur ergo eſſentia diuīa nō p̄dicat̉ pl̓a lit̓ de diuinis ꝑſonis. qꝛ hec eſt falſa. pater ⁊ filiꝰ ſūt eſſentie. Rō eſt. qꝛ eſſentia ē vna ⁊ eadē ī eis ambo e 2

LI. bus. ideo eſſentia diuina nō habet ſe vt totū vniuer ſale in diuinis. Tertio ꝓbat ꝙ tres ꝑſone diuīe non ꝯueniūt in vna eſſentia ſicut in toto materiali. ita ꝙ vna eſſentia ſit materia triū ꝑſonaꝝ: ſicut auꝝ ml̓to rum vaſorū. Et arguit ſic. Illa q̄ ꝯueniūt ī vna ma teria: plus ē de materia ē in pluribꝰ eoꝝ ꝙͣ ī vno. ſic̄ plꝰ ē in anul̓ qͥnqꝫ de auro ꝙͣ vno: ſaltē ſi anuli ſūt in pōdere eqͣles. Cū ergo nō plus eſt de eſſentia diuīa in tribꝰ ꝑſonis ꝙͣ in vna tm̄. patꝫ ꝙ eſſentia nō hꝫ ſe ad ꝑſonas ſic̄ totū materiale. Quarto on̄dit ꝙ due ꝑſone nō ꝯueniūt in eſſentia ſic̄ in ꝓpͥetate formali. ſic̄ ꝯueniūt ml̓ti hoīes in vna cōplexione. qui etiā ꝓ pter hoc dicunt̉ vnius nature. Nam in tali ꝓpͥetate formali duo ſunt aliqͥd magis ꝙͣ vnū. ⁊ tres ꝙͣ duo In diuinis aūt tres ꝑſone in eſſentia ꝯueniētes: nō ſunt aliqͥd magis ꝙͣ due. ⁊ duę nō magis aliquid ꝙͣ vna. ⁊ ꝑ ꝯſequēs nō ꝯueniūt in eſſentia vt pl̓a. Con tra hec poſtea obijcit autoritate Damaſ. di. ꝙ diuīa eſſentia eſt vniuerſal̓ ⁊ cōis. ſed tres ꝑſone ſūt tria ꝑticularia. Poſtea rn̄det mgr̄ ad hoc ⁊ dicit ꝙ ver ba Damaſ. non ꝓprie ſed ſimilitudinarie ſunt intel ligenda. ſunt em̄ aliqͣ ibi q̄ ſimilitudinē tenent rei cō munis. ⁊ aliqͣ rei ꝑticularis. Similitudiuem qͥdem rei cōis tenet eſſentia. ⁊ rei ꝑticularis ſimilitudineꝫ tenent ꝑſone. vn̄ dicit ꝑſonas numero differre ſicut ꝑticularia alicuius naturę cōmunis. Ad qd̓ reſpon denduꝫ eſt: ꝙ aliqua differūt numero duplicit̓. Vno mō ſic ꝙ vnū nō ſit aliud. ſeu aliqͥd aliud ab alio. ſic̄ ſortes ⁊ plato dicūt̉ numero differre. qꝛ ſortes non eſt illud qd̓ eſt plato. Et taliter diuine ꝑſone non di cunt̉ differre numero. qꝛ vna eſt illud qd̓ alia. Alio mō dicunt̉ differre numero q̄ in enumeratiōe ſeu cō putatione aſe inuicem diſcernunt̉. vt cum numera mus aliqͣs res dicimꝰ. vna. due. tres. ⁊ ẜm hūc mo dum diuine ꝑſone dicunt̉ differre numero. qꝛ poſſu mus catholice dicere. pr̄ eſt vnus. ⁊ pr̄ ⁊ filius ſunt duo. ⁊ pr̄ ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus ſunt tres. Tertia ꝓ poſitio eſt hec. Ꝙ omēs ꝑſone diuine ſimul nō ſunt maioris deitatis ꝙͣ vna. ⁊ vna nō maioris nec mino ris ꝙͣ oēs. Et ꝓbat̉ ſic. Omēs ꝑſone diuine ſunt eq̄ lis magnitudinis ⁊ veritatis. ita ꝙ oēs tres nō ſunt maioris magnitudinis nec minoris veritatis ꝙͣ vna exquo magnum eſſe ⁊ verū eſſe in diuinis ſunt ideꝫ. Patꝫ qꝛ ſicut oēs ꝑſone diuine ſunt eqͣlis magnitu dinis ⁊ veritatis. ita etiā ſunt equal̓ deitatis. Qd̓ ꝓ bat mgr̄ autoritate. b. Auguſtini. que etiam vlteri concludit. ꝙ ꝙͣuis deus ſit trinus. non tn̄ poteſt dici triplex. eo ꝙ triplicitas ineqͣlitatē pādit. Nam vbi ē triplicitas: ibi tria ſunt aliqͥd magis ꝙͣ duo. ⁊ duo aliqͥd magis ꝙͣ vnū. Hec Augꝰ. igit̉ ⁊cͣ. Oſtenſo ꝙ aliqua perſonarū aliā non ſuꝑat magnitudine. nūc oſtē dit ꝙ alia non excedit aliā poten tia. DI. XX Unc oſtende re reſtat quō aliqua harū ꝑſona rum aliam nō excellat potentia. vt ſicut vna ⁊ indifferēs ē magnitudo triū ita vna ⁊ indifferens monſtretur potentia triū. Sciendū eſt gͦ qꝛ non eſt potētior pat̓ filio: nec filius vl̓ pater ſpūſancto. Nec ma iorem potentiam habent duo vel tres ſiml̓ qͣꝫ ſingulus eorū. quia nec plus poteſt pa ter ſimul ⁊ filius qͣꝫ ſolus ſpūſſanctꝰ. Nec hi tres ſimul plus poſſunt qͣꝫ ſingulus eo rum. quia omnipotentiam quam habꝫ pa ter. ⁊ filius accepit naſcendo: ⁊ ſpūſſanctꝰ ꝓcedendo. Quod Augꝰ. rationibus ⁊ au Auguſti. toritatibus ꝓbabiliter aſtruit in li. contra Maximinū. qͥ dicebat pr̄em meliorem ac potentiorē filio. Ꝙ nō pōt minꝰ filius qͣꝫ pater. b Nichil īquit patre Hicꝭ ponit fal ſam traditō minus habet ille qui dicit. Omnia que hꝫ heretici pater mea ſunt. Nam ſi minus habet īpo teſtate aliqͥd qͣꝫ pater. non ſunt eius omnia q̄ hꝫ pater. Sed eius ſunt omīa que habet pater. tantam gͦ habet poteſtatē filiꝰ quan tam pater. Equalis ergo eſt patri. Nō em̄ poteſt qui accipit inequalis eſſe ei qͥ dedit. Tu aūt hoc de potentia ſapis: ꝙ potēs ſit filius. ſed potentior pater. vt ẜm doctrinā veſtram potens potentem potuerit gene rare vel gignere. ⁊ nō omnipotens omīpo tentem. Habet gͦ pater omnipotentiā quaꝫ non hꝫ filius. ⁊ ſi hoc eſt: falſum eſt qd̓ ait filius. Omnia q̄ habet pr̄ mea ſunt. Hoc verū fatebat̉ hereticꝰ exquo ꝓgrediebat̉ ad falſa. Sed inquiſ. pater a nemine potentiā accepit. filius aūt a pr̄e Fatemur ⁊ nos filiuꝫ accepiſſe potentiam ab illo de quo natus eſt potens. patri v̓o potentiam nullus dedit. qꝛ nullus eum ge nuit. Gignendo em̄ dedit pr̄ potentiā filio Sicut oīa que habet in ſb̓a ſua: gignendo dedit ei quem genuit de ſub̓a. Queſtio Auguſtini qua artat he reticum. 3queritur vtrū ei tantam: quanta ipſi eſt potentiā pater fi lio dederit: an minorē? Si tm̄ nō ſolū potē tem. ſed etiā omnipotentē genuiſſe omīpo tens intelligit̉. Si ꝟo minorem. quō omīa que habet pater filij ſunt. Si pr̄is omnipo tentia filij non eſt. nō oīa ꝓculdubio q̄ ha bet pater filij ſunt. At oīa filij ſunt. omīpo tentia gͦ patris etiaꝫ eſt filij. Non eſt gͦ pat̓ potentior filio.

DI. XX Aliter ꝓbat filiū equalē patri. e Itē alio modo pro bat filiū equalem patri ꝯͣ Maximinuꝫ ita dicens. Tu dicis ꝙ pr̄ genuit filiū minorē ſeip̄o. in quo ⁊ pr̄i derogas. qͥ ſi filium vni cum minorē genuit. aut nō potuit. aut non voluit gignere eqͣlem. Si dicis qꝛ non vo luit. eū inuidū eſſe dixiſti. Si aūt nō potu Si aūt pr̄ n it: vbi eſt. oīpotentia dei pr̄is. Prorſus potuit vel nō voluit gigne. Ad hunc articulū res colligit̉. vt deus pat̓ re eqͣleꝫ filiū: equalem ſibi gignere filiū: aut nō potuerit infirmus vel aut noluerit. Si non potuit: infirmus. Si inuidus inu noluit inuidus inuenit̉. Sed vtrunqꝫ hoc nitur. falſum eſt. Patri gͦ filius verus equalis ē. Genuit gͦ pr̄ ſibi eqͣlē filiū. ⁊ ab vtroqꝫ ꝓce dit vtriqꝫ equalis ſpūſſanctus. Si em̄ for mam ſua(vt ait Augꝰ. ꝯͣ eundem) pater in Auguſti vnico filio plenā gignere potuit. nec tamē plenam genuit: ſꝫ minorē. cogimini patreꝫ inuidum dicere. Plenū gͦ deū: ⁊ eqͣleꝫ ſibi genuit filiū. Per ſimile on̄dit ꝙ non minoreꝫ pater filium genuit. Hoc autē per ſimi litudinem humanā ita eſſe demōſtrat: inqͥ ilſpuli ens Hō pr̄ ſi potuiſſet: eqͣlem filiū genuiſ ſet. Quis gͦ audeat dicere: ꝙ hoc omnipo tens nō potuit. Addo etiam. Si poſſet hō maiorē meliorēqꝫ ſeip̄o gigneret filiū. Sꝫ maius vel melius deo quicqͣꝫ eſſe non pōt. Deus gͦ cur non equalem(vt ais) filiū ge nuit. cui nec arini neceſſarij fuerunt. ꝑ qͦs adimplet̉ lequalitas: nec omnipotentia de fuit. An forte noluit: ergo(qd̓ abſit) inui dit. Sed nō inuidit. equalem gͦ genuit filiū Credamus gͦ filiū ei eſſe equalem. Opinionem heretici ponit vt de ſtruat. Sed forte dicis eo Hic ſoluit o ip̄o pr̄ eſt maior filio. qꝛ de nullo genitus. iectionem genuit tn̄ equalem? Ad quod eito reſpon debo. īmo ideo non eſt pater maior filio: qꝛ equalem genuit. Originis em̄ queſtio iſta eſt: qͥs: de quo ſit. Equalitatis aūt qualis aūt quantus ſit. qd̓ eſt dicere. Ad originē ꝑtinet queſtio qua querit̉ qͥs: de quo ſit. ad eqͣlitatem ꝟo illa qua querit̉. qual̓ aut quantus qͥs ſit. Nec cum dicit̉ filius a paXXI tre genitus: oſtendit̉ inequalitas ſb̓e. ſꝫ or do nature. non quo alter pͥor eſſet altero. ſꝫ quo alter eſt ex altero. Nō gͦ ẜm hoc ꝙ pa ter genuit: ⁊ filius genitus eſt. vel ſpūſſan ctus ab vtroqꝫ ꝓcedit: equalitas vel ineqͣ litas ibi exiſtit. qꝛ non ẜm hͦ alia ꝑſona alij equalis vel inequal̓ dicit̉. Ecce equalitas trinitatis: ⁊ vna eademqꝫ ſb̓a. qͣꝫtum breui ter potuimus demonſtrata eſt in ſuꝑiori bus. qualiter.ſ. aliqua triū ꝑſonarū quāli bet aliā nec eternitate: nec magnitudīe: nec potentia excellat. Iſta eſt diſtinctio viceſima. In qͣ magiſter oſtenſa equalitate magnitudinis diuinarū ꝑſonarū in eſſendo: oſtendit eqͣlitatem ptātis earun dem in oꝑando. Et diuidit̉ in tres ꝑtes ẜm tres ra tiones qͥbus ꝓbat intentum. Prima ꝑs eſt a princi pio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Item alio mō ꝓbat. Secū dum ab inde vſqꝫ ibi. Hoc aūt ꝑ ſimilitudinem. Ter tium vſqꝫ ad finem diſtinctionis. In ſpēali ſententia mgr̄i ſtat in vnica ꝓpoſitione. Patrem ⁊ filiū ⁊ ſpi ritumſanctum in omnipotentia coequari tribus ra tionibus poteſt catholice ꝓbari. Quarū rationum pͥma fundat̉ ſuꝑ autoritate euangelica. Scd̓a ſuper diuina diuiſione immediata. Tertia ſuper ſimilitudi ne in generatione humana. Prima ratio fundatur ſuper autoritate Iohannis. xvij. vbi dicit. Omnia dedit mihi pater.i. quicqͥd pater habet dedit mihi. ſed pater habet omnipotentiam. igit̉ dedit eā filio. ⁊ ꝑ conſequens ꝑſone ſunt equalis potentie. ita ꝙ omnes tres non ſunt plus ꝙͣ quelibet earū ꝑ ſe. Se cunda ratio fundatur ſuper diuiſione immediata ſic Si pater non generaſſet filium ſibi equaleꝫ in omni potētia. aut ergo hoc eſſet. qꝛ potuit: ſed noluit. aut qꝛ voluit: ſed nō potuit. ſed vtrūqꝫ iſtorū eſt falſum igit̉ illud ex eo ſequit̉. Et hoc eſt oppoſitū ꝓpoſitio nis p̄miſſe. igit̉ ꝓpoſitio p̄miſſa eſt vera. Tenet ar gumentū ⁊ maior. Sed minorem ꝓbat magiſter ī te xtu ſic. Nā ſi deus potuit filiū generare ſibi eqͣlem ⁊ noluit. tunc inuidus fuit non dando filio quod natu ralis proprietas requiſiuit. Si voluit ⁊ non potuit: tunc ip̄e pater infirmus fuiſſet ⁊ non omnipotens. ſęquitur ergo ꝙ pater voluit ⁊ potuit. īmo genera uit filium in omnipotentia ſibi equalem. Tertia ra tio fundatur ſuper ſimilitudine in generatione natu rali reperta. ⁊ eſt iſta. Deus pater eſt. ⁊ non minus cōmunicatiuus generando filium deum ꝙͣ hō gene rando filiū hoīem. ſed hō pater ſi potuiſſet: equaleꝫ ſibi filiū genuiſſet. igit̉ deus qui ſumme potuit: equa lem ſibi filium genuit. igit̉ ⁊cͣ. Querit̉ quō poſſet dici ſolꝰ pater vl̓ ſolus filiꝰ vl̓ ſolus ſpūſſanctus cum ſint inſeꝑabiles. Ic oritur que PDI. XXI ſtio trahens originem ex predi ctis. Dictū eſt em̄ ſupra ꝙ tan tus eſt ſolus pater: vel ſolus filius. vel ſo lus ſpūſſanctus: qͣꝫtum ſimul illi tres. et ꝙ

LI. due vel tres ꝑſone ſil̓ nō ſunt maiꝰ aliquid Auguſti. qͣꝫ vna ꝑſona ſola. Iō querit Augꝰ. in. vj. li. de tri. Quō hͨ ſane dici pn̄t. cum nec pat̓ ſit ſolus. nec filius. nec ſpūſſanctꝰ. Sꝫ ſꝑ et inſeꝑabilit̓. ⁊ filius cū pr̄e. ⁊ pr̄ cuꝫ filio. ⁊ ſpūſſanctꝰ cū vtroqꝫ. Inſeꝑabiles em̄ ſunt Beſpōſio. ʰe tres ꝑſone. Ad qd̓ ita rn̄det Augꝰ. ī Auguſtiᵐ. eodem. Solū deum pr̄em dicimꝰ. nō quia ſeꝑat̉ a filio vel a ſpūſancto. ſꝫ hoc dicētes ſignificamꝰ. qꝛ illi ſil̓ cū eo ſunt pr̄. Solus em̄ pr̄ pater eſt. qd̓ nō d̓r qꝛ ip̄e ſit ſolus.i. ſine filio vel ſpūſancto. ſed ꝑ hͦ filiꝰ vel ſpi rituſſanctus a paternitatis cōſortio exclu dunt̉. Ita ⁊ cū d̓r. ſolus filiꝰ filiꝰ eſt. vel ſo lus ſpūſſanctꝰ ſpūſſanctꝰ ē. nō diuidit̉ filiꝰ a pr̄e. vel ſpūſſanctꝰ ab vtroqꝫ. ſed a cōſor tio filial̓ ꝓpͥetatis excludunt̉ pr̄ ⁊ ſpūſſan ctus. ⁊ a cōſortio ꝓceſſibil̓ ꝓprietatis pr̄ ⁊ filius. Cum gͦ d̓r. tantꝰ eſt ſolus pr̄: qͣꝫtū ſi inul illi tres. Per hoc ꝙ d̓r ſolus: nō ſeꝑat̉ pr̄ ab alijs. ſed hic eſt ſenſus. Solus pat̓.i. pr̄ qͥ ita pr̄ eſt. ꝙ nec filius nec ſpūſſanctus tantus eſt ⁊cͣ. Sil̓r intellige cū d̓r. ſolꝰ eſt fi lius. vel ſolus eſt ſpūſſanctꝰ. Solus gͦ pat d̓r. vt ait Augꝰ. in eodem. qꝛ nō niſi ip̄e ibi pr̄ eſt. ⁊ ſolus filiꝰ. qꝛ nō niſi ip̄e ibi filiꝰ eſt ⁊ ſolus ſpūſſanctus: qꝛ nō niſi ip̄e ibi ſpūſ ſanctus eſt. Utrū poſſit dici ſolꝰ pater eſt deꝰ ſolus filiꝰ eſt deꝰ. vel ſolus ſpūſſā ctus eſt deꝰ. vel pater ē ſolꝰ deus vel filius eſt ſolus deꝰ. vl̓ ſpūſſan ctus eſt ſolus deus. Poſt hec queritur Utrū ſicut d̓r. ſolus pr̄ eſt pr̄. vl̓ ſolus filiꝰ eſt filiꝰ. ita poſſit dici. ſolus pr̄ eſt deꝰ. vl̓ ſo lus filius ē deꝰ. ita ⁊ de ſpūſancto. Aut pr̄ eſt ſolus deꝰ. filiꝰ eſt ſolus deꝰ: Ad qd̓ dici mus. qꝛ pr̄ ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus d̓r etiam vnus deꝰ. ⁊ hͨ trinitas ſil̓ ꝓpͥe dicit̉ eſſe ſo lus deus: ſicut ſolus ſapīēs. ſolus potens Sed nō videt̉ debere dici a nob̓ ꝟbis no ſtris vtentibꝰ: niſi vbi ẜmo autoritatibus occurrit. ſolꝰ pr̄ ē deꝰ. vl̓ pr̄ eſt ſolꝰ deꝰ. ita Auguſti de filio ⁊ ſpūſācto dicimꝰ. Un̄ augꝰ. in. vij Ꝙ nō d̓r ſolꝰ li. de tri. ait. Qm̄ oſtendimꝰ quō poſſet di pr̄ deus eſt. ci ſolus pr̄ vel ſolus filiꝰ: conſiderāda eſt il la ſnīa qͣ dicit̉. Nō eſſe ſolū pr̄em deū veꝝ Ꝙ pr̄ nō elſ ſolū. ſꝫ pr̄em ⁊ filiū ⁊ ſpūmſanctū. Ecce ha idē ſolus deꝰ bes qꝛ nō ſolus pr̄ dicendus eſt eſſe verus ſed trinitasᵛ deus. Itē in eodē. Si qͥs interrogat. pr̄ ſo lus vtrū ſit deꝰ? Quō reſpōdebimꝰ nō eſſe niſi forte dicamꝰ ita eſſe qͥdē pr̄em deū. ſed nō eū eſſe ſolū deū. Eſſe aūt ſolū deū dica mus pr̄em ⁊ filiū ⁊ ſpūmſanctū. Ecce et h̓ habes. qꝛ pr̄ non debet dici ſolus deus at qꝫ hͦ ſolū in ꝑte ſubiecti tm̄ acciꝑe quidam volūt. In ꝑte ꝟo p̄dicati ſi ſic concedūt ꝙ pr̄ eſt ſolus deus. Sꝫ ex v̓bis Augꝭ. vid̓r oſtendi: ꝙ ꝓpͥe ſolus deꝰ dici debeat tota trinitas. Et hͨ trinitas(vt ait Augꝰ. cōtra Maximinū) intelligit̉. cuꝫ apl̓s dic̄. Bea tus ⁊ ſolus potens. ⁊ ibi. Soli ſapiēti deo. ⁊ ibi. Inuiſibili ſoli deo. Nō em̄ de ſolo pa tre hec accipienda ſunt. vt ꝯtēdebat maxi minus ⁊ alij heretici. ſꝫ de trinitate. Sicut ⁊ illud. Solus hꝫ immortalitatē. qꝛ ẜm re ctam fidem ip̄a trinitas eſt vnus ſolus deꝰ beatus. potēs. ſapiēs. inuiſibil̓. Un̄ augꝰ. Auguſti. in eodem. Cū vnus deꝰ ſit trinitas. hec ſit nobis ſolutio queſtionis: vt intelligamus ſolū deū ſapientē. ſolum potentē. pr̄eꝫ et fi liuꝫ ⁊ ſpūmſanctū. qͥ eſt vnus ⁊ ſolus deꝰ. Quō dicit̉ trinitas ſolus deꝰ. cū ipſa ſit cū ſpiritibꝰ et animabꝰ ſan ctis. Sed iterum queri tur. quō ip̄am trinitatē dicimꝰ ſolum deuꝫ cū ſit cū ſpiritibꝰ ⁊ aīabus ſanctis? Ad qd̓ rn̄det Augꝰ. in. vj. li. de tri. ita dicens. Tri Auguſti nitatē dicimꝰ deū ſolū: qͣꝫuis ſꝑ ſit cū ſpiri tibus ⁊ aīabus ſanctis. ſed ſolū dicimꝰ. qͥa nō aliud qͣꝫ ip̄a trinitas deꝰ eſt. Nō em̄ illi cū illa deꝰ ſunt vel aliqͣ alia. ẜꝫ ip̄a trinitas tm̄. nō illi vel alia deus eſt. Et ſi de pr̄e ſolo p̄dicta dicerētur nō tamen excluderet̉ filius et ſpi rituſſanctus. Serutamē vt ait Augꝰ. ⁊ ſi de ſolo pr̄e p̄dicta dicerent̉: non Auguſti. tn̄ excluderet̉ filius vel ſpūſſanctus. qꝛ hi tres vnū ſunt. ſicut in Apocal̓. de filio legi tur ꝙ hꝫ nomen ſcriptum qd̓ nemo ſcit niſi ip̄e. Nō em̄ inde ſeꝑat̉ pr̄ vel ſpūſſanctus Et cum dicit̉. Nemo nouit patrem niſi fil lius. nō inde ſeꝑat̉ pater ⁊ ſpūſſanctꝰ. qꝛ in ſeꝑabiles ſunt. Aliqn̄ etiam nominant̉ pa ter ⁊ filius ⁊ tacet̉ ſpūſſanctus. vt veritas ad patrem loquens ait. Vt cognoſcant te ⁊ quem miſiſti Ieſum xp̄m eſſe vnū verū 7deū. Cur ergo(inquit Augꝰ.) tacuit de ſpi

DI. rituſancto: Quia conſequens eſt vt vbicū qꝫ nominat̉ vnus: ſicut pater ⁊ filius. tan ta pace vni adherens intelligat̉. etiam ip̄a pax. qͣꝫuis nō cōmemoret̉. vno gͦ iſtoꝝ no minato etiam reliqui intelligunt̉. qd̓ ī plu ribus ſcpͥture locis occurrit. Iſta eſt diſtinctio viceſimaprima In qua quidem diſtinctione mgr̄ poſtꝙͣ declarauit equalitatem magnitudinis diuinarū ꝑſonaꝝ ī eſſen do. ⁊ ſimiliter equalitatem poteſtatis in operando Conſequent̓ declarat qualit̓ dictiones excluſiue di cunt̉ de deo. Et tria circa hoc facit. Nam pͥmo inqui rit an termini ꝑ ſonales de ꝑſonalibus cum dictione excluſiua dicant̉. Scd̓o an termini eſſentiales de ſonalibus cū excluſione vere dicāt̉. Tertio dat qu dam modū generalē: quō p̄dicta ſanius intelligant̉ Primū fac̄ vſqꝫ ibi. Poſt hec querit̉. Scd̓m vſqꝫ ib Uerūtamen vt ait Augꝰ. Tertiū vſqꝫ ad finem diſtī tionis. In ſpeciali ſnīa mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitio nibus. quarū pͥma eſt. Concedende ſunt ꝓpoſitio nes in qͥbus termini ꝑſonales de ꝑſonalibus termi nis cū dictione excluſiua ſumptis p̄dicant̉. Iſtam ꝓ poſitionem mgr̄ ꝓbando inqͥrit. Cū dictū ſit ꝙ tan tus ſit ſolus pater vel ſolus filius: ꝙͣti ſunt illi tres. quō eſt int̓elligendū cum dicit̉ ſolus pater. vl̓ ſolus filius. cum non ſit pr̄ ſine filio. nec filius ſine patre Rn̄det̉ ꝙ ꝑ hoc nō excludit̉ vna ꝑſona ab alia. ſed ꝓpͥetas relatiua notat̉ ibi cōuenire vni. ita ꝙ nō al teri. Un̄ ſenſus eſt. Solus pr̄.i. qui ita eſt pr̄ ꝙ no filiuſ. Similiter ſolus filius.i. qͥ ita eſt filiꝰ ꝙ nulli al teri cōuenit filiatio diuina. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Negande ſunt ꝓpoſitiōes in qͥbus de termīs ꝑſo nalibus termini eſſentiales cū excluſione affirmant̉ Hanc ꝓbans querit de iſtis ꝓpoſitiōibꝰ. ſolus pr̄ eſt deus. vel ſpūſſanctꝰ eſt ſolus deus. nec etiam iſta eſt concedenda. Pr̄ eſt ſolus deꝰ. vl̓ filius ē ſolꝰ de qꝛ eſſe ſolū deū toti ꝯuenit trinitati: ⁊ nō ſolum vni ꝑſone. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Perſone diuīe ſunt tante coherentie ꝙ vna earū nō expͥmit̉. niſi alie co. intelligant̉. Hanc ꝓpoſitionē ꝓbat mgr̄ autoritate beati Auguſtini. igit̉ ⁊cͣ. De noīm differentia quibus vti mur loquentes de deo. DI. XXII. Oſt p̄dicta no bis diſſerendum videt̉ de nomi num diuerſitate: quibus loquē tes de vnitate ac trinitate īeffabili vtimur. Deinde demonſtrandū eſt quibus modis de ea aliquid dicat̉. Illud gͦ p̄cipue tenea mus: quedam eſſe nomina diſtincte ad ſin gulas ꝑſonas ꝑtinentia. vt ait Augꝰ. in. ix li. de trini. que de ſingulis tm̄ dicunt̉ ꝑſo nis. Quedam ꝟo vnitatem eſſentie ſignifi cantia ſunt: que ⁊ de ſingulis ſingilatim. ⁊ de omnibus cōmuniter dicunt̉. Alia vero ſunt que tranſlatiue ac ꝑ ſimilitudinem de Ambro. deo dicunt̉. Unde Ambro. in. ij. li. de tri. XXII ait. Quo purius niteat fides: triꝑtita vide tur deriuanda diſtinctio. Sunt em̄ nomīa quedam que euidenter ꝓprietatem perſo namqꝫ deitatis oſtendunt. Et ſunt quedaꝫ que ꝑſpicuam diuine maieſtatis expͥmunt veritatem. Alia ꝟo ſunt que tranſlatiue ⁊ ꝑ ſimilitudinē de deo dicunt̉. Proprieta tis atqꝫ indicia ſunt: generatio. filiꝰ. ꝟbuꝫ. ⁊ hmōi. Unitatis ꝟo eterne ſapīa. ꝟtꝰ. ve ritas ⁊ hmōi. Similitudinis ꝟo ſplendo: character ſpeculū ⁊ hmōi. Premiſſis addit quedā eſſe noīa que tꝑaliter deo conueniūt et re latiue dicunt̉. His adijcienduꝫ ē quedam eſſe nomina(vt Augꝰ ait. in. v. Auguſti. li. de tri.) que ex tꝑe deo cōueniūt. ⁊ relati ue ad creaturā dicunt̉. quorū q̄dam de oī bus dicuntur ꝑſonis. vt dn̄s. creator. refu gium. Quedā aūt non de oībus. vt dona tus. datus miſſus. De hoc nomine trinitas addit. c Preterea eſt Vnuꝫ nomen quod de nulla ꝑſona ſingillatim d̓r ſed de omībus ſimul.i. trinitas. quod non dicit̉ ẜm ſb̓am. ſed quaſi collectiuū plura litatem deſignat ꝑſonarū. De alijs nominibus que tꝑaliter deo congruunt. et non relatiue di cuntur. Sunt ētiā quedaꝫ nomīa que ex tꝑe deo cōueniūt. nec relati ue dicunt̉. vt humanatus. incarnatus. et hmōi. Ecce ſex noīm differentias aſſigna uimus: qͥbus vtimur loquētes de deo. de qͥbus ſingulis agendum eſt. Ꝙ illa nomina que ad ſingulas ꝑti nent ꝑſonas ꝓprie relatiue dicūt̉ ea vero que vnitatē eſſentie ſigni ficant ad ſe dicūt̉. et de ſingul̓. et de oībꝰ cōmuniter dicunt̉ ꝑſonis et ſingulariter nō pluraliter in ſū ma accipiunt̉.

LI. cienduꝫ eſt ergo ꝙ illa que ꝓpͥe ad ſingulas ꝑſonas ꝑtinēt: relatiue ad inuicem dicunt̉. ſicut pat̓ et fi lius. ⁊ vtriuſqꝫ donū ſpūſſanctus. Ea ꝟo que vnitateꝫ eſſentie ſignificant ad ſe dicū tur: ⁊ ea que ad ſe dicunt̉: ſubſtantialiter vtiqꝫ dicunt̉. ⁊ de omībus cōmunit̓. et de ſingulis ſingulatim dicunt̉ ꝑſonis. et ſin gulariter non pl̓aliter accipiunt̉ in ſumma vt deus. bonus. potens. magnus ⁊ hmōi. Que aūt relatiue dicunt̉: ſubſtantialit̓ nō Auguſti dicunt̉. Vnde Augꝰ. in. v. li. de trini. ait Quicqͥd ad ſe dicit̉: p̄ſtantiſſima illa et di uina ſublimitas ſubſtantialiter dicit̉. Qd̓ aūt ad aliqͥd dicit̉: non ſubſtantialit̓ dicit̉: ſed relatiue. Tantaqꝫ eſt vis eiuſdem ſu b ſtantie in patre ⁊ filio ⁊ ſpūſancto. vt qͥcqͥd de ſingulis ad ſeip̄os dicit̉: non pluraliter in ſumma: ſed ſingulariter accipiat̉. Dici mus enim. pater eſt deus. ⁊ filius eſt deus ⁊ ſpūſſanctus eſt deus. quod ẜm ſb̓ſtātiaꝫ dici nemo dubitat. Non tamen dicimꝰ hāc trinitatem eſſe tres deos: ſed vnū deū. Ita dicit̉ pater magnus. filius magnus. ⁊ ſpi rituſſanctus magnus. non tres magni: ſed vnus magnus. Ita etiam omīpotens pat̓ omīpotens filius. omnipotens ſpūſſanctꝰ. Non tn̄ tres oīpotentes: ſed vnus omīpo tens. Quicqͥd gͦ ad ſeip̄m dicit̉ deus. et de ſingulis ꝑſonis ſimiliter dicit̉. ⁊ ſil̓ de ipſa trinitate nō pluraliter ſed ſingulariter dici tur. Et qm̄ non eſt aliud deo eſſe. ⁊ aliud magnum eſſe. ſꝫ hoc idem eſt illi eſſe: quod eſt magnum eſſe. Propterea ſicut nō dici mus tres eſſentiaſ: ſic n̄ dicimꝰ tres magni tudīes. ſꝫ vnā eſſentiā ⁊ vnā magnitudinē. Ꝙdeꝰ magnꝰ ē ea magnitudine qͣ deꝰ eſt. ſic de bonitate⁊ de oībꝰ q̄ ẜm ſubſtantiā dicunt̉. Deus eniꝫ non eſt magnus ea magnitudīe q̄ nō eſt qd̓ ip̄e. vt quaſi ꝑticeps eius ſit. alioqͥn maior eſſet i la magnitudo qͣꝫ deꝰ. Deo aūt nō eſt aliqͥd maius. ea gͦ magnitudine magnꝰ ē quā ip̄e eſt. Ideoqꝫ nec tres magnitudīes dicimꝰ ſꝫ vnā magnitudinē. nec tres magnos: ſed vnū magnū: qꝛ nō ꝑticipatiōe magnitudi nis deꝰ magnꝰ eſt. ſꝫ ſeip̄o magͦ magnꝰ ē. qꝛ ip̄e ē ſua magnitudo. Ita ⁊ de bonitate et et̓nitate ⁊ oīpotentia dei dicēdū ē. ⁊ de oī bus īno q̄ de deo pn̄t ꝓnunciari ſb̓alit̓. qͥ bus ad ſeip̄m d̓r. nō trāſlatiue ac ꝑ ſil̓itudi nem: ſꝫ ꝓpͥe. ſi tn̄ de illo ꝓpͥe aliqͥd ore hoīs dici pōt. Ecce aꝑte docuit ꝙ noīa vnitatē diuine maieſtatis ſignificantia. ⁊ ad ſe di cunt̉ de deo.i. ſine relatiōe ⁊ de oībus ꝑſo nis cōmunit̓. ⁊ de ſingul̓ diuiſim dicunt̉. nec pl̓aliter ſed ſingulariter in ſumma acci piuntur. Illa ꝟo noīa que ꝓprie ad ſingu las ꝑtinent ꝑſonas: relatiue non ſubſtātia liter dicunt̉. Ꝙ em̄ ꝓprie ſingula in trinita te ꝑſona dicit̉. vt ait Augꝰ. in eodem. nul. Auguſti. lo mō ad ſeip̄m. ſed ad aliā inuicem vel ad creaturā dicit̉. Et ideo relatiue: nō ſubſtā tialiter dici manifeſtum eſt. Iſta eſt diſtinctio viceſimaſecun da. In qua mgr̄ ꝑacto tractatu de diuīs rebus: incˡ pit agere de diuinis noībus. Et circa hoc duo facit Nam pͥmo ponit differētias diuinorū nolm. Secun do ſubdit regulas p̄dicationis eorū. Primū facit a pͥncipio diſtinctōis vſqꝫ ibi. Sciendū ē ergo. Scd̓m ab inde vſqꝫ ad finē diſtinctōis. In ſpēali ꝟo ſenten tia mgr̄i ſtat in vna ꝓpoſitiōe. cui mgr̄ annectit du as regulas. Propoſitio ē hec. Noīa de deo dicta in ueniunt̉ in ſeptuplici dr̄a. Hanc mgr̄ deducit exēpla riter dicēs. ꝙ q̄dam ſunt noīa notionalia: ſeu ꝓpͥeta tes ꝑſonales expͥmētia. vt generatio. ꝟbū. donuꝫ. pr̄. filius. ſpūſſanctꝰ. Quedā eſſentialia ſeu vnitatē eſſentie referentia. vt deꝰ. deitas. ſapīa. potētia. bo nitas. magnitudo. ꝟtus ⁊ ſub̓a. Quedā trāſſumpti ua.i. ẜm ſimilitudinē de deo p̄dicata. vt ſplēdor. can dor. lux. ſpeculū. leo. agnus ⁊ ſimilia. Quedam tꝑa lia ſeu deo ſolū ex temꝑe ꝯueniētia. ⁊ hoc dupliciter vel in reſpectu ad creaturā relatione extrinſeca. vt dn̄s. creator. refugiū. redemptor. ſaluator. ⁊ hmōi Uel in reſpectu ad creaturas. relatione tn̄ intrinſe ca. vt incarnatus. humanatus. Et eſt aliud nomen qd̓ ſolū de omnibus ꝑſonis ſimul ⁊ de nulla ſingula tim dicit̉. quod ẜm relationem dicit̉ intrinſecā. qꝛ in ſe claudit terminos ſue relatōis. vt hoc nomen trini tas. Hmōi noīm diuinorū ſeptuplicem dr̄am ponit mgr̄ in textu. vt dicit ꝓpoſitio p̄dicta. quam veraꝫ eſſe reputo. Prīa harū regularū eſt ꝙ noīa ꝓpͥa ad ſingulas ꝑſonas ꝑtinentia: non ſubſtantialit̓ ſed re latiue dicunt̉. Patet: qꝛ non pōt dici. pater eſt filiꝰ aut filius eſt pater: aut pater ⁊ filius ſunt ſpūſſctūs. ⁊ ecōuerſo. que eſt p̄dicatio abſolutē eſſential̓ ⁊ ſub ſtantiua. Sed bn̄ dicit̉. pater eſt filij pater. filius eſt patris filius. que eſt p̄dicatio relatiua. Scd̓a regu la eſt. ꝙ nomina ad vnitatem eſſentie ſpectantia. vt ſapīa. bonitas. potētia. virtus. magnitudo. ⁊ hmōi de ſingulis ꝑſonis ſingillatim. ⁊ de omnibus ſimul. non relatiue: ſed ſubſtantialit̓ in ſingulari ⁊ non in plurali affirmantur. Nam bene dicit̉. Pater eſt deꝰ. ſapientia. potentia. bonitas. magnitudo. virtus. Et ſimiliter de filio ⁊ ſpūſancto. ⁊ de omnibus ſiml̓. Unde bene dicitur. Pater filius ⁊ ſpūſſanctus ſunt deus. ſapientia. bonitas ⁊cͣ. Non aūt pluraliter di ci poteſt. Pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus ſunt dij. ſapi entie. potentie. bonitates. ꝟtutes. igit̉ ⁊cͣ. De hoc nomine quod eſt perſona qd̓ cum ẜm ſubſtantiam dicat̉ tn̄ pl̓aliter nō ſingulariter in ſumma accipitur.

DI. DI. XX Redictis ad III. ijcienduꝫ eſt: ꝙ cū oīa noīa q̄ ẜm ſb̓am de deo dicunt̉. ſin gularit̓ ⁊ nō pl̓alit̓ de oībꝰ in ſumma dicant̉ ꝑſonis: vt ſupra oſtēſum ē. Eſt tn̄ vnū nomen.ſ. ꝑſona. qd̓ ẜm ſubſtan tiam dicit̉ de ſingulis ꝑſonis. ⁊ pl̓alit̓ nō ſingularit̓ in ſumma accipit̉. Dicimꝰ eni pr̄ eſt ꝑſona. filius eſt ꝑſona. ſpūſſanctꝰ eſt ꝑſona. ⁊ hoc ẜm ſub̓am dicit̉. Nec tn̄ dici tur pr̄ ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus ſunt vna ꝑſo na: ſed tres ꝑſone. hoc gͦ nomen excipit̉ a p̄dicta regula nominū: q̄ ẜm ſb̓am de deo dicunt̉. quia cum hoc ad ſe dicat̉. ⁊ ẜm ſb̓ ſtantiaꝫ. pluraliter tn̄ nō ſingularit̓ in ſum ma accipit̉. Autoritas ꝙ ꝑſona ad ſe dicat̉. et ẜm ſubſtantiam. Ꝙ autem perſona Auguſti. ẜm ſb̓am dicat̉ Augꝰ. oſtendit in. vij. lib̓. de tri. dicēs. Nō eſt aliud deo eſſe. aliud ꝑ ſona eſſe. ſꝫ oīno idem. Iteꝫ in hac trinitat. Ꝙ pr̄ nō eo cū dicimꝰ ꝑſonam pr̄is: non aliud dicimꝰ eſt pr̄ quo ē. qͣꝫ ſb̓am patris. Quocirca vt ſb̓a pr̄is ipſe pater eſt. non quo pater eſt. ſꝫ quo ē. Ita ⁊ ꝑſona pr̄is non aliud qͣꝫ ip̄e pr̄ eſt. Ad ſe quippe dicit̉ ꝑſona. non ad filiū vel ſpiritū ſanctū. ſicut ad ſe deus dicit̉ ⁊ magnus. ⁊ bonus ⁊ iuſtus ⁊ hmōi. Et quemadmodū hoc illi eſt eſſe qd̓ deum eſſe. qd̓ magnū eē. qd̓ bonū eſſe. ita hͦ eſt illi eſſe qd̓ ꝑſonaꝫ eē Eccc expreſſe habes ꝙ ꝑſona ẜm ſubſtan. tiam dicit̉. vt cum dicit̉. pater eſt ꝑſona. h̓ ſit ſenſus. Pr̄ eſt diuīa eſſentia. Sil̓r cum dicit̉. filius eſt ꝑſona. ſpūſſanctus eſt ꝑſo na.i. eſſentia diuina. Cur pr̄ et filiꝰ et ſpūſſanctꝰ non di cant̉ vna ꝑſona et vna ſubſtātia. et vnus deus. Ideo orit̉ hic que ſtio difficil̓ qͥdem: ſꝫ non inutil̓: qͣ q̄rit̉. Cui non dicant̉ hi tres vna ꝑſona ſic̄ vna eſſen Auguſtiº. tia: ⁊ vnus deꝰ? Quā q̄ſtionem Augꝰ. dili genter tractat atqꝫ cōgrue explicat in. vij. li. de tri. ita di. Cur non hͨ tria ſil̓ vnā ꝑſo nam dicimꝰ ſicut vnam eſſentiā ⁊ vnū deū ſꝫ dicimꝰ tres ꝑſonas: ū tn̄ tres deos: aut Solutio tres eſſētias nō dicamꝰ: Quia volum vel vnū aliqd̓ vocabulū ẜuare huic ſignifi XXIII cationi qͣ intelligit̉ trinitas. ne oīno tacere mus interrogāti: qͥd tres eſſent. cū tres eſſe fateamur. Cū gͦ querit̉ qͥd tres. vt ait Au gu. in li. v. de tri. Magͣ ꝓrſus inopia hū Auguſti. manū laborat eloquiū. dictū eſt in tres ꝑ ſone nō vt illud diceret̉. ſꝫ ne taceret̉ oīno. Nō em̄ rei ineffabil̓ eminētia hͦ vocabl̓o ex plicari valet. Ecce on̄dit qͣ nc̄citate dicat̉ pl̓alit̓ ꝑſone. vicꝫ vt hoc vno noīe queren tibus de trihus reſpondeamus. Qua neceſſitate dictū ſit tres ꝑſo ne a latinis. et a grecis tres hypo ſtaſes vel ſubſtantie. Qua neceſſitate n̄ ſolū a latinis ẜmo: ſed etiā grecus eadē pe ne ſuꝑ hac re laborās noīm penuria coar tatur. Un̄ Augꝰ. qͥd a grecis vl̓ latinis ne Auguſti. ceſſitate de ineffabili trinitate dictū ſit ape riens in. vij. lib̓. de tri. ait. Loquēdi cauſa de ineffabilibꝰ vt fari aliquo mō poſſemꝰ: dictuꝫ eſt a grecis. vna eſſentia: tres ſb̓e.i. vna vſia: tres hypoſtaſes. Alit̓ enim greci accipiūt ſb̓am qͣꝫ latini. A latinis auteꝫ di ctum eſt vna eſſentia vl̓ ſb̓a: tres ꝑſone. qꝛ non aliter in ſermone nr̄o.i. latino eſſentia qͣꝫ ſb̓a ſolet intelligi. Et vt intelligat̉ ſalteꝫ in enigmate: placuit ita dici. vt cū querere tur qͥd tria ſint. aliqͥd diceret̉: q̄ tria eſſe fi des vera ꝓnūciat. Cū ⁊ pr̄em nō dicit eſſe filiū: ⁊ ſpiſctm̄.ſ. donū dei. nec pr̄em dicit A eſſe nec filiū. Cū gͦ q̄rit̉ qͥd tria vel qͥd tres. conferimꝰ nos ad inueniendū aliqd̓ nomē qͥ cōplectamur hͨ tria. Neqꝫ occurrit aīo. qꝛ ſuꝑeminētia diuinitatis vſitati eloquij Qdeꝰ vexō facultatē excedit. Uerius em̄ cogitatur cogitat̉ ꝙͣ deus qͣꝫ dicit̉. ⁊ verius eſt qͣꝫ cogitat̉. cat̉. ⁊ veriꝰ ē qͥ cogitat Quid hoc noīe tres ſignificat̉. e Pater ergo et filiꝰ ⁊ ſpūſſanctus.ſ. quoniam tres ſunt. quid tres ſunt queramus. quid cōmune habeāt Non em̄ poſſunt dici tres patres. qꝛ tantū pater ibi pater eſt. nec tres filij. cum nec pa ter ibi ſit filius nec ſpūſſanctus. nec tres ſpi rituſſancti. quia ſpirituſſanctus ꝓpͥa ſigni ficatiōe qua ⁊ donū dei dicit̉. nec pater eſt nec filius. Quid gͦ tres? Si tres ꝑſone eſſe dicūt̉. cōe eſt eis id qd̓ ꝑſona eſt. Certe em̄ quia pater eſt ꝑſona. ⁊ filius eſt perſona: ⁊

LI. ſpūſſanctus eſt ꝑſona. ideo tres ꝑſone di cunt̉. Propterea gͦ dicimus tres ꝑſonas. qꝛ cōmune eſt eis id qd̓ ꝑſona eſt. Ex p̄ dictis aꝑte intelligi poteſt: qua neceſſitate dictū ſit a latinis tres ꝑſone: cū ꝑſona ẜm ſb̓am dicat̉. Vnde ⁊ tribus cōmune eſt id qd̓ ꝑſona eſt. i hoc nomen ꝑſona. Quare nō dicimꝰ tres deos eē pa trem et filiū et ſpūmſanctū. vt di cimus tres ꝑſonas. cū id qd̓ deuſ eſt ſit eis cōmune qꝛ pater eſt deꝰ. et filius eſt deus. et ſpirituſſanct eſt deus. ed queritur hic cum dicamus patrem ⁊ filiū ⁊ ſpūmſanctū eſſe tres ꝑſonas. qꝛ cōmune eſt eis qd̓ ꝑſo na eſt.i. quia pater eſt ꝑſona. ⁊ filius eſt ꝑ ſona. ⁊ ſpūſſanctus eſt ꝑſona. cur nō dica mus ſimilit̓ tres deos. cū ⁊ pr̄ ſit deus. et filius ſit deus. ⁊ ſpūſſanctꝰ ſit deus. Quie ſcꝫ illud ſcriptura contradicit. hoc aūt ⁊ ſi non dicit. nō tn̄ ꝯtradicit. Un̄ Augꝰ. hāc Auguſti mouens queſtionē atqꝫ diffiniēs in li. vij. de trini. ita ait. Si ideo dicimus pr̄em ⁊ fi lium ⁊ ſpūmſanctum eſſe tres ꝑſonas: qͥa cōmune eſt eis id quod ꝑſona eſt. cur non etiam tres deos dicimus: Certe vt predi ctum eſt: quia pater eſt ꝑſona. ⁊ filius ē ꝑ ſona. ⁊ ſpūſſanctus eſt ꝑſona. ideo tres ꝑ ſone dicunt̉. Quia gͦ pater eſt deꝰ. ⁊ filiꝰ eſt deus. ⁊ ſpūſſanctus deus. cur nō dicātur tres dij. Ecce ꝓpoſuit hanc queſtionē. At tende qͥd reſpondeat ſubdens. An ideo ne dicunt̉ tres dij: qꝛ ſcpͥtura nō dicit tres de os. Sed nec tres ꝑſonas alicubi ſcripture tertus cōmemorat. An ideo licuit loquen di diſputandiue neceſſitate tres ꝑſonas di cere. nō qꝛ ſcriptura dicit. ſed qꝛ ſcriptura non ꝯtradicit. Si autem diceremꝰ tres de os: contradiceret ſcriptura dicens. Audi iſrl̓. deus tuus deꝰ vnus eſt. Ecce abſolu tio queſtionis: quare potius dicamꝰ tres ꝑſonas qͣꝫ tres deos. qꝛ.ſ. illud non contra dicit ſcriptura. Alia queſtio cur non dicimꝰ tres eſſentias vt tres ꝑſonas. cum ſcri ptura non contradicat. Terumet hic alia emergit queſtio quam Augꝰ. cōſequenter Auguſti. annectit dicens. Cur inqͦt ⁊ tres eſſentias non licet dicere. qd̓ ſimilit̓ ſcpͥtura ſicut nō dicit: ita nō ꝯtradicit: At ſi dicis ꝙ ꝓpter vnitatem trinitatis non dicunt̉ tres eſſen tie: ſed vna eſſentia. Quero cur nō ꝓpt̓ ean dem vnitatem trinitatis dicat̉ vna ꝑſona ⁊ nō tres ꝑſone? Vt em̄ eſt illis cōmune no men eſſentie. ita vt ſingulus quiſqꝫ dicatur eſſentia. ſic illis cōmune eſt ꝑſone vocabu lum. Quid igit̉ reſtat: vt fateamur loquen di neceſſitate a grecis ⁊ latinis parta hͨ vo cabula aduerſus inſidias vel errores here ticorum. Cunqꝫ conaret̉ humana inopia loquendo ꝓferre ad hominū ſenſus. qd̓ in ſecretario mentis de deo tenet. ſiue ꝑ piam fidem. ſiue ꝑ qualemcūqꝫ intelligentiaꝫ: ti muit dicere tres eſſentias. ne intelligeretur in illa ſumma equalitate vlla diuerſitas. Rurſum non poterat dicere non eſſe tria quedam. Quod quia dixit Sabellius ī he reſim lapſus eſt Queſiuit ergo: quid tria diceret? Et dixit tres ꝑſonas: ſiue tres ſub ſtantias ẜm grecos. Sicut nos dicimꝰ tres ꝑſonas ita gręci tres ſubſtantias quas dicūt hypoſtaſeſ. aliter accipientes ſub ſtantiam qͣꝫ nos. Quodenī de perſo nis ẜm nr̄am. hoc de ſubſtātijs ẜm conſue tudinem grecorū oportet intelligi. Sic em̄ illi dicūt tres ſubſtantias vnā eſſentiaꝫ. id eſt tres hypoſtaſes vnam vſiam. quemad modum nos dicimus tres ꝑſonas vnaꝫ eſ ſentiam vel ſubſtantiam. Quanqͣꝫ ⁊ illi ſi vellent ſicut dicūt tres ſubſtātias tres hy poſtaſes. poſſent dicere tres perſonas tria proſopa. Illud autem maluerūt dicere. qꝛ fortaſſe ẜm lingue ſue conſuetudineꝫ apti dicit̉. Ꝙ in trinitate nō eſt diuerſitas nec ſingularitas vl̓ ſolitudo. ſed vni tas et trinitas et diſtinctio⁊ idem ptitas. Iam ſufficiēter vt puto oſtēſum eſt: qͣ nc̄citate dicamꝰ tres ꝑ ſonas. ⁊ qͣre nō ſil̓r tres deos vel eſſentias qꝛ.ſ. in altero obuiat ſcpͥtura. ī alt̓o diu̓ſita tis intelligētia. quia ibi nulla penitꝰ eſt di

DI. uerſitas. ſicut nec ſingularitas vl̓ ſolitudo. Auguſti. ſed vnitas ⁊ trinitas. Unde Auguſtinꝰ in libro. vij. de trinitate ait. Humana inopiā querens quid diceret tria. dixit tres perſo nas vel ſubſtantias. Quibus nominibus non diuerſitatem voluit intelligi. ſꝫ ſingu laritatem noluit. vt non ſolum ibi vnitas ī telligatur: ex eo ꝙ dicitur vna eſſentia. ſed Hylariꝰ trinitas ex eo ꝙ dicunt̉ tres perſone. Hy larius quoqꝫ in libro. vij. de trinitate ait. Dominus dicit. Qui me videt: videt ⁊ pa trem. Cum hoc dicitur: excluditur ſingu laritas. atqꝫ vnici. id eſt ſolitarij intelligen tia. Nam nec ſolitarium ſermo ſignificat. ⁊ indifferentem tamen naturam ꝓfeſſio do cet. Uiſus eſt enim in filio pater per natu re vnitam ſimilitudinem. Vnum ſunt eniꝫ natus ⁊ generans. vnum ſunt neqꝫ vnus. Non itaqꝫ ſolitarius filius eſt. nec ſingula ris nec diſpar. Item in eodē. Sicut in pr̄e ⁊ filio credere duos deos impiū eſt. ita pa trem ⁊ filiū ſingularē deum p̄dicare ſacrile gium eſt. Nihil in his nouum. nihil diue Auguſti. ſum. nihil alienum. nihil ſeꝑabile eſt. De hͦ etiam Auguſtinus in libro queſtionū ve teris ac noue legis ait. Unus eſt deus. ſed Ambro. non ſingularis. Item Ambroſius in libro de trinitate ait. Quod vnius eſt ſubſtātie: ſeperari non poteſt. ⁊ ſi non ſit ſingularita tis ſed vnitatis deus vnus cum dicit̉. ne quaqͣꝫ deitatis trinitatem excludit. Et id̓o non quod ſingularitatis: ſed quod vnita tis eſt predicatur. Ecce ex predictis oſten ditur: qꝛ nec ſingularis. nec diuerſus. nec v̓nicus vel ſolitarius confitendus eſt deꝰ quia ſingularitas vel ſolitudo perſonaruꝫ pluralitatē excludit. ⁊ diuerſitas vnitateꝫ eſſentie tollit. Diuerſitas inducit ſeꝑatiōꝫ Ambro. diuinitatis. Singularitas adimit diſtin ctionem trinitatis. Ideo Ambro. in pͥmo libro de trinitate ait. Non eſt diuerſa nec ſingularis equalitas. Nec iuxta Sabellia nos pr̄em filiūqꝫ ꝯfundens. Nec iuxta ar rianos pr̄em filiūqꝫ ſecernēs. Pater em̄ et filius diſtinctionem hn̄t. ſeꝑatōeꝫ ꝟo non habent. Item in eodē. Pr̄ ⁊ filius diuini tate ſunt vnū. nec eſt ibi ſb̓e differentia. nec vlla diuerſitas. Alioquin quomodo vnū Diuerſe dictꝭ geū dicimꝰ. diuerſitas enim plures facit. tur aliqn̄ ꝑſo ne.i. ditiere. Cōſtat ergo ex p̄dictis: qꝛ in trinitate nul la eſt diuerſitas. ſi tn̄ aliqn̄ in ſcpͥtura inue nitur dictū tres diuerſe ꝑſone ⁊ hmōi. di uerſas dicit diſtinctas. Ꝙ nō dꝫ dici deꝰ multiplex. XXIIII Et ſicut in trinita te nō eſt diuerſitas. ita nec multiplicitas. ⁊ ideo non eſt dicendus deus multiplex: ſed trinus ⁊ ſimplex. Vnde Amb̓. in. j. lib̓. de Ambro. tri. ait. Eſt in pr̄e ⁊ filio nō diſcrepans: ſed vna diuinitas. nec ꝯfuſum qd̓ vnū eſt. nec multiplex eſſe pōt qd̓ indifferens ē. Mul tiplex itaqꝫ deus nō eſt. Iſta eſt diſtinctio viceſima tertia In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de nominibus diuinis gene raliter. agit de hoc nomīe ꝑſona ſpecialiter. Et tria circa hoc facit. Nam pͥmo excipit hoc nomen perſo na de regula predicta que de his que ſubſtantialit̓ p̄dicantur dabatur. Secundo oſtendit ꝙ hoc nomē ꝑſona non ſingulariter: ſed pl̓aliter de oībus perſo nis p̄dicat̉. Tertio ꝯcludit ꝙ in diuīs nec diuerſitaſ eſſentialis nec ſingularitas ꝑſonalis. proprie dicat̉ Primū facit vſqꝫ ibi. Ideo orit̉. Secundum ab inde vſqꝫ ibi. Iam ſufficient̓. Tertiuꝫ ꝟo ab iude vſqꝫ ad finem diſtinctionis. In ſpecialiſententia mgr̄i ſtat ī tribus ꝓpoſitionibus. quarum pͥma eſt. Hoc nomē perſona non ꝑſonaliter: ſed ſubſtantialiter dicit̉ de diuinis. Probatur ſic. Omne nomen quod de diui nis predicatur non relatiue ſed abſolute. hoc eſt nō perſonaliter: ſed ſubſtantialiter dicitur. ſed hoc no men perſona eſt huiuſmodi. igitur predicatur nō ꝑi ſonaliter: ſed ſubſtantialiter. Tenet argumentum ⁊ maior. ſed minorem probat magiſter in textu: excipi ens hoc nomen ꝑſona a regula prius dicta. Secun da ꝓpoſitio eſt hec. Hoc nomen perſona de omni bus diuinis ꝑſonis ſimul: non ſingularit̓: ſed plura liter p̄dicatur. Et per hoc excipit̉ a regula data ſu perius in precedente diſtinctione de nominibꝰ que ſubſtantialiter dicunt̉ in diuinis. vbi dicebat̉ ꝙ noīa que ſubſtantialiter dicuntur in diuinis. vel que ſpe ctant ad vnitatem eſſentie. de qualibet perſona ſi gilatim: ⁊ de omnibus ſimul dicuntur in ſingulari. vt ſic dicendo. pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus ſunt tres perſone. que eſt vera. Sed hec eſt falſa. Pater et fi lius et ſpūſſanctus ſunt perſona. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. In diuinis nec diuerſitas ſubſtantialis: nec ſingularitas ꝑſonalis eſt ponenda ⁊ cōcedenda. Et probatur ratione ſic. Illa in diuinis non ſunt conce denda: quibus conceſſis tolleretur eſſentie vnitas: ⁊ ꝑſonarum diuerſitas. Sed diuerſitas ſubſtantia lis ⁊ ſingularitas ꝑſonalis ſunt huiuſmodi. igit̉ non ſunt in diuinis concedenda. vt dicit ꝓpoſitio ꝓban da. Argumentū tenet. ⁊ p̄miſſas ꝓbat magiſter in textu. igit̉ ⁊cͣ. Quid ſignificet̉ his nomibꝰ vnꝰ vel vna. duo vel due. tres vl̓ tria trinꝰ vel trinitas. pl̓es vel plura litas. diſtinctio vl̓ diſtincte. cum his vtimur de deo loquentes. a DI. XX Ic diligenter inquiri oportet. cuꝫ in trinitate non ſit diuerſitas vel ſingulari. tas: nec ml̓tiplicitas: l̓ ſolitudo

LI. quid ſignificet̉ his nomībus.ſ. vnus vel vna. duo vel due. tres vel tria. trinꝰ vl̓ tri nitas. plures vel pluralitas. diſtincte vel diſtinctio. cum dicit̉ vnus deus. due ꝑſo ne vel tres ꝑſone. plures perſone diſtincte ſunt ꝑſone. vel cum dicit̉ diſtinctio ꝑſona rum. pluralitas ꝑſonarum. trinitas perſo narum ⁊ hmōi. Uidemur em̄ hoc dicētes numerorū quantitates ⁊ rerū ml̓titudineꝫ vel multiplicitatem in deo ponere. Quid gͦ iſta ibi ſignificent: ip̄o de quo loquimur aꝑiente inſinuare curemus. Magis illa dicunt̉ ad excluden dum ea que non ſunt in deo qͣꝫ ad ponendum aliqua. Si diligenter Pre miſſis autoritatum verbis intendimus. vt dictorū intelligentiam capiamus. magꝭ vi detur horū ꝟborum vſus introductus ra tione remouendi atqꝫ excludendi a ſimpli citate deitatis que ibi non ſunt: qͣꝫ ponēdi aliqua. Quid ꝑ vnū ſignificet̉ cum dicit̉ vnus deus. Cum enimdicitur vnus deus: multitudo deorū excluditur. nec numeri quantitas in diuītate ponitur tanqͣꝫ diceret̉. deꝰ eſt. nec multi ſunt vl̓ pli Ambro. res dij. Un̄ Amb̓. in li. de tri. ait. Cū vnū dicimꝰ deum: vnitas excludit numerum deorū. nec quantitatē in deo ponit. qꝛ nec numerus nec quantitas ibi eſt. Quo ſenſu dicit̉ vnꝰ eſt pater. vel vnus eſt filius. Similiter cuꝫ dici tur. vnus eſt pater. vel vnus eſt filius. et hmōi. ratio dicti hec eſt ꝙ non ſunt multi Ex qͣ ītellige pr̄es. vel multi filij. ita ⁊ de ſimilibꝰ. Item tia dicant̉ ꝑ. cum dicimus plures eſſe ꝑſonas: ſingula ſone pl̓es. ritatem atqꝫ ſolitudinem excludimus. nec diuerſitatem nec multiplicitatem ibi poni mus. quaſi diceret̉. Sine ſolitudine ac ſin gularitate ꝑſonas confitemur. Vnde Hy Hylarius. larius in. iiij. li. de tri. ſic ait. Dixit deꝰ. Fa ciamus hoīem ad imaginē ⁊ ſimilitudineꝫ noſtram. Quero nunc an ſolum deum ſibi locutū exiſtimes. an hunc ẜmonem eius ī telligas ad alterū extitiſſe: Si ſolum fuiſſe dicis: ip̄ius voce argueris dicētis. Facia mus ⁊ nr̄aꝫ. Suſtulit em̄ ſingularitatis ac ſolitudinis intelligentiā ꝓfeſſio ꝯſortij. qͥa aliqd̓ conſortiū eſſe nō pōt ip̄i ſolitario. ne qꝫ ſolitudo ſolitarij recipit faciamꝰ. nec ali eno a ſe diceret noſtram. Attēde lector his verbis ⁊ vide. qꝛ nomine conſortij plurali tatem ſignificauit. Profeſſio ergo cōſortij eſt ꝓfeſſio pluralitatis: quam profeſſus eſt dicens. Faciamus ⁊ noſtrā: pluraliter em̄ vtrunqꝫ dicit̉. Sed hac ꝓfeſſione plurali tatis non diuerſitatem vel multitudinē po ſuit. ſed ſolitudinem ⁊ ſingularitatem nega uit. Sic gͦ cum dicimus plures ꝑſonas vl̓ pluralitatē ꝑſonarū. ſingularitatis ⁊ ſolitu dinis intelligentiā excludimus. Quid ꝑ ternariū ſignificet̉ cuꝫ di citur tres perſone. Ita etiam cuꝫ dici mus tres ꝑſonas. nomīe ternarij nō quan titatem numeri in deo ponimꝰ. vel aliquā diuerſitatē: ſed intelligentiā. non ad alium niſi ad pr̄em ⁊ filium ⁊ ſpūmſanctū dirigē dam ſignificamus. vt ſit huius dicti intel ligentia. Tres ꝑſone ſunt. vel tres ſunt pat̓ ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus. id eſt. nec tm̄ pater. nec tm̄ filius. nec tm̄ pater ⁊ filius in deita te ſunt. ſed etiam ſpūſſanctus. ⁊ nō aliꝰ ab his. Similiter non tm̄ eſt ibi hec perſona. vel illa. vel hec ⁊ illa. ſed hec ⁊ illa ⁊ illa: et non alia. Et hoc fore ita intelligēdū augꝰ. Auguſti. ſatis oſtendit vbi dicit ꝙ illo nomīe nō di uerſitatem intelligi voluit. ſed ſingularita tem noluit. Quid ꝑ duo cuꝫ dicit̉ due ꝑſone. vel pater et filius duo ſunt. Similiter cuꝫ dici citur. duo ſunt: pat̓ ⁊ filius. nō dualitatis quantitatē ibi ponimus. ſed hoc ſignifica mus: ꝙ non eſt tm̄ pater. nec tantū filius. ſed pater ⁊ filius. ⁊ hic non eſt ille. ita et de alijs hmōi. Ita etiam cum dicimus. pat̓ filius ſunt due ꝑſone. hoc ſignificamꝰ ꝙ nō tantū pater eſt ꝑſona. nec tm̄ filius eſt ꝑſo na. ſed pr̄ eſt ꝑſona. ⁊ filiꝰ eſt ꝑſona. ⁊ hec non eſt illa. Ex quo ſenſu dicit̉ in ꝑſonis diſtiī ctio vel perſone diſtincte.

DI. Cū auteꝫ dicimus diſtincte ſunt ꝑſone. vel diſtinctio eſt in ꝑ ſonis. confuſionē atqꝫ ꝑmixtionē excludi mus. ⁊ hanc nō eſſe illā ſignificamꝰ. Cūqꝫ addimus diſtincte ſunt ꝑſone ꝓpͥetatibus ſiue differentes ꝓprietatibus. aliā eē hanc ꝑſonam. ⁊ aliam illam ſuis ꝓprietatibus ſi gnificamus. Et cum dicimus aliā ⁊ aliam non diuerſitatem vol alienationē ibi poni mus: ſꝫ ꝯfuſionem ſabellianā excludimus. Quomodo ibi accipiatur diſcre tio. Ita etiā dicuntur diſcrete ꝑſone vel cum dicitur diſcretio in ꝑſonis eſſe: eandem intelligentiam facimꝰ. Eodem em̄ modo ibi accipitur diſtinctio quo diſcretio. Et congrue dicit̉ ibi eſſe di ſcretio vel diſtinctio: non diuerſitas vel di uiſio ſiue ſeꝑatio. Unde Ambro. in. j. lib̓. Ambro. de tri. Non eſt ip̄e pater qͥ filius: ſed int̓ pa trem ⁊ filiū exp̄ſſa diſtinctio eſt. Quō trinitas ibi accipiat̉. i Cum vero dicitur trinitas: id ſignificari videt̉ qd̓ ſigni ficat̉ cum dicit̉ tres ꝑſone. vt ſicut non pōt dici pater eſt tres ꝑſone: vel filius eſt tres ꝑſo ne. ita nō debet dici. pater eſt trinitas. vl̓ fi lius eſt trinitas. Hoc videtur contrarium eſſe pre dictis. Hic non eſt preter mittendū. ꝙ cum ſupra dictum ſit deū nec ſingularem nec multiplicem eſſe confitēdū idqꝫ ſanctorū autoritatibus ſit cōfirmatū. In contrariū videt̉ ſentire Iſido. dicens. Iſido. Diſtinguendū eſt inter trinitatem ⁊ vnita tem. Eſt em̄ vnitas ſimplex ⁊ ſingularis. trinitas ꝟo multiplex ⁊ numerabilis. quia trinitas eſt trium vnitas. Ecce vnitate di cit eſſe ſingularem. ⁊ trinitatem multiplicē ⁊ numerabilem. Sed ad hoc dicimus: qͥ ſingularē accepit ſi: ut ⁊ alij accipiūt vnū. multiplicem ꝟo ⁊ numerabileꝫ ſicut alij di cunt trinum. XXV. Iſta eſt diſtinctio viceſimaquar ta. In qua magiſter oſtenſa ſignificatiōe huiꝰ nomi nis ꝑſona ꝓut ſumit̉ ꝑ ſe: agit de ſignificatiōe eiuſ dem ꝓut ſumit̉ cū termīs numeralibus ſibi adiūctis Et circa hoc tria facit. Nā pͥmo on̄dit ꝙ ꝑ. terminos numerales in diuīs excludit̉ multiplicitas ſub̓alis. Secundo ꝙ ꝑ ip̄os remouet̉ ſolitudo ꝑſonalis. Ter tio ꝙ ꝑ eorum diſtinctionem ſecludatur confuſio ꝑ ſonalis. Primū facit a pͥncipio diſtinctionis vſqꝫ ibi Item etiam cuꝫ dicimus. Secundū ab inde vſqꝫ ibi Cum autem dicimus diſtincte. Tertium ab inde vſ qꝫ ad finem diſtinctionis. Et tm̄ in generali. In ſpe ciali ſententia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quarū pͥma eſt hec. In diuinis ꝑ nomina numeralia ad vnitatem eſſentie ſpectantia ſolam multiplicita tem excludimus. Hanc magiſter inueſtigat queren do: quid ꝑ terminos numerales ⁊ nomīa ꝑtinentia ad pluralitatem ſeu multitudinem ſeu diſtinctionem in diuinis ſignificet̉. Nam ſi vera dicunt̉ de deo. vi dent̉ ſuū ſignificatū ponere in deo. Ad qd̓ reſpon. dens magiſter dicit. ꝙ ſignificatio taliū nominū vel terminorū non admittit̉ in diuinis ad aliqͥd ponēdū ſed potius remouendū. quod declarat exēplo. Naꝫ cum dicimꝰ deus vnus: vnus pater tm̄. per illuꝫ ter minum numeralē vnus nulla quantitas vel numerꝰ in deo ponltur: ſed tm̄ deorū aut aliorū excludit̉ plu ralitas. Secunda ꝓpoſitio eſt hec. Per nomīa nu meralia pluralitatem exprimentia in diuinis: ſingu laritatē ⁊ ſolitudinem excludimus ꝑſonalem. Hanc mgr̄ ꝓbat ꝑ hoc ꝙ dicit. ꝙ cum dicit̉ pl̓alitas ꝑſona rum: non multitudo ponit̉: ſed ſingularitas ⁊ ſimili tudo excludit̉ ſeu tollit̉. Cum em̄ dicimus tres. nega mus ibi eſſe ſolū duas. Et cum dicimus duas: nega mus ibi eſſe ſolum vnam. Tertia propoſitio eſt hec. Cum enim ꝑſonas diuinas diſtinctas eſſe dicimus: tunc earū confuſionē ⁊ ꝑmixtionem contra ſabellia num excludimus. Hanc ꝓpoſitionē mgr̄ probās di cit. ꝙ in nomine trinitatis ⁊ diſcretionis non diuerſi tas in deo ponit̉: ſed cōmixtio ⁊ confuſio negatur igitur ⁊cͣ. Quid ſignificat̉ cū d̓r pluraliter. tres ꝑſone vel duę ꝑſone. Reterea CONꝰ pī. xxv ſiderandum eſt cum hoc nomē ꝑſona(vt predictum eſt) ẜm ſb̓ ſtantiam dicatur: que ſit intelligentia dicti cum pluraliter profertur tres perſone: vel due perſone. ⁊ cum dicitur. Alia eſt perſo na patris. alia eſt perſona filij. alia eſt per ſona ſpirituſſancti. Si enim in his locutio nibus perſone vocabulū eſſentie intelligē tiam facit: plures eſſentias confiteri vide mur: ⁊ ita plures deos. Si ꝟo eſſētie ſigni ficationem ibi non tenet. Alia eſt huiꝰ no minis ratio cum dicitur. Pater eſt perſo na. vel filius eſt perſona. ⁊ alia cum dicit̉. Pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus ſunt tres per ſone. ⁊ cum dicit̉. Alia eſt ꝑſona pr̄is. alia filij. ⁊ hmōi.

LI. Ꝙ videt̉ ẜm eſſentiam dici alia eſt ꝑſona patris. alia filij. ſiue tres ꝑ ſone. vt cum dicit̉. pater ē ꝑſona. filius eſt ꝑſona. Auguſti. Perſona enim vt ſupra ait Augꝰ. ad ſe d̓r. ⁊ idem ē deo eē ꝑ ſonam qd̓ eſſe: ſicut idem eſt ei eſſe qd̓ deuꝫ eſſe. Vnde manifeſte colligit̉ ꝙ eſſentiā di uinam p̄dicamus dicentes. Pr̄ eſt ꝑſona. filius eſt ꝑſona. ſpūſſanctus eſt ꝑſona. id ē eſſentia diuina. ⁊ omnino vnū ⁊ ideꝫ ſigni ficatur nomine ꝑſone.i. diuina eſſentia cuꝫ dicit̉. pater eſt ꝑſona. ⁊ filius eſt ꝑſona. qd̓ ſignificat̉ nomīe dei cum dicit̉. pr̄ eſt deꝰ. filius eſt deus. Ita etiam idem ſignificat̉ cum dicit̉. Deus eſt. d eꝰ. ⁊ deus eſt perſo na. Vtroqꝫ em̄ noīe eſſentia diuina intelli Ꝙ noīe ꝑſo ne ia figniſi. Situr. qꝛ vtrunqꝫ ẜm ſb̓am dicit̉. Cum ꝟo dicit̉. pr̄ ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus ſunt tres ꝑ cat̉ cū d̓r. ꝑ eſt ꝑſona. qd̓ ſone. quid noīe ꝑſone ſignificamꝰ: an eſſen ſignificat̉ no tiam. hoc em̄ videt̉ ſi ſuprapoſita verba mīe dei cū d̓ Augꝭ. diligenter ſcrutemur. Supra em̄ di pr̄ eſt/ deus xit ꝙ ideo tres ꝑſonas dicimuſ. qꝛ id qd̓ ꝑ ſona eſt: cōmune eſt tribus. Et item qꝛ pa ter eſt ꝑſona. ⁊ filius eſt ꝑſona. ⁊ ſpūſſctūs eſt ꝑſona. ideo tres ꝑſone dicunt̉ Uidet̉ gͦ eandem tenere ſignificationem hoc nomen ꝑſona cum dicit̉ tres ꝑſone. quā habꝫ cuꝫ dicit̉. Pater eſt ꝑſona. filius eſt ꝑſona. ſpi rituſſanctus eſt ꝑſona. Quia vt oſtendit Augꝰ. hoc dicit̉.i. tres ꝑſone ꝓpter illud qꝛ id quod ꝑſona eſt: cōmune eſt eis. Id gͦ qd̓ cōmune eſt eis.i. pr̄i ⁊ filio ⁊ ſpūiſancto videt̉ ſignificari noīe ꝑſone: cum dicit̉ treſ ꝑſe ne. Aliter etiā videt̉ poſſe oſtendi. o ẜm eſſentiā dicat̉. etiā cū plurali ter ꝓfert̉. Aliter etiam vide tur poſſe oſtendi: ꝙ ibi nomīe iꝑſone ſignifi cet̉ eſſentie cum d̓r tres ꝑſone. Vt enim ſu Auguſti. pra dixit Augꝰ. Ea ncc̄itate dicimꝰ tres ꝑ ſonas vt reſpōderemꝰ q̄rentibꝰ qͥd tres vl̓ qͥd tria. Cum gͦ querit̉ qͥd tres vl̓ qͥd tria. cōuenient̓ rn̄det̉ cum dicit̉ tres ꝑſone. At cum querit̉. qͥd tres vel qͥd tria. Per quid de eſſentia querit̉. Non enim inuenit̉ qͥd il li tres ſint niſi eſſentia. Si gͦ queſtioni recte reſpondemus. oportet vt reſpondendo eſ ſentiam ſignificemus. alioqͥn non oſtendi mus qͥd tres ſint. Si v̓o rn̄dentes eſſentiaꝫ ſignificamꝰ: ip̄am eſſentiā ꝑſone noīe intel ligimus: cum dicit̉ tres ꝑſone. Opinio quorūdam qui putāt eſſē tiam ſignificari noīe ꝑſone cū dici mus tres ꝑſonaſ. Quibuſdam vide tur ꝙ noīe ꝑſone ſignificet̉ eſſentia: cuꝫ d̓r tres ꝑſone Propterea qꝛ Augꝰ. dicit ideo Auguſti. dici tres ꝑſonas. qꝛ cōmune eſt eis id qd̓ ē ꝑſona. vt ſit talis intelligentia. Pater et fi lius ⁊ ſpūſſanctus ſunt tres ꝑſone. id ē ſunt tres id habentes cōmune qd̓ eſt ꝑſona. id eſt tres ſunt quoruꝫ quiſqꝫ eſt ꝑſona. id eſt eſſentia. Sed quō iuxta hanc intelligētiaꝫ dicet̉. alia eſt ꝑſona patrꝭ. alia filij. Et hoc etiam ita volunt intelligere.ſ. alius eſt pat̓ ⁊ alius eſt filius. id tn̄ eōe hn̄tes qd̓ ē ꝑſo na. Et hoc confirmāt autoritate Augꝭ qͥ ī Auguſti. vij. lib̓. de trini. ait. Tres ꝑſonas eiuſdem eſſentie. vel tres ꝑſonas vnam eſſentiā dici mus. Tres aūt ꝑſonas ex eadē eſſentia nō dicimus: quaſi aliud ibi ſit qd̓ eſſentia eſt. aliud quod ꝑſona eſt. Hac autoritate ⁊ p̄ miſſis conant̉ aſſerere in p̄dictis locutioni bus nomen ꝑſone eſſentiaꝫ ſignificare. Sꝫ quid reſpondebunt ad id qd̓ ip̄e Augꝰ. in li. de fide ad Petrū dicit.ſ. ꝙ alius eſt pat̓ in ꝑſona ſiue ꝑſonaliter. alius ꝑſonaliter fi lius. alius ꝑſonaliter ſpūſſanctꝰ. Quō em̄ alius ꝑſonaliter pater. alius ꝑſonaliter fi lius. alius ꝑſonaliter ſpūſſanctus. ſi ineſſe ꝑſonam omnino conueniūt. id eſt ſi ꝑſona eſſentie tm̄ intelligentiā facit. Ideo nob̓ vi detur alit̓ hoc poſſe dici ꝯgruentius iuxta catholicorū doctorū autoritates. Ꝙ hoc nomen ꝑſona tripliciter in trinitate accipit̉. et hec eſt vtilis ⁊ catholica doctrina de ꝑſona et ꝑ ſonis. Scieduꝫ eſt igitur ꝙ hoc nomen ꝑſonā ml̓tiplicē intelligētiaꝫ facit: nō vnā tm̄. Et vt Hylariꝰ ait in li. iiij Hylarius. de trini. Intelligentia dictorū ex cauſis eſt aſſumēda dicendi. qꝛ nō ẜmoni res: ſed ret ẜmo ſubiectus eſt. Diſcernētes gͦ dicendi cās huiꝰ noīs.ſ. ꝑſona: ſignificatiōꝫ diſtin guimus dicentes. ꝙ hoc nomen.ſ. perſona

DI. pprie ẜm ſb̓am dicit̉. ⁊ eſſentiā ſignificat. Auguſti. ſicut ſupra oſtendit Augꝰ. cum dicit̉. De Quid ſignifi eſt ꝑſona. pater eſt ꝑſona. Quadā tn̄ nece cet̉ cum dicit̉ ſitatē(vt ſupra dixit Augꝰ.) tranſlatū eſt hͦ tres perſor tres ſubſiſte. nomen: vt pluraliter diceret̉ tres ꝑſone cū tie vl̓ tres eū quereret̉. qͥd tres vel qͥd tria. vbi nō ſigni tes non tres ficat eſſentiā.i. naturā diuinam que cōis ē eſſentie. tribus ꝑſonis. ſed ſubſiſtētias vl̓ hypoſta ſes ẜm grecos. Greci quippe(vt ſupra di xit Augꝰ.) aliter accipiunt ſubſtantiā. id ē hypoſtaſim. aliter nos. Nos enim ſubſtan tiam dicimꝰ eſſentiā ſiue naturā. Perſonaſ aūt dicimus ſicut illi dicunt ſb̓as.i. hypo ſtaſes. Si ergo nos ita accipimus ꝑſonas vt illi accipiūt ſb̓as vel hypoſtaſes. At illi aliter accipiūt hypoſtaſes qͣꝫ nos ſubſtan tiam. aliter ergo nos accipimus ꝑſonas qͣꝫ ſb̓am. Cum gͦ dicimus tres ꝑſonas: nō ibi ꝑſone nomine eſſentiam ſignificamꝰ Quid ergo dicimus? Dicimus qꝛ tres ꝑſone ſūt id eſt tres ſubſiſtentie.ſ. tres entes. ꝓ qͦ gre ci dicunt tres hypoſtaſes. Oſtendit verba Auguſtini conue ſeſentia el. nire huic ſententie. Et hic ſenſus adiu uatur ex v̓bis Augꝭ. p̄miſſis ſi interiꝰ inte ligant̉. Quia em̄ pater eſt ꝑſona.i. eſſentia ⁊ filius eſt ꝑſona. ⁊ ſpirituſſanctus ꝑſona. Ideo dicunt̉ tres ꝑſone.i. tres ſubſiſtētie tres entes. Non em̄ pn̄t dici tres ſb̓ſiſtētie vl̓ entes: niſi ſingulus eorū eſſet ꝑſona.i. eſ ſentia. Quia gͦ eis cōe eſt id qd̓ ē ꝑſona.i. eſ ſentia. Iō recte dicunt̉ tres ꝑſone.i. ſubſi ſtentie vel ſb̓ſiſtentes. vt ſicut eſſentia que eis eſt cōis: vere ac ꝓpͥe eſt. ita illi tres ve re ac ꝓpͥe ſubſiſtentie vel entes intelligant̉ Auguſti. Ideoqꝫ Augꝰ. cauſas dictorū diſcernens dicit tres ꝑſonas eſſe vnā eēntiā vl̓ eiuſdē eſſentie. nō ex eadē eſſentia: ne aliud intelli gatur ibi eſſe ꝑſona. aliud eēntia. Tres em̄ ꝑſone.i. ſubſiſtentie. vna ſunt eēntia ⁊ vni us eſſentie. Nō aūt ſunt vna ꝑſona vl̓ vni us ꝑſone. licet ꝑſona ẜm ſb̓am dicat̉ aliqn̄ Nam ſi hoc diceret̉: ꝯfuſio fieret in perſo nis. Obiectōi illorū hic rn̄det qua ni tūt̉ ꝓbare ꝑſonas ẜm eēntiaꝫ acc pi. qꝛrn̄demꝰ querētibꝰ quid tres vel quid tria. Ad hoc autē quod XXV illi dicūt: cū querit̉ qͥd tres vel qͥd tria. de eſſentia querit̉. qꝛ nō inuenitur qͥd illi tres ſint niſi eſſentia. ꝑ hͦ volentes nos induce re: vt noīe ꝑſone eſſentiā intelligamꝰ: cum rn̄demus tres ꝑſonas. ita dicimꝰ. Indub tabiliter verū eſt: qꝛ nō inuenit̉ vnū aliqͥd qd̓ illi tres ſint niſi eſſentia. Unū em̄ ſunt il li tres.i. eſſentia diuina. Vnde veritas ait Ego ⁊ pater vnum ſumꝰ. Verūtn̄ cū que rit̉: qͥd tres vel qͥd tria. non de eſſentia q̄ri tur. nec ibi qͥd ad eſſentiā refert̉. Sed cū fi des catholica tres eſſe ꝓfiteret̉. ſicut Io hānes in epl̓a canonica ait. Tres ſunt qͥ te ſtimoniū ꝑhibent in celo. q̄rebat̉ quid illi tres eſſent.i. an eſſent tres res. ⁊ q̄ tres res. ⁊ quo nomīe ille tres res ſignificarent̉. Et ideo loquendi neceſſitate inuentū eſt hͦ no men ꝑſona ad reſpondendum. ⁊ dictuꝫ eſt tres ꝑſone. Quid tres res et quid vna res hic dicit̉. No auteꝫ te moue at ꝙ diximꝰ tres res. Non em̄ hoc dicētes diuerſarū rerū numeꝝ ponimꝰ ī trinitate: ſꝫ ita tres res dicimꝰ vt eaſdē eſſe vnā quan dam ſummā rem ꝯfiteamur. Un̄ Augꝰ. in j. li. de doc. chri. ſic ait. Res qͥbus fruēduꝫ Auguſti. eſt nos beatos faciūt. Res gͦ qͥbus fruen dum eſt ſunt pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus. Eademqꝫ trinitas vna quedā ſumma res eſt. cōmuniſqꝫ fruentibus ea. ſi tamen res ⁊ non rerum omniū cauſa ſit. Non em̄ faci le poteſt inueniri nomen quod tāte excellē tie conueniat: niſi quod melius dicit̉ trini tas hͨ vnus deꝰ. Sicut ergo tres res dicū tur. ⁊ he ſunt vna res. ita tres ſubſtātie di cunt̉. ⁊ he ſunt vna eſſentia. Ecce oſtenſuꝫ eſt que ſit intelligentia huiꝰ noīs ꝑſona cū dicimus tres ꝑſonas. Ex quo ſenſu dicat̉. alia eſt ꝑſona pris. alia filij. alia ſpūſſancti. Nūc inſpiciamus vtrū ẜm eandē rōeꝫ ⁊ cām dicat̉. alia eſt ꝑ ſona pr̄is. alia filij. alia ſpūſſancti. Quod vtiqꝫ ſane intelligi pōt. vt ſit ſenſus talis. Alia eſt ſubſiſtentia vl̓ hypoſtaſis patris alia ſubſiſtentia filij. alia ſubſiſtentia ſpiri tuſſancti. Et alia ſubſiſtentia pater. alia fi lius. alia ſpūſſanctus.

LI. Quō hec intelligant̉. alius in per ſona pater. alius filius. aliꝰ ſpiri tuſſanctus. Deinde queritur. vtrū ẜm eandem rationē accipiat̉ cum d̓r. Alius eſt pr̄ in ꝑſona. alius in ꝑſona filiꝰ. alius in ꝑſona ſpūſſanctus. ſiue alius ꝑſo Ꝙ alit̓ h̓ ac. naliter pr. alius ꝑſonaliter filius. alius ꝑ cipit̉ ꝑſona ꝙͣ ſonaliter ſpūſſanctus Ad quod dicimꝰ ſupra. h̓ ꝓ petate accipi quia ⁊ ſi poſſit eodem modo accipi. ꝯgru entius tamen ex ratione dicti alia variat̉ ī telligentia. vt hic ꝑſone nomine propͥetas ꝑſone intelligatur. vt ſit ſenſus talis. Ali eſt in ꝑſona vel ꝑſonaliter pater.i. proprie tate ſua pater alius eſt qͣꝫ filius. ⁊ filius ꝓ prietate ſua alius qͣꝫ pater. Paternali eniꝫ ꝓpͥetate diſtinguit̉ hypoſtaſis pr̄is ab hy poſtaſi filij. ⁊ hypoſtaſis filij filiali ꝓpͥeta te diſcernit̉ a pre. ⁊ ſpūſſanctus ab vtroqꝫ ꝓceſſibili ꝓprietate diſtinguit̉. Ꝙ ẜm hūc modū etiā in p̄dictis lo cutionibꝰ pōt accipi. Hoc etiaꝫ mo ſane pōt accipi ꝑſona in p̄miſſis locutōibꝰ cum d̓r. Alia eſt ꝑſona pr̄is. alia filij.i. alia eſt ꝓ prietas qͣ pr̄ eſt pr̄: alia qͣ filiꝰ eſt filiꝰ. alia q̄ ſpūſſanctus eſt ſpūſſanctꝰ. Ita etiā noīe ꝑ ſone qͥdā ꝓpͥetates intelligere volūt cū di cunt̉ tres ꝑſone. ſꝫ meliꝰ eſt vt ſb̓ſiſtentias vel hypoſtaſes intelligamꝰ cum dicimus Sūmā dicto. tres ꝑſonas. Ex p̄dictis colligit̉ ꝙ no rum colligit. men ꝑſone in trinitate triplicē tenet ratōeꝫ. Eſt em̄ vbi facit intelligentiā eſſentie. ⁊ eſt vbi facit intelligentiā hypoſtaſis. ⁊ eſt vbi facit intelligentiā ꝓpͥetatis. Autoritatibus ſanctorū oſtendit quod dixit. Ꝙ aūt ſꝫm ſubſtā tiam dicat̉ ⁊ eſſentiā aliqn̄ ſignificet. ſupra ex dictis Augꝭ. aꝑte oſtendimꝰ. Ꝙ ꝟo pro hypoſtaſi atqꝫ ꝓpetate accipiat̉: ex autori tatibus ſanctorū oſtendi oportet: ne conie cturꝭ nr̄is aliqͥd auſi dicere videamur. De Hiero. hoc Hiero. in expoſitiōe fidei catholice ad Alippium ⁊ Augꝭ. ep̄os ita ait. Non ē ꝓr ſus aliquis in trinitate gradus nihilqꝫ qd̓ inferius ſuperiuſue dici poſſit: ſed tota di uinitas ſui ꝑfectione equalis eſt. vt excep tis vocabulis que ꝓprietatem indicāt per ſonarum. quicqͥd de vna ꝑſona dicitur: de tribꝰ poſſit digniſſime intelligi. atqꝫ vt cō futantes Arrium vnam eandemqꝫ trinita tis dicimꝰ eſſe eſſentiā vel ſubſtātiā. ⁊ deū vnum in tribus ꝑſonis fatemur. Ita etiam impietatem Sabellij declinantes: tres per ſonas expreſſas ſub ꝓprietate diſtīguimꝰ non ip̄m ſibi pr̄em. ip̄m ſibi filiū. ip̄m ſibi ſpūmſanctum eſſe dicentes. ſꝫ aliam patris aliā filij. aliā ſpūſſanctieſſe ꝑſonā. Non em̄ noīa tantūmodo: ſꝫ etiā noīm ꝓpͥetates.i. ꝑ ſonas: vt greci expͥmūt hypoſtaſes.i. ſubſi ſiſtētias ꝯfitemur. Nec pr̄ filij vl̓ ſpūſſācti ꝑſonā aliqn̄ excludit. Nec filiꝰ vel ſpūſſan ctus pr̄is nomē ꝑſonāqꝫ recipit. ſꝫ pat̓ ſem per pr̄. ⁊ filius ſꝑ filiꝰ. ⁊ ſpūſſctūs ſꝑ ſpūſſā ctus. Itaqꝫ ſb̓a vnū ſunt: ſꝫ ꝑſonis ac noī bus diſtinguunt̉. Ecce h̓ aꝑte dicit Hie ro. ꝓpͥetates eſſe ꝑſonas. ⁊ ꝑſonas eſſe ſb̓ſi ſtētias. Un̄ manifeſtū ſit qd̓ diximꝰ.ſ. ꝑſo ne noīe ſignificari ⁊ hypoſtaſim ⁊ ꝓpͥetatē Ioh̓. etiā Dam̄. ꝑſonas dicit eſſe hypoſta Io. dam̄. ſes ⁊ eas dicit entes: ita inqͥens. In deita te vnā naturā ꝯfitemur ⁊ tres hypoſtaſes ẜm veritatē entes.i. ꝑſonas. Iſta eſt diſtinctio viceſimaquin ta. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de nomībꝰ ſignificātibꝰ vnitatē ⁊ pl̓alitatem in diuinis. incipit agere de quo dām noīe qd̓ horū recipit additionē.ſ. de hoc nomi ne ꝑſona. Et circa hoc tria facit. Naꝫ pͥmo oſtendit qͥd ſignificet cum d̓r tres ꝑſone: vel due ꝑſone. Se cūdo qͥd importat̉ ꝑ hoc cū d̓r. alia ꝑſona pr̄is. alia filij. alia ſpūſſancti. Tertio qͥd denotatꝭ cū d̓r. Alius eſt in ꝑſona pr̄. aliꝰ filiꝰ ⁊cͣ. Primū facit a pͥncipio di ſtinctōis vſqꝫ ibi. Hinc incipimꝰ. Scd̓m ab inde vſ qꝫ ibi. Deinde q̄rit̉ vtrū. Tertiū ꝟo vſqꝫ ad fineꝫ di ſtinctōis. In ſpēali ſnīa mgr̄i ſtat in tribꝰ ꝓpoſitiōi bus. quarū pͥma ē hec. ꝙ hoc nomē ꝑſona qn̄qꝫ ſtat id ē ſupponit ꝓ eſſentia. Hāc ꝓpoſitiōeꝫ mgr̄ inue ſtigans q̄rit cū d̓r pl̓aliter. pr̄ ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus ſunt tres ꝑſone. vel cū d̓r ſingularit̓. Alia eſt ꝑſona pr̄is. alia ꝑſona filij. ⁊ alia ꝑſona ſpūſſancti. qͥd ibi ſi gnificet nomen ꝑſone. Si em̄ eſſentiā ſignificet. igit̉ variat̉ ſignificatio ꝑſone in ſingulari ⁊ in plurali. qd̓ videt̉ inuſitatū. Poſtea obijcit ad alterā partem dicendo: ꝙ tā in ſingulari ꝙͣ in pl̓ali eſſentiam ſigni ficet. Ꝙ aūt in ſingulari eſſentiā ſignificat: ꝓbat ex his que iam dixerat. Et ꝙ in pl̓ali eſſentiam ſignifi cet: ꝓbat duabus ratōibꝰ. Prīa eſt. b. Augu. dicē. tis. Cum dicimus tres ꝑſonas: ſignificamus illd̓ qd̓ cōmune eſt patri ⁊ filio ⁊ ſpūiſancto. ſed nihil eſt cō mune eis niſi eſſentia. igit̉ nomine ꝑſone pluraliter ſumpto ſignificatur eſſentia. Secūda ratio talis eſt. Quid querit de eſſentialibus interrogantibꝰ. quid eſt eſſentia. rn̄demus tres ꝑſone. igit̉ hoc nomē ꝑſo na in pl̓ali ſignificat eſſentiam. Secūda ꝓpoſitio eſt hec. Hoc nomē ꝑſona capit̉ qn̄qꝫ ꝓ hypoſtaſi vl̓ ſub ſiſtentia. Hanc magiſter ꝓbat ponēdo opinionem propriam di. ꝙ licet nomen perione de ſe ſignificet

DI. ſubſtantiā. tn̄ tranſfert̉ qn̄qꝫ ꝓpt̓ penuriā voc̄abulo rum: ad ſignificandū ſuppoſitū vel hypoſtaſim. vnd̓ ſenſus eſt. Pr̄ filius ⁊ ſpūſſanctus ſūt tres ꝑſone.i. tres hypoſtaſes vel tres ſubſiſtentes. Tertia ꝓpo ſitio eſt ꝙ hoc nomen ꝑſona multotiēs ſupponit pro ꝓprietate ꝑſonali ſub eius differentia. Hanc magi ſter pulchre ꝓbat in textu ꝑ autoritates ⁊ exempla. igitur ⁊cͣ. De ꝓprietatibus ꝑſonarū. ſꝫ priꝰ de hoc noīe hypoſtaſis. Ol. XX Unc de pro prietatibus ꝑſonarū: qͣs fre quent̓ in hoc tractatu cōme morauimꝰ: aliqͥd loqui nos oportet. Sed pͥmū audiamus qͥd de hͦ no mine hypoſtaſis Hiero. dicit. Ait em̄ ſub hoc noīe venenū latere. ſed hoc dicit ẜm heretici eo vtebant̉ vt ſimplices ſeduceret ſcꝫ ꝓ ꝑſona ⁊ ꝓ eſſentia. vt ſiue diceretu vna tm̄ hypoſtaſis. ſiue tres. minꝰ ꝑitos ad inconueniēs deducerent. cū non erat hͦ nomen ita apud catholicos vulgatuꝫ. nec ita eius ſignificatio determinata vt modo. Hiero. Et ideo Hiero. dicit hoc nomīe non vten dum fore ſine diſtinctione vel expoſitione tunc.ſ. qn̄ cum hereticis contendebat̉: ita ſcribēs de fide catholica ad Damaſum pa pam. Ab arrianorū p̄ſule hypoſtaſion no uellum nomen a me hoīe romano exigitu Interrogamꝰ: qͥd tres hypoſtaſes arbitrē tur intelligi? Tres ꝑſonas ſubſiſtētes aiūt Reſpondemus nos ita credere. Nō ſuffi cit eis ſenſus. Ip̄m nomē efflagitāt. qꝛ ne ſcio qͥd veneni in ſyllabis latet. Clamamꝰ. Si qͥs tres hypoſtaſes.i. tres ſubſiſtentes ꝑſonas nō ꝯfitet̉: anathema ſit. Si qͥs aūt hypoſtaſim vſiā intelligēs. nō tribus ꝑſo nis vnā hypoſtaſim indicit. alienus a xp̄o eſt. qui.ſ. tres hypoſtaſes dicens ſub nomi ne pietatis tres naturas conatur aſſerere Sufficiat nobis dicere vnam ſb̓am et tres ꝑſonas ꝑfectas equales. taceamꝰ tres hy poſtaſes: ſi placet. Nomen hoc non bone ſuſpitionis eſt: cum in eodem ꝟ̓bo ſenſus diſſentiūt. Aut ſi rectum putatis: tres hy poſtaſes cum interp̄tationibus ſuis debe re nos dicere non negamus. Sed mihi cre dite. venenū ſub melle latet. Tranſfigurat em̄ ſe angelus ſathane in angelū luciſ. His ꝟbis non negat vtendū eſſe noīe hypoſta ſis. ſed hereticos eo praue vſos oſtēdit cō tra quos cautela opus erat in diſtinctōe ſi gnificatiōis. alioqͥn ſibi ꝯtradiceret qui ſu XXVI pra tres hypoſtaſes confitet̉. De ꝓprietatibus ꝑſonarum et de nomibus earū relatiuis. ade proprietati bus ꝑſonarū videamus: que etiam notio nes ſiue relationes in ſcriptura plerūqꝫ di cunt̉. In illa ſancta trinitate: q̄ ideo a nob̓ repetit̉. vt cordi nr̄o tenacius infigatur ait Auguſti. Augꝰ. in li. de fide ad Petrū. Aliud eſt ge nuiſſe qͣꝫ natum eſſe. aliudqꝫ eſt ꝓcedere qͣꝫ genuiſſe vel natum eſſe. Unde manifeſtuꝫ eſt ꝙ alius eſt pater. alius filius. alius ſpi Quid ſit ꝓ rituſſanctꝰ. Et eſt ꝓprium ſolius pr̄is. nō priuꝫ patris. qꝛ non eſt natus ip̄e. ſed qꝛ vnū filiū genue Quid ſit ꝓ rit. ꝓpriumqꝫ ſolius filij. non qꝛ ip̄e nō ge priuꝫ filij. Quid ſit ꝓ nuit. ſed qꝛ de patris eſſentia natꝰ eſt. Pro priū ſpūſſctī. prium ꝟo ſpūſſancti. non qꝛ nec natus eſt ip̄e nec genuit. ſed qꝛ ſolus de patre filioqꝫ ꝓcedit. Ecce breuiter aſſignauit tres pro prietates trium ꝑſonarum: quarū vna nō eſt alia. hoc em̄ ſignificauit cum dixit. Ali ud eſt genuiſſe qͣꝫ natum eſſe. aliudqꝫ proce dere.i. alia ꝓprietas ſiue notio eſt genera tio. ⁊ alia natiuitas. alia ꝓceſſio q̄ alijs nō Hic de nomī minibus dicunt̉ paternitas. filiatio. Has bus r̄latiuis ꝓprietates deſignant nomina ꝑſonaruꝫ.ſ. q̄ notāt ipſas relationes pater filius ⁊ ſpūſſanctus: que relatiuā ſūt ⁊ ad ſe inuicem dicunt̉. qꝛ notant relatōes q̄ non ſunt deo accidentales. ſed in ip̄is ꝑ ſonis ab eterno ſūt immutabilit̓. vt nō mō appellatiōes relatiue. ſed etiam relatiōes ſi ue notiones in rebus ip̄is.ſ. in ꝑſonis ſint. Ꝙ non oīa que de deo dicunt̉ ẜm ſubſtantia dicunt̉. quedā enī ẜm relationem dicunt̉. nihil tamen ẜm accidens. uocirca ſciendū eſt: non omne qd̓ d̓r de deo d̓r dici ẜm ſub ſtantiā. quia quedam dicunt̉ ẜm relatiōeꝫ Auguſti. qui non eſt accidens. quia non eſt mutabi lls. Unde Augꝰ. in. v. lib̓. de trini. ait. Ni hil in deo ẜm accidens dicit̉. qꝛ nihil ei ac cidit. Nec tamen omne quod dicitur: ẜm ſubſtantiaꝫ de deo dicitur. In rebus crea tis atqꝫ mutabilibus quod non ẜm ſubſtā tiam dicit̉: reſtat̉ vt ẜm accidens dicatur. In deo aūt nihil qͥdem ẜm accidens dicit̉ quia nihil in eo mutabile eſt aut amiſſibile

LI. Nec tn̄ omne quod dicit̉ ẜm ſub̓am dicit̉. Dicit̉ em̄ ad aliquid ſicut pater ad filium: ⁊ filius ad patrem. qd̓ non eſt accidens. qꝛ ⁊ ille ſꝑ eſt pater. ⁊ ille ſꝑ eſt filius. ⁊ ita ſꝑ. qꝛ ſꝑ natus eſt filius. nec cepit vnqͣꝫ eē filiꝰ Ꝙ ſi aliquando eſſe cepiſſet. aut aliqn̄ deſi neret eſſe filius. ẜm accides diceret̉. Et qꝛ pater non dicit̉ pater: niſi ex eo ꝙ eſt ei filiꝰ ⁊ filius non dicit̉ filius: niſi ex eo ꝙ habet patreꝫ. non ẜm ſubſtantiam hec dicuntur: ſed ad inuiceꝫ iſta dicunt̉. neqꝫ tn̄ ẜm acc dens. qꝛ ⁊ ꝙ dicit̉ pater: ⁊ ꝙ dicitur filiꝰ. ⁊ eternū atqꝫ incommutabile eſt eis. Ecce aꝑte his ꝟbis oſtendit̉ q̄dam dici de deo ẜm ſb̓am. quedam ẜm relationem. nihil tn̄ ẜm accidens. Oſtendit̉ etiam ꝓpͥetas pa tris eſſe ꝙ habet filiū. ⁊ ꝓprietas filij ꝙ ha bet patrem. Ideoqꝫ cum dixit eternū ⁊ in cōmutabile eſſe quod pater dicit̉ ⁊ quod fi lius dicit̉. ita intelligi voluit.i. ꝓprietas qͣ pater eſt pr̄. ⁊ ꝓpͥetas qua filius eſt filius: eterna eſt ⁊ incōmutabil̓. qꝛ ⁊ pr̄ ſꝑ pr̄. ⁊ fi Hylariꝰ ꝓpͥe lius ſꝑ filius. Un̄ ⁊ Hylarius ꝓpͥetates tates pr̄is et ſonarū aſſignans in. xij. li. de tri. ait. Si ſꝑ filij determi patri ꝓprium eſt ꝙ ſꝑ eſt pr̄. neceſſe eſt ſꝑ f lio ꝓpriū eſſe vt ſꝑ eſt filiꝰ. Ubi em̄ ſꝑ pat̓ eſt: ſꝑ ⁊ filiꝰ eſt. gͦ qͥ non ſꝑ pr̄ e ſt. non ſꝑ ge nuit. Item in eodē. Nato deo: manifeſtuꝫ eſt ꝓpum eſſe quod filius eſt. Quare dicat̉ eſſe ꝓpriū vnigeni ti ꝙ eſt filiꝰ dei. cum etiam homi nes ſint filij dei. Hic queritur quo modo dicat̉ ꝓprium nato deo ꝙ ē dei filiꝰ vel genitus ex deo. cum etiam homīes fili dei dicant̉ ⁊ ſint. ẜm illud. Filij excelſi om nes. Et ad Moyſen de populo iſrael dn̄ꝫ ait. Filius meus pͥmogenitus iſrael. Sed magna eſt diſtantiaʳ. Homines em̄ filij dei ſunt factura: non natiuitatis proprietate. Deus autē filius originis ꝓ ꝓprietate filiꝰ eſt: ⁊ veritate natiuitatis: non factura vel adoptione. ⁊ illi qͥdem ante ſunt qͣꝫ filij dei ſunt. Fiunt em̄ filij: non naſcuntur filij dei Unde Hylarius ſolum deum natum origi Hilarij auto. nis ꝓprietate dei filium oſtendēs inter ip ritate confir ſum ⁊ homines filios dei euidentiſſime di mat ſolutōꝫ. Aꝑta diſtin ſtinguit in. xij. li. de trini. ita dicens. Vero ctio int̓ deuꝫ deo patri qͥ ex deo naſcit̉ vere filius eſt. et filiū. ⁊ hoīm nos qͥdem filij dei ſumus: ſed ꝑ facturam. filios. qꝛ ille natꝰ filiꝰ. h Fuimus em̄ aliqn̄ filij iracūdie. ſed filij dei facti filij. ꝑ adoptionem effecti ſumus potius qͣꝫ na ſcimur. ⁊ qꝛ omne qd̓ fit anteqͣꝫ fiat nō fuit. Nos cum filij nō fuiſſemus: efficimur. An̄ em̄ filij non eramus: ſed ꝑ gr̄aꝫ facti ſumꝰ: non nati neqꝫ generati: ſed acqͥſiti. Acqui ſiuit em̄ nos deus ſibi. ⁊ ꝑ hoc dicitur nos genuiſſe. Genuiſſe em̄ deum filios: nūqͣꝫ cū pprietatis ſignificatione cognoſcimꝰ dici. Ex adoptione enim homo factus eſt filiuſ dei: non ex generatione: neqꝫ ei ꝓprietas ē ſed nuncupatio. ac ꝑ id non vere filius eſt. qꝛ nec ꝓprie natus dicit̉. nec ſꝑ fuit filius. Unigenitus aūt deus nec fuit aliqn̄ non fi lius. nec fuit aliqͥd an̄qͣꝫ filius: nec qͥcqͣꝫ ip ſe niſi filius. Atqꝫ ita qui ſemꝑ eſt filius. na ſcibilitatis ꝓprietate ac veritate filius eiꝰ eſt ſolius qͥ genuit. ⁊ ille tm̄ qui genuit pat̓ ip̄ius eſt. qꝛ ſicut ille filius origine. ita ille pater generatiōe. Ꝙ hō dicit̉ filius trinitatis. et tri nitas pōt dici pr̄ hoīm. Homo vero qui fi lius dei eſt factura: non tm̄ pr̄is: ſꝫ ⁊ filij et ſpūſſancti filiꝰ eſt.i. totiꝰ trinitatis. ⁊ trini tas ip̄a pater eius dici pōt. Un̄ Augꝰ. in Auguſti v. libro de tri. dicit. Non pōt dici trinitas pater: niſi forte tranſlatiue ad creaturaꝫ ꝓ pter adoptionē filiorū. Qd̓ em̄ ſcriptū eſt. Audi iſrl̓. dn̄s deus tuus deus vnus eſt. Non vtiqꝫ excepto filio aut ſpirituſancto oportet intelligi: quē vnū dn̄m deū noſtrū recte dicimꝰ. etiam patrem nr̄m ꝑ gratiam ſuam nos regenerantē. De hoc etiam Hy? Hylarius. larius in ſexto libro de trini. ait. Omnibus ꝑ fidem deus pater eſt. quibus eſt pater. per eam fidem Ieſum chriſtum dei filiū cō fitemur. Ecce oſtenſum eſt quare ꝓprium dicatur eſſe dei nati ꝙ filius eſt. quia.ſ. ip̄e ſolus natus proprie dicitur. Vnde Hyla rius in li. iij. de trini. ait. Dn̄s dicens clari fica filium tuum. non ſolo nomīe conteſta tus eſt ſe eſſe filium. ſed ⁊ ꝑprietate. Nos filij dei ſumus. ſed non tal̓ hic filiꝰ. Hic em̄ verus ⁊ ꝓprius eſt filius origine: non ad optione. veritate: nō nuncupatione. nati uitate non creatione. Ꝙ ſpirituſſanctus proprie dicitur donum dei. qꝛ ꝓprietate eſt donū vt filius natiuitate. et vtroqꝫ mo do dicitur relatiue et ẜm eandem relationem.

DI. Ita etiaꝫ de ſpūſa cto dicendū eſt qui ꝓpͥe dicit̉ donū dei. cū tn̄ ⁊ alia plura ſunt dona dei. Sꝫ ſpūſſan ctus ita ꝓpͥetate mutabili ⁊ eterna donum eſt. ſicut filius ꝓpͥetate eſt filiꝰ. Eo enim d̓r donum quo ſpūſſanctꝰ. ⁊ vtroqꝫ vtiqꝫ no mīe relatiue d̓r. Eadēqꝫ relatiōe d̓r ſpūſſā ctus ⁊ donū. licet ip̄a relatio nō appareat ī hͦ noīe ſpūſſanctꝰ: ſicut in hͦ nomīe donuꝫ Auguſti. Un̄ Augꝰ. in. v. li. de tri. ait. Spūſſctūs qͥ nō eſt trinitas: ſꝫ in trinitate intelligit̉. ī eo ꝙ ꝓpͥe d̓r ſpūſſanctꝰ relatiue d̓r. cū ⁊ ad pa trem ⁊ ad filiū refert̉. qꝛ ſpūſſanctꝰ ⁊ pr̄is ⁊ filij ſpūs eſt. Sꝫ ip̄a relatio nō apparet in Quid ſit ſpi hͦ noīe. Apparet aūt cū d̓r donū dei. Donū rituſſanctus. em̄ eſt patris et filij. qꝛ ⁊ a pr̄e ꝓcedit ⁊ a fi lio. gͦ ſpūſſanctus ineffabil̓ q̄dam pr̄is filij qꝫ cōmunio eſt. Et ideo fortaſſe ſic appella tur vt iam diximꝰ. nec iterare piget. qꝛ pr̄i ⁊ filio pōt eadem appellatio cōuenire. Naꝫ hoc ip̄e ꝓprie d̓r: qd̓ illi cōit̓. Quia etiam pr̄ ſpūs. ⁊ filius ſpūs. ⁊ pr̄ ſanctꝰ. ⁊ filiꝰ ſā ctus. Vt gͦ ex noīe qd̓ vtriqꝫ conuenit vtri uſqꝫ cōmunio ſignificet̉. vocat̉ donū am borum ſpūſſanctus. Ecce habes qͣre ſpiri tuſſanctus ꝓprie dicat̉ donū. ⁊ ꝙ relatiue d̓r. ſiue donū. ſiue ſpūſſanctꝰ. Et ꝙ nomen ſibi ꝓpriū teuet: qd̓ cōiter pr̄i ⁊ filio ꝯueīt: ſed diuiſim. Et eſt ſciendū qꝛ cū pr̄ vl̓ filiꝰ dicit̉ ſpūs ſiue ſanctus neutrū relatiue d̓r. ſed ẜm ſub̓am. An pr̄ vel filius vel trinitas ipſa. poſſit dici ſpūſſanctus. Hic queri pōt vtꝝ pat̓ vel filius: vel etiam ip̄a trinitas poſſit dici ſpūſſanctus. ſicut diſiunctim d̓r ⁊ ſpiri Auguſti tus ⁊ ſanctus. De hoc Augꝰ. in. v. lib̓. de tri. ſic ait. Trinitas nullo mō pōt dici filiꝰ. ſpūs ꝟo ſanctus pōt qͥdem vniuerſalit̓ di ci ẜm id qd̓ ſcriptū eſt. Qm̄ deus ſpūs eſt. Itaqꝫ pater ⁊ filiꝰ ⁊ ſpūſſanctus. quoniaꝫ vnus deꝰ eſt. ⁊ vtiqꝫ deꝰ ſanctꝰ eſt. pōt ap pellari trinitas ⁊ ſpūſſanctuſ. Sed tn̄ tunc ſpūſſanctꝰ relatiue nō dicet̉: ſꝫ ẜm eſſentiaꝫ qꝛ ꝓprie ſpūſſanctꝰ qͥ nō eſt trinitas: ſed in trinitate dicit̉ relatiue. Quidā putāt ſpūmſanctū nō dici relatiue ad pr̄em et filiū. quia nō viciſſim reſpondent ſibi vocabu la ſed falſo. XXVI Quidam tamē pu tant ſpūmſanctū vl̓ donū non dici relatiue ad pr̄em vel ad filiū. Si em̄ inqͥunt hͨ relati ue ad ſe dicūt̉: ſuis inuicem ſibi reſpondēt vocabulis. vt ſicut dicit̉ pater filij pater. ⁊ filius patris filius. ita dicat̉ pater ſpūſſan cti vel doni pater. ⁊ ſpūſſanctus vel donū patris ſpūs vel donū. Sed non ita ē in om nibus relatiuis. Non em̄ omnia q̄ relatiue dicunt̉: ſuis ad ſe inuicem reſpondent vo Auguſti. cabulis. Vnde Auguſtinus horū elidens opinionem in qͥnto libro de trinitate. Non te moueat inquit quoniā diximus ſpiritū ſanctum non ip̄am trinitatē: ſed eum qui ē in trinitate relatiue dici. licet non ei reſpon deat viciſſim vocabulū eius ad quē refer tur. Dicimus em̄ ſpūmſanctum patris: ſed non viciſſim dicimus patreꝫ ſpūſſancti: ne filius eius intelligat̉ ſpūſſanctus. Item di cimus ſpūmſanctum filij. ſed nō dicimus fi liū ſpūſſancti. ne pr̄ eius intelligat̉ ſpūſſan ctus. In multis em̄ relatiuis hoc ꝯtingit: vt non inueniat̉ vocabulum quo ſibi viciſ ſim reſpondeant. Cum ergo dicimꝰ donuꝫ patris. ⁊ filij. non qͥdem poſſumꝰ dicere pa trem doni aūt filium doni. Sed vt hec vi ciſſim reſpōdeant: dicimꝰ donū donatoris ⁊ donatorē doni. qꝛ hic potuit inueniri vſi tatum vocabulū. illic nō potuit. Donuꝫ g donatoris: ⁊ donator doni cū dicimus: re latiue vtrūqꝫ ad inuicem dicimꝰ. donator tn̄ non fuit deus niſi ex tꝑe. cum ſpūſſanct ſit donum etiam ab eterno. Iſta eſt diſtinctio viceſimaſexta. In qua magiſter ꝑacto tractatu de diuinis nomini bus: incipit agere de ꝓprietatibus ip̄aꝝ ꝑſonarum: a quibus nomina imponunt̉. Circa quod tria facit. Nam pͥmo oſtendit ꝓpoſitum.ſ. que ſit illa proprie tas. Secundo mouet queſtionem quandaꝫ circa di cta ⁊ ſoluit eam. Tertio ꝓponit aliam queſtionem quam diſcutit. Primū facit a pͥncipio diſtinctōis vſ qꝫ ibi. Hic queritur quomodo. Secundū ab inde v qꝫ ibi. Hic queri poteſt. Tertiū ꝟo ab inde vſqꝫ ad finem diſtinctiōis. In ſpēali ſententia mgr̄i ſtat ī tri bus ꝓpoſitionibus. quarum pͥma eſt hec. Nomina ꝓprietates ꝑſonales ſignificantia nūꝙͣ accidentali ter: ſed tm̄ relatiue p̄dicantur. Huiuſmodi ꝟo noīa ſunt paternitas. filiatio. proceſſio. genuiſſe. natum eſſe: generatio. natiuitas. pater. filius ⁊ ſpūſſanctꝰ. ⁊ huiuſmodi. Hanc ꝓpoſitionem magiſtet ꝓbans p̄mittit pͥmo ꝙ hoc nomen hypoſtaſis in pͥmitiua ec cleſia a catholicis illibenter in vſum de diuinis aſſu mebatur. non quia diuinis non conueniebat̉. ſed qꝛ ſumptum ꝓ ſuppoſito ſubſiſtente in natura diuina optime congruit. ſed eo quia heretici abutebantur: ſumentes ipſum pro eſſentia. ⁊ ſic ſimplices ꝑ ipſum decipiebant. Secundo ſubdit que ſint proprietates perſonales de quibus vult agere dicens. ꝙ qꝛ nor eſt proprietas patris inꝙͣtum pater ꝙ ip̄e non ſit na

AL tus. ſed certe ꝙ generat. Et ꝓprietas filij eſt nō ꝙ non generet̉. ſed certe ꝙ ſit generatus vel genitus. Et ꝓprietas ſpūſſancti eſt nō ꝙ ip̄e ſit natus vel ꝙ generat. ſed ꝙ a pr̄e ⁊ filio ꝓcedat. Un̄ ꝓpͥetas ꝑ ſonalis patris eſt generare. filij generari. ſpirituſſā cti ꝓcedere vel ſpirari. He autem ꝓprietates ſunt relationes quedam: quibus ꝑſone ad ſe inuicem re late diſtinguunt̉. ⁊ illis nominibus nominant̉ pater nitas. filiatio. ſpiratio. ⁊ nomina ꝑſonaruꝫ. ſicut p ter ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus a ſeip̄is ſumuntur. Tertio on̄dendo nomen p̄dicatiōis horū noīm: ſubiūgit ꝓ bationem ꝓpoſitiōis p̄dicte dicens. ꝙ hmōi tm̄ rela tiue ⁊ nō accidentalit̓ p̄dicant̉. eo ꝙ ſꝑ ad aliqͥd eter ne ⁊ incōmutabiliter dicunt̉. Et hoc ꝓbat mgr̄ au toritate beati Auguſtini que habet̉..iij. c. huiꝰ diſtī ctionis. Secunda ꝓpoſitio eſt hec. Sola ſecunda ꝑ ſona in deitate ꝓprie dicit̉ filius dei. ⁊ tertia ꝓprie dicitur donum dei. Hanc propoſitionem magiſter ī ſinuans in textu querit. Quomō hoc ſit verū ꝙ eſſe filium dei ſolum ſit ꝓprium ſecunde in deitate perſo ne: cum tn̄ ſepius inueniat̉ in ſcriptura ꝙ hoīes no minent̉ filij dei. Ad quod rn̄det mgr̄. ꝙ licet īuenia tur ſcriptū ꝙ homines ſunt filij dei. hoc tn̄ nō eſt ni ſi ꝑ gratiam vel ꝑ gratuitam adoptionē. ⁊ nō ꝑ ge nerationem naturalē. vt homīes ſunt filij ſolum per tꝑalem factionē: non ꝑ generationē. ſicut eſt ſecūda ꝑſona in deitate. Et eſt etiam alia differētia. Nā cuꝫ dicit̉ ꝙ homo ſit filius dei. ibi ly deus non ſupponit ſolū ꝓ ꝑſona patris. Sil̓r dicit de ſpūſancto. ꝙ eſſe donū ſit ſpūſſancti ꝓprium. qꝛ licet ml̓ta ſint dei do na. nulli tn̄ illorū conuenit eſſe donū eternū. ſicut ſpi rituiſancto bn̄ cōuenit: qͥ eſt donū dei eterna ꝓceſſi on: ſicut filius dei eterna generatiōe. ⁊ ſicut filius ꝑ generationē refert̉ ad pr̄em. ita ſpūſſanctꝰ ꝑ ꝓceſ ſionem refert̉ ſeu relatiue d̓r ad pr̄em ⁊ filiū. que qͥ dem relatio licet non apparet aꝑte in hoc nomīe.ſ. ſpūſſctūs. manifeſte tn̄ apparet in hoc noīe donum. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Quāuis hoc nomen.ſ. ſpi rituſſanctus tertie ꝑſone diuine ſpēalit̓ appropͥatur eo tn̄ omēs tres ꝑſone qn̄qꝫ cōmuniter nominātur. Hanc ꝓpoſitionem ꝓbans magiſter querit. Vtruꝫ ſicut q̄libet ꝑſonarum pōt dici ſpūſſanctꝰ. an etiam ita tota trinitas pōt dici ſpūſſanctus? Et reſpondet ad hoc autoritate. b. Augu. dicētis. ꝙ tam pater ꝙͣ filius ꝙͣ etiā tota trinitas poſſet dici ſpūſſanctꝰ. cun q̄libet iſtarū ſit ſpūs ⁊ ſanctus. ⁊ etiam tota trinitas ſit ſpūs ⁊ ſancta. Sed qn̄ aut pat̓ aut filius aut tota trinitas dicit̉ ſpūſſanctus. tunc ſpūſſanctꝰ nō eſt no men ꝓpͥum ꝑſonale neqꝫ relatiuum. Pro quo notā dum ꝙ ſpūs pōt accipi duplicit̓. Uno mō ꝓut dicit̉ a ſpiritualitate. ⁊ tunc dicit̉ eſſentialiter. ⁊ conuenit cuilibet ꝑſone: ⁊ etiam trinitati. Alio mō vt dicitur a ſpiratione. ⁊ tunc dicit̉ relatiue. ⁊ conuenit ſolum tertie ꝑſone. Similiter lyſpūſſanctus poteſt accipi ꝓ duabus diſtinctionibus diſtinctis. ⁊ tunc cōuenit tam patri ꝙͣ filio ⁊ ſpūiſancto. ⁊ etiam toti trinitati. Uel poteſt accipi pro vna ſola dictione. ⁊ ſic conue nit ſoli tertie perſone in trinitate. Vltimo magiſter excludit errorem quorūdam dicentium ꝙ iſti termi ni ſpūſſanctus ⁊ donum non ſunt nomina ꝑſonalia tertiam ꝑſonamin diuinis ſignificantia. eo ꝙ non di cerentur relatiue ad hos terminos.ſ. pater ⁊ filius. Quod ꝓbant per hoc. qꝛ non poteſt dici. pater eſt ſpūſſancti pater. ⁊ ſimilit̓ non poteſt dici. filiꝰ eſt ſpi rituſſancti filiꝰ. qꝛ al̓s ſequeret̉ ſpūmſanctū filium ge nuiſſe. qd̓ falſum eſt. Magiſter reſpondet nō obſtan te ꝙ pater ⁊ ſpūſſanctus ſeu donū ſibi inuicem non reſpondent vocabul̓. nihilominus dicunt̉ relatiue. qꝛ in his oportet magis acciꝑe voc abula ẜm ſenſuꝫ relationis ꝙͣ ẜm ſonum vocis. vt ſic dicat̉. Spūſſan c̓tus eſt ſpiratoris ſpūſſanctus. ⁊ donuꝫ eſt datoris donū. ſicut etiā dicit̉ in creatis. Caput eſt capiti ca put. ⁊ ala alati ala. igit̉ ⁊c̄. An eaſdē ꝓprietates aſſignēt Au guſtinꝰ et Hylarius. et an iſte ſint que dicunt̉ paternitas et filiatio ⁊ ꝓceſſio. DI. XX IC QueTI Pol. vi Utrum ꝓprietates quas Hyla rius ſupra aſſignauit.ſ. ꝙ pater ſemꝑ eſt pat̓. ⁊ filius ſemꝑ eſt filius: ſint il le eedem ꝓprietates quas Auguſtinus ſu perius diſtinxit dicens ꝓprium eſſe patris ꝙ genuit filium. ⁊ ꝓprium filij ꝙ genitꝰ eſt a patre. ⁊ ſpūſſancti ꝙ ab vtroqꝫ procedit. Ac deinde vtrum ⁊ iſte ſint ille que dicun tur paternitas. filiatio. proceſſio. Uideꝰ Ꝙ nō viden tur ꝙ non ſint eedem ꝓprietates quas po tur eedē pro nit Hylarius. ⁊ ille quas ponit Auguſti. prietates qͣs Si em̄ eedem ſunt. idem̄ eſt ergo pr̄i eē pa ponit hyla trem: ⁊ genuiſſe filium. quod vtiqꝫ quidaꝫᶠᵐᵍ ⁊ ªʰ8ꝰ. concedunt. Si autem hoc eſt. cui ergo con uenit vt ſit pater: ei conuenit genuiſſe filiū. Natura ergo diuina ſi pater ē genuit filiū. Si ꝟo non genuit: pater non eſt. Sꝫ quis audeat dicere. aut ꝙ ip̄a genuit filium. aut ꝙ ip̄a pater non ſit. Si autem ip̄a pater eſt nec filium genuit. Non eſt ergo idem dice re aliquid eſſe patrem ⁊ gignere filium. Et ita non videtur vna eademqꝫ eſſe proprie Rn̄ſio vbi oſtendit eaſdem eſſe ꝓ prietates. Ad quod ſin e pre iudicio aliorū dicimus. ꝙ eaſdē ꝓpͥetates Quō ſint in notauit vterqꝫ: licet diuerſis ꝟbiſ. Qd̓ em̄ telligēda p̄di Hylarius ait ita intelligi debet. Propriuꝫ cta ꝟba hy patris eſt ꝙ ſemꝑ pater eſt. id eſt ꝓprietasˡarij. patris eſt qua ſemꝑ pater eſt. Semꝑ vero pater eſt. qꝛ ſemꝑ genuit filiū. Ita ⁊ ꝓpriū filij eſt ꝙ ſemꝑ filius eſt.i. ꝓprietas filij eſt qua ſꝑ filius eſt. Filius ꝟo ſemꝑ eſt. quia ſemꝑ genitus eſt. Ergo ꝓprietas qua pat̓ pater eſt. eſt quia ſemꝑ genuit: Et hec ea dem dicit̉ paternitas vel generatio. Et ꝓ prietas qua filius ſemꝑ eſt filius. qꝛ ſemꝑ genitus eſt a patre. ⁊ hec eadem dicit̉ filia tio vel genitura. vel natiuitas. vel origo. vel naſcibilitas. Sic ⁊ ꝓprietas qua ſpiri

DI. tuſſanctus eſt ſpūſſanctus vel donum eſt. qꝛ ꝓcedit ab vtroqꝫ. ⁊ hec eadem dicit̉ ꝓ ceſſio. In p̄miſſis gͦ locutionibꝰ eedē ſigni ficate ſunt ꝓprietates. Quō non eſt omnino idem dicere eſſe pr̄em et genuiſſe vel hr̄e filiuꝫ ita ⁊ de alijs. Nec tamen videỉ Hec noīa guins ⁊ ſpūtⁿobis omnino eſſe idem dicere aliquid eſſe ſanctꝰ nō tm̄ pr̄em ⁊ genuiſſe filiū. vel aliqͥd eſſe filiuꝫ: ⁊ relatōes. ſed habere pr̄em. vel eſſe ſpūmſanctū ⁊ proce etiā hypoſta dere ab vtroqꝫ. alioqͥn pater non eſſet no ſes ſignificā men hypoſtaſis.i. ꝑſone: ſed ꝓpͥetatis tm̄. ſimilit̓ filius ⁊ ſpūſſanctus. Et ita non per tria nomīa ſignificarent̉ tres ꝑſone. Idee qꝫ dicimus: qꝛ patris nomē non tm̄ reſatio nem notat: ſed etiā hypoſtaſim.i. ſubſiſten tiam ſignificat. ita ⁊ filius ⁊ ſpirituſſanctꝰ Relationum Relationuꝫ ꝟo vocabula.ſ. paternitas ꝟo vocabula filiatio. proceſſio. vel gignere vel gigni. ꝓ ſunt pat̓nitaſ ſiliatio. ꝓceſ cedere. ip̄as tm̄ relationes: nō hypoſtaſes ſio. nec ꝑſo. ſignificant. ſiue habere filium: ⁊ hr̄e patrē nas ſignificāt vt verbi gratia. Cum dicimus. deus ē pa Quid intel gat̉ cū d̓r. ſcꝫ fer. nomine patris ⁊ relationem notamus. deꝰ ē pr̄ ⁊ deꝰ ⁊ diuinam hypoſtaſim ſignificamꝰ. vt ſit ī eſt filiꝰ. ⁊ deꝰ telligentia talis. Deus vel diuina eſſentia eſt ſpūſſanctꝰ eſt pater. id eſt ille qui genuit. id eſt hypo ſtaſis que habet filium. Sil̓r deus ē filius. id eſt hypoſtaſis genita vel habēs patreꝫ. Ita etiam deus eſt ſpūſſanctus.i. hypoſta ſis ꝓcedens ab vtroqꝫ. ſiue ille qui ꝓcedit Quid intelli Cum ꝟo nomina relationū ponimus ī gat̉ cum dicit̉ deꝰ genuit. et p̄dicatis: notiones ip̄as tm̄ ſignificamus. deꝰ genitꝰ eſt. non hypoſtaſes. vt cum dicimus. deus gͦ nuit.i. habet filium. ⁊ deus genitus eſt. id eſt habet pr̄em. Et tunc oportet intelligi ī ſubiectis hypoſtaſes tm̄. nō eſſentiā que il lis ꝓpͥetatibus determinant̉. Ꝙ ꝓprietates determinant hypo ſtaſes. non ſubſtantiam. id eſt naꝫ turam. Ille enim proprie tates ſingule ſingul̓ ꝓprie conueniūt per ſonis. ⁊ ꝑ eas perſone determinant̉: ⁊ a ſe inuicem differunt: ſed a ſe non ſecedūt. Un̄ Io. dam̄. Iohannes Damaſcenus. Non differunt ab inuicem hypoſtaſes ẜm ſubſtantiā: ſed ẜm characteriſtica idiomata. id ē determi natiuas ꝓprietates. Characteriſtica ꝟo.i. XXVII determinatiua ſunt hypoſtaſeon. ⁊ non na ture. etem̄ hypoſtaſes determinant. Item eſſe quidem intemporaliter ⁊ eternalit̓ dici mus diuinam verbi hypoſtaſim ſimplicē: omnia habentem que habet pater. vt eius homouſion. id eſt conſubſtantialem: nati uitatis modo ⁊ habitudine a paternali hy poſtaſi differentem. nunqͣꝫ ꝟo a paternali ꝓicdiſtiguū. hypoſtaſi ſecedentem. Idem apertius exꝰ tur ꝓpͥetates pͥmens ꝑſonales ꝓprietates in eodem ait. aꝑte. Differentiam hypoſtaſeon. id eſt ꝑſonarū in tribus ꝓprietatibus. id eſt paternali et filiali ⁊ ꝓceſſibili recognoſcimus. Inſeceſ ſibiles autem ip̄as hypoſtaſes ⁊ indiſtabi les inuicem. ⁊ vnitas quidem inconfuſibi liter. Tres em̄ ſunt ⁊ ſi vnite. diuiſas autē indiſtanter. Etenī ſingula ꝑfecta eſt hypo ſtaſis. ⁊ ꝓpriam ꝓprietatē.ſ. exiſtentie mo dum ꝓprium poſſidet. ſed vnite ſunt ſb̓ſtā tia. ⁊ non diſtant neqꝫ ſecedunt a paternali hypoſtaſi. Ecce hic habes diſtinctas tres illas ꝓprietates: que ſupra diuerſis ſignifi cate ſunt modis. Ꝙ ſunt alia noīa ꝑſonarū eaſdē. j prietates notātia.ſ. genitus. geni tor. verbum. imago. Hic non eſt preter mittendū: ꝙ ſicut pr̄ ⁊ filiꝰ ⁊ ſpūſſanctꝰ no mina ꝑſonarū ſunt. ⁊ ꝓprietates perſona les deſignāt. ita etiā ſunt ⁊ alia nomīa per ſonarū.i. que ip̄as ꝑſonas ſignificāt. ⁊ ea rum ꝓprietates denotant. ⁊ eaſdem quas ⁊ noīa p̄dicta. Vnde ⁊ relatiue dicūtur.ſ. genitor. genitus. verbum. imago. Un̄ Au Auguſti. guſti. in. v. li. de trini. ait. Uidendū eſt in quit hoc ſignificari cum dicit̉ ingenitꝰ. qd̓ ſignificat̉ cum dicit̉ filius. Ideo em̄ filius quia genitus. ⁊ quia filius vtiqꝫ genitus Sicut aūt filius ad patrem: ſic genitus ad genitorem refertur. ⁊ ſicut pater ad filium: ita genitor ad genitum. Idem in ſexto lib̓. de trinitate. Verbum quidem ſolus filius accipitur. non ſimul pater ⁊ filius tāqͣꝫ am bo ſint vnum verbum. Sic enim vbum dicitur quomodo imago. non auteꝫ pater De noīe ꝟbi ⁊ filius ſimul ambo imago. ſed filius ſolus ⁊ imaginis eſt imago patris: quemadmodū et filius Idem in.vij. libro de trinitate. Verbū ẜm ꝙ ſapientia eſt ⁊ eſſentia. hoc eſt quod pa ter. ẜm ꝙ verbum: non hoc eſt quod pat̓. quia verbum non eſt pater. ⁊ verbum rela tiue dicitur: ſicut filius. Item in eodem.

LI. Ꝙ nō eo ver Sicut filius ad patrē refert̉. ita ⁊ ꝟbuꝫ bū dicit̉ quo ꝗd eum cuius eſt vbum refert̉ cum dicitu ſapīa. ꝟbum. Et ꝓpterra non eo ꝟbo quo ſapiē tia dicit̉. quia ꝟbum non ad ſe dicit̉. ſꝫ tm̄ relatiue dicit̉ ad eum cuius eſt v̓bū. ſicut filius ad patrem. Eo quippe eſt filius quo ꝟbum. ⁊ eo eſt verbum quo filius. Sapi entia ꝟo quo eſſentia. ⁊ ideo quia pater et filius ſunt vna eſſentia ⁊ vna ſapiētia. Itē in eodem. Non ē pater ip̄e verbū ſicut nec Quo dicitur filius nec imago. Quid aūt abſurdius qͣꝫ ꝟbuꝫ. ⁊ quo imaginem ad ſe dici. Idem in. v. Dicit̉ re latiue filius. relatiue etiā dicit̉ vbū ⁊ ima filius. go. ⁊ in omībus his vocabul̓ ad patreꝫ re fert̉. Nihil aūt horū pater dicit̉. Breuiter ſummam colligit intelli gentie p̄dictorū. Aꝑte oſtenſum eſt ꝙ ſicut filius vel genitus relatiue dicit̉ ac patrem. ita ꝟbū ⁊ imago. Et ꝙ eo dicitur ꝟbū ſiue imago quo filiꝰ.i. eadē ꝓpͥetate ſi ue notione dicit̉ ꝟbum ⁊ imago qua filiꝰ ſed non eo quo ꝟbum dicit̉ ſapientia vel eſſentia. quia non notione qua dicit̉ ꝟbuꝫ dicit̉ ſapientia. Nam ſapīa dicit̉ ẜm eſſen tiam. non ẜm relationē. General̓ regl̓a eorū que ad ſe. et eorū que relatiue dicūt̉. quicqͥd enī ad ſe ſil̓ ambo dicunt̉. ſed non ita in p̄dictis relatiuis. Et eſt hic aduerte da quedam generalis regula eoruꝫ que ad ſe. ⁊ eorū que relatiue dicuntur de patre et Auguſti. filio. Quicquid enim ad ſe dicuntur. vt ait Augꝰ. in. vj. libro de trinitate. non dicitur alter ſine altero. id eſt quicquid dicuntur quod ſubſtantia eorum oſtendat: ambo ſi mul dicuntur. Ergo nec pat̓ eſt deus ſine filio. nec filius ſine patre. ſed ambo ſil̓ deꝰ ſed non ambo ſimul pater: non ambo ſiml̓ filius: vel ꝟbum vel imago. An ẜm ſubſtantiā dicat̉ deus de deo. et hmōi. Hic queritur cum dicitur. deus de deo. lumen de lumine. et hmōi. vtrum dicant̉ ẜm ſubſtantiā. Nam ẜm relationē conſtat iſta non dici. Si ꝟo ẜm ſub̓am dicuntur ſimul ambo.ſ. pater ⁊ filius. poſſunt dici deus de deo. lumen de lumine ẜm predictam regulam. Ad qd̓ Reſpōſio vbi dicimus. qꝛ licet deus ẜm ſubſtantiā dica noīa ſubſtan tie dicunt̉ ali tur. ⁊ lumen. ⁊ ſapientia ⁊ hmōi. ⁊ nūqͣꝫ re qn̄ poni ꝓ p latiue accipiant̉. aliquando tn̄ pro relati ſonis. uis.i. ꝓ ꝑſonis: ſed non relatiue accipiunt̉ vt cum dicit̉. deus genuit deū. alteruꝫ pro patre. alterum pro filio ponimus. ſimiliter cum dicit̉. deus de deo. lumen de lumine. In alijs qͦꝫ locutionibus ſepe reperiuntur nomina eſſentie ad ſignificationē ꝑſonarū deducta. vt cum dicit̉. deus natus. deus mortuus. deus paſſus. vbi filiꝰ tm̄ ſignifi catur. Ita ⁊ de ſolo filio intelligit̉. cum di Auguſti. citur deꝰ de deo. ⁊ hmōi. Un̄ Augꝰ. que rens quō hmōi dicant̉ in. vij. li. de tri. ait. Quomodo deus de deo. lumen de lumine dicitur? Non enim ſimul ambo deꝰ de deo ſed ſolus filius de deo.ſ. patre. nec ambo ſi mul lumen de lumine. ſed ſolus filiꝰ de lu mine patre. e tantū ẜm nomen ſubſtantie di citur illud de illo. non ẜm nomīa ꝑſonarum. Et eſt ſciendum qͣ ẜm nomina ſb̓e tm̄ dicit̉ illud de illo. licet ibi illa nomina ſb̓am nō ſignificent. Scd̓m ꝟo eadem nomīa ꝑſonarū: nūqͣꝫ dicit̉ illd̓ de illo: ſicut ꝟbum de ꝟbo. vel filius de fi lio. qꝛ hmōi noīa diuerſis ꝑſonis cōuenire non pn̄t. Quod Augꝰ. licet obſcure in eo/ Auguſti. dem li. ita dicit. hoc ſolū de eis dici nō po teſt illud de illo qd̓ ſil̓ ambo non ſunt.i. illo ſolo noīe nō poſſumꝰ vti ad oſtendendum vnū de vno. qd̓ ſil̓ ambobus non cōuenit. Sicut ꝟbū de vbo dici nō pōt. qꝛ nō ſiml̓ ambo verbum. nec imago de imagine. nec filius de filio. qꝛ non ſimul ambo filius vel Ꝙ noīa ſub imago. Et ſicut noīa ſb̓e aliqn̄ intelligētiā ſtantie raliqn̄ ꝑſonarū diſtincte faciūt. ita etiā interdum trinitatis ītel totiꝰ trinitatis ſil̓. Un̄ Augꝰ. in eodem lib̓. ligentiam ſi ait. In pr̄is noīe ip̄e pat̓ ꝑ ſe ꝓnunciatur. ᵍnincant. In dei ꝟo noīe ⁊ ip̄e pater ⁊ filiꝰ ⁊ ſpūſſan ctus. vt cū dicit̉. Nemo bonus: niſi ſolus deus. qꝛ trinitas eſt vnus deus. Iſta eſt diſtinctio viceſimaſepti ma. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de tribus ꝓpͥetati bus ꝑſonalibus.ſ. paternitate. filiatiōe ⁊ ſpiratione

DI. ẜm ꝙ ſignificantur nomībus ꝓprijs. agit de eiſdeꝫ ẜm ꝙ ſignificāt̉ nomībus alienis. Et tria circa hoc facit. qꝛ primo agit de his ꝓut ſignificant̉ terminis eqͥualentibus ꝑſonalibus. Secūdo agit de eis ꝓut ſignificant̉ terminis eſſentialibus. Primum facit a pͥncipio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Hic non eſt p̄tereūdū. Scd̓m vſqꝫ ibi. Et eſt hic aduertenda. Tertium ab inde vſqꝫ ad finem diſtinctōnis. In ſpēali ꝟo ſentē tia mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quarū prima eſt hec. Omnia vocabula alicui ꝑſone ꝓpria ſignifi cant niſi vnam ꝓprietatem ex parte rei qua illa per ſona ꝓprie diſtinguitur ab alijs ꝑſonis determina tiue. ⁊ ꝓbat̉ ſic. Eadem eſt ꝓprietas que ſignificat̉ iſtis nomībus. pater. paternitas. generatio actius reſpectu pr̄is. Et iſtis filius. filiatio. generatio paſſi ua reſpectu filij. Et iſtis ſpūſſctī ſpiratio paſſiua ⁊ ꝓ cedere ab vtriſqꝫ reſpectu ſpūſſctī. Sꝫ iſtis ꝓpͥetati bus ꝑſone ꝓprie diſtinguunt̉ ab inuicē det̓mīatiue igit̉ oīa vocabula alicui ꝑſone ꝓpͥa ⁊cͣ. Iſtā ſenten tiam mgr̄ ponēs q̄rit: an eadē ꝓprietas ſit q̄ impor tatur nomīe pr̄is. paternitatis. generatiōis actiuę. Et ſil̓r an eadem ſit q̄ importat̉ noīe filij ⁊ filiatiōis generatiōis paſſiue. Quā q̄ſtionem mgr̄ ponēs ſub his ꝟbis querit. Utrū ſit idem eſſe pr̄eꝫ ⁊ genuiſſe filiū. Et vtrū idē ſit eſſe filiū ⁊ natum a pr̄e? Ad qd̓ mgr̄ reſpondens dicit ꝙ licet eadem ꝓpetas ſignifi cetur iſtis nomībꝰ.ſ. eſſe pr̄em ⁊ genuiſſe filium. ſeu pr̄ ⁊ paternitas. hoc tn̄ eſt ſub diuerſis rōibꝰ. Nam nominibꝰ ꝑſonarū cuiuſmodi ſunt pater. filiꝰ ⁊ ſpiri tuſſanctus: ſignificat̉ non ꝓpͥetas tm̄: ſꝫ hypoſtaſis Sed nomībus ꝓprietatū cuiuſmodi ſūt paternitas ⁊ filiatior ſignificant̉ ip̄e ꝓpͥetates ẜm ſe vel actꝰ ip ſarum ꝓprietatum. vt generare. naſci vel generari. Secunda ꝓpoſitio eſt hec. Hec nomīa genitus. ver bum. imago non ſubſtantialit̓ ex parte rei ſeu ad ſe ſed ad patrem dicunt̉ relatiue. Et ꝓbatur ſic. Illa noīa q̄ ꝓprie filio cōueniūt: ⁊ eius ꝑſonalē ꝓprieta tem p̄ciſe expͥmūt: nō ſubſtantialit̓ ſed reſpectiue re ſpectu pr̄is dici pn̄t. ſed iſta noīa ꝟbū imago genit ſunt hmōi. ergo non ſubſtātialit̓ ex ꝑte rei ſeu ad ſe dicunt̉: ſed relatiue ad patrem. Argumentuꝫ tenet ⁊ maior. Sed minor ꝓbatur in textu autoritate. b. Augu. que dicere intendit ꝙ genitus dicit̉ genito ris genitus. ⁊ verbum dicentis ꝟbum. ⁊ imago ima ginati imago. que oīa ſoli filio cōueniūt reſpectu pa tris. ergo minor vera. ⁊ ꝑ conſequēs ꝓpoſitio ꝓbā da. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Solū eſſentialia de pl̓i bus ſil̓ ⁊ de ſeip̄is affirmant̉. Et ptꝫ ꝑ hoc ꝙ bn̄ po teſt dici. Pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus ſunt deus. vel potētia diuīa. ſcīa ⁊ bonitas diuina ſunt deus. Sed nō pōt dici. pr̄ ⁊ filius ſunt pater vel ſunt filius. Un̄ ptꝫ ꝙ ſoluꝫ eſſentialia poſſunt ſil̓ ⁊ pluribus dici. vt dicit ꝓpoſttio ꝓbanda. etiam illa ſolū dicunt̉ de ſe vt lumen de lumīe. deꝰ de deo. qd̓ nō pōt dici de no minibus relatiuis. non em̄ pōt dici pater de patre. aut filius de filio. Qd̓ ꝓbat autoritate. b. Aug. v. de tri. c. v. dicentis. Hoc ſolū de eis dici nō pōt. illd̓ de illo. quod ſimul ambo nō ſunt.i. illo noīe nō poſ ſumus vti ad oſtendendū vnū de vno. qd̓ ſimul am bobus non cōuenit. ſicut ꝟbum de verbo. qd̓ non ſi mul ambo ꝟbum. nec filiū de filio: qd̓ non ſil̓ ambo Et ſubiungit magiſter: ꝙ ſicut illa eſſentialia nomī aliqn̄ intelligentiam diſtinctionū ꝑſonarū faciūt. ita ⁊ interduꝫ totius verba ſimul. qd̓ ꝓbat autoritate Auguſtini li. de tri. c. iij. dicētis. In pr̄is nomīe ip̄e pr̄ ꝓnunciat̉ ꝑ ſe. In dei aūt noīe ⁊ ip̄e ⁊ filiꝰ ⁊ ſpi rituſſanctus. vt cū d̓r. Nemo btūs niſi ſolus deus. qꝛ trinitas eſt vnus deꝰ. Et hec eſt ſnīa mgr̄i in hac diſtinctione in ſpeciali. XXVIII Ꝙ non tantum tres predicte pro prietates ſunt in perſonis. ſꝫ etiaꝫ que alijs ſignificantur nominibꝰ. vt ingenitus. DI. XX Reterea conſi vin. p derari oportet ꝙ non tm̄ tres p̄ dicte ꝓprietates ſiue notiones in ꝑſonis ſunt. verūetiam alie que alijs no tantur nominibus. Nam etiam hoc nomē ingenitus relatiue dicit̉ de pr̄e tm̄. ⁊ aliam deſignat notionem qͣꝫ pat̓ vel genitor. Nō eſt em̄ idem eſſe patrem ⁊ eſſe ingenituꝫ. id eſt non ea notiōe pater dicit̉ qua ingenitꝰ. Pater em̄(vt p̄dictū eſt) dicit̉ ẜm ꝓprieta tem generatiōis. Ingenitus aūt ẜm ꝓprie tatem innaſcibilitatis. Differt gͦ pater a fi lio autoritate generatiōis. differt etiaꝫ pro prietate innaſcibilitatis. id eſt qꝛ ingenitꝰ Un̄ Augꝰ. diſtinguēs inter ꝓpͥetatē qͣ par Auguſti: dicit̉. ⁊ illam qͣ dicit̉ ingenitus in. v. li. de De ingenitis trini. ſic ait. Non eſt hͦ dicere ingenituꝫ qd̓ plana aſſigͣ eſt patrem dicere. qꝛ ⁊ ſi filium nō genuiſſꝫ tio.ſ. qd̓ rela nihil ꝓhiberet dicere eum ingenituꝫ. Et ſi tiue d̓r ⁊ alia eſt notio qua gignat qͥſqꝫ filium: non ex eo ip̄e eſt ingeni d̓r ingenitus tus. qꝛ geniti homines gignūt alios. Non alia qua pat̓ ergo ideo dicit̉ pater: qꝛ ingenitus. Ideo qꝫ cum de deo patre vtrūqꝫ dicat̉. alia no tio eſt qua intelligit̉ genitor. alia qua inge nitus. Genitor em̄ dicit̉ ad genitū. id eſt fi lium. Cum ꝟo ingenitus dicit̉ nō quid ſit ſed qͥd non ſit oſtendit̉. hoc exemplis pla num faciendum eſt. Ꝙ dicit̉ ingenitus: Exēplis vtit̉ hoc oſtēdit̉ ꝙ non ſit filius. ſed genitus et ad hoc oſten ingenitus cōmode dicunt̉. filius aūt latine dendū dicitur. Sed vt dicat̉ infilius. non admit tit loquendi conſuetudo. nihil tamen intel lectui demit̉: ſi dicat̉ nonfilius. quēadmo dum etiā ſi dicat̉ nōgenitus. ꝓ eo qd̓ dici tur ingenitus nihil aliud dicit̉. Ideo non eſt in rebꝰ cōſiderandū qͥd vel ſinat vl̓ non ſinat dici vſus ẜmonis noſtri. ſed qͥs reruꝫ ip̄aꝝ intellectus eluceat. Non ergo iaꝫ Ꝙ tm̄ valet̉ tantū dicamus ingenitū: ſed etiam nonge nō genitꝰ qͣn nitum. qd̓ tm̄ valet. Nūquid gͦ aliud dici. tū ingenitꝰ e tantundē nō mus qͣꝫ nō filiū? Negatiua porro particl̓a filius. nō id efficit: vt qd̓ ſine illa relatiue d̓r: eadē ꝓpoſita ſubſtantialit̓ dicat̉. ſed id tm̄ nega tur quod ſine illa aiebat̉ ſicut in alijs predi camentis. cum dicimus homo eſt. ſubſtā tiam deſignamus. Qui gͦ dicit non homo eſt. non aliud genus p̄dicamenti enūciatr ſed tm̄ illud negat. Sicut gͦ ẜm ſubſtantiaꝫ

LI. aio. hō eſt. ſic ẜm ſub̓am nego cū dico non hō eſt. At ſi tantū valet quod dicit̉ genitꝰ. qͣꝫtum valet quod dicit̉ filius. Tantūdem gͦ valet quod dicit̉ nongenitus. qͣꝫtum va let quod dicit̉ non filius. Relatiue aūt ne gamus dicendo nongenitus. Ingenitus porro quid eſt: niſi nongenitus. Non gͦ re cedi t̉a relatiuo p̄dicamento cum ingenit dicit̉. Sicut enim genitus non ad ſe dicit̉: ſed ꝙ ex genitore ſit. ita cum dicit̉ ingenit non ad ſe dicit̉: ſed ꝙ ex genitore nō ſit oſtē ditur. Utrūqꝫ tamē relatiue dicit̉. Quod Nota ꝙ on̄ aūt relatiue ꝓnunciat̉: non indicat ſubſtā īgenituꝫ ē nō genitū. ſꝫnō tiam. Quāuis ergo diuerſum ſit genitus ⁊ ingenitus. tn̄ non indicat diuerſam ſubſtā ecōuerſo. itiam. qꝛ ſicut filius ad patrem. ⁊ non filius ad non patrem refertur. ita genitus ad ge nitorem. ⁊ nongenitus ad nongenitoreꝫ re ferat̉: neceſſe eſt. Ecce euidenter oſtēdit ꝙ ingenitus relatiue dicit̉. ⁊ de ſolo pr̄e acci pitur. Aliaqꝫ notio eſt qua dicitur ingeni tus. alia qua pater. Atqꝫ tantū valet cum dicit̉ ingenitus: qͣꝫtum nongenitus vel nō filius. An ſicut ſolus pater dicit̉ ingeni tus dici debeat nongenitus. vel nonfilius. Ideo ſolet queri. vtrum ſicut ſolus pater dicitur ingenitus: ita ip̄e ſolus debeat dici nongenitus: ve Opinio quo nonfilius. vt nec etiam ſpūſſanctus poſſit rundam. dici nonfilius vel nongenitus: Quibuſ dam videtur ꝙ pater ſolus debeat dici nō genitus vel nonfilius. Spiritus ꝟo ſctūs ſicut non dicitur ingenitus. ita inqͥunt non eſt dicendus nongenitus vel nonfiliꝰ. De bet quidem dici ⁊ credi ſpūſſanctus non eſ ſe genitus vel non eſſe filius. ſed non debe Aliorum opi dici eſſe nongenitus vel nonfiliuſ. Alijs autem videtur ꝙ cum ſpirituſſanctus non poſſit dici ingenitus. poteſt tamen dici nō genitus vel non filius. Ꝙ autem Auguſti nus ſupra ait: tantum valere cum dicitur ingenitus quantum cum dicitur nongeni tus vel nonfilius: ethymologiam nominiſ oſtendendo cum hoc dixiſſe dicunt. nō ra tione p̄dicatiōnis. Que ſit proprietas ẜm quaꝫ dicit̉ pater ingenitus. Si autem vis ſci re que ſit ꝓprietas ẜm quam dicit̉ pater ī genitus. audi Hylarium ipſam vocantem Hylarius. innaſcibilitatem in. iiij. lib̓. de trinitate ita aientem. Eſt vnus ab vno ſcꝫ ab ingenito genitus. proprietate videlicꝫ in vnoquo qꝫ et originis et innaſcibilitatis. Significa ta ergo in ſcripturis perſonarum intelligē tia et diſtinctio innaſcibilitatis natiuitatiſ qꝫ(ſenſu) ſolitarius deus non eſt opinan dus. Diſcretō ergo vel diſtinctio perſona rum in ſcripturis poſita eſt. in nullo aūt na ture diſtinctio. Arriani nitebātur ꝓbare alterius ſubſtātie pr̄em. alterius filiū. qꝛ il le īgenitꝰ. iſte genitꝰ. quibꝰ rn̄dēs Ambroſiꝰ dixit ſe hoc nomē ī ſcri pturis non legiſſe diuinis. o Illud etiam taceri nō oportet. ꝙ arriani ex eo ꝓbare niteban tur alterius ſubſtantie eſſe patreꝫ. alterius filiū. quia ille ingenitus. ⁊ iſte genitꝰ dicit̉ cum diuerſum ſit eſſe ingenituꝫ ⁊ eſſe geni tum. Vnde Ambro. eorum q̄ſtioni reſpon Ambro. dēs: dicit ſe ī diuinis ſcripturis hoc nomē ſcꝫ ingenitus nō legiſſe. ita inquiēs in. iiij. lib. de ſpūſancto. Cum dudum audierint quidam dicentibus nobis filium dei qͥ ge neratus eſt patri qui generauit inequaleꝫ eſſe nō poſſe. qͣꝫuis ille generatus ſit. iſte ge nerauit. quia generatio eſt nature. aduer ſus quidē illam queſtionem vocē ſibi arbi trātur accluſaꝫ. ſed in tergiuerſatōne dam nabili ī eodē loco veſtigium vertūt vt pu tēt mutatōnē fieri queſtionis mutatōe ſer monis dicentes. Quomodo poſſūt eſſe in genitus ⁊ genitus vnius nature atqꝫ ſub̓e Ergo vt reſpondeam mihi ꝓpoſite q̄ſtio ni: primo oīm in diuinis ſcripturis ingeni tus nuſqͣꝫ īuenio. nō legi. nō audiui. Cuiꝰ gͦ mutabilitatis ſūt hoīes hmōi. vt nos di cāt ea vſurpare q̄ nō ſūt ſcpͥta. cuꝫ ea q̄ ſunt ſcripta dicamus. ⁊ ipſi obijciāt qd̓ ſcriptū non ſit. Nonne ipſi ſibi aduerſantur. ⁊ au toritatem calumnie ſue derogant. Attēde lector qm̄ hoc nomine ingenitus nolebat vti Ambroſiꝰ ꝓpter hereticos. Ita ⁊ nos ſubticere q̄dā oportet ꝓpter calumniantiū inſidias: q̄ catholicis ac pijs lectoribus ſe cure credi poſſunt. Sunt etem̄ quedā que

DI. nō tante ſunt religionis ⁊ autoritatꝭ. vt eis nos oporteat ſꝑ ꝯfitendo ac recipiēdo īſer uire. verū ſilentio aliqn̄ p̄teriri queūt. nec illius tn̄ ſunt ꝑuerſitatis. qͥn cū oportunuꝫ fuerit: eis vti liberū habeamus. An diuerſum ſit eſſe patrem et eſ ſe filium. Preterea queri ſo let cū ſupra dictū ſit. qꝛ alid̓ eſt dicere inge nitū. aliud pr̄em. Et ꝙ diu̓ſum ſit genitꝰ et ingenitꝰ: vtrū ſil̓r diuerſum fit eſſe pr̄em et An̄ſio vbi di eſſe filium: an idem. Ad qd̓ dicimꝰ qꝛ ex ſū eē pr̄em et eodem ſenſu quo dicit̉ diuerſum genitus ⁊ cit eſſe diuer eſſe filiū. ſꝫ n̄ ingenitꝰ. ⁊ quo d̓r non eſſe idem dicere ge patreꝫ eſſe et nitū ⁊ ingenitū. Pōt dici non eſſe idē: ſꝫ di ſiliū eſſe uerſum eſſe pr̄eꝫ ⁊ eſſe filiū. vl̓ eſſe ſpm̄ſan ctum. qꝛ non ea notiōe pr̄ eſt pr̄ qͣ filius eſt filius. vel qua ſpūſſanctus eſt ſpūſſanctus Ideoqꝫ ex hoc ſenſu ꝯcedimꝰ ꝙ alid̓ eſt eē pr̄em. ⁊ aliud eſt eſſe filiū. qꝛ alia notio eſt qua pr̄ eſt pat̓. alia qͣ filius eſt filiꝰ. Sed ſi tranſponas vt dicas. aliud ē pr̄em eē. alid̓ filiū eſſe. variat̉ intelligētia. ⁊ idco non cō cedit̉. Eſt em̄ ſenſus tal̓. ac ſi dicat̉. aliud eſt quo pr̄ non qͥdem pr̄. ſed eſt. aliud quo filius eſt. non qͥdem filius: ſed eſt. qd̓ peni tus falſum eſt. Eo em̄ pater eſt quo pr̄ de eſt.i. ꝑ eſſentiam vel naturam. Ac filiuſ eo deus eſt quo pater deus eſt. Eo ergo filiꝰ eſt quo pater eſt. Et ita idem eſt pr̄em eſſ ⁊ filiū eſſe: ſed nō eſt idem eſſe pr̄em ⁊ eſſe fi Auguſti. liū. Un̄ Augꝰ. in. v. li. de tri. ait. Quāuis diu̓ſum ſit eſſe pr̄em ⁊ eſſe filiū. nō eſt tn̄ di uerſa ſb̓a. quia non hoc ẜm ſb̓am dicitur ſꝫ ẜm relatiuū. quod tn̄ relatiuū nō eſt acci dens. qꝛ non eſt mutabile. Ecce diuerſum eſſe dicit eſſe pr̄eꝫ ⁊ eſſe filiū. qd̓ iuxta rōeꝫ p̄dictam accipi oportet. qꝛ.ſ. alia notio eſ qua eſt pr̄. alia qua eſt filius. Non em̄ ẜm eſſentiam pr̄ dicit̉ pater. vel filius filius: ſꝫ ẜm relationem. Quō dicat̉ ſapientia genita vl̓ na ta. an ẜm relationeꝫ an ẜm ſubſtā tiam. Sciendum quoqꝫ eſt: ꝙ ſicut ſolus filius d̓r verbum vel ima go. ita etiam ip̄e ſolus dicit̉ ſapientia nata vel genita. Et ideo querit̉ vtrum hoc rela XXVIII tiue dicat̉. ⁊ ſi relatiue dicit̉. an ẜm eādeꝫ relationem qua dicitur verbum ⁊ imago? De hoc Augꝰ. in. vij. li. de trinita. ita ait. Auguſti. Id dici accipiamus cum dicit̉ verbuꝫ: ac ſi dicatur nata ſapientia: vt ſit filius ⁊ ima go. Et hec duo cum dicunt̉.i. nata ſapien tia: in vno eorū. eo ꝙ eſt nata ⁊ v̓bū ⁊ ima go ⁊ filius intelligat̉. Et in his omnibꝰ no minibꝰ non oſtendat̉ eſſentia. quia relati ue dicunt̉. At in altero qd̓ eſt ſapīa: etiam eſſentia demonſtret̉. quoniā ⁊ ad ſe dicit̉. ſeip̄a em̄ eſt ſapiens. Et hoc eſt eiꝰ eſſe qd̓ ſapere. Vnde pater ⁊ filius ſimul vna ſapi entia: quia vna eſſentia. Caue lector qͣ Qualit̓ intei liter hoc intelligas quod hic dicit Augu ſint p̄ miſſa verba ſtinus. Uidet̉ em̄ dicere ꝙ cum dicit̉ na Auguſtini ta ſapientia: ibi ſapientia eſſentiam ſignifi cet. ⁊ nata relationeꝫ notet. Qd̓ ſi ita eſt co gimur dicere eſſentiam diuinā eſſe natam: quod ſuꝑioribus repugnat. Sed ad hͦ dicimus: ꝙ in altero.i. in eo ꝙ nata eſt. eaꝫ dem notio intelligat̉: que notat̉ cum dicit̉ verbum ⁊ imago. In altero ꝟo.ſ. ſapien tia demonſtrat̉ eſſentia. id eſt demonſtrat̉ ꝙ filius ſit eſſentia. quia ſapientia ẜm eſſē tiam dicit̉. Et ideo cum dicit̉ nata ſapien Quō dicat̉ tia: intelligat̉ ꝙ ip̄e qui natus eſt: eſſentia ſapīa genita eſt. ibi tn̄ ſapientia non ꝓ eſſentia: ſed pro vel nata ⁊ an ẜm relationē hypoſtaſi facit intelligentiā. vt ſicut quaſt an ẜm ſub̓aꝫ do dicit̉ verbuꝫ vel filius: intelligit̉ hypo ſtaſis cum ſua ꝓpͥetate. Item cum dicitur nata ſapientia: idem intelligit̉. id eſt geni ta hypoſtaſis. Ideo vigilanter ait idem eſ ſe intelligendum cū dicit̉ verbū. ⁊ cum di citur nata ſapientia.i. eadem relatio: eadeꝫ qꝫ hypoſtaſis cui ineſt illa ꝓpͥetas. Et ex hͦ adiuuat̉ illud quod ſuꝑius diximus.ſ. cum dicit̉ pr̄ vel filius vel ſpūſſanctus. nō tm̄ ille ꝓpͥetates ſignificant̉ cum d̓r pater nitas filiatio. ſed etiam hypoſtaſis cū ſuis ꝓprietatibus. Ꝙ imago aliquando dicitur ẜm eſ ſentiam. Illud etiaꝫ ſciri o portet: qꝛ cū ſupra dictū ſit imaginē relati ue dici de filio: ſicut ꝟbum vel filius. inter dum tn̄ reꝑitur ẜm ſubſtantiā dici. Vnde Augꝰ. in li. de fide ad Petrū dicit ꝙ vna ē Auguſti ſancte trinitatis eſſentialit̓ diuītas et ima go: ad quam factus eſt homo. Hyla. etiaꝫ in. v. libro de trinitate ait. homo ſit ad cō. Hylarius.

LI. munē imagineꝫ. Nomē nō diſcrepat. natu ra non differt. Una eſt em̄ ad quā hō crea tus eſt ſpēs. Ex his ꝟbis oſtendit̉ ꝙ ima go aliqn̄ eſſentie intelligentiā facit. ⁊ tunc ad ſe dicit̉ ⁊ non relatiue. Iſta ē diſtinctio viceſimaoctaua In qua mgr̄ poſtꝙͣ actū eſt de ꝓpͥetatibus ꝑſonali bus: incipit agere de ꝓprietatibus nō ꝑſonalibus. Et tria circa hoc facit. Primo oſtendit quō ſe habe at hoc nomen ingenitus ad alias notiones. Secun do ſubdit quomō iſta duo ſe habeant ad inuicem.ſ. patrem eſſe ⁊ filiū eſſe. Tertio oſtendit quō hoc no men imago quandoqꝫ tenetur eſſentialiter. quando qꝫ ꝑſonaliter. Primū facit a pͥncipio huius diſtīctio. nis vſqꝫ ibi. Preterea queri ſolet. Secundū ab inde vſqꝫ ibi. Illud etiā taceri non oportet. Tertiū ab in de vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et tm̄ de ſnīa mgr̄i in hac diſtinctione in generali. In ſpēali ſentētia mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitionibus. quarum pͥma eſt hec. Ingenitus eſt notio ſolius patris. alia tamen a pa ternitate qua pater refertur ad filium. Hanc ꝓpoſi tionem ꝓbans ꝓponit. ꝙ p̄ter tres ꝓprietētes per ſonales.ſ. paternitatē. filiationē ⁊ ꝓceſſioneꝫ. ſunt alie ꝓpͥetates alijs noīate nomībꝰ. de quorū nume ro eſt hoc nomen ingenitus quod ſpectat ad patrē. ⁊ importat aliam ꝓpͥetatē ꝙͣ hoc nomen pat̓nitas. quod ꝓbat̉ ꝑ hoc. qꝛ eſſe ingenitū non eſt de ratōe patris. eo ꝙ aliquis poteſt eſſe pater abſqꝫ hoc ꝙ ſit ingenitus. qꝛ multi geniti genuerunt. Scd̓a ꝓpoſi tio eſt hec. Idem eſt pr̄em eſſe qd̓ ⁊ filiū eſſe. ꝙͣuis eſſe pr̄em ⁊ eſſe filiū careant idemptitate.i. non ſunt idem. Quod ꝓbat ꝑ hoc ꝙ ſenſus ꝓpoſitiōis.ſ. pa trem eſſe ſit idem quod filium eſſe eſt iſte.i. idem eſt quo pater eſt. ⁊ id quo filius eſt. quia.ſ. vna diuina eſſentia eſt id quo vterqꝫ ip̄oꝝ eſt. ⁊ iſte ſenſus ē ve rus. Sed termīs tranſpoſitis ſic dicēdo. Eſſe pr̄em eſt idem qd̓ eſſe filium. tūc ſenſus eſt Eadem eſt pro prietas qua pater eſt pater. ⁊ qua filius eſt filius. et iſte ſenſus eſt falſus. qꝛ paternitate pater eſt pater. ⁊ filius filiatione eſt filius. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Hoc nomen imago relatiue dicit̉ de ſolo filio. ſed eſ ſentialiter de tota trinitate. Quam ꝓbat mgr̄ qui ad ſecundam eius ꝑtem ſic. Imago qn̄qꝫ eſſentialit̓ accipit̉. vt qn̄ accipit̉ ꝓ ip̄o exemplari nature diuīe: ad cuius imaginem factus eſt homo. ⁊ hoc ꝓbatur autoritate Auguſtini ⁊ hylarij quo ad pͥmā ꝑtem ſententia probata fuit. Et hec eſt ſententia mgr̄i in ſpeciali. De prīcipio qd̓ relatiue dr̄. et mul tiplicem notat relationem. a St preterea DI. XX. aliud nomen multiplicem no I tans relationem.ſ. principiū. Dicit̉ em̄ pͥncipium ſemꝑ ad aliquid. ⁊ dicit̉ pater pͥncipium. ⁊ filiꝰ pͥn cipium. ⁊ ſpūſſanctus pͥncipium. ſed diffe renter. Nam pater dicit̉ pͥncipiū ad filium ⁊ ad ſpūmſanctum. Unde Augꝰ. in. iiij. li. bro de trini. ait. Pater eſt pͥncipium totiꝰ Quō pr̄ pͥnci diuinitatis. vel ſi melius dicitur deitatis. piū totiꝰ diui nitatis dicit̉. qꝛ ip̄e a nullo eſt. Non em̄ habet de quo ſit vel de quo procedat. ſed ab eo ⁊ filius ē ge nitus. et ſpūſſanctus procedit. Non gͦ dici tur pͥncipium totius deitatis. ꝙ vel ſui vel diuine eſſentie pͥncipium ſit. ſed quia prin cipium eſt filij ⁊ ſpirituſſancti: in qͥbus ſin gulis tota diuinitas eſt. Filius ad ſpirl Auō filius e tumſanctum dicit̉ pͥncipium. Spiritꝰ ꝟo 4a qͦd dicat̉ ſanctus non dicit̉ pͥncipium: niſi ad creatū pͥncipium. et ras. ad quas pater etiam dicit̉ pͥncipium ſpūſſanctus. ⁊ filius ⁊ trinitas ip̄a ſimul. ⁊ ſingula per etiā trinitas. ſonarum pͥncipium dicit̉ creaturarū. Pa ter ergo pͥncipium eſt ſine pͥncipio. Filius pͥncipium de pͥncipio. Spirituſſanctus pͥn cipium de vtroqꝫ.i. de pre ⁊ filio. Ꝙ ab eterno pater eſt principiū et filius. ſed ſpūſſanctus nō. immo cepit eſſe principiū. Et pater ab eterno principium eſt filij. ⁊ pat̓ ⁊ filius prīcipiuꝫ ſpirituſſancti. quia filius eſt a patre. ⁊ ſpiri tuſſanctus ab vtroqꝫ. Spūs ꝟo ſanctus non ab eterno principium eſt. ſed eſſe cepit quia non dicitur principium niſi ad crea Quō hi tres turas. Cum ergo creature eſſe ceperunt: et ſunt creature ſpūſſanctus eſſe cepit principium earum. pͥncipium. Ita etiam pater ⁊ filius eſſe cepit cum ſpiri tuſancto vnum principium creaturarum. quia creature eſſe ceperunt a patre ⁊ filio ⁊ ſpūſancto. ⁊ dicuntur hi tres: non tria: ſed vnum pͥncipium omniū creaturaruꝫ. quia vno eodemqꝫ modo pͥncipium rerū ſunt. Non enim aliter ſunt res a patre. et aliter a filio. ſed penitus eodem modo. Ideo apo ſtolus intelligens hanc trinitatē eſſe vnuꝫ pͥncipium rerū ait. Ex ip̄o. per ipſum: ⁊ in ip̄o ſunt omnia. Cum ꝟo audiuimꝰ om Quō accipil̓ nia eſſe ex deo. vt ait Auguſtinus de natu dum ſit omīa ra boni. omnes vtiqꝫ naturas intelligere eſſe ex deo debemus. ⁊ omīa que naturalia ſunt. Nō enim ex ipſo ſunt peccata: que naturā non ſeruant: ſed viciant: que ex voluntate pec cantium naſcuntur. Omnium ergo que Ꝙ pr̄ ab el̓ naturaliter ſunt: vnum pͥncipium eſt pater nō ē pͥncipiuꝫ filij. ⁊ pr̄ et fi cū filio ⁊ ſpūſancto. ⁊ hͦ eſſe cepit. Ab eterꝰ lius ſpūſſācti no autem pater pͥncipium eſt filij genera tione. et pater ⁊ filius vnum pͥncipium ſpi rituſſancti. Vnde Augꝰ. in. v. li. de trini. Auguſti.

DI. ita ait. Dicit̉ relatiue pat̓. idemqꝫ relatiue dicit̉ pͥncipiū. Sed pater ad filiū d̓r: princi pium ꝟo ad oīa que ab ip̄o ſunt. Et prīci pium dicit̉ filius. Cum em̄ diceret̉ ei. Tu qͥs es? Reſpondit pͥncipium qͥ ⁊ loqͦr vob̓ Sed nunqͥd patris pͥncipiuꝫ eſt. īmo crea torem ſe voluit oſtendere: cum ſe dixit eſſe pͥncipium. ſicut ⁊ pr̄ pͥncipiuꝫ eſt creature Hic adiungi qꝛ ab illo ſunt omnia. Cum ꝟo dicimus de ſpūſctō ꝙ iōe pͥncipium ⁊ patrem pͥncipiuꝫ ⁊ filiū pͥncipiū: nō duo pͥncipia creature dicimus. quia pater et fi lius ſimul ad creaturam vnum principiuꝫ eſt: ſicut vnus creator. Si aūt qͥcquid ī ſe manet ⁊ gignit vel operat̉ aliquid: princi pium eſt eius rei quam gignit: vl̓ eiꝰ quaꝫ operat̉. Non poſſumus negare etiam ſpi ritūſanctum recte dici pͥncipium. quia non eum ſeꝑamus ab appellatione creatoris. qꝛ ſcriptum eſt de illo ꝙ oꝑetur. ⁊ vtiqꝫ in ſe manens oꝑatur. Non em̄ in aliquid eoruꝫ que operatur ip̄e mutat̉ ⁊ vertit̉. Unum ergo pͥncipium ad creaturam cum patre et filio eſt ſpūſſanctus. non duo vel tria prin cipia. Ecce aꝑte oſtendit Augꝰ. patrem et filiū ⁊ ſpūmſanctū eſſe vnū pͥncipiū rerum creatarū.i. vno eodemqꝫ modo eſſe princi pium. ⁊ illū modum ſatis aperuit. quia ſcꝫ oꝑant̉ omnia. ⁊ qꝛ ſimiliter oꝑant̉ hi tres. ideo vnū pͥncipium eſſe dicunt̉. Hic oſtendit quō pater ſit princi pium filij. et ip̄e et filius prīcipiuꝫ ſpūſſancti. Deinde in eodeꝫ li bro ꝯtinue oſtendit quō pat̓ dicat̉ princi piū ad filiū. ⁊ ad ſpūmſanctū ip̄e filiꝰ. dicēſ ideo eſſe pr̄em pͥncipium filij. qꝛ genuit eū. ⁊ pr̄em ⁊ filiū eſſe pͥncipiū ſpūſſctī. qꝛ ſpiri tuſſanctus ꝓcedit vel dat̉ ab vtroqꝫ. Ait em̄ ita. Si gignens ad id qd̓ gignit princi pium eſt: pr̄ ad filium pͥncipium eſt. qꝛ ge nuit eum. Utrum aūt ⁊ ad ſpūmſanctū pͥn cipium ſit pr̄. quia dictum eſt de patre ꝓce dit. nō parua queſtio eſt. Qd̓ ſi ita eſt: non iam pͥncipium eius tantū erit rei quam gi gnit vel facit: ſed ⁊ e ius quā dat. ⁊ q̄ proce dit ab ip̄o. Si ergo quod dat̉ vel quod ꝓ cedit: pͥncipium habet a quo dat̉ vel proce dit. fatendum eſt patrem vel filiū vnuꝫ pͥn cipium eſſe ſpūſſancti: non duo principia. Sed ſicut pater ⁊ filius ad creaturam rela tiue vnus creator ⁊ vnus dn̄s dicit̉. ſic re latiue ad ſpiritumſanctū vnū principium. XXIX Ad creaturam ꝟo pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſan Ex his cōlli git̉ ꝙ pr̄ co ctus vnum pͥncipium. ſicut vnus creator ⁊ pͥncipiuꝫ fi ij vnus dominus. Ecce habes ꝙ pater prin quo pr̄ gene cipium filij dicit̉. qꝛ genuit euꝫ. Qua gͦ nō ratione ſcꝫ⁊ eodē etiā au tione eſt pater: ea pͥncipium filij dicit̉. id ē tor filij generatione. ẜm quam etiam dicit̉ auctor Hylarius. filij. Vnde Hylarius in. iiij. li. de tri. ita ait Ip̄o quo pater dicit̉ eius quem genuit au ctor oſtendit̉. id nomen habens quod na qꝫ ex alio ꝓfectum intelligat̉. ⁊ ex quo is qͥ genitus eſt ſubſtitiſſe doceat̉. Nouit eccle Nota ꝙ di ſia vnū innaſcibilem deū. Nouit vnigeni filiū nō eē ab tum dei filiū. Confitet̉ pr̄em ab origīe libe initio ſed ab rum. confitet̉ ⁊ filij originē ab initio. nō ip in ſum ab initio: ſꝫ ab initiali. nō ꝑ ſeip̄m: ſꝫ ab eo qui a nemine eſt natum ab eterno. nati uitatem.ſ. ex paterna eternitate ſumentem. Edita eſt hic fidei ꝓfeſſio. ſed ꝓfeſſiōis ra tio nondū expoſita eſt. ⁊ ideo querenda.ſ. quō intelligendū ſit ꝙ ait filij originem eſſe ab initio. ⁊ nō ip̄m eſſe ab initio: ſꝫ ab initia ꝓapit ex quō bili. Hoc vtiqꝫ ſubdens: determīauit quō cenſu illa di acceꝑit initium. inquiens origineꝫ filij eſſe xerit Hyiariꝰ ab initio. Ac ſi diceret. Non ita intelligas originem filij eſſe ab initio: quaſi ip̄e filius habeat initium. ſed qꝛ ip̄e eſt ab initiabili id eſt a patre a quo ſunt omnia. Nam licet filius ſit pͥncipium de pͥncipio. nō eſt tn̄ cō cedendū ꝙ filius habeat pͥncipiū. Cūqꝫ fi lius ſit pͥncipiū de pͥncipio. ⁊ pater princi pium nō de pͥncipio. Nō eſt pͥncipium de pͥncipio: pͥncipiū ſine pͥncipio. ſicut filiꝰ nō eſt pater. Neqꝫ tn̄ duo pͥncipia: ſed vnum. ſicut pr̄ ⁊ filius non duo creatores: ſꝫ vnus creator. Cum pater et filius ſint vnū prīci pium ſpūſſancti. querit̉ an eadeꝫ notione. Onum auteꝫ prin cipium ſunt pater ⁊ filius: non tantū crea turarum: vt dictum eſt ſupra. ſed etiaꝫ ſpi rituſſancti. Ideo queri ſolet vtrum eadem notione pater ſit pͥncipium ſpirituſſancti ⁊ filius. an ſit alia notio qua pater dicat̉ pͥn cipium ſpirituſſancti. ⁊ alia qua fi ius? Ad quod dicimus: cum pater dicat̉ prin. Reſpōſio. cipium ſpūſſancti ⁊ filius: quia ſpirituſſan ctus ꝓcedit vel datur ab vtroqꝫ. nec aliter ꝓcedit vel datur a patre qͣꝫ a filio. Sane in telligi poteſt patrem ⁊ filium eadem rela

LI. tione vel notione pͥncipium dici ſpūſſancti Querit̉ que Si ꝟo querit̉ que ſit illa notio quaꝫ ibi ſit notio qu notat pͥncipium. Nomē eius nō habemꝰ. pr̄ ⁊ filius d̓ pͥncipiū ſpūſ ſed non eſt ip̄a paternitas vel filiatio: īmo notio q̄dam que pr̄is ē ⁊ filij. qꝛ ab eterno ſancti. pater ⁊ filius vnū pͥncipiuꝫ eſt ſpūſſancti. Donator aūt vt p̄dictum eſt) dicit̉ pater vel filius ex tꝑe. ſicut ſpūſſanctus donum vel donatū. Iſta eſt diſtinctio viceſimanona. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de innaſcibilitate ꝓut ſigni ficatur hoc nomine ingenitus. agit de cōiſpiratōne ꝓut ſignificat̉ hoc nomīe pͥncipium. Et diuiditur ī tres ꝑtes. In quarū pͥma oſtenditur qualiter tota trinitas per hoc nomen pͥncipium ſe habet ad crea turas. In ſecunda ſubdit quomō ꝑ idem nomen.ſ. pͥncipium ꝑſone ſe habeant ad inuicē. In tertia ſub iungit cōcludendo ꝙ non ſit aliquod cōe nomē quo expͥmatur relatio patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti. ſicut ꝑ nomen pͥncipium expͥmitur relatio patris ad ſpūm ſanctū. Primū facit a pͥncipio diſtinctionis vſqꝫ ibi Deinde in eodem libro. Scd̓m ab inde vſqꝫ ibi Unū aūt pͥncipium. Tertium facit ab inde vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et tm̄ in generali. In ſpeciali ſentētia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quarum pͥma eſt hec. Pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus ſunt vnū princi pium creaturarū temꝑaliter. Hanc ꝓpoſitionē ma giſtet ꝓbans dicit ꝙ hoc nomen pͥncipium ẜm ꝙ re latiue dicit̉: in diuinis importat tm̄ relatiōem dei ad creaturas. vel relationē ꝑſonarū ad inuicem. Et po ſtea dicit ꝙ quelibet ꝑſona ⁊ tota trinitas dicit̉ prin cipiū creaturarū ⁊ eorū que naturaliter eſſe habent nō aūt peccatorū. qꝛ naturā viciant. ⁊ hoc eſt ratiōe creatiōis. ꝓpter quam creationeꝫ relatio intelligit̉ inter deum ⁊ creaturas. Sunt em̄ oēs ꝑſone vnum pͥncipiū reſpectu creature. ⁊ hoc ex tēꝑe nō ab eter no. ꝓpterea dicit ꝙ vna ꝑſona eſt pͥncipiū alterius. Nam pater eſt pͥncipium filij. qꝛ ip̄m genuit. ⁊ pater ⁊ filius ſunt pͥncipium ſpūſſancti. ⁊ hoc non ex tem pore ⁊ eſſentialiter: ſed notionaliter. Secunda pro poſitio eſt hec. Pater eſt pͥncipium filij. pater ⁊ filiꝰ ſunt vnum pͥncipium ip̄ius ſpūſſancti. Hoc magiſter declarat autoritate beati Auguſtini que ſententiali ter p̄miſſa eſt. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Relatio qua pater ⁊ filius referunt̉ ad ſpūmſanctum non habet aliqd̓ nomen ꝓprium vſualiter. Hanc ꝓpoſitioneꝫ magiſter ꝓbans querit. Vtrum pater ⁊ filius ſunt eadem notione vnuꝫ pͥncipium ſpūſſancti. Et reſpō det ꝙ ſic. licet non habeamus nomen illā notiōnem expͥmens. Nā nomen illud.ſ. cōmunis ſpiratio quo doctores illam notionem nominant temporibꝰ ma giſtri nondum fuit in vſu. nec adhuc inuentum. Po ſtremo notandū eſt ꝙ hoc nomen pͥncipium trāſiens in p̄dicationem diuinorū non ſꝑ ſumit̉ vniformiter. Nam quandoqꝫ accipitur perſonaliter. vt cum dicit̉ pͥncipiū de principio. ⁊ qn̄qꝫ notionaliter. vt cum d̓r Pater ⁊ filius ſunt vnum principium ſpirituſſancti. quandoqꝫ eſſentialiter. vt cum dicitur. Pater ⁊ filiꝰ ⁊ ſpūſſanctus ſunt vnum pͥncipium creature. Et tm̄ in ſpeciali. De his que tꝑaliter de deo dicūt̉ et relatiue ẜm accidēs qd̓ nō deo ſed creaturis accidit. Unt enī qu DI. XXX dam que ex tꝑe de deo dicūtur eiqꝫ temꝑaliter ꝯueniūt ſine ſui mutatione. ⁊ relatiue dicunt̉ ẜm accidens non ꝙ accidit deo: ſed ꝙ accidit creaturis. vt creator. dominus. refugiū. datū vel do natum. ⁊ hmōi. De his Augꝰ. in. v. li. de Auguſti. trini. ait. Creator relatiue dicit̉ ad creatu ram ſicut dn̄s ad ẜuum. Item nō aliqueꝫ moueat ꝙ ſpūſſanctus cum ſit coeternꝰ pa tri ⁊ filio. dicit̉ tn̄ aliquid ex temꝑe. veluti hocip̄m quod donatū diximus. Naꝫ ſem piterne ſpūſſanctus eſt donū. tꝑaliter aūt donatū. Et ſi dn̄s non dicit̉: niſi cū hr̄e in cipit ẜuuꝫ. etiam iſta appellatio relatiua ex tꝑe eſt deo. Nō em̄ ſempiterna creatura ē: cuius ille dn̄s eſt. ergo dn̄m eſſe nō ſempi ternum habet. ne cogamur etiam creaturā ſempiternaꝫ dicere. quia ille ſempiterne nō dominaretur: niſi etiam iſta ſempiterne fa mularetur. Sicut autem non poteſt eſſe ſer uus qui non habet dominū. ſic nec dn̄s qͥ non habet ẜuum. Oppoſitio ꝙ nō ex tꝑe ſit dominꝰ qꝛ eſt dn̄s temꝑis quod non eſt ex tꝑe. Dedhic Aliqui S Di pic:. deo cepu Qn̄ tꝑus ce cet ꝙ non ex temꝑe competit deo hͨ appella eſſe dn̄s. nec an̄ tꝑus fuit tio qua dicit̉ dn̄s. qꝛ non eſt tantū dn̄s re dn̄s. ſed cu rum que ex temꝑe ceperūt: ſed etiam illius tꝑe. nō ex tē rei que non cepit ex tꝑe.i. ip̄ius temporis. pore vl̓ ī tꝑe qꝛ nō an̄ fuit Quod non cepit ex tꝑe. quia non erat ante ꝙͣ ipſe dn̄s: tempus qͣꝫ inciperet. Et ideo non cepit eſſe ſed ſimu dominꝰ ex temꝑe. Ad quod dici poteſt Reſpōſio. quia licet non cepit ex temꝑe dn̄s eſſe tem poris. cepit tn̄ eſſe dn̄s tꝑis. qꝛ non ſemꝑ fuit tempus. ⁊ ip̄ius homīs ex tꝑe cepit eē Auguſti. dominꝰ. De hoc Augꝰ. in eodem li. conti nue ita ait. Quiſqͥs extiterit qͥ eternū deuꝫ ſolum dicat. temꝑa ꝟo nō eſſe eterna ꝓpt̓ varietatē ⁊ mutabilitatē. ſed tamen ipſa tē pora non in tꝑe eſſe cepiſſe. qꝛ non erat tꝑs anteqͣꝫ tꝑa inciꝑent. Et ideo non in tꝑe ac cideret deo vt dn̄s eſſet. qꝛ ip̄orum tempo rum dominus erat. que vtiqꝫ non in tem pore eſſe ceperūt. Quid reſpōdebit de ho mine qui in tempore factus eſt. cuius vti qꝫ dn̄s non erat anteqͣꝫ eſſet. Certe vt dn̄s homīs eſſet ex tꝑe accidit deo. ⁊ vt omnis amoueat̉ controuerſia: certe vt tuus domi nus eſſet vel meus quī mō eſſe cepimus: ex

DI. Quō intelli. tꝑe habuit. Quō gͦ obtinebimus nihil genduꝫ ſit ni ẜm accidens dici deum: niſi qꝛ ip̄iꝰ nature hil dici d̓ deo ẜm accidēſ. ⁊ nihil accidit quo mutet̉. vt ea ſint acciden q̄ ſunt accidē tia relatiua. que cū aliqua mutatiōe reruꝫ tia relatiua. de qͥbus dicunt̉ accidunt. ſicut amicꝰ rela tiue dicit̉. Non em̄ amicus eſſe incipit: ni ſi cum amare ceꝑit. Fit ergo aⁱ iqua muta tio voluntatis vt amicus dicat̉. Numꝰ ꝟo cum dicit̉ p̄cium: relatiue dicit̉. nec tn̄ mutatus eſt cum eſſe ceperit p̄cium. nec cū Per ſil̓itud dicitur pignus: ⁊ hmōi. Si ergo numꝰ nem on̄dit o pōt deus dici poteſt nulla ſui mutatione totiens dici re qd̓ an̄ n̄ dice latiue: vt neqꝫ cum incipit dici. neqꝫ cū de batur ſine ſūi ſinit aliquid in eius natura vel forma qua mutatiōe. vt numus dicit̉ numus eſt mutationis fiat. qͣꝫto faciliꝰ de illa incommutabili dei ſubſtantia debem acciꝑe ꝙ ita dicat̉ relatiue aliquid ad crea turam. vel qͣꝫuis temporaliter incipiat di ci. non tn̄ ip̄i ſubſtantie dei accidiſſe aliqͥd intelligat̉. ſed illi creature ad quam dicit̉. qualiter etiam refugium noſtrum dicitur. Ꝙdeꝰ d̓r re fugiū relati. Refugiū em̄ noſtrum dicit̉ deus relatiue. ue ⁊ ex tꝑe ſi. ad nos em̄ refertur. ⁊ tunc refugiū noſtrū ne ſui muta. ſit cum ad eum refugimus. Nunqͥd tūc fit tione. aliquid in eiꝰ natura quod anteqͣꝫ refuge remus ad eum non erat? In nobis ergo fit aliqua mutatio: qui ad eum refugiendo ef Apr̄ d̓r rela ficimur meliores. In illo aūt nulla. Sic et pater noſter eſſe incipit: cum ꝑ eius gratiā regeneramur. qui dedit nobis poteſtatē fi lios dei fieri. Subſtantia ergo nr̄a mutat̉ in melius: cum filij eius efficimur. Similit̓ ⁊ ille pater noſter eſſe incipit. ſed nll̓a ſui cō mutatione ſubſtantie. Ꝙ ergo temporalit̓ dici incipit deus: quod antea non dicebat̉ manifeſtum eſt relatiue dici. non tn̄ ẜm ac cidens dei ꝙ aliquid ei acciderit. ſed plane ẜm accidens eius. ad quod dici aliqͥd de Sūmatim dictorū intel ncipit relatiue. Ex his aꝑte oſtenditur ligentiā ꝑſtrī ꝙ quedam de deo tꝑaliter dicunt̉ relatiue ad creaturas ſine mutatione deitatis. ẜ nō ſine mutatione creature. ⁊ ita accidens eſt in creatura nō in creatore. ⁊ appellatio qua creatura dicit̉ relatiue ad creatoreꝫ: relati ua eſt. ⁊ relationē notat q̄ eſt in ip̄a creatu ra. Appellatio ꝟo illa qͣ creator relatiue d̓r ad creaturā: relatiue qͥdem eſt. ſed nullā no tat relationem que fit in creatore. Hic ſoluit̉ queſtio qua querebat̉ vtrū ſpūſſanctꝰ dicat̉ datū relati ue ad ſe cum ipſe det ſe. Hic pōt ſolui que L x ſtio ſuperius propoſita: vbi q̄rebat̉ cū ſpi rituſſanctus datū dicat̉ vel donatuꝫ. Qd̓ aūt dat̉ refertur ad eum qͥ dat. ⁊ ad illū cui datur. ⁊ ſpūſſanctus det ſeip̄m. vtrū ad ſe ip̄m relatiue dicatur cum dicit̉ dari vl̓ do nari. Cui queſtioni reſpondentes dici. Solutio mus ſpūmſanctum dici datum vl̓ donatū relatiue. ⁊ ad dantem ⁊ ad illum cui datur Dans autem ſiue donator eſt pater cuꝫ fi lio ⁊ ſpūſancto. Nec tamen dicimus ſpūm ſanctum referri ad ſe. ſed appellatio dati vl̓ donati refertur ad dantem ⁊ ad recipiēteꝫ quia non poteſt aliquid dici datum niſi ab aliquo ⁊ alicui detur. Cum antem ſpūſſan ctus dari a ſe vel datus a ſe dicitur: relati ue quidem dicit̉ ad illum cui dat̉. ⁊ eſt ap pellatio relatiua. ⁊ in illo cui dat̉ mutatio ſit: non in dante. Iſta eſt diſtinctio triceſima huiꝰ pͥmi libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de innaſcibilitate ⁊ cōmuni ſpirationē. agit incidentalit̓ de qͥbuſdam relationibꝰ. que conueniūt deo ex tꝑe. Et tria facit. Nam pͥmo oſtendit deum ad creaturā ex tꝑe referri Secundo ſubdit deū ꝑ talem relationem nō mutari Tertio exemplificat hoc ꝑ ſpūmſanctū ⁊ dicit̉ tꝑali ter dari. Primū facit a pͥncipio diſtinctōnis vſqꝫ ibi. Quō ergo obtinebimꝰ. Scd̓m ab inde vſcꝫ ibi. Hic pōt ſolui. Tertiū ab inde vſqꝫ ad finē diſtinctōis Et hec eſt ſnīa huius diſtinctiōis in generali. In ſpēali ſententia mgr̄i ſtat in tribꝰ ꝓpoſitiōibꝰ. quaꝝ pͥma eſt hec. Cōſtat deū ad creaturas ex temꝑe referri. Hāc ꝓpoſitionē mgr̄ ꝓbans dicit. ꝙ illa q̄ dicūt̉ de deo relatiue tꝑalit̓ dicunt̉ de ip̄o ẜm accidēs. nō ẜm accidēs qd̓ in deo ſit: ſed qd̓ in creaturis eſt. ⁊ exem plificat hoc ꝑ hmōi no mīa creator. dn̄s. refugiū ⁊ ſi milia. q̄ nō pn̄t deo cōueniſſe ab et̓no. cū ab et̓no nō habuit creaturā ad ſe refugientē ſeu ẜuū. ſꝫ incepit hr̄e ex tꝑe. Cōtra qd̓ mgr̄ obijciēs dicit ꝙ deꝰ nō in cepit eſſe dn̄s tꝑis. qꝛ non incepit in tꝑe nec ex tꝑe. Ad qd̓ mgr̄ rn̄dens dicit. ꝙ deꝰ incepit eſſe dn̄s tē poris: qn̄ tꝑs incepit eſſe. Un̄ ſicut tꝑs nō incepit eē in tꝑe ſeu ex tꝑe. ita deꝰ nō incepit eſſe dn̄s tꝑis in tē pore ſeu ex tꝑe. ſed cum tꝑe. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Deus ꝑ relationem qͣ refert̉ ad creaturā non mutat̉ Huius ꝓpoſitionis rationē veritatis mgr̄ aſſignat di. ꝙ ip̄a relatio eſt ſolū in creatura realit̓ ſed tm̄ eiꝰ appellatio eſt in deo reſpectu creaturarū. Qd̓ exem plificans dicit. ꝙ ſicut numus ſit precium ſeu incipit eſſe p̄cium ſine ſui mutatione. ita deus ſine ſui muta tione ſit creator. Tertia ꝓpoſitio eſt hec: ꝙ ſpūſſan ctus ſine ſui mutatione puris mentibus dat̉. Hanc ꝓpoſitionē mgr̄ ꝓbat ſoluēdo queſtionem ſuā quā ſuꝑius diſtinctiōe. xviij. reliq̄rat inſolutā. Utruꝫ.ſ. ſpūſſanctus dās ſeip̄m poſſit referri ad ſeip̄m Et re ſpondet ꝙ cū ſpūſſanctꝰ dicit̉ datus vel miſſus a ſe tūc relatiue d̓r ad eū cui dat̉. ⁊ eſt relatio ẜm nomē. ⁊ non ẜm rem. ⁊ fit mutatio in illo cui dat̉ nulla mu tatione facta in ip̄o donante. Et tm̄ de ſnīa mgr̄i in hac diſtinctione in generali. Quō dicat̉ filius equalis pr̄i. an ẜm ſubſtantia. an ẜm relationem ita et ſimilis.

LI. DI. XXXI Reterea conſi derari oportet: cum tres ꝑſone coequales ſibi ſint. vtrū relati ue hoc dicat̉: an ẜm ſubſtantiam: ⁊ ſi rela tiue: vtrum ẜm relationem an̄ ẜm eſſentiā Hylariꝰ. conſideranda ſit equalitas? Deinde quid ſit ip̄a equalitas? Ad quod dicimus? quia ſicut ſimile nihil ſibi eſt. Similitudo enim (vt ait Hylarius) ſibijp̄i non eſt. ita ⁊ eqͣle aliquid ſibi non dicit̉. ac ꝑ hoc ſicut ſimile ita ⁊ equale relatiue dicit̉. Dicit̉ ergo rela tiue filius equalis patri. et vtriqꝫ ſpūſſan ctus. Eſt tamen equalis patri filius. ⁊ vtri qꝫ ſpūſſanctus ꝓpter ſummam ſimplicita tem eſſentie ⁊ vnitatem. Equalis eſt ergo filius patri ẜm ſubſtantiam. non ẜm rela Auguſti tionem. Vnde Augꝰ. in. v. li. de trini. ait. Querimus ẜm quid equalis ſit patri filiꝰ. non ẜm hoc ꝙ ad patrem dicitur filius eqͣ lis eſt patri. Reſtat ergo vt ẜm id equalis ſit ꝙ ad ſe dicitur. Quicqͥd autem ad ſe di citur: ẜm ſubſtantiam dicit̉. Reſtat ergo vt ẜm ſubſtantiam ſit equalis. Eadē ergo eſt vtriuſqꝫ ſubſtantia. Item in ſexto libro Satis eſt videre nullo modo filium equa lem eſſe patri. ſi in aliquo.ſ. quod ꝑtineat ad ſignificandam eius ſubſtantiā inequal̓ inuenit̉. In omnibus ergo equalis eſt pr̄i filius. ⁊ eſt eiuſdem ſubſtantie. Equal̓ eſt etiam ſpūſſanctus. ⁊ in omnibus equal̓ ꝓ pter ſummam ſimplicitatem illius ſb̓ſtātie Ex his ꝑſpicuum fit ꝙ ẜm ſubſtantiam fi lius eſt equalis patri. ⁊ utriqꝫ ſpūſſanctus Quid ſit eqͣli ⁊ appellatio tm̄ relatiua eſt. Equalitas er go patris ⁊ filij non eſt relatio vel notio. ſꝫ naturalis vnitas ⁊ idemptitas. Hic quō dicat̉ ſimilis. et quid ſit ſimilitudo. Hoc idem etiam di cimus de ſimili ⁊ ſimilitudine. Cum em̄ di citur filius ſimilis patri: relatiue qͥdem di citur. ſed ſimilis eſt patri propter vnitateꝫ eſſentie. Eſt ergo appellatio tantū relatiua Quibuſdan videt̉ ꝙ noīe Similitudo ꝟo indifferens eſſentia. Und̓ eqͣlitatis vl̓ ſi quibuſdam non indocte videt̉ nomine eqͣ militudīs nō litatis vel ſimilitudinis non aliquid poni ponit̉ aliqͥd: ſed remoueri. vt ea ratione dicatur filiꝰ eqͣ ſꝫ remouet̉ lis patri. quia nec maior eſt eo nec minor. ⁊ hoc propter vnitatem eſſentie. Ita et ſi milis dicitur. quia nec diuerſus: nec alienꝰ nec in aliquo diſſimilis. Et hoc ꝓpter eſſen tie ſimplicitatem. Non ergo ẜm ꝙ filiꝰ eſt genitus a patre: equalis vel inequalis eſt patri. nec ſimilis vel diſſimilis. ſed equal̓ ⁊ ſimilis ẜm ſubſtantiā. De ſnīa ſancti Hilarij qua ī trini tate ꝑſonarū ꝓpria oſtendit. c Non eſt igitur hic p̄termittendum ꝙ vir illuſtris Hylarius ꝓprietates ꝑſonarum aſſignans ⁊ dicit ī pa tre eſſe eternitatē. ſpeciem in imagine. vſuꝫ in munere. Que tante difficultatis ſunt ꝟ ba: vt in eorum intelligentia atqꝫ explana tione vehementer laborauerit Augꝰ. vt ip ſe oſtendit in ſexto libro de trini. ita dicens Quidam cum vellet breuiſſime ſingularū in trinitate perſonarum inſinuare propria. Eternitas ē inquit in patre. ſpecies in ima gine. vſus in munere. Et quia non me? Ex quo ſen diocris autoritatis in tractatione ſcriptu? ſn ītelligēda ſunt ꝟba hy raruꝫ ⁊ aſſertione fidei vir extitit. Hec em̄ larij h̓ docet Hylarius in libris ſuis poſuit. Horū Ver aug. ⁊ pͥus qͣ borum. id eſt patris ⁊ imaginis ⁊ munerꝭ re pr̄i eterni eternitatis ſpeciei ⁊ vſus abditam ſcruta tas tribuat̉. Hylariꝰ in li. tus intelligentiam: qͣꝫtum valeo non eo ſeꝰ de ſinodis. cutum arbitror in eternitatis vocabulo. ni Imago eius ſi ꝙ pater non habet patreꝫ de quo ſit. filiꝰ ad quā imas nat̉ ſpēs īdif autem de patre eſt vt ſit. atqꝫ vt illi coeter ferens ē. Ne nus ſit. Imago enim ſi perfecte implet illd̓ qꝫ em̄ ip̄e ſibi cuius imago eſt: ip̄a coequatur ei. nō illd̓ qͥſꝙͣ imago ē imagini ſue. in qua imagine ſpeciem nomi. ſꝫ eū cuiꝰ ima go ē neceſſe ē nauit. Credo propter pulchritudinem vbi vt imago de tanta eſt congruentia ⁊ prima equalitas. mōſtret Ima ⁊ pͥma ſimilitudo nulla in re diſſidēs. ⁊ nul go ergo ē rei ad rem cōe lo modo inequalis. ⁊ nll̓a ex parte diſſimi quādā ⁊ ima lis. ſed ad idemptitatem reſpondens ei cuꝰ ginata ⁊ indi ius imago eſt. vbi eſt pͥma ⁊ ſumma vita. ſcreta ſimili cui non eſt aliud viuere ⁊ aliud eſſe. ſꝫ ideꝫ tudo. Eſt er go pat̓. ē etiā ⁊ primus ac ſummus intellectus. cui nont gͣlius. qꝛ ima eſt aliud viuere ⁊ aliud intelligere: ſꝫ idem go pr̄is ē fili hoc eſt vnum tanqͣꝫ verbum perfectuꝫ: cui us. Et quia imago eſt vt non deſit aliquid: ⁊ ars quedam omnipo rei imago ſit tentis ⁊ ſapientis dei. plena omniū ratio ſpēꝫ ncc̄e eſt num viuentium incommutabiliū: ⁊ omēs ⁊ naturā ⁊ eſ vnum in ea. ſicut ip̄a vnum de vno cum qͥ ſentiaꝫ ẜm ꝙ imago ē in ſe vnum. ibi nouit omnia deus que fecit per pēat auctori ipſam. Hic de ſpirituſancto quare vſus dicat̉.

DI. Eſt aūt ineffabilis quidā complexus pr̄is ⁊ imaginis qͥ nō ē ſine ꝑfruitione. ſine charitate. ſine gaudio Illa ergo dilectio: delectatio. felicitas vel btitudo. ſi tn̄ aliqͣ hūana voce digne dicit̉ vſus ab illo appellata eſt breuit̓. ⁊ eſt ī trini tate ſpūſſanctꝰ: nō genitꝰ: ſed genitoris ge nitiqꝫ ſuauitaſ. ingeniti largitate atqꝫ vber tate ꝑfundens oēs creaturas ꝓ captu eaꝫ Itaqꝫ illa tria ſi a ſe inuicem determīari vi dent̉. ⁊ in ſe infinita ſunt. Qui videt hoc vl̓ ex ꝑte vel ꝑ ſpeculuꝫ in enigmate: gaudeat cogͦſcens deū ⁊ gr̄as agat. Qui ꝟo nō vi det: tēdat ꝑ pietātē ad vidēdū. nō ꝑ cecita tem ad calūniādū. qm̄ vnꝰ ē deꝰ. ſꝫ tn̄ trini Ꝙ nō mō il. tas. Ecce habes qͣlit̓ ꝟba Hylarij p̄miſ la ꝟba hyla ſa accipienda ſunt. licet tāte ſint ꝓfūditatꝭ: rij. ſed expl natio auguſti vt etiā adhibita expoſitione vix aliqͣtenus ni ſuꝑ his ob ea intelligere valeat humanus ſenſus. cuꝫ ſcuriſſima ē. ⁊ ip̄a eorū explanatio quaꝫ hic Augꝰ. edi dit: plurimū in ſe habeat difficultatꝭ ⁊ am biguitatis. Ꝙ ẜm hanc expoſitionem non di ſtinguunt̉ ibi ꝓprietates ꝑſonarū tres. Non enī ſcd̓m pre miſſam expoſitionem diſtinguunt̉ h̓ tres il le ꝓprietates ſuperiꝰ aſſignate. ſed ip̄e hy poſtaſes diſtincte ab inuicē mōſtrāt̉. Eter nitatis tn̄ noīe eadem vid̓r deſignata ꝓpͥe tas: quā notat hoc nomen ingenitus. Sꝫ videamꝰ qͥd ſit qd̓ ait. Imago ſi ꝑfecte im plet cuiꝰ imago eſt: ip̄a coequat̉ ei. nō illd̓ ſue imagini. Uidet̉ em̄ dicere ꝙ filiꝰ qui ē imago pr̄is: patri coequat̉. nō pr̄ filio. cuꝫ ⁊ filius dicat̉ equal̓ pr̄i in ſcpͥtura. ⁊ pat̓ fi lio. ſꝫ filius hͦ hꝫ a pr̄e vt ſit ei equal̓. pr̄ aūt nō hꝫ a filio. ⁊ tn̄ filiꝰ plene ac ꝑfecte equal̓ eſt pr̄i.i. imago ei cuiꝰ eſt imago. Quare dicat̉ hylariꝰ ꝓpria ꝑſona rū aſſignaſſe ī verbis p̄dictis. cuꝫ ibi nō ſint exp̄ſſe ꝓprietates. f Propria ergo per ionarū in p̄dictis vbis aſſignaſſe d̓r Hyla rius. qꝛ relatiua noīa ꝑſonarū poſuit.ſ. pa tris imaginis ⁊ muneris. que relatiue di cunt̉ de ꝑſonis. ⁊ ꝓprietates notant qͥbus diſtinguunt̉ ꝑſone. Ita em̄ dicit̉ ſpūſſan ctus munus relatiue ſicut donū. UerūtaXXXI men ip̄as ꝓprietates alijs tribus nomībꝰ Hylarius in li. de ſynodis nō ſignificauit: iuxta p̄dictam Augꝭ. expo Si qͥs īnaſci ſitionem: niſi ſolo nomine eternitatis. quo puē ⁊ ſine ini non ip̄am paternitatē. ſꝫ eā voluit intelligitio dicat filiū notionem qͣ dicit̉ ingenitus. qͣſi duo ſine principio. et Ꝙ earundē ꝑſonarū diſtinctioneꝫ lia. ⁊ duo īna duo īnaſcibi notat Augꝰ. alijs verbis ſine ex ta. dicens du os faciat de p̄ſſione triū ꝓprietatū. S os: anathēa ſit Caput.n. Illud etiā ſciri opꝰ eintno. ca. qd̓ ē pͥncipiū put aūt qd̓ ē tet ꝙ earundē triū ꝑſonarum diſtinctionē pͥncipiuꝫ xp̄i Augꝰ. oſtendere volēs. ſine exp̄ſſione illa deꝰ. Sic eniꝫ rum triū ꝓpͥetatum ſuꝑius cōmemorataꝝ pile oīm. ini ad vnū initia in pͥmo li. de doctrina chriſtiana ſic ait. In tiū ꝑ filiū vni pr̄e eſt vnitas. in filio eqͣlitas. in ſpūſancto uerſa referīꝰ vnitatis equalitatiſqꝫ cōcordia. Et hͨ tria filiū īnaſcibi lē ꝯfiteriˡ im vnum omnia ꝓpter patrem. equalia omīa pijſſimū ē Iā ꝓpter filium. cōnexa omnia ꝓpter ſpiritū eniꝫ non erit ſanctum. Itaqꝫ pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctꝰ vnꝰ deus. qꝛ ⁊ ſingulus quiſqꝫ horū deus eſt. ⁊ ſiml̓om deū vnū p̄di cari nat̉a vni nes vnus deus. ⁊ ſingulus quiſqꝫ horum us innaſcibil plena ſubſtantia eſt. ⁊ ſimul omēs vna ſb̓ dei exigit Cū ſtantia. pater nec filius eſt nec ſpūſſanctus ergo deꝰ vnꝰ ⁊ filius nec pater eſt nec ſpūſſanctus. Spi ſit duo īnaſcꝭ bileſ eē n̄ pn̄t rituſſanctus nec pr̄ eſt nec filius. ſed pr̄ tm̄ cū idcirco de pater. ⁊ filius tm̄ filius. ⁊ ſpūſſanctus tātū us vnꝰ ſit cū ⁊ ſpūſſanctꝰ. Eadē tribꝰ eternitas. eadem in pr̄ deꝰ ſit. ⁊ fi liꝰ dei deꝰ ſit. cōmutabilitas eadem maieſtas. eadē po qꝛ innaſcibili teſtas. In his ꝟbis aꝑte infinuat̉ ꝑſona taſ ſola peneſ rum triū diſtinctio. vnū ſit. filius aūt idcirco de Quare pr̄i attribuat̉ vnitas. et fiꝰ ſcibili eēntia us. qꝛ ex īna lio equalitas. Caput eī oīm natus exiſtat filiꝰ ē ſꝫ caput SI plurimos Mo  aa vnū dcuꝫ filij deꝰ eſt. et oīa hoc gͣdu. uet ꝙ patri attribuit vnitatē. filio equalita rhac ꝯfeſſiōe tem. Cū em̄ vnitas dicat̉ ẜm ſb̓am. non tā referūt̉ cū ab tum in patre eſt: ſꝫ etiam in filio ⁊ in ſpūſan eo ſumāt vni cto. ⁊ equalitas vna eſt pr̄is ⁊ filij ⁊ ſpūſſā uerſa pͥncipi. um. cū ip̄e pͥr cti. Cur gͦ patri attribuit̉ vnitas: ⁊ filio eqͣ cipiū ſit. Idē litas. Forte eadem ratione attribuit̉ palri ī eodē. Gībꝰ vnitas ẜm Auguſtinum. qua ſupra eidem creaturis ſub eternitas ẜm Hylariū. quia vicꝫ pater ita ſtantiā volun tas dei attu eſt: vt ab alio non ſit. Et quia filiuꝫ genuit it. ſꝫ naturā vnū ſecum deū. ⁊ ſpūſſanctus ab eo proce dedit filio ex dit vnus cum eo deus. Vnitas ergo in pa īnaſcibili ac n̄ tre eſſe dicitur. qꝛ nec eſt aliquid aliud a qͦ nata ſubſtan tia ꝑfecta na ſit. Non em̄ ab alio eſt. nec ab eo aliqͥs Vel tiuitas. Ta aliquid eſt ab eterno. quod vnū cū eo non lia em̄ cuncta ſit. filius em̄ ⁊ ſpūſſanctus vnum ſunt cum creata ſunt qͣ lia deꝰ eē vo pr̄e. Un̄ veritas ait. Ego ⁊ pr̄ vnū ſumꝰ. iuit. filiꝰ autē

LI. natus ex deo Quare pr̄ et filius dicant̉ eē vnū ſubſiſtit talis qͣlis deus eſt vel vnus deꝰ ſed nō vnus. qꝛ res Nec diſſil̓em ęiuſdeꝫ nature recte pn̄t dici vnū ſui edidit na tura naturā. ſimpl̓r eſſe et cū adiectōe. Res ve ſꝫ ex ſubſtan ro diuerſe nature nō pn̄t dici vnū nat̉e ẜm ori niſi dicat̉ quid vnum. tia dei genit gineꝫ attulit. Hic dici oportet& nō ẜm creatu ras volunta tis eſſentiam pr̄ ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus recte dicunt̉ eſſi vnū ⁊ vnꝰ deꝰ. ẜꝫ nō vnus. Res em̄ due vl̓ pl̓es recte pn̄t dici vnū eſſe: ſi ſint vnius eſ ſentie. ⁊ earū vna ſit natura. Unus autem vel vna nō pōt dici de diuerſis rebus: niſi addat̉ qͥd vnꝰ vel vna. Quo addito recte pōt dici de rebꝰ ⁊ vnius ⁊ diuerſe ſb̓e. Un̄ Hylariꝰ in li. de ſynodis Augꝰ. in. vj. li. de trini. ſic ait. Neſcio vtrū Minus forte inueniat̉ in ſcripturis dictum vnum ſunt: exp̄ſſe videt̉ quorū eſt diuerſa natura. Si aūt ⁊ aliqͣ pl̓a de indifferet ti ſimilitudīe ſunt eiuſdem nature ⁊ diuerſa ſentiāt. non patris et filij ſunt vnū inqͣꝫtū diuerſa ſentiūt. Cū gͦ ſic d̓r fides locuta vnum: vt nō addat̉ qͥd vnū. ⁊ pl̓a vnuꝫ di eſſe. cū de ꝑ cunt̉ eadem natura atqꝫ eſſentia: non diſſi tre et filio ē ſpūſancto ita dens neqꝫ diſſentiēs ſignificat̉. Un̄ Pau ſenſerit ſigni lus ⁊ apollo. qͥ ⁊ ambo hoīes erāt et idem ficatam in n ſentiebant: vnū eſſe dicunt̉ cum d̓r. Et qui mībus ꝓpri vniuſcuiuſqꝫ plantat ⁊ qͥ rigat vnū ſunt. Cū ꝟo additui nominatoruꝫ qͥd vnū. potſignificari aliquid ex pluribuſ ſub̓am ⁊ ordi vnū factum. qͣꝫuis diuerſa natura. ſic̄ anīa nē ⁊ gloria et corpus non pn̄t vtiqꝫ dici vnum. Quid vt ſunt qͥde ꝑ ſub̓am tria em̄ tam diuerſum: niſi addat̉ vl̓ ſubintelli ꝑ ꝯſonantiaꝫ gatur quid vnū.i. vnus hō. Vnde apl̓us. ꝟo vnuꝫ. Vo Qui adheret inqͥt dn̄o: ſpūs vnꝰ ē. Nō di lens ergo cō xit vnus eſt vel vnū ſunt. ſed addidit ſpūs gregata ſan ctorum ſyno. Diuerſi ſunt em̄ natura ſpūs hoīs ⁊ ſpiri dus impieta. tus dei. ſed inherendo fit ſpūs hoīs vnus tem eaꝫ ꝑime̓ ſpūs cū deo. qꝛ ꝑticeps ſit veritatis ⁊ bea re que vnita titudinis illiꝰ. Si gͦ de his que diuerſe ſb̓e tem patris et filij ⁊ ſpūſſan ſunt: recte dicit̉ ꝙ ſint vnus ſpūs. qͣꝫtoma cti nominum gis qui vnius ſb̓e ſunt: recte dicunt̉ vnus numero illu deus eſſe. Pater gͦ ⁊ filius vnū ſunt vtiqꝫ deret. vt non ſubſiſtēte cau ẜm vnitatem eſſentie ⁊ vnus deuſ. In qͦ ⁊ ſa vniuſcuiuſ arriana hereſis damnat̉. que pr̄em. ⁊ filiuꝫ qꝫ nomīs tri. ⁊ ſpūmſanctum(vt ait Augꝰ. in li. de here plex nūcupa ſi) nō vult eſſe vniꝰ eiuſdemqꝫ ſb̓e atqꝫ na tio obtineret ſub falſitateᵏ ture. vel vt exp̄ſſius dicat̉ eſſentie. q̄ grece noīm vnionē d̓r vſia. ſꝫ filiū eſſe creaturā. Necnō ⁊ fabel ⁊ pater ſolus liana: q̄(vt ait Augꝰ. in eodem li.) dicebat atqꝫ vnꝰ ideꝫ xp̄m eundem ip̄m ⁊ patrem ⁊ ſpūmſanctū ⁊ ip̄e haberꝫ ⁊ ſpūſſācti nō eſſe: vt eſſet trinitas noīm ſine ſubſiſtētia ꝑ mē ⁊ filij. Id ſonarū. Utranqꝫ peſtem(vt ait Angꝰ. ſuꝑ circo treſ ſub Ioh̓.) elidit veritas dicens. Ego ⁊ pater ſtantias eſſe dixerūt. ſub. vnū ſumus. Utrūqꝫ audi ⁊ aduerte ⁊ vnū ſiſtētium per ⁊ ſumus; ⁊ a caribdi ⁊ a ſcilla liberaberis. ſonas. ſꝫ per Ꝙ enim dixit vnuꝫ. liberat te ab Arrio. ꝙ ſubſtātiā ed dixit ſumꝰ: liberat te a Sabellio. Si vnū cētes niſi ſub ſtantiam pa ergo non diuerſum. ſi ſumus ergo pater et tris ⁊ filij di filius. Sumus em̄ non diceret de vno. nec uerſitate diſ vnum de diuerſo. Erubeſcant ergo ſabel ſimilia eſſen liani qui dicunt ip̄m eſſe pr̄em qui eſt filiꝰ: tie ſeꝑantes. Qd̓ auteꝫ di ꝯfundentes ꝑſonas. qui ⁊ dicti ſunt palriꝰ ctū eſt: vt ſint paſſiani. qͥ dicunt patrem fuiſſe paſſuꝫ. Ar quideꝫ ꝑ ſub riani ꝟo dicunt aliud pr̄em eſſe. alid̓ filiuꝫ. ſtantiam tria ꝑ conſonātiā non vnā ſb̓am: ſed duas. patrem maiorem ꝟo vnuꝫ non filiū minorē. Noli hoc dicere tu catholice̓. habet calum In medio gͦ nauiga. vtrūqꝫ ꝑiculoſum la. quia cō tus deuita: ⁊ dic. Pater pr̄ eſt. ⁊ filiꝰ filiꝰ ē gnoīato ſpiri tu.i. ꝑaclyto Alius pater. alius filius. ſed nō aliud. īmo conſonantie hocip̄m. qꝛ vnus deus. Ecce oſtenſum eſt potius ꝙͣ eſt quare vnitas in patre eſſe dicat̉: cum tres ſentie ꝑ ſim vnum ſint. p̄dicari ꝯueīt Quare dicit̉ eſſe equalitas ī filio. vnitatem. Itē in eodeꝫ R Cum deū pa cū ſit vna equalitas triū. trē cōfitemū Nunc Videamus ⁊ chriſtuꝫ de filiū p̄dicam qͣre eqͣlitas dicat̉ eſſe in filio. cū vna ⁊ ſum ⁊ inter hec di ma eqͣlitas ſit triū. hoc ideo forte dictū eſt uortium deo rum ſit irreli qꝛ fiſius genitus eſt a patre equal̓ gignēti gioſa ꝯfeſſio. ⁊ dono qd̓ ab vtroqꝫ ꝓcedit. ⁊ id̓o illa tria non pn̄t ẜm dicunt̉ eſſe eqͣlia ꝓpt̓ filiū. Filiꝰ em̄ habet nature indif ferentiā ⁊ no a pr̄e vt ſit ei equalis ⁊ ſpūiſancto. ⁊ ſpūſ men indiffe ſanctus ab vtroqꝫ habet: vt ſit equal̓ vtri rens nō vnū qꝫ. Hoc aūt fine aſſertionis ſuꝑcilio ⁊ ma eſſe ī eſſentie ioris intelligentie p̄iudicio dicimus. male ᵍeneratione quorū eſſētie tes in aꝑtione tam clauſorū ẜmonuꝫ ꝑitio nomen non l res audire qͣꝫ aliqͥd alijs influere. cet eē niſi vnū ſn̄ eī religioſa Quare in ſpūſancto d̓r eſſe vtriu vnitas nomi nis ex indiffe qꝫ cōcordia vel connexio. rentis natu Ꝙ AutezIN PiriCid ncutā pſon re eſſentia cō geīte ademi ſancto dicit̉ eſſe vtriuſqꝫ cōcordia: ⁊ ꝑ euꝫ eſſētie. vt vni omīa cōnexa: facilior eſt intelligētia nobis ca ac ſingula p̄miſſa ad mentem reuocantibꝰ. Supra eī ris dei ſubſt g tia ꝑ vnioneꝫ ẜm autoritates ſanctorū dictū eſt ꝙ ſpiritꝰ nomīs intelj ſanctus amor eſt quo pr̄ diligit filiū. ⁊ filiꝰ gat̉: cuꝫ vetri patrem. Recte gͦ ſpūſſanctus dicit̉ conne uſqꝫ eſſentie xio vel cōcordia pr̄is ⁊ filij. ⁊ ꝑ eum omīa noīm.i. vnus cōnexa. Un̄ Augꝰ. in. v. li. de tri. Commū deꝰ. ob indi ſcrete in vtro qꝫ nature in nio qͣdam conſb̓alis pr̄is ⁊ filij eſt amboꝝ ſpūſſanctus. Idem in. vij. li de tri. Spūſſā diſſimilē ſub ctus eſt ſumma charitas vtrūqꝫ ꝯiūgēs: ſtātiā p̄dicet̉. noſqꝫ ſubiūgens. Iſta eſt diſtinctio triceſimaprima huius pͥmi libri. In qͣ mgr̄ poſtꝙͣ egit de ꝓpͥetatibꝰ ꝑſonarū ꝓprijs. incipit agere de appropriatis. Et tria facit. Nam pͥmo oſtendit quedam nomīa cōmu nia appropriabilia aliquibus ꝑſonis. In ſcd̓o on̄dit ſignificationē quorundā nominū cōmuniū. ſꝫ appro

DI. priabiliū ẜm Hylariū. Tertio aſſignat rōem appro priatorū pͥus dictorū. Primū facit vſqꝫ ibi. Nō eſt p̄ tereundū. Scd̓m vſqꝫ ibi. Hic dici oportꝫ. Tertium ꝟo ab inde vſqꝫ ad finē diſtinctōnis. Et hec eſt ſnīa mgr̄i in generali. In ſpēali ſnīa mgr̄i ſtat in tribꝰ ꝓ poſitionibus. quaꝝ pͥma eſt hec. Eqͣlitas ⁊ ſimilitu do ſunt in diuinis relationes tm̄ ẜm rōnes. Et ingi hanc ꝓpoſitionem ꝓbans querit tres queſtiones. Et pͥma eſt. Vtrū hoc nomē eqͣle in diuīs dicat ſub ſtantiā vel relationē. Et rn̄det ꝙ relatiue d̓r. eo ꝙ ſi cut nihil ꝓpͥe dicit̉ ſibijpſi ſimile. ita etiam non pōt dici equale ꝓprie. Scd̓o querit̉. Vtrū eqͣlitas ẜm eſ ſentiā vel relationē attendat̉. Et rn̄det ꝙ ẜm eſſen tiam non ẜm relationē. Qd̓ ꝓbat autoritate. b. au guſtini dicentis. Querimus ẜm quid ſit equalis pa tri filius. nō ẜm hoc ꝙ ad pr̄em d̓r filius equalis eſt patri. Reſtat ergo ꝙ ẜm hoc eqͣlis ſit qd̓ ad ſe dicit̉. qͥcqͥd aūt ad ſe dicit̉ ẜm ſub̓aꝫ dicitur. reſtat ergo q ẜm ſub̓am eſt equalis. Tertio querit̉ qͥd ſit ip̄a eqͣli tas in diuinis. Et rn̄det ꝙ ſit quedaꝫ relatio ẜm no men ſolum.i. relatio rationis. ⁊ realiter nihil aliuo eſt ꝙͣ idemptitas ꝟtutis diuinarū ꝑſonarum. Et ad dit ꝙ idem dicendū eſt de ſimilitudine in diuīs.ſ. g dicat ⁊ attendat̉ ẜm ſubſtantiam ſeu vnitatem eſſen tie. Et ꝙ ſit relatiuū ẜm nomen. Et poſtea ex predi ctis approbat opinionē quorundā dicentiū.ſ. ꝙ ſimi le ⁊ equale in diuinis non dicunt̉ poſitiue: ſed nega tiue. eo ꝙ equalitas excludit differentē magnitudi nem. Similitudo aūt excludit omnē diuerſitatē. Se cunda ꝓpoſitio eſt hec. In diuinis ẜm appropͥatōꝫ affirmant̉ de pr̄e eternitas ⁊ vnitas. de filio imago ⁊ equalitas. de ſpūſancto amborū nexus ⁊ caritas. Hanc magiſter inſinuat ex verbis Hilarij atqꝫ red dens rōem ex dictis. b. Augu. qͥ dicit eternitatē pa tri appropriari. qꝛ cum eternitas p̄uenit pͥncipium. ideo cōuenit patri: qͥ ꝓpter pͥncipij pͥuationem īna naſcibilis affirmat̉. Imaginem. eqͣlitatē. ſpēm ⁊ pul chritudinem dicit appropriari filio: ꝓpter ꝑfectat ⁊ ꝓportionatā rep̄ſentatiōꝫ pr̄is. Repn̄tat em̄ filiꝰ cum ſumma ſimilitudine ⁊ eqͣlitate. Munus auteꝫ. nexum charitatis ⁊ vſum aſcribit ſpūiſancto. eo ꝙ ip̄m ⁊ ab ip̄o omīa nobis donant̉ ⁊ infunduntur ac nr̄am vtilitatē. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Quamui pr̄ ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus vnū ſunt. nō tn̄ dici debent vuꝰ: niſi cū additiōe. vt dicat̉. vnꝰ deus. vnꝰ creator Cuius rō eſt. qꝛ neutrū genus refert̉ ad eſſentiā. id̓o cum d̓r pr̄ ⁊ filiꝰ ⁊ ſpūſſanctus ſunt vnum intelligit eſſentialiter. vel aliqͥd talium. Maſculinū ꝟo genus refert̉ ad ꝑſonam ſcu hypoſtaſim. ⁊ non cum dicit̉. pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus ſunt vnus. niſi fieret ad ditio vt diceret̉ vnus deus vel vnus potēs vl̓ vnus ſciens. tolleret̉ diſtinctio ꝑſonarū vel poneret̉ ip̄arū ꝯfuſio. Et tm̄ de ſententia in ſpēali. Utrum pr̄ vel filius ſpūſancto di ligatꝭ cum diligere idem deo ſit qd̓ eſſe. Ol. XXX coritur que ſtio ex p̄dictis deducta. dictuꝫ Veſt em̄ ſupra atqꝫ ſanctorū auto ritatibus oſtenſum ꝙ ſpūſſanctus eſt com munio patris ⁊ filij ⁊ amor quo pr̄ ⁊ filius ſe inuicem diligunt. Ideo querit̉ Utrū pa ter vel filiꝰ ꝑ ſpūmſanctum diligat? Quod vtiqꝫ videt̉ oportere dici ẜm autoritates XXXII ſuprapoſitas. quibus oſtendit̉ ſpūmſctm̄ eſſe quo genitus a gignente diligatur. geni toremqꝫ ſuuꝫ diligat. Sed econtra ſi pr̄ vl̓ filius dicat̉ diligere ꝑ ſpūmſanctū: videt̉ eſſe ꝑ ſpūmſanctum. qꝛ nō eſt aliud deo eē ⁊ aliud diligere: ſed idem. qꝛ vt ait Augꝰ. ī Auguſti. xv. li. de trini. Quicqͥd ẜm qualitates in il la ſimplici natura dici videt̉ ẜm eſſentiam eſt intelligendū. vt bonus. malus. immor tal̓. ſapiens. diligens ⁊ hmōi. Ideoqꝫ ſi pr̄ vel filius diligit ꝑ ſpūmſanctū. ꝑ ip̄m ſpm̄ eſſe videt̉. neqꝫ tm̄ eſſentia ſua diligit: ſꝫ eti am dono. Hec queſtio inſolubilis ē. huma num ſuꝑans ſenſum in qua autori tates ſibi occurrunt. Huic queſtioni cū altitudinē nimie ꝓfunditatis ꝯtineat id ſo lum rn̄demus qd̓ Augꝰ. ſignificare videt̉ ſcꝫ ꝙ pr̄ ⁊ filius ſe diligant ⁊ vnitatē ẜuēt. non ſolū eſſentie ſua: ſed ſuo dono proprio qd̓ licet ſupra poſitum ſit. iterare tn̄ non pi Auguſti. get. qꝛ ſic expedit. Ait gͦ Augꝰ. in. vj. li. de trini. ita. Manifeſtū eſt ꝙ nō aliqͥs duoꝝ eſt quo vterqꝫ ꝯiungit̉ quo genitus a gi gnente diligatur genitoremqꝫ ſuū diligat ſintqꝫ nō ꝑticipatione: ſed eſſentia ſua neqꝫ dono ſuꝑioris alicuiꝰ. ſꝫ ſuo ꝓprio ſeruan Aꝑte dicit ꝙ tes vnitatē pacis. Ecce hic dicit ꝙ eſſen pater ⁊ filius eēntia ⁊ dono tia ſua ⁊ dono ẜuāt vnitatē. Idē in. xv. li. ſuo diligūt ſe de tri. ait. In illa trinitate qͥs audeat dice̓ ⁊pacē ẜuant re pr̄em nec ſe nec filiū nec ſpūmſanctū dili gere: niſi ꝑ ſpūmſanctū. Hic aꝑte on̄dit pa treꝫ non tm̄ ꝑ ſpūmſanctū diligere. Nō au tem ſimplicit̓ dicit pr̄em non diligere ꝑ ſpi ritūſanctum. Utrum pr̄ ſit ſapiens ſapīa quam genuit. ſicut diligit amore qui ab ipſo ꝓcedit. Pretereadiligēter inueſtigari oportet vtruꝫ pater ſapiens ſit ſapīa quam genuit quetm̄ filius eſt? Qd̓ videt̉ a ſimili poſſe ꝓbari. Si em̄ pr̄ diligit amore qui ab ip̄o ꝓcedit: cur non ⁊ ſapien tia vel intelligentia quā ip̄e genuit ſapit vl̓ intelligit: Hanc queſtionem vrgere videt̉ vt ait Augꝰ. in. vj. li. de trini. quod ſcripſi apl̓us dicens chriſti dei ꝟtutem ⁊ dei ſapi entiam. Ubi querit̉: vtrum ita ſit pater ſa pientie ⁊ virtutis ſue. vt hac ſapīa ſapiēs

LI. ſit quā genuit. ⁊ hac ꝟtute potēs quaꝫ ge nuit? Sed abſit vt ita ſit. qꝛ ſi hoc eſt ibi eē qd̓ ſapere. non ꝑ illam ſapīam quaꝫ genuit Hic determi. ſapiens dicit̉ pater. alioqͥn non ip̄a ab illo nat dicēs pa ſed ille ab ip̄a eſt. Si em̄ ſapientia quaꝫ trē nō eſſe ſa. genuit cauſa eſt ijli vt ſapiens ſit. etiā vt ſi piētem ſapia ip̄a illi cauſa eſt. quod fieri non pōt: niſi gi quā genuit. gnendo eum aut faciendo: ſꝫ nec genitriceꝫ nec ꝯditricem pr̄is vllo mō qͥſqͣꝫ dixerit ſa pientiā. Quid em̄ eſt inſaniꝰ: Ergo pr̄ ip̄a Augꝰ. ili. ix. ſapīa eſt qͣ ſapiēs eſt. Filius ꝟo d̓r ſapiētia xxiiij. queſti. pr̄is. ⁊ ꝟtus patris. non qꝛ pr̄ ꝑ eum ſit ſa Cum ſapiēs piens vel potens. ſꝫ qꝛ filius ſapīa ⁊ virtus deꝰ d̓r ⁊ ſap eſt de pr̄e ſapīa ⁊ ꝟtute. Ex his gͦ ptꝫ ꝙ pa entia ſapien dicit̉ ſine qua fer non eſt ſapiens ſapientia genita. ſꝫ ſeip̄o cum vel fuiſſe ſapīa ingenita. aliqn̄. vel eſſe poſſe nephas Utrum filius ſit ſapiens ſapientia ꝑticipatōe ſa genita vel ingenita. ē credere. n piētie ſapiēs reſeruoe. Poſt hec queri ſo d̓r. ſicut aīa q̄ ſapiēs pōt. ſꝫ let a qͥbuſdā vtrum filius ſit ſapiēs ſapien ꝙ ipſe eā ge tia genita vel ingenita. Si em̄ nō ē ſapiēs nuerit quā ſa piens d̓r ſapi ſapīa genita. nec ſeip̄o ſapiens ē. Si v̓o ſa entiaꝫ. Aīad pientia genita ſapiens eſt. nō vid̓r ſapiens uerte lector eſſe ſapīa ingenita. ⁊ ita nō videt̉ eſſe ſapi patrē dici ſa pientē genitā ens a patre. cū a pr̄e habeat oīa? Ad qd̓ di ſapīa. qd̓ em̄ cimus: qꝛ vna eſt ſapientia patris ⁊ filij et alijs obuiat ſpūſſancti ſicut vna eſſentia: qꝛ ſapīa in illiꝰ teſtimonijs raꝝx hoc al nature ſimplicitate eſt eſſentia. ⁊ tn̄ filiꝰ tm̄ guſtinꝰ corri eſt ſapientia genita. ⁊ pater tm̄ eſt ſapīa in git in li. retra genita. vel a ſapientia ingenita. Et cum ip cta. inquiens ſe ſit ibi eſſe quod ſapientem eſſe. relinquit̉ Dixi in li. lxx xiiij. q̄ſtionū. vt ſapīa genita ſit ſapiens de ſapīa ingeni de pr̄e. ꝙ eaꝫ ta. Non gͦ filius dicit̉ ſapīa dei tāqͣꝫ ip̄e ſo genuit quaſa lus intelligens ſit vel ſapiēs ſibi ⁊ pr̄i 2. ſpi pieus d̓r ſapi rituiſancto. qꝛ vt ait Augꝰ. in. xv. li. de tri. entiam: Sed meliꝰ iſtā que Si ſolus ibi filius intelligit ⁊ ſibi ⁊ patri ⁊ ſtionē ī li. po. ſpūiſancto. ad illā redit̉ abſurditatē vt par ſtea de trini. nō ſit ſapiens de ſeip̄o: ſꝫ de filio. Nec ſapi tractaui. entia ſapīam genuerit. ſed ea ſapīa pr̄ dica tur ſapiens eſſe quā genuit. Ubi em̄ non q intelligētia: nec ſapīa pōt eſſe. Iōqꝫ ſi pat̓ nō intelligit ip̄e ſibi: ſꝫ filius intelligit pr̄i ꝓ fecto filius pr̄em ſapienteꝫ facit. Et ſi hͦ eſt deo eſſe qd̓ ſaꝑe. ⁊ ea illi eſt eſſentia q̄ ſapīa non filius a pr̄e quod verū eſt. ſꝫ a filio po Pr̄ eſt ſapiē tius pater hꝫ eſſentiā. qd̓ abſurdiſſimuꝫ at ca ſapīa qua ip̄e eſt ⁊ d̓ ea qꝫ falſiſſimū eſt. Eſt gͦ deus pr̄ ſapiens ea filiꝰ eſt genitꝰ q̄ ip̄e eſt ſua ſapientia. ⁊ filius ſapīa patris ⁊ ſapiens illa eſt ſapiens de ſapīa que eſt pater. de quo ē ingenita hec vna tn̄ ſapīa genitus filius. Ita ⁊ pr̄ eſt intelligēs ea q̄ ip̄e eſt ſua intelligentia. Nō em̄ eſſꝫ ſapiēs qͥ non eſſet intelligens. Filius aūt intelligē tia patris. de intelligentia genitus eſt qͦ eſt pater. de qua ⁊ intelligēs eſt. Proinde pr̄ eſt ſapīa. ⁊ filius ſapīa. ⁊ vterqꝫ vna eſt ſa pientia. ⁊ tn̄ ſolus pr̄ eſt ingenita ſapīa. ⁊ fi lius ſolus genita ſapīa. nec tn̄ alia ſapiētia dat̉. alia ſapīa filius. ſꝫ vna eademqꝫ eſt. ſic̄ pater eſt deus ingenitus. ⁊ filiꝰ eſt deꝰ ge nitus. neqꝫ deus genitꝰ eſt deꝰ ingenitꝰ. nō ideo tn̄ alius deus eſt pater alius filiꝰ. ſed vnus deus vterqꝫ. nō aūt vnus. Alius eſt em̄ genitus. alius ingenitus. ſꝫ nō aliꝰ deꝰ. īmo vterqꝫ vnum ſiue vnus deus. Ita nō eſt ſapientia genita ſapientia ingenita. ſec alia eſt ſapientia genita. alia ingenita. non tamen eſt alia ſapientia. ſed vna eadeꝫqꝫ ſa pientia. An filius ſit ſapiens ſeip̄o vel per ſeip̄m. Ex p̄dictis conſtat ꝙ filius nō eſt ſapiēs a ſe: neqꝫ de ſe. ſed de pr̄e ⁊ a pr̄e. Queri aūt ſolet. vtrū filius ſit ſapiens ſeip̄o vel ꝑ ſeip̄m. Quidam di Solutio ẜm cunt multiplicem hic fieri intelligentiam. ⁊ quoſdam. ideo diſtinguendū fore ita. vt cum dicis fi lium eſſe ſapientem ſeip̄o vel ꝑ ſeip̄m. Si ſui natura ⁊ eſſentia ſapientem intelligas: verus ſit intellectus. Si ꝟo a ſeip̄o vel de ſeip̄o ſapientem eſſe intelligas. falſitati ſub uiorta peter iectam habes intelligentiam. Alij vero minatio. ſimplicit̓ ⁊ abſqꝫ determinatiōe cōcedunt hmōi locutiōes. filius eſt ſapiens ꝑ ſe. ſed nō a ſe vl̓ de ſe. ⁊ filius eſt deus ꝑ ſe. ⁊ eſt ꝑ ſe. ſed nō a ſe vel de ſe. Hoc cōfirmātes ver bis Hylarij qui filiū non a ſe: ſed ꝑ ſe agere Hylarius. in li. ix. de trini. ait. Nature inquit cui con tradicis heretice hec vnitas eſt. vt ita ꝑ ſe agat filius ne a ſe agat. ⁊ ita non a ſe agat. ut ꝑ ſe agat. Intellige filium agentem: et ꝑ eum patrem agentem. Non a ſe agit. cū pa ter in eo manere monſtratur. Per ſe agit: cum ẜm natiuitatem filij agit ip̄e que placi ta ſunt. Infirmus ſit non a ſe agendo: niſi a deo ip̄e agit. non ſit ꝟo in vnitate natu re ſi que agit. ⁊ in quibus placet non per ſe agit. Sicut ergo inquiūt. filius ꝑ ſe agit: ſ non a ſe. Ita ⁊ filius debet dici ſapiens pe ſe. ſed non a ſe. Sic ⁊ ip̄e per ſe deus eſt vel eſſe dicendus eſt(vt aiunt) ſed non a ſe vel de ſe. An vna tantum ſit ſapientia pa tris.

DI. Quontū. Poſt hec a quibuſ quidam ꝓba dam ſolet queri. vtrum vna tm̄ ſit ſapiētia re ꝙ non vna tm̄ eſt ſapien pr̄is? Quod non eſſe nitunt̉ ꝓbare hͦ mō. Filius inquiūt eſt ſapientia pr̄is genita: tia patris pater ſapiens non eſt. Eſt igit̉ aliqua ſapi entia patris quaſapiens nō eſt Eſt autem ⁊ ſapientia patris ingenita. ⁊ ea pater ſapi ens eſt. Eſt ergo quedam ſapientia patris qua ſapiens eſt. ⁊ ip̄a non eſt illa ſapientia patris qua pater ſapiens non eſt. Non eſt gͦ vna tantū ſapientia patris. Item ſapien tia ingenita eſt ſapientia patris. ⁊ ſapiētia Ꝙ rn̄ſione ī genita eſt ſapientia patris. Non eſt autem it hec ⁊ ſapientia ingenita ſapientia genita. Non ē igitur vna tantū patris ſapientia. Hec et his ſimilia tanqͣꝫ ſophiſtica ⁊ a veritate lō ginqua. cunctiſqꝫ in theologia peritis pa tentia abijcimus. reſponſo indigna aduer tentes. Id tamen adijcientes quia vna eſt tantū ſapientia patris. ſed non vno mō di citur. Nam ſapientia patris dicit̉ illa quā genuit. ⁊ ſapientia patris dicit̉ ea qua ſap ens eſt. Diuerſa ē ergo ratio dicti. Illa em̄ dicitur patris. qꝛ eam genuit. ⁊ ea dicit̉ ſa pientia patriſ. quia ea ſapit. Una eſt tamē ſapientia patris. quia ſapientia genita ē ea dem ſapientia ⁊ ea qua ſapiens eſt. ſiue ea qua ſapiens eſt intelligat̉ ꝑſona pr̄is ſiue eſſentia patris. qꝛ ꝑſona pr̄is q̄ intelligitur cum dicit̉ ſapīa ingenita. ⁊ ꝑſona filij que fignificat̉ cum d̓r ſapientia genita. vna ea denqꝫ ſapientia eſt. que eſſentia diuīa ītel ligit̉ cōmunis tribus ꝑſonis. Ꝙ in trinitate eſt dilectio que ē tri nitas et tamen ſpūſſanctus eſt di lectio que non eſt trinitas. nec iō due ſunt dilectiones. ita et de ſapi entia. Et ſicut ī trinitate dilectio eſt. q̄ eſt pater. filius ⁊ ſpūſſanctus que eſt ip̄a eſſentia deitatis. ⁊ tn̄ ſpūſſctūs dilectio eſt. que nō eſt pater vel filius. nec ideo due dilectiones ſunt in trinitate. quia dilectio que ꝓprie ſpūſſanctus eſt: eſt dile ctio que trinitas eſt. non tn̄ ip̄a trinitas eſt ſicut ſpūſſanctus eſt eſſentia q̄ trinitas eſt: non tamen ip̄e trinitas eſt. Ita in trinitate ſapientia eſt que eſt pater ⁊ filius ⁊ ſpirituſ ſanctus. que eſt eſſentia diuina. ⁊ tamen fi lius eſt ſapiētia que nō eſt pater vel ſpūſſāXXXII ctus. Nec ideo due ſapientie ibi ſunt. quia ſapientia que ꝓprie eſt filius: eſt ſapīa quo eſt trinitaſ. ip̄a tamen non eſt trinitas ſicut filius eſt eſſentia que eſt trinitas. ip̄e tamē non eſt trinitas. Qua ratione pr̄ non dicit̉ ſapiēs ea ſapientia quam genuit eadem videt̉ debere dici ꝙ nō ſit diligēs pater vel filius dilectione qua ab vtroqꝫ ꝓcedit. Pretereadiligeter notandū eſt ꝙ ea ratione qua pater non di citur ſapiens ea ſapīa quam genuit. videt̉ fore dicendum ꝙ pater non diligat filium: vel filius patrem ea dilectiōe que ab vtro qꝫ ꝓcedit.ſ. que ꝓprie ſpūſſanctus eſt. Si cut em̄ idem eſt deo ſapere quod eſſe. ita eſt ei ideꝫ diligere qd̓ eſſe. Ideoqꝫ ſicut nega tur pater eſſe ſapiens ſapientia quā genuit qͥ ſi ea diceret̉ ſapiens. nō ip̄a ab eo: ſed ip ſe ab ea intelligeret̉ eſſe. Ita videt̉ non de bere cōcedi ꝙ pater vel filius diligat dile ctione que tm̄ ſpūſſanctus eſt. qꝛ ſi ea. dili git pater vel filius. non ſpūſſanctus videt̉ eſſe a patre ⁊ filio. ſed pater ⁊ filius a ſpiri tuſancto. quia idem eſt ibi diligere qd̓ eſſe. At ſupra dictuꝫ eſt: atqꝫ autoritate Augu ſtini ſancitū. ꝙ in trinitate tria ſunt. vnus diligens eum qui de illo eſt. ⁊ vnꝰ diligēs eum de quo eſt. ⁊ ip̄a dilectio. ⁊ non eſt ali quis duorū quo genitus a gignente diligi tur: genitoreꝫ ſuū diligit. Quibus verbis aperte ſignificat̉ patrem filium: ⁊ filiū pa trem diligere. ea.ſ. dilectione que nō eſt ali quis eorū: ſed tantū ſpirituſſanctus. Cum idem ergo ſit ibi diligere quod eſſe. quō di citur pater vel filius non eſſe ea dilectione qua alter alterum diligit. Cum ideo pr̄ ne getur ſapere ſapientia quaꝫ genuit ne ea eſ ſe intelligat̉. Ꝙ et hec queſtio inexplicabilis eſt que excellit infirmitatem homi nis. Difficilem mihi fa teor hanc queſtionem precipue cū ex pre dictis oriatur que ſimilem videtur habe

LI. re rationem. quod mee intelligentie atten dens infirmitas turbatur. cupiens magis ex dictis ſanctorū referre qͣꝫ afferre. Opti mus em̄ lector eſt: inquit Hylariꝰ in. j. lib̓. Hylariꝰ de tri. qui dictorū intelligentiam expectet ex dictis potiꝰ qͣꝫ imponat. ⁊ retulerit ma gis qͣꝫ attulerit. neqꝫ cogat id videri dictis contineri quod ante lectionem p̄ſumpſerit intelligendum. Cum ergo de rebꝰ dei ẜmo eſt. concedamus deo ſui cognitionē dictiſ qꝫ eius pia veneratiōe famulemur. Inue ſtiget ergo diligent̓ pius lectꝰr rationē di ctorum: ſi forte dictorū aliquā valeat repe rire cauſam qͣ nota ip̄a p̄miſſa queſtio aliqͣ tenus explicari valeat. Ego aūt hanc que ſtionem non abſoluens: ſed errorem exclu dens ꝓfiteor nō eſſe dictū patrem diligere fi iū vel filium patrem. ea dilectōe que ab vtroqꝫ ꝓcedit. q̄ nō eſt aliquis eorū. ſꝫ tan tum ſpūſſanctus tanqͣꝫ ea dilectōne pat̓ ſi vel filius. Sed ſic ea pat̓ diⁱ igit filiū ⁊ filiꝰ patrem: vt etiā pr̄ ꝑ ſe ea q̄ ip̄e eſt dilectiōe diligat. ſic ⁊ filius. nō aūt ſic vt pr̄ ꝑ ſe non diligat ⁊ filius. ſed ꝑ eam tm̄. Quis hec in illa trinitate(inqͥt Augꝰ.) opinari vl̓ affir mare p̄ſumat. Eam tn̄ queſtionem lectorū diligentie plenius dijudicandā atqꝫ abſol uendam relinquimus ad hoc minus ſuffi cientes. Hec eſt diſtinctio triceſima ſecun da huius pͥmi libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ aſſignatiōeꝫ quorūdam appropriatorū determinauit. quaſdā du bitationes ex aſſignatione hmōi emergentes deter minat. Et tria facit. Nam pͥmo determinat qualiter ꝑſone comꝑant̉ ẜm ꝓprium ⁊ appropͥatum ſpūſctō Secundo quō circa appropͥatum filij. Tertio quō circa vtrunqꝫ ſimul. Primum facit a pͥncipio diſtin ctionis vſqꝫ ibi. Preterea diligent̓ eſt inue. Secun do ab inde vſqꝫ ibi. Preterea diligent̓ eſt notandū. Tertium ꝟo ab iude vſqꝫ ad finem diſtin. Et tm̄ de ſnīa huius diſtinctionis in generali. In ſpēali ſentē tia mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quarū pͥma eſt hec. Pr̄ ⁊ filius diligunt ſe mutuo.ſſ. ab ip̄is ꝓce dente. Hanc mgr̄ ꝓbans querit. An pr̄ ⁊ filiꝰ dili gunt ſe.ſſ. ab ip̄is ꝓcedentē. Et arguit ꝙ non. Nam diligere ⁊ eſſe in diuīs ſunt idē. ſi ergo pr̄ ⁊ filiꝰ dili gunt ſe.ſſ. ⁊cͣ vid̓r ip̄os hr̄e eſſe ꝑ ſpm̄ſanctū. qd̓ ab ſurdū eſt. Et mgr̄ rn̄det ꝙ pater ⁊ filius diligunt ſe capiendo diligere notionalit̓.ſ. ꝓut ideꝫ eſt qd̓ cōis ſpiratio. ⁊ ſic differt diligere ab eſſentia ẜm ratōꝫ. ⁊ ꝑ ꝯn̄s factum argumentū ꝓ illa parte non ꝯcludit. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Nec pr̄ nec filius ſapit ſap entia genita uel naſcente. Hanc ꝓpoſitionem ingī ꝓbans tres deterinīat q̨̄ſtiones. Prima eſt. Vtrum pr̄ dicit̉ ſapiens ſapīa quaꝫ genuit? Et arguit ꝙ ſi qꝛ pr̄ diligit amore qͥ ab ip̄o ꝓcedit. ideo vid̓r ꝙ etiā ſapit ſapīa eadem quā genuit. Et rn̄det ꝙ iſta non eſt concedenda. pater ſapit ſapientia genita. ſeu pa ter ſapit ꝑ illam ſapientiam quam genuit. ne filius qͥ eſt ſapientia genita videat̉ eſſe cauſa ſapientie in pa tre. ⁊ hoc confirmat autoritate. h. Auguſtini. Scd̓a queſtio eſt. Utrum filius ſit ſapiens ſapla genita vl̓ ingenita. Et rn̄det magiſter dicens. ꝙ filius debet dici ſapiens ſapīa ingenita. eo ꝙ ip̄e ſit ſapiēs ſapi entia genita ſicut pater. Circa quod notandū ꝙ iſte due ꝓpoſitiones.ſ. pater eſt ſapiens ſapientia inge nita. ⁊ filius eſt ſapiens ſapientia ingenita. ſunt am be vere. ſed differūt ẜm ꝙ hi ablatiui in eis poſiti di uerſimode conſtrui poſſunt. Uno modo in habitudi ne pͥncipij formalis. ⁊ ẜm illum modum pater eſt ſa piens ſapientia ingenita. ⁊ huius ꝓpoſitionis ē ſen ſus. quia ſapientia ingenita eſt ip̄e pater. ⁊ ſic ſeip̄o ſapiens eſt formaliter. cum ſit ideꝫ ſibi eſſe ⁊ ſapere ⁊ ẜm iſtum ſenſum intellectus eſt falſus. filius eſt ſa piens ſapīa ingenita. qꝛ deſignat filium formalit̓ eē ſapienteꝫ patre. ⁊ per conſequēs patrē formalit̓ eē filium ꝓpter idemptitatem ſapientie ⁊ eſſe in filio. Alio modo pōt ille ablatiuus conſtrui in habitudī pͥncipij effectiui. ⁊ ſic iſta eſt falſa. pater eſt ſapiēs ſa pientia ingenita. qꝛ ſignificat patrem eſſe de ſapien tia ingenita. ⁊ ſic eſſet a ſeip̄o. quod falſum eſt. Illa ꝟo. filius eſt ſapiens ſapientia ingenita iſto mō ē ve ra. qꝛ ſenſus eſt ꝙ filius ſit de ſapientia ingenita. ad illum intellectū concedit̉ a magiſtro in lr̄a. Tertia q̄ ſtio. Utrū filius poſſit dici ſapiens ſapīa genita ſeu ip̄o qd̓ idem eſt. Et rn̄det ꝙ aliqui concedunt iſtam ꝓpoſitionem. filius eſt ſapiens ſapientia genita vel ſeip̄o. non tn̄ filius eſt ſapiens a ſeip̄o. quod intelligꝭ debet filius eſt ſapiens ſapientia genita vel a ſeipſo quod idem eſt. verum eſt formalit̓: ſed nō effectiue. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Tantū vna ⁊ eadem eſt ſa pientia patris ingenita ⁊ genita ẜm rem. ⁊ differūt ſolum ẜm rationem. Hanc magiſter ꝓbans querit Utrū tm̄ vna ſit ſapientia patris ⁊ filij. Et arguit ꝙ non. qꝛ lia eſt ſapientia genita ⁊ ingenita. ⁊ ergo non eſt tm̄ vna. Et magiſter reſpondet argumētum non valere. eo ꝙ ibi cōmittitur fallacia figure dictio nis. quia qn̄ ſapientia ſumit̉ cum his terminis geni ta ⁊ ingenita trahit̉ ad ſtandum ꝓ ꝑſona. Sed qn̄ ſimpliciter ſtat ſine additōe tunc ſupponit ꝓ eſſen tia. Et ſubdit. ſicut in deitate eſt dilectio que eſt pat̓ ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus.ſ. ip̄a diuina eſſentia. ⁊ tamē ſpūſſanctus eſt dilectio que nec eſt pater nec filiꝰ. nō tn̄ ſunt due dilectiones in deo: ſed vna tm̄. Sic ī deo eſt vna ſapientia que eſt pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus ſcꝫ diuina eſſentia. ⁊ ſapientia genita quę nec eſt pr̄ nec ſpūſſanctꝰ: ſed filius. nō tn̄ ſunt plures ſa piētie: ſed vna tm̄. ⁊ ꝑ ꝯn̄s ſapīa ingenita dicat̉ ſapientia patris. eo ꝙ per eam formaliter ſapit. ſapiētia etiaꝫ genita dicit̉ ſapientia patris. non tn̄ ꝙ ea formalit̓ ſapiat: ſed ꝙ eam genuit. non tn̄ ſequit̉ ꝙ ſint due ſa pientie: ſed tm̄ vna que eſt diuina eſſentia. Secūda queſtio eſt. Cur pater non dicat̉ ſaꝑe ſapientia geni ta vel ab ip̄o ꝓcedente. ſicui dicit̉ diligere dilectiōe ab ip̄o ꝓcedente. cum tamen idem eſt ibi ſaꝑe ⁊ eſſe ⁊ ſimiliter idem diligere ⁊ eſſe. Ad quod rn̄det ma giſter ꝙ diligere poteſt capi eſſentialiter. ⁊ tūc tam ẜm rem ꝙͣ etiam ẜm moduꝫ ſignificandi abſolute di ligere non eſt aliud ꝙͣ eſſe ⁊ ꝙͣ diuina eſſentia. et ſic. capiendo diligere. pater nullo mō poteſt ſe diligere ſpūſancto ſeu amore ꝓcedente a ſe. Alio modo po teſt capi notionaliter proſpiratione paſſiua. ⁊ licet ſic nō eſt aliud ꝙͣ eſſentia diuina ẜm rem. non tn̄ ẜm modū ſignificādi eſt idem qd̓ eſſentia diuina ſeu eſſe quia eſſentia ſeu eſſe dicit̉ abſolute. diligere aūt rela tiue. Et ideo nō ſequitur pater ſpūſancto vel amo re diligit. igit̉ ſpūſancto vel amore procedente eſt. Sicut non ſequit̉ pater paternitate eſt pater. ergo pater paternitate eſt. Sic non ſequit̉ hō diligit ho minē amore ab ip̄o procedentē. igitur homo amor eſt. Cum ergo ſapere in diuinis ſemper ſumat̉ eſſen

DI. tialiter ⁊ nunꝙͣ notionalit̓ ſicut diligere. igit̉ patreꝫ ſapīa genita ſaꝑe: ſequeret̉ ip̄m eſſe ſapīaꝫ genitam Ad diligere aūt non ſꝑ ſequit̉ diligere dilectiōe pro ducta. ⁊ ꝑ ꝯn̄s licet pr̄ non dicat̉ ſaꝑe ſapīa genita. pōt tn̄ dici diligere dilectiōe ꝓcedente ſeu ꝓducta. Et hec eſt ſententia mgr̄i in ſpēali. Utruꝫ proprietates ꝑſonarū ſint ipſe ꝑſone vel deus. id eſt diuina eſſentia. DI. XXX Oſt ſupra di A cta interiꝰ cōſiderari atqꝫ ſb̓ tilit̓ inqͥri oportet. Utꝝ ꝓpͥe tates p̄ſonarū qͥbus ip̄e ꝑſo ne determinant̉ ſint ip̄e ꝑſone. ⁊ ſint deus id eſt diuina eſſentia. an ita ſint in ꝑſonis: vt nō ſint ꝑſone. ac ꝑ hoc nec diuīa eſſētia Ꝙ em̄ in ꝑſonis ſint ꝓpͥetates: nēo inficiari audet. cum aꝑte clamat autoritas. ꝙ in ꝑ ſonis eſt ꝓprietas ⁊ in eſſentia vnitas. Si periꝰ qͦꝫ ml̓tis ſanctorū teſtimonijs aſtruxi mus ꝑſonas ꝑ ꝓpͥetates diſtingui atqꝫ de termiari. ip̄aſqꝫ ꝓpͥetates tres.ſ. ꝓprijs ex Ꝙ ꝓpͥetater p̄ſſimꝰ vocabul̓. Cū gͦ ꝓpͥetates ip̄e ab eter ſint ꝑſone. no fuerint: qͥbus ip̄e ꝑſone determinantur ⁊ differūt. quomō eſſent ſi in eis nō eſſent ⁊ quō in eis eſſent. ⁊ ip̄e ꝑſone nō eſſent quī ibi eſſꝫ ml̓tiplicitas. Quo circa ſicut ꝓpͥeta tes eſſe in ꝑſonis. ita ⁊ eas ꝑſonas eē ꝯfite mur. ſicut ſupra autoritate Hiero. vt nō pi geat reuocare ad mentē: ꝓteſtati ſumꝰ ī ex Hiero. breui ter tācit q̄ ſuc poſitiōe fidei ita dicētis. Sabellij here pra poſita ſt̓ ſim declinātes: tres ꝑſonas exp̄ſſas ſubꝓ vt alid̓ addat pͥetate diſtīguimꝰ. Nō em̄ noīa tm̄mō: ſed etiā noīm ꝓpͥetates.i. ꝑſonas. vel vt greci expͥmunt hypoſtaſes hͦ eſt ſb̓ſiſtētias ꝯfit mur. Ecce aꝑte dicit ꝑſonas ꝓpͥetatibꝰ di ſtingui. ⁊ ip̄as ꝓpͥetates eſſe ꝑſonas. cui h̓ ꝟba ꝑſtringimꝰ. qꝛ ſupra latiꝰ poſuimꝰ & ꝓprietates ſint diuīa eēntia. b Cunqꝫ de ſimplici tate deitatis ſupra diſſereremꝰ aucͣtibꝰ ſan ctorū.ſ. Augꝭ. Hyl̓. Iſid̓. necnō ⁊ Boetij. euident̓ mōſtrauimꝰ deū hͦ eē oīno qd̓ in ſe Ex predictis. hꝫ. excepto ꝙ pr̄ hꝫ filiū: nec eſt filiꝰ. ⁊ fili ꝯcludit ꝓ ē hꝫ pr̄eꝫ: nec eſt pr̄. ⁊ ſic eſſe in natura triuꝫ: tates eſſe ꝑſ nas ⁊ vnam vt qͥ hꝫ hͦ ſit qd̓ hꝫ. ⁊ totū qd̓ ibi eſt vnū eē vnā vitā eſſe. qd̓ mō nō iteramus: ne faſti eſſentiam. diū lectori ingeramꝰ. Si gͦ ꝓpͥetates ibi ſunt: ſingula earū eſt id in quo eſt: ⁊ vnuꝫ XXXIII eadēqꝫ vita ſingule ſunt. Fateamur gͦ et ꝓ petates eſſe in tribꝰ ꝑſonis. ⁊ ip̄as eſſe ꝑſo nas atqꝫ diuinam eſſentiam. Autoritate aſtruit ꝙ ꝓprietas ſit natura. Qd̓ eniꝫ ꝓprietas etiam diuīa natura ſit: on̄dit Hylarius di? Pylarius. cens natiuitatē filij eſſe naturā. Un̄ in. vij. li. de trini. ait. Utriuſqꝫ natura nō differt. vnū ſunt pr̄ ⁊ filiꝰ. Hꝫ gͦ hoc ſacr̄i natiuitaſ vt cōplectat̉ ī ſe ⁊ nomē ⁊ naturā ⁊ ptātem qꝛ natiuitas nō pōt nō eſſe ea natura vnde naſcat̉ filiꝰ. Idē in.vj. Natiuitas ꝓpͥetas eſt. veritas eſt. Idē in. vij. dicit. ꝙ nature natiuitas ſit intelligenda eſſe ī natura dei Supra em̄ dixit ꝙ ꝓprium pr̄is ē ꝙ ſꝑ pr̄ eſt. ⁊ ꝓprium filij eſt ꝙ ſꝑ filius eſt. ſignifi cans ꝙ proprietas patris eſt pater. et pro prietas filij eſt filius. His alijſqꝫ pluribus autoritatibus aperte ſignificari videtur. ꝙ proprietas filij filius ſit. ſic ⁊ deus. ita ⁊ proprietas patris ⁊ proprietas ſpirituſſā Quidam negant ſcꝫ proprietates eſſe perſonas et diuinam naturaꝫ et quare. Hoc autem aliqui negant: dicentes qͥdeꝫ ꝓprietates in perſo nis eſſe: ſꝫ nō eſſe ꝑſonas ip̄as. qꝛ ita dicūt eſſe in perſonis vel in eſſentia diuina: vt nō ſint interius ſicut ea ſunt que ẜm ſubſtātiā dicuntur de deo. vt bonitas. iuſticia. ſꝫ ex trinſecus affixa ſunt. atqꝫ ita eſſe rationibꝰ probare contendunt. Si enim inquiunt proprietates ſunt ꝑſone: non eis ꝑſone deꝰ ꝯpiectio cō terminantur. Contra quod dicimus. quia rū pͥma qͣ vo etiam ſeip̄is perſone differunt. ſicut ſupra lūt ꝓbare ꝓ Hieronymus loquēs de patre ⁊ filio ⁊ ſpi pͥetatesᶻ non rituſancto dicit. Subſtantia vnuꝫ ſūt: ſed eſſe ꝑſonas: ꝑſonis ac nominibus diſtinguunt̉. Sed Secunda ob iterum addunt. Si proprietates ipſe diui iectio: na eſſentia ſunt cum eſſentia non differant tres perſone. nec proprietatibus differūt Quomedo enim differt pater a filio: eo ꝙ diuīa eſſentia eſt cum in eſſentia vnū ſunt. Reſpōſio ad p̄miſſa autoritate ni tens.

LI. Horū doctriniſ no uis ⁊ humanis cōmentis ꝟbo Hilarij re ſpondeo. Immenſum eſt qd̓ exigit̉ ⁊ incō prehenſibile: extra ſignificantiā eſt ſermo nis. extra ſenſus intētionē. nō enūciat̉. nō attingit̉. nō tenet̉. ꝟborū ſignificātiam re ip̄ius natura cōſumit. Senſus cōtēplatio nem inꝑſpicabile lumē obcecat. intelligen tie capacitatē qd̓ fine nullo continet̉: exce dit. Mihi gͦ in ſenſu labes eſt. in intelligē tia ſtupor eſt. In ſermone ꝟo non iaꝫ infir mitatem: ſꝫ ſilentiū confitebor. ꝑiculoſum nimis eſt de rebus tantis ac tā recōditꝭ ali qͥd vltra p̄ſcriptū celeſte ꝓferre: vt vltra p̄finitionem dei ẜmo de deo ſit. forma fidei certa eſt. Non gͦ aliquid addēdū eſt: ſꝫ mo dus conſtituendus audacie. qͥcqͥd vltra q̄ ritur: nō intelligit̉. Quō improbi heretici īſiſtāt alia addentes. ꝯbiectio tē CeEerū herEE Corū improbitas inſtinctu diabolice fraudulen tie excitata nondū quieſcit. ſed in tāta rerū queſtione addit. Si paternitas ⁊ filiatio deo ſiue in diuina eſſentia ſunt. eadeꝫ ergo res ſibi pater eſt ⁊ filius. Nam in qͦ pater. nitas eſt: pr̄ eſt. ⁊ in quo filiatio eſt: filiꝰ eſt Si ergo vna eademqꝫ res habet in ſe pat̓ nitatem ⁊ filiationem. ip̄a generat ⁊ gene ratur. quod dicentes in Sabellianaꝫ here ſim ꝑtrahunt̉. extendentes pr̄em in filium cū ip̄m ſibi filiū: ip̄m ꝓponant ⁊ pr̄em. Si ꝟo negauerint in vna dei eſſentia pat̓nita tem eſſe ⁊ filiationem. quō gͦ dicunt eē deū His atqꝫ alijs argumentorū aculeis vtur tur in ſue opinionis aſſertione. vt veritatiſ formā diſſecent. Rn̄ſio cōtra hāc eorū opinionem vbi tradit̉ ꝙ ꝓprietates nō penitꝰ ita eē in dei eēntia ſicut ī hypoſta ſibus dicunt̉. Quorū audacie re ſiſtentes atqꝫ ignorantie ꝓuidentes aude bimus aliquid ſuꝑ hoc loqui. Paternitaſ ⁊ filiatio non ita eſſe omnino in diuina ſb̓a dicunt̉: ſicut in ip̄is hypoſtaſibus. in qui bus ita ſunt ꝙ eas determināt. vt ait Io han. Damaſ. Caracteriſtica idiomata ſūt id eſt determinatiue ꝓprietates hypoſtaſe os ⁊ nō nature. etem̄ hypoſtaſim determi nant ⁊ nō naturam. Ideoqꝫ licet paterni tas ⁊ filiatio ſint in diuina eſſentia. cū eam non determinent. nō ideo pōt dici: ꝙ diui na eſſentia ⁊ generet ⁊ generet̉. Uel ꝙ ea dem res ſit ſibi pater ⁊ filius. Ita enim pro prietas determinat ꝑſonam: vt hac ꝓpͥeta te hypoſtaſis ſit generans. ⁊ illa alia hypo ſtaſis ſit genita. ⁊ ita nō idem generat ⁊ ge nerat̉. ſed alter alterū. Querit̉ quomō proprietates poſ ſunt eſſe in natura. nec eam deter minent. ed forte queres cum he ꝓprietates non poſſunt eſſe in ꝑſo nis qͥn eas determinēt: quō in diuina eſſen tia eſſe poſſint: ita vt nō eam determinent? Reſpondeo tibi ⁊ hic cum Hylario. Ego neſcio non requiro. ⁊ conſolabor me tamē. archangeli neſciūt. angeli non audierunt ſecula non tenent. vpheta non ſenſit. apl̓s non interrogauit. filius ip̄e nō edidit. Ceſ ſet ergo dolor querelarū. non putet homo ſua intelligentia generatiōis ſacramentum poſſe conſequi. Abſolute tamen intelligen dus eſt pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus. Statꝭ hoc fine intelligentia ꝟborum. Eſt filius a patre qui eſt vnigenitus ab ingenito. pro genies a parente. viuus a viuo. non natu ra deitatis alia ⁊ alia. qꝛ ambo vnuꝫ. Hoc credendo incipe. ꝑcurre. ꝑſiſte. ⁊ ſi non ꝑ uenturū ſciam. tn̄ gratulabor profecturuꝫ. Qui em̄ pie infinita ꝓſequit̉. ⁊ fi nō contin gat. aliqn̄ tamen ꝓficiet ꝓdcundo. Sꝫ ne te inſeras in illud ſecretū ⁊ archanū inopi nabilis natiuitatiſ: ne te immergas ſummā intelligentie comp̄hendere p̄ſumens. ſꝫ in tellige incomp̄henſibilia eſſe. His alijſqꝫ multis euident̓ oſtendit̉ nobis nullatenus licere maieſtateꝫ ꝑſcrutari. ius ponere po teſtati. modū circūſcribere infinito. Quibꝰ autoritatibꝰ opinionē ſuā ſcꝫ ꝙ ꝓprietas patris vel filij non ſit deus: muniant. Ueruntame non dum deſiſtunt impatientie ſpū agitati: ſed opinionem ſuam etiam ſanctorū autoritati

DI. bus munire conant̉ qͥbus oſtendere volūt ꝓprietatem qua pater eſt pater. ⁊ ꝓprieta tem qua filius eſt filius: nō eſſe deū. ad hoc inducentes ꝟba Augꝭ. ſuꝑ illū locuꝫ pſal̓. Et non eſt ſb̓a. ita dicentis. Deus em̄ que dam ſb̓a eſt. Vnde etiam in fide catholica ſic edificamur. vt dicamus patrem ⁊ filiuꝫ ⁊ ſpūmſanctum vnius eſſe ſub̓e. Quid eſt vnius ſb̓e? Quicqͥd eſt pater quod deꝰ eſt. hoc eſt filius. hoc eſt ſpūſſanctus. Cū aūt pater eſt. non illud eſt qd̓ vel quo eſt. Pa ter em̄ non ad ſe: ſed ad filiuꝫ dicit̉. ad ſe au tem deus dicit̉. Eo igitur quod vel qͦ de eſt: ſubſtantia eſt. Et quia eiuſdem ſubſtan tie eſt filius. ꝓculdubio ⁊ filius eſt deꝰ. At ꝟo quod pater eſt. qꝛ non ſubſtantie eſt. ſꝫ refertur ad filium. nō ſic dicimꝰ filium pa Qualit̓ ret. quent verba tr em eſſe ſicut dicimꝰ filiū deū eſſe. Ex his Aug. ad ſuā ꝟbis ſignificari dicūt. ꝙ ꝓprietas pr̄is vl̓ prauitatem. ꝓprietas filij non ſit deus vel eſſentia diui na. Cum em̄ dicit. eo ꝙ deus eſt ſubſtātia eſt. ſed ꝙ pater eſt: ſubſtantia non eſt. aper te inqͥunt oſtendit id eſſe ſubſtantiam quo deus eſt. Id v̓o quo pater eſt: non eſſe ſub ſtantiam. Item cum ait. Pater non illud eſt quod eſt. oſtendit eum non eſſe patrem eo ꝙ ſubſtātia eſt. Non em̄ ſimplicit̓ dixit Pater nō eſt illud quod eſt: ſed ait. Cū pa ter eſt: nō eſt illud qd̓ eſt. ſignificans qͦ pa eſt non eſſe illud quo eſt.i. eſſentiam. Hec il Ꝙ alit inteuiˡⁱitae xponentes ſua cōmenta ſimplicibus gēda ſūt illa ⁊ incautis vera videri faciūt. Nos aūt ꝟba ꝙͣ dicūt aliter fore iſta intelligēda dicimus. Dicēs enim eo ꝙ deus eſt: ſubſtantia eſt. ſꝫ ꝙ pa ter eſt: ſubſtantia non eſt. hoc intelligi vo luit: quia eſſentia deus eſt. ⁊ deitate ſb̓ſtan tia eſt. Eo em̄ ſb̓a eſt quo deꝰ eſt. ⁊ ccōuer ſo. cuiꝰ ea eſt deitas que eſt ſb̓a. ⁊ ſb̓ſtantia q̄ deitas. ſed ꝙ pater eſt non eſt ſubſtantie id eſt non quo pr̄ eſt eo ſubſtantia eſt. qꝛ ꝓ prietate generationis pater eſt qua ſubſtā tia non eſt. Ipſam tamen proprietatem ſb̓ ſtantiam eſſe non negauit. Ita etiam illud intelligendum eſt quod ait Cum pater eſt non illud eſt quod eſt. id eſt non illo pater eſt. quod vel quo ip̄e eſt. id eſt eſſentia. ſed notione. Alijs etiā verbis Auguſtini vtun tur. vt aſſerant quod dicunt.ſ. ꝓ prietates perſonaruꝫ non eſſe dei ſubſtantiam. XXXIII Item illis verbis Auguſtini vehementer inſiſtunt ſuperius poſitis.ſ. ꝙ verbuꝫ ẜm ꝙ ſapientia eſt ⁊ eſ ſentia. hoc eſt ꝙ pater ẜm ꝙ verbum non hoc eſt qd̓ pater. Si inquiunt verbum nō eſt hoc quod pater ẜm hoc ꝙ eſt verbum. Id ergo quo ꝟbum eſt non eſt illud quod pater eſt. Proprietas ergo quo ꝟbum eſt: non eſt id qd̓ pater eſt. non eſt igitur diuīa eſſentia: Ad quod dicimus. quia licet ẜm Reſpōſio. ꝙ verbum nō ſit: hoc quod pater eſt. ea ta men ꝓprietas qua verbum eſt: eſt id quod pater eſt. id eſt diuina eſſentia. ſed non eſt hypoſtaſis patris. Iſta eſt diſtinctio triceſima tertia huius pͥmi libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de ꝓprijs ⁊ appropriatis. incipit agere de differentia commu uium ⁊ ꝓpriorum. Et tria facit. Nam pͥmo determi nat vnitatem. Secundo reſpondet ad cōtrarias ra tiones. Tertio ad contrarias autoritates. Primum qͥdem facit a pͥncipio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Hoc aūt aliqui negant ⁊cͣ. Secundū ab inde vſqꝫ ibi. Verū tamen non deſiſtunt. Tertium ad finem. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitiōibus. qua rum pͥma eſt hec. Proprietates ꝑſonales ſunt idem cum ꝑſonis ⁊ natura diuina. Hanc mgr̄ ꝓbās que rit. Utrū ꝓprietates ſint ip̄e ꝑſone. ⁊ vtrum ſint ip ſa diuina eſſentia. Poſtea ſoluit dicens. ꝙ proprie tates tripliciter ſunt in perſonis. iuxta illud. b. Gre gorij in p̄fatione dicentis. Et in ꝑſonis proprietas. ⁊ in eſſentia vnitas. proprietates enim fuerunt ab eterno. ⁊ non poteſt dici ꝙ fuerunt ſine ſubiecto. igi tur videtur fore dicendum ꝙ fuerunt in ꝑſonis. Se cundo oſtendit ꝙ proprietates ſunt ip̄e perſone. Nā proprietates ſunt in perſonis. ſed in ꝑſonis nulla ē diuerſitas. igitur proprietates ſunt ip̄e perſone. Et hoc confirmat autoritate beati Hiero. Tertio oſten dit ꝙ ꝓpͥetates ſūt ip̄a diuīa eſſentia ſeu natura. qd̓ probat ſic. Propter diuinam ſimplicitatem deꝰ eſt. quicqͥd habet vbi non repugnat relatiua oppoſitio. ſed diuina eſſenti a habet proprietates. ergo propͥe tates ſunt diuina eſſentia ſeu natura. Hanc ratiōeꝫ magiſter confirmat autoritatibus diuerſorum auto rum: que patent in textu. Secunda ꝓpoſitio eſt hec Errant qui ex hoc ꝙ ꝓprietates perſonales ſunt di uina eſſentia inferunt diuinam eſſentiam poſſe gene rare. Hanc probans magiſter ponit erroreꝫ quorū dam dicentium. ꝙ licet ſint ꝓprietates in perſonis: non tn̄ ſunt ip̄e ꝑſone. ſed ſunt quaſi extrinſecus af fixe. Poſtea ẜm hunc errorem inducunt tres ratio nes. Quaꝝ pͥma tal̓ eſt. Si ꝓpͥetates ſint ꝑſone. er go nō diſtinguūt neqꝫ det̓mināt ꝑſonas. ꝯn̄a patet ex hoc ꝙ nihil diſtinguitur neqꝫ determinat̉ ſeipſo: Reſpondet magiſter negando conſequentiam. Ad ꝓbationem dicit non eſſe inconueniēs ideꝫ diſtīgui ſeu determinari ſeip̄o. quod ꝓbat autoritate. b. Hie ro. Secundo ſic. Si propͥetates ſunt diuīa eſſentia. ergo ſicut perſone dicuntur cōuenire in eſſentia. ita etiam debet dici perſonas conuenire in proprietati bus. quod falſum eſt. Reſpondendo magiſter dicit iſtam materiā ꝓpter nimiam ſui altitudinem huma num excedere intellectum. qd̓ ꝓbat autoritate Hy larij. Tertio ſic. In quocūqꝫ ē paternitas in diuīs:

LI. hoc generat: ſed in eſſentia ē paternitas. ergo gene rat. Et ſil̓r arguit de filiatiōe. Et rn̄det mgr̄ ꝑ diſtī ctionem dicēs. ꝙ ꝓpͥetates eſſe in aliquo pōt intelli gi duplicit̓. Uno mō illud in quo ſunt determinādo ⁊ diſtinguēdo. Et iſto mō in ꝑſonis. ⁊ in quocunq̄ iſto mō eſt paternitas hoc poteſt generare. Alio mo illud in quo ſunt non determinando neqꝫ diſtinguē do. ⁊ ſic dicunt̉ eſſe in diuina eſſentia. ⁊ in quocū ſic eſt paternitas: illi non cōuenit generare. nec illi ī quo ſic eſt filiatio conuenit generari. cum ergo pro prictates ſunt in diuina eſſentia non determinando eā. ptꝫ argumentū ad ꝓpoſitū nō ꝯcludere. Contra ſolutionem mgr̄ inſiſtit q̄rendo. Si propͥetates non poſſunt eſſe in ꝑſonis niſi eas determinēt. quō tun poſſunt eſſe in eſſentia eā nō determinādo. Et rn̄det ꝙ hoc expͥmere eſt ſuꝑ intellectū humanū. quod con firmat mgr̄ autoritate. b. Hilarij. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Falluntur qui ex idemptitate paternitatis ⁊ eſſentie arguunt ſeu concludunt paternitate patre: eſſe deū. Huius ratio eſt. qꝛ ꝓpͥetates ſunt in diuīs vt determinantes ⁊ diſtinguentes. cuiuſmodi ſunt ī ꝑſonis. Et ꝯfirmat̉ autoritate. b. Augu. Et tm̄ de ſententia mgr̄i huius diſtinctionis in ſpēali. Opinio quorūdam nō idē eē ꝑſo nam et eſſentiā vel naturā dicētiū et eandē eſſentiā nō poſſe eē pr̄em et filiū et ſpūmſanctum. DI. xxX ¶ Redictis aut I adijciendū eſt. ꝙ qͥdam peruer ſi ſenſus homines in tantā pro ſilierunt inſaniam: vt dicerent nō ideꝫ eſſe naturam dei ⁊ ꝑſonaꝫ ſiue hypoſtaſim. di centes eandem eſſentiā non poſſe eē patre ⁊ filiū ſine ꝑſonarū confuſione. Si em̄ in unt ea eſſentia que pater eſt: filius eſt. ideꝫ ſibi pr̄ eſt ⁊ filius. Si hāc rem dicis eſſe pa trem: aliā quere quā dicis eſſe filiū. Si ꝟo aliā non queſieris: ſed eandem dixeris. idē genuit ⁊ genitꝰ eſt. Propter hͦ ⁊ hmōi int̓ naturam ⁊ ꝑſonā diuidunt ita vt non reci piant vnam deitatis naturam ⁊ ſimpliceꝫ Autoritateꝫ eſſe tres ꝑſonas. Idqꝫ teſtimonio Hilarij q̄ ꝓ eis face re videt̉ port defendere nitunt̉. qui in. vij. li. de tri. que de li. Hilarij rens. vtrum apl̓s ſpūm dei nominās ⁊ ſpi ritū xp̄i: idem ſignificauerit. vtroqꝫ verbo inquit ita. Gentiū p̄dicator volens natu re vnitatē in patre ⁊ filio ait. Spūs dei in vobis eſt. Si quis autem ſpūm xp̄i nō ha bet: hic non eſt eius. Si aūt ſpūs eius qui ſuſcitauit Ieſum ⁊cͣ Spūales oēs ſumus ſi in nobis eſt dei ſpūs. ſed et hic ſpūs dei ē ⁊ ſpūs xp̄i. Et cum xp̄i ſpūs in nob̓ eſt. ei ſpūs in nobis eſt qui ſuſcitauit xp̄um. Et cum eius qui ſuſcitauit chriſtuꝫ in nob̓ eſt ſpūs. ⁊ ſpūs in nobis eſt xp̄i. Nec tamen nō dei eſt ſpūs qui in nobis eſt. Diſcerne gͦ o heretice ſpūm xp̄i a ſpū dei. ⁊ excitati a mortuis ſpūm xp̄i a ſpū dei chriſtū a mor tuis excitantis. Cum qui habitat in nobis ſpūs chriſti: ſpūs dei ſit. ⁊ ſpiritus chriſti a mortuis excitati ſpūs dei tantū ſit chri ſtum a mortuis excitantis. Et qͣro nūc Queſtio h. larij. vtrū in in ſpū dei. vtrum naturam an rem nature ſpū dei natu ſignificata exiſtimes? Non eſt em̄ idem na ra vel res na tura quod res nature. ſicut nō idem eſt hō ture ſignifica ⁊ quod homīs eſt. nec idem eſt ignis ⁊ qd̓ ta ſit idem ip̄ius ignis eſt. ⁊ ẜm hoc nō eſt ideꝫ deus Qd̓ nō ē na ⁊ quod dei eſt. Huius dicti occaſiōe p̄ tura qd̓ res fati heretici dogmatiſauerūt non idem eſſe nature ꝑſonam ⁊ naturam dei. aſſerentes naturaꝫ dei non eſſe tres perſonas. Intelligētes in On̄dit quem his p̄miſſis verbis Hilarij ꝑ rem nature ꝑ ſenſū trahāt ex ill̓ ꝟbis. ſonam. ⁊ nomine nature diuinam natura. Et ideo dicunt Hylariū interrogaſſe here ticum. vtrū ꝑ ſpūm dei putaret ſignificatā eſſe naturā an rem nature. vt ſic oſtēderet diſtinguendū eſſe inter naturam ⁊ rē natu re.i. ꝑſonam. Hic docet quō eis obuiat ip̄iꝰ ſcri pture circūſtantia. et qualiter pre dictā intelligidebeant et ꝙ ſpūſſā ctus ē res vnius nature pr̄is et fi xij. et eſt ip̄a natura. Hoc quideꝫ dicūt non intelligentes pia diligentia ſcpͥture cir cūſtantiam: qua conſiderata ꝑcipi poteſt: quomō p̄miſſa dixerit Hylarius. Subſe quent̓ em̄ in eadem ſerie oſtendit in ſpiritu dei aliqn̄ ſignificari pr̄em. vt cum dicitur. Spūs dn̄i ſuꝑ me. Aliquādo ſignificari fi lium. vt cum dicit̉. In ſpū dei eijcio demo nia. nature ſue poteſtate ſe demones eijce re demonſtrans. Aliquādo ſpūmſanctuꝫ. vt ibi. Effundam de ſpū meo ſuper omneꝫ carnem. Quod dicit conſummatuꝫ fuiſſe: cū apoſtoli ſpūſancto miſſo oībus linguis locuti ſunt. Deinde quare hanc diſtinctio nem fecerit. ⁊ ꝙ in ſuꝑioribus ꝑ ꝟba apo ſtoli idem ſpūſſanctus ſignificatus ſit. ⁊ ꝙ ip̄e ſit res vnius nature patris ⁊ filij: aper te oſtendit inquiens ita. Hec idcirco ſunt demonſtrata. vt quacunqꝫ parte heretica falſitas ſe contuliſſet. finibus veritatis cō cluderet̉. Habitat em̄ in nobis xp̄us. quo Verba hyſa rij ponit qͥ habitante habitat deus. ⁊ cum habitat in p̄miſſorū ītel nobis ſpūs xp̄i: non aliud habitat qͣꝫ ſpūs ligentia aꝑu dei. quod ſi ꝑ ſpūmſanctum chriſtus in no bis intelligit̉ eſſe. hunc tn̄ ita ſpūm dei vt ſpūm chriſti eſſe noſcendum eſt. ⁊ cum per

DI. naturā dei natura ip̄a habitat in nobis. in differēs natura filij credit̉ eſſe a patre. cum ſpūſſanctus qͥ eſt ſpūs chriſti ⁊ ſpiritꝰ dei: res nature demonſtret̉ vniꝰ. Quero nunc ergo quomō non ex natura vnum ſunt? A patre ꝓcedit ſpūs veritatis. a filio mittit̉: ⁊ a filio accipit. Sed omnia que habet pa ter filij ſunt. Idcirco qui ab eo accepit: dei ſpūs eſt. ⁊ idem ſpūs chriſti eſt. Res natu re filij eſt. ſed ⁊ eadem res ⁊ nature pr̄is eſt ⁊ dei excitantis chriſtum a mortuis ſpirit eſt. ⁊ idem ſpiritus chriſti eſt a mortuis ex citati. In aliquo differt chriſti ⁊ dei natu ra. ne eadem ſit ſi p̄ſtari poteſt. vt ſpiritus qͥ dei eſt: non ſit etiam chriſti. Eſt gͦ in nob̓ ſpūs dei. ⁊ eſt in nobis ſpūs chriſti. ⁊ cum ſpūs chriſti ineſt: ineſt ſpūs dei. Ita cū qd̓ dei eſt ⁊ chriſti eſt. ⁊ quod chriſti eſt dei ē non pōt quid aliud diuerſum chriſtus eſſe qͣꝫ deus eſt. Deus igitur chriſtus eſt vn cum deo ſpiritus. ẜm illud. Ego ⁊ pr̄ vnū ſumus. In quo docet veritas vnitatē eſſe nature. non ſolitudinem vnioniſ. Ecce ſi hͦ verba diligenter attendas. inuenis ſpiritū ſanctū rem nature dici patris ⁊ filij. ⁊ eun dem dici eſſe naturam dei: vbi dicit̉ ꝑ na turam dei natura ip̄a habitat in nobis: ſi ꝑ ſpiritūſanctum chriſtus eſt in nobis. Diſcutit p̄di. Itaqꝫ in trinitate non ita diſtinguendum cta ꝟba. ⁊ n̄ eſt inter naturam ⁊ rem nature. ſicut in re ita eſſe diſtin guēdū ī trini bus creatis. Quia vt ait Hylarius. Com tate ſicut in ꝑatio terrenorū ad deum nulla eſt. ⁊ ſi qua comꝑationum exempla interdū afferunt̉ creaturis. nemo ea exiſtimet abſolute in ſe ratiōis per fectionē continere. Non em̄ humano ſenſu de deo loquendū eſt. Ꝙ ꝓpter res creatas illud dixerit nō idē ē natura et res nature. c. Ad naturam ergo rerum creatarum reſpiciens inqͥt. Nō ideꝫ eſt natura quod res nature. ſubijciens ex empla de ip̄is creaturis. Inde oſtendens erroris eſſe ſub menſura creaturarum meti ri creatorem. addit. ⁊ ẜm hoc non idem eſt deus: ⁊ quod dei eſt. ac ſi diceret. Si ad in ſtar creaturarū de creatore ſentis. cogeris fateri qꝛ nō idem eſt deus ⁊ quod dei ē. qd̓ dicere impium eſt. cū ſpūs dei deꝰ ſit. ⁊ dei fillus ſit deus. Ꝙ nō aliud eſt deꝰ et que ſua ſunt. XXXIIII ita vt inſint. alia enī ſūt que inſūt. alia que non inſunt. Non ergo ſꝫm co porales modos(: vt in eadem ſubdit ſerie) accipienda ſunt hec que de deo dicuntur. vbi euacuās opinionem eorū qͥ ita putant aliud deum eſſe: ⁊ aliud qd̓ dei eſt. alid̓qꝫ naturam dei ⁊ rem nature. vt eſt in creatu ris. Aꝑte docet non aliud eſſe deum ⁊ que ſua ſunt. ita vt inſint illi ſic dicens. Hō aut aliquid ei ſimile cum alicubi erit: alibi non erit. quia id quod eſt: illic continetur vbi fuerit in forma. vt non vbiqꝫ ſit qͥ inſiſtens alicubi ſit. Deus autem immēſe ꝟtutis vi uens poteſtas. que nuſqͣꝫ non aſſit: nec de ſit vſqͣꝫ. que ſe omnem ꝑ ſua edocet. et ſua non aliud qͣꝫ ſe eſſe ſignificat. vt vbi ſua in ſint ip̄e eſſe ꝑ ſua intelligat̉. Non autē cor porali modo cum alicubi ſit. non etiaꝫ vbi qꝫ eſſe credat̉. cum ꝑ ſua in omībus eſſe nō deſinat. Non autem aliud ſunt qͣꝫ qd̓ ipſe eſt que ſua ſunt. Et hec ꝓpter nature intel ligentiam dicta ſunt. His verbis aperte ſi gnificatur. ſi tamen intelligis heretice. qͥa diuina natura nō aliud eſt ab his que ſua ſunt: ita ut inſint. ⁊ ꝑ illa in omnibus ſuis ē que non inſunt. Sua enim ſunt etiam que non inſunt. id eſt omnes creature. ⁊ ſua ſūt que inſunt: vt tres perſone que ſunt eiuſdē nature ⁊ eadem natura. ſicut ſupra Augu ſtini teſtimonio firmauimus dicentis tres perſonas eſſe eiuſdem eſſentie vel eandem eſſentiam. ſed non ex eadem eſſentia. ne ali ud intelligatur eſſentia. aliud perſona. Nō Ꝙ aliqͣ eſt in tamen diffitemur aliquam diſtinctionē ha rōe intelligen bendam fore ẜm intelligentie rationem cū tie diſtinctio dicitur hypoſtaſis. ⁊ cum dicitur eſſentia. cum d̓r hypo ſtaſis: ⁊ cum quia ibi ſignificatur quod eſt cōmune tri S eſſentia bus. hic ꝟo non. Eſt tamen hypoſtaſis eſ ſentia. ⁊ econuerſo. Fatcamur ergo vnum atqꝫ idem eſſe tres perſonas ẜm eſſentiam. differentes autem ꝓprietatibus. Un̄ Au. Augꝰ. ſuper guſtinus ſuꝑ locum pretaxatum pſal̓. ait. pſal̓ Queris quid ſit pater? Reſpōdetur deus. Queris quid ſit filius? Reſpondet̉ deus. Queris quid ſit pater ⁊ filius? Reſponde tur deus. De ſingulis interrogatus: deuꝫ reſponde. De vtroqꝫ interrogatus. nō de os: ſed deum reſponde. Non ſic in homini bus. Tanta enim eſt ibi ſubſtantie vnitas: vt equalitatem admittat. pluralitatem nō admittat. Si ergo tibi dictum fuerit cuꝫ di cis filium eſſe quod pater eſt. ꝓfecto filius

LI. pater eſt. Reſponde ẜm ſubſtantiā tibi di xi: hoc eſſe filium quod pater eſt. nō ẜm id quod ad aliud dicitur. Ad ſe enim dicitur deus. ad patrem dicitur filius Rurſumqꝫ pater ad ſe dicitur deus. ad filium dicit̉ pa ter. Quod pater ad filiuꝫ dicit̉ non eſt fili quod dicitur filius ad patrem non eſt pat̓ Quod dicit̉ pater ad ſe. filius ad ſe. hoc eſt pater ⁊ filius.i. deus. Utrum ira poſſit dici deus trium ꝑſonarū vel tres ꝑſone vniꝰ dei. vt dicit̉. vna eſſētia triū ꝑſonarū et tres ꝑſonę vnius eſſentie. e Hic conſiderandū eſt. cum deus ſit diuina eſſentia. ⁊ ita dica tur vnus deus eſſe tres ꝑſone: ſicut vna eſ ſentia dicitur tres ꝑſone. vtrum ita valeaſ ſane dici. vnus deus trium ꝑſonarum. vel tres ꝑſone vnius dei. ſicut dicit̉. vna eſſen Uſuꝫ ſcriptū tia trium ꝑſonarum. ⁊ tres perſone vnius re ī his ſeq̄n. eſſentie: In his locutionibus ſcripture dum tradit. vſus nobis emulandus videt̉: vbi frequē ter reperitur ita dictum. Vna eſt eſſentia trium. ⁊ tres ſunt perſone vnius eſſentie nuſqͣꝫ autem occurrit legiſſe vnū deū triuꝫ ꝑſonarum. vel tres perſone vnius dei. Quare nō cō ſueuerat ſcri Quod ideo puto ſanctos doctores vitaſ ptura dicere ſe. ne ita forte acciperetur in diuinis perſo vnū deū triū nis. ut accipitur cuꝫ de creaturis ſimile qͥd ꝑſonaꝝ ⁊ eo uerſo cuꝫdic dicitur. Dicitur enim deus Abraam Iſa cat vnā eſſen ac ⁊ Iacob. ⁊ deus omīs creature. Quod tiaꝫ triū ꝑſo. vtiqꝫ dicitur propter principium creatōis narum. vel gratie pͥuilegium. ⁊ creature ſubiectio nem vel ſeruitutem. Cum ergo in trinitate nihil ſit creatum vel ſeruiens vel ſb̓iectum non admiſit fides in trinitate talem locutio nis modum. Ita etiam econuerſo non dic tur de dei eſſentia: ꝙ ip̄a ſit eſſentia Abraā Iſaac ⁊ Iacob: vel alicuius creature. ne creatoris vel creature naturam confunde re videamur. Ꝙ licet potētia. ſapiētia. bonitas de deo ẜm ſubſtantiā dicantur in ſcriptura. tamen ſolent hec nomi na diſtincte ad perſonas interduꝫ referri. Ex p̄dictis conſtat ꝙ ſicut eſſentia. ita potentia. ſapientia. bo nitas de deo dicunt̉ ẜm ſubſtantiaꝫ. Que autem ẜm ſubſtantiam de deo dicunt̉: tri bus perſonis pariter cōueniūt. Vna eſt er go potentia. ſapientia. bonitas patris et fi lij ⁊ ſpūſſancti. et hi tres eadem potentia. eadem ſapientia. eadem bonitas. Un̄ ape ritur in trinitate ſumma eſſe ꝑfectio. Si enī ibi deeſſet potentia: vel ſapientia vel boni tas. non eſſet ſummum bonum. Sed quia ibi eſt perfecta potentia: infinita ſapientia: incomprehenſibilis bonitas. recte dicitur ⁊ creditur ſummum bonum. Cunqꝫ vnuꝫ ⁊ idem penitus ſit in deo potentia. ſapien tia. bonitas. in ſacra tamen ſcriptura fre quenter ſolent hec nomina diſtincte ad per ſonas referri. vt patri potentia. filio ſapien tia. ſpirituiſancto bonitas attribuat̉. qd̓ qͣꝫ re fiat: non eſt ocioſum inqͥrere. Quare id fiat.ſ. ꝙ pr̄i potētia. fi lio ſapientia attribuat̉. Id ergo ſacri elo quij prudentia facere curauit. ne dei imme̓ ſitatem ſimi itudine creature metiret̉. Di xerat enim ſcriptura ſacra. Quia deus pa ter eſt. ⁊ ꝙ deus filius eſt. ⁊ audiuit h̓ ho mo qui hominem patrem viderat: deū pa trem non viderat. et cogitare cepit ita eſſe in creatore: vt viderat eſſe in creaturis. a qͦ bus hec nomina tranſlata ſunt ad creatore In quibus pater eſt prior filio. filius ē po ſterior patre. ⁊ ex antiquitate in patre defe ctus. ex poſteritate in filio imperfectio ſen ſus ſolet notari. Ideo occurrit ſcriptura di cens patrem potentem. ne videatur pͥor fi lio: ⁊ ideo minus potens. ⁊ filium ſapientē ne videat̉ poſterior patre. ⁊ ideo minus ſa piens. Quare ſpirituiſancto bonitas at tribuatur. Dictus eſt etiā ſpi rituſſanctus deus. ⁊ dictus eſt habere ſpi ritum deus. ⁊ videbatur hoc quaſi nomē inflationis ⁊ tumoris. Vnde humana cō ſcientia ad deum pro rigore et crudelitate accedere metuit. Ideo ſcriptura tempera uit ſermonem ſuum ſpiritum bonum no minans: ne crudelis putaretur qui mitis

DI. erat. nō ꝙ pr̄ ſolus ſit potens vl̓ magis po tens. ⁊ filius ſolus ſapiens vel magis ſapi ens. ⁊ ſpūſſanctus ſolus bonus vel magis bonus. Una eſt gͦ potentia. ſapīa. bonitas triū ſicut vna eſſentia. Ideoqꝫ ſicut d̓r filiꝰ homouſios.i. ꝯſubſtantial̓ patri. ita et co omnipotens. De hoc noīe homouſion. vbi ī au toritatem receptum ſit. et quid ſi gnificet. Hic non eſt preter mittendū quod Auguſtinus in libro ſecū do ꝯtra Maximinū dicit de hoc noīe ho mouſion: quo latini tractatores frequēter vtunt̉. Pater inquit ⁊ filius vniꝰ ſūt eiuſ denqꝫ ſubſtantie. hoc eſt illud homouſiō quod in concilio Hiceno aduerſus hereti cos Arrianos a catholicis patribus veri tatis autoritate firmatum eſt. Qd̓ poſtea ī ſalicb. concilio arimenenſi ꝓpter nouitatem ver bi minus qͣꝫ potuit intellectam. quam tn̄ fi des antiqua p̄cꝑerat multis paucoꝝ frau de deceptis. heretica impietas ſub hereti co imꝑatore Conſtantino labefacta re tem ptauit. Sed poſt non longum tꝑus liberta te fidei catholice preualente. poſtqͣꝫ vis ꝟ bi ſicut debuit intellecta eſt. homouſion il lud catholice fideijſanitate onge lateqꝫ de fenſum eſt et diffuſum. Quid enim eſt ho mouſion niſi vnius eiuſdemqꝫ ſubſtantie Quid eſt inquā homouſion: niſi ego ⁊ pat̓ vnum ſumꝰ. Non gͦ inter ꝓphanas vocū nouitates hoc vitandum eſt. De noībꝰ que tranſlatiue et ꝑ ſimi litudinem de deo dicunt̉. K Preterea ſcienduꝫ eſt ꝙ in aſſignatione diſtinctiōis nominuꝫ inter alia que ſupra diligēter executi ſum quedam diximus tranſlatiue ⁊ ꝑ ſimilitu dinēde deo dici. vt ſpeculū. ſplendor. cha racter. figura ⁊ huiuſmodi. de qͥbus pio le ctori breuit̓ trado qd̓ ſentio. vt.ſ. rōe ſimili tudinis ꝯſiderata ex cauſis dicēdi dictorū intelligentiā aſſumat: ſed catholicam. Nihil dignū excellentia ineffabil̓ trinitatiſ ſe tradidiſſe dicit ad alia tranſiturus. XXXIIII De ſacramēto vni tatis atqꝫ trinitatis ſumme ⁊ ineffabil̓: mul ta iam diximus. Nihil tn̄ eius ineffabilita te dignū credidiſſe ꝓfitemur. ſꝫ potiꝰ ex no bis mirificam eius ſcientiam. nec potuiſſe nos ad illam ꝑuenire. Iſta eſt diſtinctio triceſimaquar ta huius pͥmi libri. In qua poſtꝙͣ egit de cōꝑatōe ꝓ pͥetatū ad ꝑſonas. agit de cōꝑatiōe ꝓprietatum ad eſſentiā. Et tria facit. Nā pͥmo agit de ꝑſone et eſſen tie diuerſitate. Scd̓o tractat de eſſentie ad ꝑſonas cauſalitatē. Tertio recapitulat de attributorū con gruitatē. Primū facit a pͥncipio hꝰ diſ. vſqꝫ ibi. Hic ꝯſiderandū ē. Scd̓m vſqꝫ ibi. Ex p̄dictis ꝯſtat. Ter tiū ab inde vſqꝫ ad finē diſ. Et tm̄ de ſnīa ī generali In ſpēali ſnīa ma. ſtat in tri. ꝓpo. qͣrū pͥma eſt hec. Nos catholici tenemur ꝑ ſonas diuinas aſſerere eſſe idē cū diuīa eſſentia. ⁊ eas ſolū rōe differre. Hāc ꝓ poſitionē mgr̄ ꝓbās ꝓpo nit pͥmo: quō qͥdā heretici dixerūt eſſentiā ⁊ ꝑſonā nō eſſe idē. qꝛ ſi eſſꝫ eadem eſſentia pr̄ q̄ filius. ergo eadē res generat ⁊ generat̉ Et iſtud cōfirmat autoritate Hyl̓. di. ꝙ res nature ⁊ natura nō ſunt idē. ſed ꝑſona diuina ē res diuine nature. eſſentia aūt d̓r ip̄a natura. ergo differunt. Rn̄deo ꝙ ꝟbū Hyl̓. in creaturis intelligēdū ē: nō in diuīs vbi natura ⁊ res nature ſunt idem. qd̓ ptꝫ au toritate Hyl̓. di. ꝙ deꝰ nō ē aliud ab his q̄ inſunt.i. attributis ⁊ ꝑſonis. Poſtea mgr̄ rn̄det ad rōem di. ꝙ ẜm rōeꝫ differūt eēntia ⁊ hypoſtaſis. ⁊ dicit ꝙ ge nerās ⁊ generatū ꝯueniūt in ſub̓a. nō tn̄ ꝯueniūt in ꝑſonalitatē. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Quāuis tres ꝑ ſonas vniꝰ eſſe eēntie debeamꝰ dicere. nō tamē vnū deū triū ꝑſonarū vſitata locutiōe debemus aſſerere Hanc ꝓpoſitionē mgr̄ ꝓbās q̄rit. Exquo deꝰ ſit di uina eſſentia. vtrū ita dicat̉ vnꝰ deus tres ꝑſone. et vtrū ita valeat ſane dici. vnꝰ deꝰ triū ꝑſonarum. vel tres ꝑſone vniꝰ dei. ſicut d̓r vna eſſentia triū ꝑſona rum. ⁊ tres ꝑſone vniꝰ eſſentic? Et rn̄det ꝙ non. qͥa ſic deꝰ ſignificaret in aliqͣ habitudine pͥncipij reſpe ctu ꝑſonarū. Nec eſt ſil̓e de eſſentia. qꝛ aliꝰ ē modus ſignificādi noīe dei. ⁊ aliꝰ noīe eēntie. Cuiꝰ ratio eſt qꝛ ly deꝰ ſignificat in rōe pͥncipij effectui. eſſentia ve ro non. Tertia ꝓpoſitio ē hec. Attribuamus pr̄i po tentiā. filio ſapīam. ⁊ ſpūiſancto bonitatē nō obſtan te ꝙ oībꝰ eque eſſentialit̓ ſine diſtinctōe ſil̓ ꝯueniūt. Hanc mgr̄ ꝓbans dicit. ꝙ attribuamꝰ pr̄i potētiaꝫ eo ꝙ in creaturis pr̄ibus ineſſe cōſueuit debilitasl Scīam filio. eo ꝙ in creaturis filij ſolēt eſſe ignari. Et bonitatē ſpūiſancto. eo ꝙ ī creaturis ſpūs tumo rem ⁊ inflationē importat. Poſtea dicit ꝙ hoc nomē homouſion ab antiqͥs pͥmo fuit ꝯceſſum. tandē ꝓpt̓ malū vſum hereticorū fuit damnatū ⁊ ꝓhibitū. Sꝫ finaliter ꝓpt̓ veritatē rei iterato fuit receptum. De mum dicit de noībꝰ tranſlatiue. ⁊ nō vult aliud dice re niſi ꝙ aſſignāda eſt rō ẜm quā tranſferuntur. Et tm̄ de ſnīa huius diſtinctionis in ſpēali. De quibuſdam que ẜm ſubſt ātiā de deo dicūt̉. qͥ ſpēalē efflagitant tractatū.ſ. de ſcīā et ꝑſcīa et ꝓui dētia. et diſpoſitiōe. p̄deſtinat. oe voluntate et potentia.

LI. Unqꝫ ſupra DI. XXX 7 diſſeruerimus ac plurā dixeri Amus de his cōit̓ que ẜm ſb̓am de deo dicunt̉. eorū tn̄ quedā ſpecialem efflagitant tractatū. de qͥbus am modo tractandū eſt. id eſt de ſcientia. p̄ſci entia. ꝓuidentia. diſpoſitiōe. p̄deſtinatōe. Ꝙ ſapīa dei voluntate ⁊ potentia. Sciendū ergo eſt cū ſit vna. tn̄ ꝓpt̓ varios ꝙ ſapientia vel ſcientia dei: cum ſit vna et ſtatꝰ reꝝ. pl̓a ſimplex. tamen ꝓpter varios rerum ſtatꝰ fortitur voca ⁊ diuerſos effectus. plura ac diuerſa ſortit̉ De qͥbꝰ ſit p̄. nomina. Dicit̉ em̄ non tm̄ ſcientia. ſꝫ eti ſcīa vel ꝓui. am p̄ſcientia vel ꝓuidentia. diſpoſitio. pre dentia deſtinatio ⁊ ꝓuidentia. Et eſt p̄ſcientia ſi ue ꝓuidentia non de futuris tantū: ſed de De qͥbus diſ omībus. de bonis.ſ. ⁊ de mal̓. Diſpoſitio poſitio De qͥbꝰ p̄de. v̓o de faciendis. Predeſtinatio de omni ſtinatio bus ſaluandis: ⁊ de omnibus bonis. qui bus ⁊ hic liberant̉ ⁊ in futuro coronabun E ⁊ hoīes p̄ tur. Predeſtinauit em̄ deus ab eterno ho deſtinant̉ bona. ⁊ bō.mines ad bona eligendo. ⁊ p̄deſtinauit eis bona p̄parando. Ꝙ homines p̄deſtinauit: apl̓s oſtendit dicēs. Predeſtinauit quos p̄ſciuit fieri cōformes imaginis filij ſui. et alibi. Elegit nos an̄ mūdi ꝯſtitutiōꝫ: vt ē ſemus ſancti ⁊ immaculati. Ꝙ aūt bōa eis p̄ꝑauerit: ꝓpheta Eſaias oſtendit dicēs Oculus non vidit deus abs te q̄ p̄paraſti diligentibꝰ vel expectantibus te. Ergo ab eterno p̄deſtinauit qͦſdā futuros bonos et De qͥbus p beatos.i. elegit vt eſſent boni ⁊ beati. ⁊ bo na eis p̄deſtinauit.i. p̄parauit. Prouiden uidentia. tia aūt eſt gubernandorū. que vtiqꝫ eodē mō videt̉ accipi quo diſpoſitio. Interdū De ſapīa vel tamen ꝓuidentia accipit̉ ꝓ p̄ſcientia. Sa ſcīa. ⁊ de qui pientia ꝟo vel ſcientia que de omnibꝰ eſt ſcꝫ bonis ⁊ mal̓. ⁊ de p̄ſentibus p̄teritis et futuris. ⁊ non tm̄ de tꝑalibus: ſꝫ etiam de eternis. Non em̄ ita ſcit deus iſta tꝑalia: vt ſeip̄m neſciat. ſed ip̄e ſolus ſeip̄m perfe cte nouit. cuius ſcīe comꝑatiōe oīs creatu re ſcīa imꝑfecta eſt. Utrū ſcīa vl̓ p̄ſcīa vel diſpoſitio. vl̓ ꝑdeſtinatio potuerit eſſe ī deo. ſi nulla fuiſſent futura. Hic cōſiderari oꝑ tet: vtrū ſcīa vel p̄ſcīa vel diſpoſitio vel p̄ deſtinatio potuerit eſſe in deo ſi nulla fuiſ ſent futura: Cū em̄ p̄ſcīa ſit futurorū ⁊ diſ poſitio faciendorū. ⁊ p̄deſtinatio ſaluādo rum. ſi nulla eſſent futura. ſi nihil eſſꝫ factu rus deus. vel aliqͦs ſaluaturus. non videt̉ potuiſſe in deo eſſe p̄ſcientia vel diſpoſitio vel p̄deſtinatio. Potuit aūt deꝰ nulla p̄ſci re futura. potuit non creare aliqͥd vel non ſaluare aliquos. Potuit gͦ in deo nō eſſe p̄ ſcientia vel diſpoſitio vel p̄deſtinatio. Ad Oppoſitō hoc aūt ita a quibuſdam opponit̉. Si in quiunt potuit p̄ſcientia dei non eſſe in deo ab eterno. ⁊ potuit non eſſe. Si ꝟo potuit non eſſe cum p̄ſcientia dei ſit eius ſcīa. ⁊ ſci entia ſit eius eſſentia. Potuit gͦ non eſſe ab eterno: id quod eſt diuina eſſentia. Ita et de diſpoſitione ⁊ p̄deſtinatione que eſt di uina eſſentia obijciunt. Addunt quoqꝫ ei alia ita loquentes. Si potuit deus nō p̄ſci re aliqua: cū idem ſit deo p̄ſcire quod ſcir ⁊ ſcire qd̓ eſſe. potuit ergo non eſſe. Item Cū idem ſit deū p̄ſcium eſſe: ⁊ deum eſſe. ſi potuit non eſſe p̄ſcius. potuit nō eſſe deus. Potuit aūt non eſſe p̄ſcius: ſi potuit nulla p̄ſcire. At potuit nulla p̄ſcire. quia potuit nulla facere. Rn̄ſio ꝙ p̄ſcīa et diſpoſitio et pre deſtinatio quaſi relatiue dicūt̉ ad futuras res vel faciendas. Ad hoc iuxta mo dulū noſtre intelligētie ita dicimus. Pre ſcientia ⁊ diſpoſitio vel p̄deſtinatio ad ali quid dici vidēt̉. Sicut em̄ creator ad crea turam relatiue dicit̉. ita p̄ſcīa vel preſcius ad futura referri videt̉. ⁊ diſpoſitio ad faci enda. ac p̄deſtinatio ad ſaluanda. Verūta men creator ita relatiue dicit̉: vt eſſentiam non ſignificet. Preſcientia ꝟo vel preſciꝰ. ⁊ in reſpectu futurorū dicit̉. ⁊ eſſentiaꝫ de ſignat. Ita etiam diſpoſitio ⁊ p̄deſtinatio Ideoqꝫ cum dicit̉. Si nulla eſſent futura: non eſſet in deo p̄ſcientia. vel nō eſſet deus p̄ſcius. Quia varia eſt ibi cauſa dicendi diſtingui oportet rationem dicti. Cum er go dicis. Si nulla eſſent futura: non eſſet ī deo p̄ſcientia. vel non eſſet preſcius. Si in dicendo hanc cauſam attendis.ſ. quia nul la eſſent ſubiecta eius p̄ſcientie. vnde ipſa poſſit dici preſcientia vel ip̄e preſcius. qd̓ vtrunqꝫ dicitur propter futura. verus eſt intellectus. Sin autem ea ratione id dicis ꝙ non ſit in eo ſcīa qua preſcit futura. vl̓ ꝙ ipſe non ſit deus qui eſt futurorum preſci us: falſa eſt intelligentia. Similiter ⁊ ille lo cutiones determinande ſunt. Potuit non

eſſe p̄ſcientia dei. vel potuit non eſſe p̄ſciꝰ. ⁊ potuit deus non p̄ſcire aliqua.i. potuit eſſe ꝙ nulla futura ſubiecta eſſent eius ſciē tie. ⁊ ita non poſſet dici p̄ſcius vel preſcire vel ſcientia eius preſcīa. nō tn̄ eo minus ip ſe eſſet: vel eius ſcientia. Sed non poſſet di ci p̄ſcius vel preſcire vl̓ preſcientia. ſi eius ſcientie futura nulla forent ſubiecta. Simi liter de diſpoſitione ⁊ predeſtinatione vel prouidentia. Hec enim vt dictum eſt ad tē poralia referuntur. ⁊ de temporalibus tm̄ ſunt. Ꝙ ſcīa dei nō tantū eſt de tꝑalibus ſed etiam de eternis. Scientia vero Vel ſapientia non tm̄ de temꝑalibus: ſed etiam de eternis eſt. Ideoqꝫ ⁊ ſi nulla fuiſſent fu tura. eſſet tamen in deo ſcientia eadem que modo eſt. nec minor eſſet qͣꝫ modo. nec ma ior eſt qͣꝫ eſſet. Sciuit ergo deus ab eterno eternum. ⁊ omne quod futurum erat ⁊ ſci uit immutabiliter. Scit quoqꝫ non minus p̄terita ⁊ futura qͣꝫ p̄ſentia. ⁊ ſua eterna ſa pientia ⁊ immutabili: ſcit ip̄e omnia q̄ ſciū tur. Omnis enim ratio ſuperne ⁊ eterne ſa la mn pientie(vt ait Ambroſius) in eo eſt. quia omnem ſapientiā ⁊ eſſentiam capit ſua im menſa ſapientia. Quare omnia dicant̉ eſſe in deo et quod factuꝫ eſt. habet vita eſſe in eo. Auguſti. ſuꝑ Gen̄. Propterea omnia dicunt̉ eſſe in deo ⁊ fuiſſe ab eterno. Vnde Augꝰ. ſuꝑ Gen̄. Hec viſibilia inquit ante qͣꝫ fierent non erant. quomō ergo nota deo erant q̄ non erant: Et rurſus. Quomō ea faceret que ſibi nota non erant? non em̄ qͥc qͣꝫ fecit ignorans. Nota ergo fecit: non fa cta cognouit. Proinde an̄qꝫ fierent ⁊ erāt ⁊ non erant. Erant in dei ſcientia. nō erant in ſua natura. Ip̄i autem deo nō audeo di cere alio modo innotuiſſe cum ea feciſſet: qͣꝫ illo quo ea nouerat vt faceret. Apd̓ quē non eſt tranſmutatio: nec viciſſitudinis ob umbratio. Ecce hic habes ꝙ hec viſibilia anteqͣꝫ fierent in dei ſcientīa erant. Ex hoc ergo ſenſu omnia dicunt̉ eſſe in deo. ⁊ om̄e quod factum eſt dicit̉ vita eſſe in ip̄o. non ideo ꝙ creatura ſit creator. vel qꝛ iſta tꝑaScientia Rſnencio. LLXV De Mō uidēna Tfpoſitione Pred. janoe lia eſſentialit̓ ſint in deo. ſed qꝛ in eius ſcīa Volictate. ſꝑ ſunt que vita eſt. Votennia Ꝙ eadem rōe dicunt̉ omnia ei pre ſentia. Inde eſt etiāꝙ om nia dicunt̉ ei p̄ſentia eſſe. non ſōluꝫ ea que ſunt. ſed etiam ea que p̄terierunt. ⁊ ea que futura ſunt. ẜm illud. Qui vocat ea q̄ non ſunt tanqͣꝫ ea que ſunt. Quia vt ait Ambro Ambro. ſius in libro de trinitate. Ita cognoſcit ea q̄ non ſunt vt ea que ſunt. Et hac ratōe om nia dicunt̉ eſſe in eo vel apud eum ſiue ei j ſentia. Un̄ Augꝰ. ſuꝑ illum locum pſal̓. Et Auguſti. pulchritudo agri mecum eſt. Iō inqͥt me cum eſt. qꝛ apud deuꝫ nihil p̄terit. nihil fu turum eſt. Cum illo ſunt omīa futura. et ei non detrahunt̉ iam p̄terita. Cum illo ſunt omīa cognitione quadam ineffabili ſapien tie dei. Ecce hic aꝑit Augꝰ. ex qua intelli gentia accipienda ſunt hmōi ꝟba. oīa ſūt deo pn̄tia. in deo ſunt oīa vel cum deo. vel apud deuꝫ. vel in eo vita. qꝛ ineffabil̓ oīm cognitio in eo eſt. Iſta eſt diſtinctio triceſimaquin Mꝰ ꝙͣ git d. deo. ta huius pͥmi libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de deo ⁊ D. cōdnōībꝰ. qͣ vp conditionibus eius que ip̄m concernunt in eſſendo. incipit agere de ip̄o ẜm conditiones que ip̄m reſpi Sodo Tn ciunt in operando. Et tria circa hoc facit. Nam pri vir agꝛ̓ d. pō ẜª cō mo oſtendit quō multipliciter accipiat̉ ſcientia dei. S.non§ I. p. vjpinū Secundo inquirit an ſcientia dei dependet a rebus iopci.ido ſcitis. Tertio inquirit que ſint a deo ſcita ⁊ qualiter Primum facit a pͥncipio vſqꝫ ibi. Hic ꝯſiderari opor tet. Secundum vſqꝫ ibi. Propterea omnia dicūtur. Tertium ꝟo vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et hec eſt ſentētia mgr̄i in generali. In ſpēali ſententia magi ſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus. quarū pͥma ē hec. Unica ⁊ inuariabilis eſt dei ſcientia. q̄ ꝓpter vari os rerum ſtatus diuerſis nominat̉ vocabulis. Hanc mgr̄ ꝓbans dicit ꝙ ſcientia dei que eſt vna de attri butis eſſentialibus: ſpecialem requirit tractatum. ⁊ non ſolum ſcientia: ſed etiam p̄ſcientia. diſpoſitio. p̄ deſtinatio ⁊ ꝓuidentia. Preſcientia em̄ dicit̉ reſpe ctu omniū futurorū: ſiue bonorū ſiue malorū. Diſpo ſitio ꝟo reſpectu fiendorū. Predeſtinatio eſt de ho minibus ſaluandis. ⁊ de bonis qͥbus hic a malo libe rant̉. ⁊ in futuro coronabūt̉. Prouidentia eſt de gu bernandis. ⁊ ſimiliter diſpoſitio. ſed differunt. quia diſpoſitio ad fieri ⁊ eſſe rei. ꝓuidentia auteꝫ ſpectat ad bn̄ habentem ⁊ ad rei conſeruatiōꝫ. Interdū tn̄ ꝓuidentia accipit̉ ꝓ p̄ſcientia. Scīa ꝟo ſiue ſapien tia dicit̉ reſpectu omniū vniuerſaliter: ſiue p̄ſentiuꝫ p̄teritorū. futurorū. bonorū ⁊ malorū. ⁊ non ſolū re ſpectu temꝑalium. ſed etiam reſpectu eternoꝝ. Se cūda ꝓpoſitio eſt hec. Ꝙ ſi nulla eſſent futura. tunc reſpectiue in deo ſcīa nō diceret̉. Hāc ꝓpoſitōꝫ mgr̄ inueſtigās q̄rit. Utrū ſi nulla eēt vl̓ fuiſſent futura an adhuc p̄ſcīa. diſpoſitio. p̄deſtinatio ī deo fuiſſent Et arguit̉ pͥmo ꝙ nō. Nā oīa iſta dicunt̉ ꝑ reſpectuꝫ ad futura. ergo ſi nulla eſſent vl̓ fuiſſēt futura: iſta ī deo locū non habuiſſent. In ꝯtrarium arguitur ſic.

LI. Predeſtinatio dei diſpoſitio ⁊ p̄ſcīa ſunt idē qd̓ ſcīa dei. ſꝫ ſcīa eſt idē qd̓ eſſentia. ergo a pͥmo ad vltimuꝫ p̄ſcīa dei eſt idem qd̓ eſſentia. Sꝫ eſſentia dei eſſꝫ da to etiā ꝙ nullū futurū eſſet. ergo p̄ſcīa dei fuiſſet in deo circūſcripto omni futuro. Et reſpondet magiſt̓ ꝙ ſi nulla fuiſſent futura: tolleret̉ p̄ſciā dei quantum ad reſpectū ⁊ anteceſſionem quā importat ad futu ra. ſed non ꝙͣtum ad eſſentiam que tali reſpectu ſub ijcit̉. p̄ſcīa em̄ ſcīam dicit cum reſpectu. ablato vero reſpectu ſcīa manet: que deo ab eterno cōpetit. ⁊ ꝓ pter creaturarū exiſtentiā vel differentiā in nullo au getur vel minuit̉. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Deꝰ om̄e p̄teritū ⁊ omne futurū vt ſibi p̄ſentia intuet̉. Et ꝓ batur ſic. Omne illud deus tanꝙͣ p̄ſens intuet̉ qd̓ in eius eſſentia actualiter continet̉. ſed omīa p̄terita p̄ ſentia ⁊ futura ſunt ⁊ fuerunt ab eterno in dei eſſen tia. ergo deus omne p̄teritū ⁊ futurū tāꝙͣ ſibi actua liter p̄ſentia intuetur. conſequentia tenet. ſꝫ maior ⁊ minor ſunt mgr̄i in textu. ergo ꝓpoſitio vera. Et tā tum de ſententia ⁊cͣ. Utrum concedendū ſit oīa eſſe in dei eſſentia vel in eo ꝑ eſſentiam vt omnia dicunt̉ eſſe in dei cogni tione vel p̄ſentia. DI. XXI Olet hic que ri cum omnia dicant̉ eſſe in dei cognitione ſeu p̄ſentia vl̓ in deo ꝑ cognitionem. ⁊ eius cognitio vel preſen tia ſit diuina eſſentia. vtrum concedenduꝫ ſit omnia eſſe in diuina eſſentia: vel in deo Reſpōſio. ꝑ eſſentiam. Ad quod dicimus qꝛ dei cognitio eius vtiqꝫ eſſentia eſt. ⁊ eiꝰ p̄ſen tia in qua ſunt omīa: ip̄ius cognitio ē. nec tamen omnia que ſunt in eius pn̄tia vel co gnitione: in eius eſſentia eſſe dici debent. Si em̄ hoc diceret̉: intelligerent̉ eſſe eiuſdē cū deo eſſentie. In deo em̄ dicit̉ eſſe ꝑ eſſen tiam qd̓ eſt diuīa eſſentia qd̓ eſt deꝰ. Hꝫ ę deus apud ſe in pn̄tia ſua: que non habꝫ in Auguſti ſui natura. Vnde Augꝰ. de ꝟbis apoſtol ita ait. Elegit nos ante mūdi ꝯſtitutionem Quis ſufficit hͦ explicare. Eligunt̉ qui nō ſunt: nec errat qͥ eligit. nec vane eligit. Eli git tn̄ ⁊ hꝫ electos quos creaturus ē eliger dos. quos habuit apud ſemetip̄m: non in natura ſua. ſꝫ in pn̄tia ſua nondū erant qui bus ꝓmittebat̉. ſed ⁊ ip̄i ꝓmiſſi ſunt qͥbus ꝓmittebat̉. Ecce hic aꝑte dicit deuꝫ apud ſemetip̄m habere electos an̄ mundū. nō in natura ſua: ſꝫ in pn̄tia ſua. cū tn̄ eius p̄ſen tia nō aliud ſit qͣꝫ eius natura. qꝛ ip̄iꝰ p̄ſen tia eius eſt noticia Pōt tn̄ ad electos refer ri cum ait. In natura ſua.i. illorū: illos qͥp pe habuit ab eterno apud ſe. non in natura ſua. id eſt illorum. quia nondum erant. ſed in ſua preſentia. quia eos ita nouit ac ſi eſ ſent. Utrū mala debeāt dici eſſe in deo vbi ſunt oīa bona. cuꝫ vtraqꝫ ſunt in eius cognitiōe et pn̄tia. oīa enī cognoſcit. Poſt p̄dicta queri tur. cū oīa dicant̉ eſſe in deo nō ꝑ eſſentiaꝫ nature: ſed ꝑ cognitionem ſcīe. ⁊ deus ſci at bona ⁊ mala. vtrū ꝯcedendū ſit ſimplici ter mala eſſe in deo. ſiue eſſe in deo ꝑ cogni tionem? Scit em̄ deus ⁊ ſciuit ſꝑ omīa. taꝫ bona qͣꝫ mala: etiā an̄qͣꝫ fierent. ⁊ preſciuit ab eterno ea futura. Ideoqꝫ cum omīa bo na diximus eſſe in deo ꝓpter p̄ſentiam co gnitionis. eadem ratione videt̉ dicendum omnia mala eſſe in eo: cum ea ſꝑ nouerit. ⁊ ꝑ cognitionem ei p̄ſentia fuerint. Precogͦ uit em̄ deus ab eterno quoſdā futuros ma los ⁊ eorū maliciam(vt ait Augꝰ.) preſci uit: ſed nō p̄parauit. Cū ergo peccata oīm ſciat. nunqͥd intelligendū eſt ea includi ī il la generalitate locutionis. qua dixit apl̓us omnia eſſe in deo. Ex ip̄o inqͥt ⁊ per ipſuꝫ ⁊ in ip̄o ſunt omnia. Sed quis niſi inſanus dixerit mala eſſe in deo: Illa enim eſſe ī Que intelli deo intelligunt̉: que ex ip̄o ⁊ ꝑ ip̄m ſunt. ᵍat eſſe ideo Ea ꝟo ꝑ ip̄m ſunt ⁊ ex ip̄o quoruꝫ auctor eſt. ſed non eſt auctor niſi bonorū. Nō er go ex ip̄o ⁊ ꝑ ip̄m ſunt niſi bona. ita gͦ non in ip̄o ſunt niſi bona. Nō gͦ mala in deo ſūt qꝛ licet ea noſcat. non tamen ita omīno no ſcit vt bona. mala quaſi de lōge cognoſcit. vt ait ꝓpheta. Et alta a longe cognoſcit.i. ſuꝑbiam. Et alibi ad deū loquens de mal̓ ait. De abſconditis tuis ad impletꝰ eſt vē Ꝙ nō omni ter eorū. Quod exponens Augꝰ. Abſcon ita cognoſcit dita inquit peccata ſunt: que a lumine tue deus mala vt veritatis abſcondunt̉. Sꝫ quō pctā a lu bona. qꝛ ma la tm̄ ꝑ ſcīam mine veritatis diuine abſcondunt̉: cum a pōa ꝟo ꝑ ꝓ deo ſciant̉. Si em̄ non ſciret. quō de ill̓ iu batōꝫ ⁊ ben dicaret. ⁊ ꝓ ill̓ malos damnaret. Alibi pro placitū. pheta. Quia neqꝫ ab oriente neqꝫ ab occi dente deeſt. Quod exponens Caſſiod̓. in quit. Neqꝫ a bonis neqꝫ a mal̓ deeſt deus ſed omībus p̄ſens ⁊ cognitor eſt. Cogno. ſcit gͦ deus ⁊ bona ⁊ mala ꝑ ſcientiam. ſꝫ bo na cognoſcit etiam ꝑ approbationem ⁊ per bn̄placitum. mala ꝟo non. Unde Caſſio. ſuper pſal̓. dicit. Peccata abſcondita deo ſunt. quia non nouit. id eſt approbat. Et ex eo ſenſu Auguſtinus dixit ea abſcondita a lumine dei. Qui etiam in li. ad Heluidiuꝫ

N coguoſo di deꝰ q̄nō apprebat q̄ ſ Irrū Fā DI. inſinuat cognitionē dei varijs modis acci piendam inquiens. Si ad ſcīaꝫ referas nō ignorat deus aliquos vel aliqua. qͥ tamen in iudicio qͥbuſdam dicet. Non noui vos: ſed eoꝝ improbatio hoc verbo inſinuata ē Ecce nō cognoſcere dicit̉ deus que nō ap probat. q̄ ei non placent. Apparet itaqꝫ ve ruꝫ eſſe qd̓ diximꝰ.ſ. qꝛ quodammō cogno ſcit deus bona quo non cogͦſcit mala: Pa riter qͥdem vtraqꝫ eodemqꝫ mō noſcit qͣꝫtū ad noticiā. ſed bona etiam approbatōne et bn̄placito cognoſcit. Hic aꝑit quare bona tantū dican tur eſſe in deo et nō mala. Et inde eſt ꝙ bona tm̄ dicunt̉ eſſe in deo nō māla. ⁊ illa prope hec longe. qꝛ licet in deo aliqͣ dicant̉ eſſe ꝓ pter cognitiōis p̄ſentiaꝫ. ⁊ deꝰ bōa ⁊ mala cognoſcat. mala tn̄ nō cognoſcit niſi ꝑ noti ciam. bona ꝟo non ſolū ꝑ ſcīam: ſꝫ etiam ꝑ approbationem ⁊ bn̄placitū. Et ob taleꝫ cō gnitionē aliqͣ dicunt̉ eſſe in deo.ſ. qꝛ ita ea ſcit vt etiam approbet ⁊ placeant.i. ita ſcit vt eorū ſit auctor. ex idem eſt oīa eſſe ex deo. et ꝑ ip ſum et in ip̄o. Proinde ſi diligen Ambro. ter inſpīciamꝰ: idem videt̉ eſſe omīa eſſe ex deo. ⁊ ꝑ ip̄m ⁊ in ip̄o. Un̄ Amb̓. in. ij. lib̓. de ſpūſancto. Hec tria ex ip̄o ⁊ ꝑ ip̄m ⁊ in ip̄o ſunt omnia vnum eſſe ſupra diximus. Cū dicit ꝑ ip̄m eſſe omīa. nō negauit in ip ſo eſſe omnia. Eandem vim habēt omīa hͨ ſcꝫ cum ip̄o ⁊ in ip̄o ⁊ ꝑ ip̄m. ⁊ vnū in his atqꝫ conſimile: non contrariū intelligitur Ecce habes qꝛ ex eadem intelligentia ſcri ydi. quūdcilt iuta p ptura dicit omnia eſſe in ip̄o. ⁊ ꝑ ip̄m. ⁊ ex ip̄o ⁊ cum ip̄o. Cum gͦ ex eadem rōe omī dicant̉ eſſe ex deo vel ꝑ ip̄m. non ſolum qꝛ ſcit: ſed etiam qꝛ eorum auctor eſt conſequi tur vt eadem ratōe ita eſſe in deo dicantur ſcꝫ qꝛ ſcit ⁊ eorū auctor eſſe dicit̉. qꝛ in illo viuimus ⁊ mouemur ⁊ ſumꝰ. quia eo au ctore ſumus. mouemur ⁊ viuimus. Cū er go non ſit auctor niſi bonoruꝫ. merito ſola bona in eo eſſe dicunt̉ ſic̄ ex ip̄o ⁊ ꝑ ipſum Cum ergo in eius cognitiōe vel pn̄tia ſint omnia.ſ. bona ⁊ mala. in eo tamen non di cunt̉ eſſe: niſi bona quorū auctor eſt. Und̓ .xxbn2 ſꝫ viciāt qͣ. x volātate pni ACXVI Augꝰ. in li. de natura boni. Cum audimꝰ Auguſti. inqͥt ex deo ⁊ ꝑ ipſum ⁊ in ip̄o eſſe omnia. omnes vtiqꝫ naturas intelligere debemus ⁊ omnia que naturaliter ſunt. Neqꝫ enim ex ip̄o ſunt peccata que naturam non ſer uant: ſed viciant que ex voluntate peccan tium naſcuntur omnia. Hic aperte dicit̉ ꝙ in illa generalitate locutionis bona tm̄ cō tinentur. Ꝙ oīa ex patre et ꝑ patrem et ī pr̄e ſunt. ita et de filio et de ſpūſancto eſt dicendū. licet ꝓpter ꝑſonas fi at diſtinctio. Preterea ſciēdum eſt: ꝙ licet ibi indicet̉ diſtinctio ꝑſonarum cum d̓r ex ip̄o ⁊ ꝑ ip̄m ⁊ in ip̄o. omīa tn̄ ex pr̄e ⁊ ꝑ patrem ⁊ in pr̄e ſunt. Sil̓r de filio ⁊ Auguſti. ſpūſancto accipiendū eſt. Un̄ Augꝰ. in pri mo li. de tri. Non ꝯfuſe inqͥt accipiendum eſt qd̓ ait apl̓us. ex ip̄o ⁊ ꝑ ipſum ⁊ in ip̄o. Ex ip̄o dicens ꝓpter pr̄em. ꝑ ip̄m ꝓpter filium. in ip̄o ꝓpter ſpūmſanctū. Uigilan ter aūt attende: ne qꝛ patrem volēs intelli gi dixit ex ip̄o. ſic intelligas oīa eſſe ex pr̄e vt neges omnia eſſe ex filio vel ex ſpūſan cto. cum ex patre ⁊ ꝑ pr̄em ⁊ in pr̄e omnia eſſe ſane dici poſſunt. ſil̓r ⁊ de filio ⁊ de ſpi rituſancto dicendū eſt. Ꝙ nō oīa que ex deo ſunt etiaꝫ de ipſo ſunt. ſed ecōuerſo. Illud etiam hic an nectendum eſt. ꝙ non omnia que dicūtur eſſe ex deo: etiam de ip̄o eſſe dici debeant. Quia vt ait Auguſtinus in libro de natu Auguſti. ra boni. Non hoc ſignificat penitus ex ip̄o quod de ipſo. Quod eniꝫ de ip̄o eſt: poteſt dici eſſe ex ip̄o. ſed non omne quod ex ip̄o eſt: poteſt dici eſſe de ip̄o. quia non eſt de ſua ſubſtantia. Ex ip̄o enim ſunt celum et terra. quia ip̄e fecit ea. non autem de ipſo: quia non de ſubſtantia ſua. Sicut aliquis homo generat filium vel faciat domū. Ex ip̄o eſt filius. ex ipſo eſt ⁊ domus. ſed filiuſ de ip̄o. domus ꝟo de terra ⁊ ligno: non de Que dicta ſunt ſummatim colli hº5

LI. Ex premiſſis aper tum eſt ꝙ in dei cognitione ſiue pn̄tia ſunt omnia.ſ. bona ⁊ mala. ſed nō oīmodo ſunt ibi mala quo bona. ⁊ ꝙ in deo bona tantū ſunt. ſicut ex ip̄o ⁊ ꝑ ip̄m. nō mala. Et exe ſenſu hec accipienda ſint: aſſignatū eſt. E ꝙ de ip̄o non dicit̉ eſſe ꝓprie quod aliud eſt ab ip̄o. Ex ip̄o aūt eſſe dicunt̉ omnia q̄ eo auctore ſunt. Iſta eſt diſtinctio triceſimaſexta. huius pͥmi libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de ſcīa dei ẜm ſe. agit de comꝑatione rerū ſcitarū ad ſcien tem. Et tria facit. Nam pͥmo oſtendit ꝙ non omnia ſunt in dei eſſentia ſicut ſunt in dei ſcientia. Secun do ſubdit qualiter ſe habeat ſcientia dei ad bona et mala. Tertio concludit ꝙ non omīa que ſunt ex deo patre poſſunt dici de ipſo. Primuꝫ facit a pͥncipio di ſtinctionis vſqꝫ ibi. Poſt p̄dicta querit̉. Secundum vſqꝫ ibi. Illud etiam hic aduertendum. Tertiuꝫ ꝟo vſqꝫ ad finem diſtinctionis. In ſpeciali ſentētia ma giſtriſſtat in tribus ꝓpoſitionibus. quarū prima eſt hec. Ꝙ licet omnia ſint in dei ſcientia: non tamē om nia ſunt in eius eſſentia. Hāc magiſter ꝓbat reſpō dens ad hanc queſtionem. Vtrum omnia que deus cognoſcit poſſunt dici eſſe in eius eſſentia: ſicut dicū tur eſſe in eius ſcientia. que idem eſt quod ſua eſſen tia. Et reſpondet ꝙ non omnia que ſunt in eſſentia diuina ſunt eiuſdem nature cum deo. Ea autē que ſunt in eius ſcientia: non ſunt eiuſdem nature cū deo Ideo omnia cognita a deo poſſunt dici eſſe in diuīa ſcientia. licet nō poſſunt dici eſſe in eius eēntia. So cunda propoſitio eſt hec. Stat deum aliqualiter co gnoſcere bona qualiter non cognoſcit mala. Hanc magiſter probans querit. Vtrum mala que cogno ſcuntur a deo poſſunt dici eſſe in deo? Et reſpondet ꝙ non. qꝛ illa ſolum dicunt̉ eſſe in deo ad que deus ſe habet in ratione pͥncipij. non autem ſic ſe habꝫ deꝰ ad mala. Tertia propoſitio eſt hec. Licet omīa que ſunt de deo poſſunt dici ex ipſo: non ecōuerſo omīa que ſunt ex ip̄o poſſunt dici de ip̄o. Hec propoſitio patet ꝑ hoc. ꝙ eſſe de deo dicitur ab ip̄o ẜm ſubſtar tialitatem. Sed eſſe ex deo denotat generalem prin cipationem. Vnde patet ꝙ nihil de deo ꝓprie dicit̉: niſi quod eſt de eius ſubſtantia. Sed ex deo dicūtur eſſe omnia que quouis modo ſunt ab ip̄o principia ta. Si ergo omne illud quod eſt ex eo dicitur eſſe de deo. omnes creature dicerentur eſſe ſubſtātiales ip ſi deo. quod falſum eſt. ſed ſolum perſone filij ⁊ ſpiri tuſſancti que ſunt de patre poſſunt dici ip̄i cōſubſtā tiales. Et tm̄ in ſpēali. Quibus modis dicat̉ deus eſſe in rebus. DI. XXX T quoniaꝫ de monſtratū eſt ex parte. quomō omīa dicant̉ eſſe in deo adden dum videt̉ hic quibus modis dicat̉ deus eſſe in rebus. ſi tamen id humana mēs: vel ex parte digne valeat cogitare. vel lingua ſufficit eloqui. Sciendū ergo eſt ꝙ deꝰ Ꝙ deꝰ in om incōmutabiliter ſemꝑ in ſe exiſtens. preſennⁱ eſt eſſentia potentia. ſed tialiter. potentialiter eſſentialiter eſt in omī in ſanctis ꝑcr natura ſiue eſſentia ſine ſui diffinitiōe. et in gratiam. ⁊ in omni loco ſine circūſcriptione. ⁊ in oī tem homine xp̄o xxrionē per pore ſine mutabilitate. Et p̄terea in ſanctis ſpiritibus ⁊ aīabus eſt excellentiꝰ.ſ. ꝑ gra tiam inhabitās. ⁊ in hoīe xp̄o excellentiſſi me. in quo plenitudo diuītatis corꝑaliter habitat. vt ait apl̓s. In eo em̄ deus habita uit nō ꝑ gr̄am adoptionis: ſꝫ ꝑ gr̄am vnio nis. Ne aūt iſta qꝛ capacitatē humane Aucͣtibꝰ ita intelligētie excedūt: falſitatis arguere aliqͥᵉᵉ confirmat p̄ſumant. ſanctorū autoritatibꝰ munienda Grego. mihi vident̉. Beatus Gregꝰ. ſuꝑ cantica canticorū inqͥt. Licet deus cōmuni modo oībus rebus inſit pn̄tia. potentia. ſb̓a. tam̄ familiori mō ꝑ gr̄am dicit̉ eſſe in ill̓ qui mi rificentiam operū dei acutius ⁊ fideliꝰ con ſiderant. De hoc em̄ eodē Augꝰ. ad Dar danum in li. de pn̄tia dei ait. Cū deꝰ ſit naͣ Auguſti. tura incorꝑea ⁊ incōmutabiliter viua. eter na ſtabilitate in ſeip̄o manēs: totꝰ adeſt re bus oībus. ⁊ ſingul̓ totus. ſed in qͥbus ha bitat: habent eū ꝓ ſue capacitatis diuerſi tate. alij amplius. alij minus. quos ip̄e ſibi dilectiſſimū templū gr̄a ſue bonitatis edifi cat. Hylarius qͦꝫ in. viij. li. de tri. apertiſſi Pylarius. me docet deum vbiqꝫ eſſe. Deus inqͥt im menſe ꝟtutis viuens poteſtas q̄ nuſqͣꝫ non aſſit. nō deſit vſqͣꝫ. ſe omnē ꝑ ſua edocet vt vbi ſua ſint ip̄e eſſe intelligat̉. Nō aūt cor porali mō cū alicubi ſit. non etiā vbiqꝫ eſſe credat̉. cum ⁊ in omnibꝰ eſſe non deſinat. Amb̓. in. j. li. de ſpūſancto. Spūmſanctuꝫ Ambro. ꝓbat nō eſſe creaturā. quia vbiqꝫ eſt. qd̓ ē ꝓpͥum diuinitatis ita dicēs. Cū oīs crea tura certis nature ſue ſit circūſcripta limi tibus. quō quis audeat creaturā appel lare ſpūmſanctū. qui nō habeat circūſcriptā de terminatamqꝫ ꝟtutem. q̄ ⁊ in oībus ⁊ vbi qꝫ ſꝑ eſt. quod vtiqꝫ diuinitatis ⁊ domina tionis eſt ꝓpͥum. Idem in eodē. Dn̄i ē oīa complere. qͥ dicit. Celū ⁊ terrā ego cōpleo Si gͦ dn̄s eſt qͥ celū cōplet ⁊ terra. qͥs gͦ pōt ſpūmſanctuꝫ iudicare dn̄ationis ⁊ diuine ptātis exortē qͥ repleuit orbē? Et qd̓ plꝰ eſt repleuit ⁊ ieſum totiꝰ mūdi redemptorem. Ex his alijſqꝫ pluribus autoritatibus aperte monſtrat̉. ꝙ deus vbiqꝫ ⁊ in omni creatura eſſentialiter. p̄ſentialiter. potētiaꝫ liter eſt. Ꝙ in ſctīs nō mō eſt. ſꝫ etiam habi tat qui nō vbicūqꝫ eſt habitat. b

DI. In ſct̄īs vero etiā habitat in qͥbus eſt ꝑ gratiam. nō em̄ vbi cūqꝫ eſt ibi habitat. vbi ꝟo habitat ibi eſt. In ſol̓ bonis habitat: qui ſunt templū eiꝰ: ⁊ ſedes eius. Vnde ꝑ Eſaiam dn̄s ait. C. lum mihi ſedes eſt. terra aūt ſcabellū pedū meorū. qꝛ in electis qͥ ſunt celū habitat deꝰ ⁊ regnat. qui eius voluntati deuoti obtem perant. Malos ꝟo qͥ ſunt terra: iudicij d̓ ſtrictione calcat. Unde ⁊ in li. Sap̄. dicit̉. Thronus ſapīe anima iuſti. qꝛ in iuſtꝭ ſpe cialius eſt qͣꝫ in alijs rebus: in qͥbꝰ tn̄ omni Auguſti. bus totus eſt. Quēadmodū aīa(vt ait au gu. in epl̓a ad Hiero. de origīe aīe) ꝑ omēs ꝑticulas corꝑis tota adeſt ſimul. nec mīor in minoribus. nec maior in maioribꝰ. ſꝫ ta men in alijs intenſiꝰ. in alijs remiſſiꝰ oꝑat̉. cū in ſingul̓ ꝑticulis corꝑis eſſentialit̓ to ta ſit. Ita ⁊ deus cum ſit in oībus eſſentia liter ac totꝰ. in illis tn̄ plenius eſſe dicit̉ qͦs inhabitat.i. in quibus ita eſt vt faciat eos templuꝫ ſuū. ⁊ hi tales cum eo ſunt iam ex ꝑte: ſꝫ in beatitudine ꝑfecte. Mali ꝟo ⁊ ſꝫ ibi ſint vbi ip̄e eſt qͥ nuſqͣꝫ deeſt. nō tn̄ ſunt cum eo. Un̄ Augꝰ. ſuꝑ Ioh̓. Nō ſatis fu it dicere. vbi ego ſum ⁊ illi ſint. ſꝫ addidit. mecum. qꝛ ⁊ miſeri pn̄t eſſe vbi ⁊ ille ē: qui nuſqͣꝫ deeſt. Sꝫ btī ſunt cū illo. qꝛ non ſun beati niſi ex eo ꝙ cū illo ſunt. qͥ fruunt̉ eo. ⁊ vidēt illū ſic̄ eſt. Mali ꝟo nō ſūt cū illo. vt ceci in luce nō ſūt cum luce. nec boni ita nūc ſunt cū eo vt videāt ꝑ ſpēm. ⁊ ſi ſūt ali Si vis intelli gere quō haº quo modo cū eo ꝑ fidem. Quō aūt de bitet: reqͥre pͦ habitet in bonis: ex illis aliquatenus intel dicta de ſpiri ligere valebis que ſupra dicta ſunt. cuꝫ de tuſancto. ſpūſſancti proceſſione temporali ageretur. vbi licet ex parte exponitur. ex parte enim cognoſcimus ⁊ ex parte ꝓphetamuſ: quō ſpūſſanctus habitet in nobis. qͥ nō ſine pa tre ⁊ filio inhabitat. Ubi erat vel habitabat deus ante qꝫ eſſet creatura. Si aūt queris vbi habitabat deus āteqͣꝫ facti eſſent? Dicimꝰ Auguſti qꝛ in ſe habitabat. Un̄ Augꝰ. in li. ꝯͣ Ma ximinū. In templo inquit ſuo hītat deus. ſcꝫ in ſanctis qui ſunt templum dei mō ẜm fidem ambulantes. ⁊ templum dei erūt ali qn̄ ẜm ſpeciem. qualiter etiā nunc templū dei ſunt angeli. Sed dicet aliqͥs. An̄qͣꝫ fa XXXVII Q. vb. tc p̄l̓ ca.. c Tuc vbi ſq Fſ. Fr. ceret deus celū ⁊ terrā: anteqͣꝫ faceret ſctōs vbi habitabat? In ſe habitabat deꝰ. apud te habitat. ⁊ apud ſe eſt. Nō gͦ ſancti ſic ſūt domus dei: vt ea ſubtracta cadat deꝰ. Im mo ſic habitat deus in ſanctis. vt ſi ip̄e diſ ceſſerit: cadant̉. Multa hic breuiter docet que cō firmant p̄dicta. Sciendū eſt etiam qꝛ vt ait Augꝰ. in li. ad Dardanū. Dici ni Auguſti. ſi ſtultiſſime nequit. ſpūmſanctū non habe re locū in noſtro corꝑe: qd̓ totū aīa nr̄a im pleuerit. Stultius etiā dicit̉ anguſtijs ali cubi impediri trinitatem. vt pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus alicubi ſimul eſſe nō poſſunt Uerū illud eſt multū mirabilius: ꝙ cū de vbiqꝫ ſit totus. non tn̄ in omībus habitat. Quis porro audeat opinari: niſi inſeꝑabi litatem trinitatis penitus ignoret. ꝙ in ali quo poſſit habitare pater ⁊ filius in qͦ non habitet ſpūſſanctus. Aut in aliquo ſpūſſā ctus in quo non habitet pr̄ ⁊ filius. Faten dum eſt gͦ vbiqꝫ eſſe deū ꝑ diuinitatis pre ſentiā: ſꝫ nō vbiqꝫ ꝑ inhabitatōis gratiam Propter hanc em̄ habitatōꝫ gr̄e non dici mus pr̄ noſter qͥ es vbiqꝫ. cū ⁊ hͦ veruꝫ ſit: ſed qͥ es in cel̓. i. in ſanctis. in qͥbus eſt quo dam excellentiori mō. Ꝙ deꝰ habitator eſt quorūdaꝫ nō dū cognoſcentiū deū. ⁊ nō quorū dam cognoſcentiū. Illud quoqꝫ mira bile eſt. Quia vt ait Augꝰ. in eodē. Deꝰ ēī Auguſti habitator quorūdā nōdū cogͦſcentiū deū. ⁊ nō quorundā cogͦſcentiū deū. Illi em̄ ad templū dei nō ꝑtinēt: qͥ cognoſcentes deuꝫ nō ſicut deū glorificāt. Ad templū dei ꝑti nent ꝑuuli ſanctificati ſacr̄o xp̄i ⁊ remune rati ſpūſctō: qͥ nōdū valēt cognoſcere deū. Ergo quē potuerunt illi noſſe nec hr̄e: iſti potuerūt hr̄e an̄qͣꝫ noſſe. Btīſſimi aūt ſunt illi qͥbus eſt deū habere qd̓ noſſe. Hic aliqͣ tenus aꝑit Augꝰ. quō deꝰ habitet in aliqͦ id eſt habeat̉. cū vicꝫ ita eſt ī aliquo vt ab eo cognoſcat̉ ⁊ diligat̉. Quō deus totus vbiqꝫ ſit ꝑ eſſen tiam. non pōt intelligi ab huma no ſenſu. h 5

LI. Ex predictiſ patet ꝙ deus vbiqꝫ totus eſt ꝑ eſſentiā. ⁊ in ſan ctis habitat ꝑ gr̄am. Cūqꝫ ſuꝑius licet te nuiter oſtenſum ſit qͣ rōe dicat̉ habitare in qͥbuſdam. efflagitaret ordinis ratio id etiā aſſignari quō vbiqꝫ ꝑ eſſentiam ⁊ totus ſit niſi huius cōſideratiōis ſublimitas atqꝫ ī Chryẜ. menſitas humane mentis ſenſum oīno ex cederet. Vt em̄ ait Chryẜ. ſuꝑ epiſtolā ad Heb̓. Sicut multa de deo intelligimus: q̄ loqui penitus nō valemus. ita multa loqͥ mur q̄ intelligere nō ſumus idonei. Verbi gr̄a. Ꝙ vtiqꝫ deꝰ eſt: ſcimus ⁊ dicimꝰ. quō aūt vbiqꝫ ſit: intellectu nō capimus Item C Ꝙ eſt incorꝑea q̄dē ꝟtus: q̄ oīm eſt cā bo norum ſcimꝰ. quō aūt vel que iſta ſit: peni tus ignoramus. Quorūdam opinio qui p̄ſumunt on̄dere quō deꝰ vbiqꝫ ſit ꝑ eſſenti am. potentiā. pn̄tiam. Quidaꝫ tamen im menſa ingenio ſuo metiri p̄ſumentes hͦ ita fore intelligendū tradiderūt ꝙ deus vbi q vbiqꝫ ꝑ eſſentiā eſſe d̓r. nō ꝙ dei eſſentia ꝓpͥe ſit ī omni loco ⁊ omni creatura. ſꝫ qꝛ oīs natu nā pāt ra atqꝫ omne qd̓ naturalit̓ eſt: in quocūqꝫ loco ſit ꝑ eum habet eſſe. ⁊ oīs locus ī que illud eſt. Idem etiam dicunt ideo deū vbi qꝫ dici eſſe ꝑ p̄ſentiam vel ꝑ potentiā. quia cuncta loca ſunt ei pn̄tia. ⁊ que in eis ſunt. nec in eis aliqͥd oꝑari ceſſat. Nā ⁊ ip̄a loca ⁊ qͥcqͥd in eis eſt: niſi ip̄e conẜuet: manere nō pn̄t. In eis gͦ ꝑ ſb̓am deus eſſe dicitur. vt aiūt. qꝛ ꝑ ꝟtutem ꝓprie ſb̓e ſue facit. v. etiam loca ſint ⁊ omnia que in eis ſunt. Sꝫ licet hec vera ſint que aſſerunt in explanan dis intelligentijs p̄dictorū. In illis tn̄ ve bis quibus dicit̉ deus vbiqꝫ eſſe ꝑ eēntiā. plus ꝯtineri credendū eſt ꝙ hō viuens ca pere non valet. Ꝙ deꝰ cū ſit ī oībꝰ rebus. nō tn̄ ſor dibus rerū inquinat̉. Solet etiam ab eiſ dem queri. quō deus ſb̓aliter inſit omībus rebus: ⁊ corꝑaliū ſordiū inqͥnationibꝰ nō ꝯtingat̉: qd̓ tam friuolū eſt: vt nec reſpon ſione ſit dignū. cū etiā ſpūs creatꝰ ſordibuſ corporeis etiā leproſi vel qͣꝫtumcūqꝫ pollu ti inqͦnari nō poſſit. Sol qͦꝫ radios ſuos Per ſil̓e ⁊ mi nus oſtendit ſine ſui pollutiōe effundit ſuꝑ loca ⁊ corꝑa Aug. de ago nō ſolum mūda: ſꝫ etiā immūda ac ſordibꝰ ne xp̄iano Ti fetentia. quoꝝ ꝯtactu hoīes ⁊ alie quedaꝫ ment qͥdaꝫ ꝙ res inficiunt̉. Sol̓ ꝟo radij impolluti ⁊ in fieri non pōt ſcꝫ ne hūana contaminati ea contingētes exiſtūt. Nō ē carne ꝟitas ⁊ gͦ mirandū: ſi eſſentia diuiua oīno ſimplex ſubſtātia dei ⁊ incōmutabilis omnia replet loca. ⁊ omī inqͥnet̉. et tn̄ bus creaturis eſſentialiter ineſt: nec tamē p̄dicāt iſtū vi ſibilē ſolē ra cuiuſqͣꝫ rei ſordibus contaminat̉ vel ꝯtinꝰ dios ſuos ꝑ gatur. Vnde Augꝰ. in lib̓. de natura boni om̄es feces ⁊ Cum in deo inquit ſint omnia que condi ſordes ſpar dit. nō tn̄ inquināt eū illi qui peccant. Deᵍere. et eoꝫ md̓os ⁊ ſince cuius etiam ſapientia que attingit a fine vſ ros ẜuari S qꝫ ad finem fortiter. dicit̉ attingit omnia ꝓ ergo viſibilia pter ſuam mundiciā. ⁊ nihil inquinatum ī nulla a viſibi libꝰ immūdis eaꝫ incurrit. Poſtremo reſpondeāt. qͥd ꝯtingi pn̄t et potius de deo reſpondendū exiſtiment. vl̓ non inqͥnari. qͣꝫ nuſqͣꝫ ꝑ eſſentiam ſit. vel vbiqꝫ. vl̓ ꝙ ali ꝙͣtomagis in uiſibil̓ ⁊ incō cubi ita ꝙ non vbiqꝫ? Sed quis audeat di mutabilis ve cere ꝙ nuſqͣꝫ diuina eſſentia ſit. vel ꝙ alicū ritas bi ⁊ nō vbiqꝫ ſit. Si enim ita eſt alicubi ꝙ non vbiqꝫ. ergo localis eſt. Eſt ergo vbiqꝫ Per incon tota que continet totum. ⁊ penetrat totum niens oſtēdit deū vbiqꝫ eſſe que nec ꝓ ſui ſimplicitate diuidi: nec ꝓ ſui puritate maculari. nec ꝓ ſui immēſitate vl lo mō comprehendi poteſt. Vnde Augꝰ Deus vbiqꝫ eſt. cui non locis ſed actioni bus ꝓpinquamus. Ꝙ deus vbiqꝫ ſit et in omni tēpore non tamen localis eſt. nō circum ſcriptibilis. nec loco nec tꝑe moue tur. Cunqꝫ diuina na tura veracit̓ ⁊ eſſentialit̓ ſit in oī loco ⁊ ii omni tꝑe. nō tn̄ mouet̉ ꝑ loca vel ꝑ temꝑa nec temꝑalis nec localis eſt. Local̓ nō eſt: qꝛ penitus non circūſcribit̉ loco. quia nec ita eſt in vno loco ꝙ nō ſit in alio. Neqꝫ di menſionem habet: ſicut corpus cui ẜm lo cum aſſignat̉ pͥncipium. medium ⁊ finis. ⁊ an̄ ⁊ retro. dextra ⁊ ſiniſtra. ſurſū ⁊ deorſū quod ſui interpoſitione facit diſtantiā cir Quibꝰ modiſ cūſtantiū. Duobus naqꝫ his modis d̓rªˡ qͥd dicatur locale vel cir in ſcriptura aliqͥd locale ſiue circūſcriptibi cūſcpͥtibile le ⁊ econuerſo.ſ. vel qꝛ dimenſionē capiēs longitudīs. altitudīs ⁊ latitudīs diſtātiaꝫ facit in loco. vt corpus. vel quia loco diffi nitur ac determinat̉. quoniā cū ſit alicubi nō vbiqꝫ inuenit̉. quod non ſolum corpo ri. ſed etiam omni creato ſpiritui congruit. Omne ergo corpus omnimodo locale eſt.

DI. De ſpū crea. Spūs ꝟo creatus quodammō eſt local̓. et to ꝙ ẜm alte quodāmodo non eſt local̓. Local̓ quidem rū modū nec local̓ nec cir. dicit̉. qꝛ diffinitiōe loci terminat̉. qm̄ cum cūſcpͥtibilis ē alicubi pn̄s ſit totus: alibi nō inuenit̉. Nō ẜm alteꝝ ꝟo qutem ita local̓ eſt: vt dimenſionē capiens eſt. corpꝰ ꝟo diſtantiam in loco faciat. Diuīa gͦ ſola eſſi oīno locale ⁊ circūſcpͥtible tia omnino illocal̓ ⁊ incircūſcriptibilis eſt. deus illocaliſ que nec locis mouet̉ aliquo mō.ſ. vel de ⁊ incircūſcri terminatione finita: vel dimenſione ſuſce ptibilis. pta. nec temporibus.ſ. affectu ⁊ cognitiōe. His em̄ duobus modis.ſ. loco vel tempo Auguſti re fit mutatio creature: q̄ longe eſt a creato re. Unde Augꝰ. ſuꝑ Gen̄. Deus inqͥt om potens incōmutabili eternitate. volūtate. veritate ſꝑ idem mouet poſt tempus crea turam ſpūalem. mouet etiā ꝑ tꝑus ⁊ locuꝫ creaturā corꝑaleꝫ. vt eo motu naturas qͣs Ꝙ deꝰ ē in condidit adminiſtret. Cum gͦ tale aliquid rior. antiqͥo ⁊ nouior om agit: nō debemꝰ opinari eius ſubſtantiam qͣ deus eſt temꝑibus lociſqꝫ mutabilem. ſi nibus. ue ꝑ tempora ⁊ loca mobilem. cum ſit ipſe ⁊ interior omni re. quia in ip̄o ſunt omnia. ⁊ exterior omni re. qꝛ ip̄e eſt ſuꝑ oīa. ⁊ anti quior omnibus. qꝛ ip̄e idem eſt an̄ omnia. ⁊ nouior omībus. qꝛ ip̄e idem eſt poſt oīa. ſcꝫ poſt oīm initia. Ecce hic aꝑte oſten ditur ꝙ nec locis nec temporibus mutatur vel mouet̉ deus. Spūalis aūt creatura ꝑ tꝑs mouet̉. corporalis ꝟo etiam ꝑ temp ⁊ locum. Quid ſit mutari ẜm tp̄s. k Mutari aūt ꝑtem pus eſt variari ẜm qͣlitates interiores vel exteriores q̄ ſunt in ip̄a re que mutatur. v qn̄ ſuſcipit viciſſitudinē gaudij. dolorꝭ. ſci entie. obliuionis. vel variationē forme. ſi ue alicuius qͣlitatis exterioriſ. Hec em̄ mu tatio q̄ fit ẜm tꝑs: variatio eſt. qualitatum q̄ ſit in corꝑali vel ſpūali creatura. ⁊ iō vo catur tempus. Opinio quorundā qui dicūt ſpūs creatos non moueri loco nec eſſe locales. De mutatōe vero loci magna inter conquirētes diſceptatio ꝟſat̉. Sunt em̄ qui dicunt nullum ſpiritū aliquo modo poſſe mutari loco. ab oī ſpiri tu locum vniuerſaliter remouere volētes: XXXVII qm̄ ẜm dimenſionē tm̄ ⁊ circūſcriptionem locū cōſtare aſſerunt. atqꝫ id ſolū eſſe loca le. vel in loco eſſe dicūt qd̓ dimenſioneꝫ re cipit ⁊ diſtantiā in loco facit. Et hoc dicūt̉ xang. ꝟba p̄ Augꝭ. ſenſiſſe mutationē tꝑis tm̄ ſpirituali dicta ꝓ ſe fa creature tribuentem. loci ꝟo ⁊ temꝑis cor cere dicūt. poree. Hic reſpondet̉ eis. ed vt ſupra dixi mus: duplicit̓ dicit̉ res eſſe local̓ vl̓ circū ſcriptibilis.ſ. vel qꝛ dimenſionē recipit et diſtantiā facit. vel quia loci termino diffi nitur. quorū vtrunqꝫ cōuenit corꝑee crea ture. alterum ꝟo tm̄ ſpūali. Nam vt ſupra diximus corꝑalis creatura ita eſt local̓ vel 410 8 4 o caraari rorpali li circūſcriptibilis ꝙ determinat̉ diffinitiōe Aō local S loci. ⁊ ꝙ dimenſionem recipiēs diſtātiam facit. Spūalis ꝟo tantū diffinitiōe loci cō cludit̉. cum ita ſit alicubi ꝙ nō alibi. Sed nec dimenſionem recipit. nec diſtantiaꝫ in loco facit. quia ſi multi eſſent ſpiritꝰ h̓. non eo coanguſtarent locum. quo minꝰ de cor poribus cōtineret. Ideoqꝫ Augꝰ. attribu it mutationem loci corpori: non ſpiritui. qꝛ licet ſpūs tranſeat de loco ad locuꝫ: non tamen ita vt dimenſionibus circūſcriptus interpoſitione ſui faciat diſtantiā circūſtā tium ſicut corpus. Cōcluſio ex p̄dictis ꝙ ſpūs creati ſūt locales et circūſcriptibiles qd̓ ammodo. Spus vero dei oīno in circūſcriptibilis. Sut ergo ſpiritus creati in loco. ⁊ tranſeūt de loco ad locum. ⁊ quodammō locales ⁊ circūſcriptibiles. nō omni eo mō quo creature corꝑee. Spi ritꝰ aūt increatꝰ qͥ deꝰ eſt: in loco quidē eſt ⁊ in omni loco. ſed oīno illocal̓ ⁊ incircum ſcriptibilis. Unde Beda ſuꝑ Lucam aitꝭ. Beda Cum ad nos angeli veniūt: ſic exterius im Qā aceli ſpl. plent miniſterium. vt tamen ante deuꝫ in x terius ꝑ contemplationem aſſiſtant. quia ⁊ ſi angelus eſt ſpūs circūſcriptus. ſūmus tn̄ ſpūs qͥ deus eſt: incircūſcriptus eſt. in tra quem currit angelus quocūqꝫ mittat̉. Ecce hic dicit̉ qꝛ ſpūs angelicus circūſcri ptus eſt. Spūs aūt qͥ deꝰ eſt incircūſcpͥtus Alibi etiā Amb̓. diſtantiā oſtendens inter Ambro. ſpūm increatū ⁊ ſpūm creatum dicit ſera

LI. phin de loco ad locū tranſire inqͥens ita in li. de tri. Dixit Eſrias. qꝛ miſſus eſt ad me vnꝰ de ſeraphin. Et ſpūs qͥdem ſanctus d̓r miſſus: ſꝫ ſeraphin ad vnū. ſpūs ꝟo ad om nes. Seraphin mittit̉ in mīſterio. ſpiritus oꝑat̉ miniſteriū. Seraphin de loco ad lo cuꝫ tranſit. Non em̄ cōplet oīa: ſꝫ ip̄e replꝫ tur a ſpū. Hic aꝑte oſtendit̉ ꝙ angeli quo dammodo locales ſunt. Cum repetitione ſuꝑiorum confir mat autoritatibus deuꝫ eſſe vbiqꝫ ſine locali motū. Fateamur itaqꝫ diuinam naturam ꝓ immenſitate ſui nuſqͣꝫ d̓eeſſe. eamqꝫ ſolā omnino illocalē: ⁊ oīno incircūſcriptibilē: nullo ꝯcludi loco: ſꝫ a fi ne vſqꝫ ad finē attingere. nō tamen ſpacio ſa magnitudine nec locali motu. ſꝫ immēſi Auguſtiᵐ. tate atqꝫ īmobilitate ſue eſſentie. Un̄ augꝰ. ad Dardanū ait. Nō qͣſi ſpacioſa magnitu dine opinemur deū ꝑ cūcta diffūdi. ſic̄ fu mus aut lux iſta diffundit̉. ſꝫ potius ſicut in duobus ſap̄ientibꝰ: quoruꝫ alter altero corꝑe grandior eſt: ſꝫ ſapiētior non eſt. vna ſapīa ē. nec ē ī maiore maior. nec in minore minor. nec minor ī vno qͣꝫ in duobꝰ. ita de ſine labore regens ⁊ ꝯtinēs mundū: ī celo totꝰ eſt. ī terra totꝰ. ⁊ in vtroqꝫ totꝰ. ⁊ nullo ꝯtētus loco. ſꝫ in ſeip̄o vbiqꝫ totꝰ. Ideꝫ qͦꝫ ſuꝑ pſal̓. ait. Ad v̓bū dei ꝑtinet nō eē ī ꝑte ſꝫ vbiqꝫ eſſe ꝑ ſeip̄m. Hec em̄ eſt ſapīa dei q̄ attingit a fine vſqꝫ ad finē fortit̉. nō tn̄ mo tu locali: ſꝫ immobilitate ſui. velut ſi moles aliqͣ ſaxea impleat aliquē locū. dicit̉ ꝙ attī git a fine illius loci vſqꝫ ad finē. cū tn̄ alte rum nō deſerat alteꝝ occupādo. Nō gͦ hꝫ motū localē ꝟbum illud. ⁊ ſapīa illa ſolida eſt ⁊ vbiqꝫ. Ex p̄dictis innoteſcit ꝙ deꝰ eſt ita vbiqꝫ ꝑ eſſentiā. ꝙ nec ſpacioſa magni tudine diffundit̉. nec vno deẜto loco aliuꝫ occupat. qꝛ localē motum non hꝫ. Ideoqꝫ Augꝰ. volēs p̄ſcindere a dei puritate oēm localē motū ⁊ localē circūſcriptōꝫ. potius dic̄ oīa eſſe ī illo qͣꝫ ip̄m eē alicubi. nec tam̄ ip̄m eē locū qͥ nō ē in loco. ī li. lxxxiij. q. ita inqͥens. Deꝰ nō alicubi ē. qd̓ alicubi ē ꝯti net̉ loco. qd̓ ꝯtinet̉ loco: corpꝰ ē. Deꝰ aūt nō ē corpꝰ. nō gͦ alicubi ē. ⁊ tn̄ qꝛ ē ⁊ ī loco nō ē. ī illo ſunt potiꝰ oīa qͣꝫ ille alicubi. nec tn̄ ita ī illo vt ip̄e ſit locꝰ. Locꝰ eī ī ſpacio ē: qd̓ lōgitudine ⁊ latitudine ⁊ altitudine cor poris occupat̉. nec deꝰ tale aliqͥd ē. ⁊ oīa gͦ in ip̄o ſunt. ⁊ locꝰ non ē: nec ī loco ē. Locꝰ tn̄ dei: ſꝫ impropͥe dicit̉ templū dei. nō ꝙ eo ꝯtineat̉. Id aūt nihil melius qͣꝫ aīa mūda intelligit̉. Ecce hic dicit deū nō eſſe in lo co: ſꝫ intelligendū eſt eū non eſſe in loco lo calit̓.ſ. qꝛ nec circūſcriptōeꝫ: nec localē mo tum habet. Oppoſitio qua videt̉ ꝓbari ꝙ de us mutet̉ loco. Ad hoc auteꝫ ſolet opponi ſic. Quotidie fiūt creature qͥ an̄ nō erāt ⁊ in eis deꝰ eſt: cū an̄ nō eſſꝫ ī eis. eſt gͦ vbi an̄ nō erat. ideoqꝫ mutabil̓ eſſe videt̉. Sed licet quotidie incipiat eſſe ī creaturis in qͥbus an̄ nō erat. qꝛ ille nō erāt. hoc tam̄ fit ſine ſui mutatiōe: qͣliter in mūdo cepit eē quem fecit. tn̄ ſine mutabilitate. ⁊ ſil̓r deſi nit eſſe in qͥbꝰ an̄ erat ſine ſui mutatiōe. nec tn̄ ip̄e deſerit locū: ſꝫ locus deſinit eſſe. Epilogꝰ vbi exponit̉ quare in p̄di ctam venerit diſceptationem. ꝙ Iaꝫ ſufficienter de monſtratū eſſe videt̉: quō omnia dicātur eſſe in deo. ⁊ deus in omnibus. quam diſce ptationem quaſi incidenter ſuſcepimus qꝛ id videbatur poſtulare res: circa quaꝫ no ſter ꝟſabatur ſermo. Diſſerebamus enim de ſcīa ſiue ſapientia dei. ⁊ cum doceremꝰ deum ſcire omīa. queſitū eſt vtrum ꝓpter cognitionem quā de omibus habet: dicen tur omnia eſſe in deo. an alia rōne hoc dice ret ſcriptura. Huius ergo queſtionis occa ſio in p̄miſſam nos deduxit diſputatōꝫ. Iſta eſt diſtinctio triceſimaſeptīa huiꝰ pͥmi libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit quomo do res ſint in deo. hic incipit agere quomodo deus eſt in rebus. Et tria circa hoc facit. Nam pͥmo oſten dit modos veros quibus deus eſt in rebus. Sccun do remouet falſos modos quibus non eſt in ipſis. Tertio oſtendit qualiter de nouo incipit eſſe: ⁊ deſi uit eſſe in creaturis. Primum facit a principio diſtī etionis vſqꝫ ibi. Cunqꝫ diuina natura. Secundū ab inde vſqꝫ ibi. Ad hoc autem ſolet. Tertium vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et tantū in generali. In ſpecia li ſententia magiſtri ſtat in tribus propoſitionibus. Quarum prima eſt hec. Quāuis deus ſit in omībꝰ creaturis p̄ſentialiter. potentialiter ⁊ eſſentialiter. ī ſolis iuſtis eſt tanꝙͣ in propria habitatiōe. Hāc ma giſter probans ꝓponit deum eſſe in omnibus rebꝰ Uno modo cōmunit̓ ꝑ potentiā. p̄ſentiam ⁊ eſſentiā In oī natura ⁊ eſſentia ſine ſui diſpoſitiōe. In omni loco ſine ſui circūſcriptiōe. In omī tꝑe ſine mutabi litate ſui. Alio mō ſpecialiter eſt in ſanctis. quos ꝑ

DI. gr̄am inhabitās templū ſuū ip̄os eſt efficiēs. Tertio mō dicit̉ ſpēaliſſime eſſe in hoīe xp̄o. in quo plenitu do diuinitatis corꝑaliter habitat ꝑ gr̄am vnionis. ⁊ hunc tertiū modū mgr̄ dimittit. eo ꝙ ꝑtineat ad ter tium librū ſententiaꝝ. Poſtea mgr̄ p̄dicta affirmat ꝑ autoritates. Et ſubdit poſtmodū ꝙ ꝙͣuis deus ſit in rebus omnibus. non tn̄ credendū eſt diuinam pu ritatem quouis mō poſſe maculari. ꝑ hoc ꝙ ī rebus immūdis pn̄s extitit. ſicut nec ſpūs humanus ꝑ vni onem ip̄ius ad corpus leproſum inquinat̉. nec ſol qn̄ ſuis radijs feda attingit defendat̉. Et iuſtos inha bitare dicit̉ deus. qn̄ tꝑalit̓ ⁊ ad nos in eos ꝓcedit. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Deus ſolus vbiqꝫ exūs: non variat̉ qualicūqꝫ loco vel tꝑis mutationē. Hec ꝓpo ſitio ꝓponit pͥmo. ꝙ diuina natura ſit in loco. non tn̄ circūſcribit̉ vel diffinit̉ a loco. Qd̓ on̄dit ꝑ hoc ꝙ duplex mutatio inuenit̉ in natura. Creatura.n. cor poralis loco diffinit̉ ⁊ circūſcribit̉. ſpūalis aūt ſoluꝫ diffinit̉. Item corꝑalis creatura ꝑ tꝑs ⁊ locū mouer ſpūalis aūt ꝑ tꝑs. aut ẜm tꝑs mutari poteſt ẜm affe ctiones tempori ſubiacētes. Poſtea querit̉. Vtrum mutari ꝑ locum cōueniat ſpūi. Et rn̄det ꝙ tranſire de loco ad locū: ita ꝙ diffiniat̉ ⁊ nō circūſcribat̉ hoc cōuenit ſpiritibus. ſed tranſire de loco ad locū circū ſcriptiue eis nō conuenit. Deinde addit ꝙ locabile ⁊ circūſcriptibile ⁊ mutabile deo non cōuenit. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Deus ſine ſui mutatione de nouo ī cipit vel deſinit eſſe in creaturis. Iſta ꝓpoſitio patꝫ in textu in penul. c. huius diſtinctiōis circa finē. Et tm̄ in ſpeciali. Hic redit ad ꝓpoſitū. repetens ſu perius dicta vt addat alia. Unc ergo ad Ol. XLX ꝓpoſitū reuertentes: cepto inſi ſtamus. Supra dictū eſt ꝙ pre ſcīa dei futurorū tm̄ eſt. ſꝫ oīm tā bonorum qͣꝫ maloꝝ. Scīa ꝟo vel ſapīa nō mō de fu turis: ſꝫ etiaꝫ de pn̄tibus ⁊ futuris. nec tm̄ de tꝑalibus: ſꝫ etiā de eternis. qꝛ ſeip̄m no uit deus. Hic orit̉ q̄ſtio nō diſſimulāda Queſtio an vtrū.ſ. ſcīa vel p̄ſcīa ſit cauſa rerum. an res ſcīa vel p̄ſcīa ſint cauſe ſcīe vel p̄ſcīe dei. Uidet̉ em̄ p̄ſciē ſit cā reꝝ. v tia dei cauſa eſſe eorū q̄ ei ſubſunt. ac neceſſi res ſint cā tatem eueniendi eis facere. qꝛ nec aliqͣ futu ra fuiſſent: niſi deus ea p̄ſciſſet. nec poſſunt Quare ſcīa nō euenire: cum deus ea p̄ſciuerit. Si autē vel p̄ſcīa vi. impoſſibile eſt ea nō euenire: qꝛ p̄ſcita ſūt. det̉ cā rerum videt̉ gͦ ip̄a p̄ſcīa qͣ p̄ſcita ſunt eis eſſe cau ſa eueniēdi. Impoſſibile eſt ea nō euenire: cū p̄ſcita ſint. qꝛ ſi nō eueniret cū p̄ſcita ſint falleret̉ dei preſcīa. At dei p̄ſcīa talli nō po teſt. Impoſſibile eſt gͦ ea nō euenire cum p̄ ſcita ſunt. Sic gͦ p̄ſcīa cauſa eorū eſſe videt̉ qͣ p̄ſcita ſunt. Hoc idē ⁊ de ſcīa d̓r.ſ. ꝙ quis deꝰ antiqͣ nouit iō ſint. Cui ſnīe Augꝭ. Aug. aucͣtes atteſtari videt̉ in. xv. li. de tri. ſic di. Non ꝓponit que vidēt̉ hoc aſ iſta ex aliqͦ tēꝑe cogͦuit deus: ſꝫ futura oīa ſerere tꝑalia atqꝫ in eis etiaꝫ qͥd ⁊ qn̄ ab illo peti XXXVIII turi fueramus. ⁊ quos ⁊ de qͥbꝰ rebus vel exauditurus vel non exauditurꝰ eſſet: ſine initio an̄ p̄ſciuit. Uniu̓ſas aūt creaturas ⁊ ſpūales ⁊ corꝑales. nō qꝛ ſunt ideo nouit: ſed ideo ſunt qꝛ nouit. nō em̄ neſciuit q̄ fue rat creaturus. qꝛ gͦ ſciuit: creauit. non quia creauit: ſciuit. nec aliter ſciuit creata qͣꝫ cre anda. Nō em̄ eiꝰ ſapīe aliqͥd acceſſit ex eis: ſed ill̓ exiſtentibꝰ ſicut oportebat ille: ⁊ qn̄ oportebat: māſit vt erat. Un̄ in eccl̓aſtico. Anteqͣꝫ crearent̉: omīa nota ſunt illi. ſic et poſtqͣꝫ ꝯſummata ſunt. Ecce his ꝟbis vi det̉ Augꝭ. innuere ſcīam vel p̄ſcīaꝫ dei cau ſam eſſe eorū q̄ fiunt: cum dicit ideo ea eſſe qꝛ deus nouit. Idem qͦꝫ in. vj. li. dicere vi det̉. Cum inqͥt decedāt ⁊ ſuccedāt tēpora. nō decedit aliqͥd vel ſuccedit ſcīe dei: ī qua nouit oīa q̄ fecit ꝑ ip̄am. Non em̄ hͨ q̄ crea ta ſunt ideo ſciunt̉ a deo qꝛ facta ſunt: ſꝫ po tius ideo facta ſūt. qꝛ immutabiliter ab eo ſciunt̉. Et hic etiā ſignificare videt̉ dei ſci entiam cām eorū eſſe q̄ fiūt. dicēs non ideo deū ea nouiſſe: qꝛ facta ſunt. ſꝫ iō facta ſunt qꝛ nouit ea deus. Ideoqꝫ videt̉ dei ſciētia vel p̄ſcīa cā eſſe eorū q̄ uouit. Inconuenientia oſtendit que ſeq̄ rent̉ ſi diceret̉ ſcīa vel p̄ſcīa cauſa oīm rerū que ei ſubſunt. Quod ſi ita eſt. eſt ergo cauſa omniū malorū. cum omīa mala ſcient̉ ⁊ p̄ſciantur a deo: qd̓ longe eſt a ve ritate. Si em̄ dei ſcientia vel p̄ſcīa cauſa eſ ſet malorū. eſſet vtiqꝫ deus auctor malorū. quod penitus falſum eſt. Non ergo ſcien tia vel preſcientia dei cauſa eſt omniū que ei ſubſunt. Ꝙres future nō ſunt cauſa ſcīe vel p̄ſcientie dei. Neqꝫ etiam res fu ture cā ſunt dei p̄ſcīe. licet em̄ non eſſent fu ture niſi p̄ſcirent̉ a deo. nō tn̄ ideo p̄ſciunt̉ qꝛ future ſunt. Si em̄ hͦ eſſet: tūc eius quod eternū eſt aliqͥd exiſteret cā ab eo alienum ab eo diuerſum. ⁊ ex creaturis pēderet ſci entia creatoris. ⁊ creatum cauſa eſſꝫ increa ꝑoc gdictro ti. Origenes tn̄ ſuꝑ epl̓am ad Roma. ait. videt̉ contra. Non ꝓpterea aliqͥd erit. qꝛ id ſcit deꝰ futu? rium rum. ſed qꝛ futurum eſt. ideo ſcitura deo

LI. an̄qͣꝫ fiat. Hoc videt̉ p̄ miſſis ꝟbis Augꝭ. obuiari. Hic em̄ ſignificari videt̉ ꝙ res fu ture cā ſint p̄ſcīe. Ibi ꝟo ꝙ p̄ſcientia cā ſit rerū futurarū. Quid ex p̄dictis tenēdū ſit cū de terminatione autoritatū. Hac igitur que Vi det̉ repugnantiā de medio tollere cupien tes. dicimꝰ res futuras nullatenꝰ cām eē p̄ ſcīe vel ſcīe dei. nec iō p̄ſciri vl̓ ſciri. qꝛ futi re vel facte ſunt. ita exponētes qd̓ ait Ori ge. qꝛ futuꝝ eū. ideo ſcit̉ a deo an̄qͣꝫ fiat. id eſt qd̓ futurum eſt ſcitur a deo an̄qͣꝫ fiat. ne qꝫ ſciret̉ niſi futurū eſſet: vt nō notet̉ ibi cā niſi ſine qͣ nō fieret. Ita etiā dicimꝰ ſcīaꝫ vl̓ p̄ſcīam dei nō eſſe cām eorū q̄ fiūt: niſi tali ſine qͣ non fiūt. ſi tn̄ ſcīam ad noticiā tm̄ re feramꝰ. Si ꝟo noīe ſcīe includit̉ etiā bene placitū atqꝫ diſpoſitio. tunc recte pōt dici cā eorū que deus facit. His em̄ duobꝰ mo dis: vt ſuꝑius p̄taxatū eſt accipit̉ cognitō vel ſcīa dei.ſ. ꝓ noticia ſola. vel ꝓ noticia ſi mul ⁊ bn̄placito. hoc modo forte accepit Augꝰ. di. Ideo ſunt qꝛ nouit.i. qꝛ ſcienti placuit. ⁊ qꝛ ſciens diſpoſuit. Et h̓ ſenſus ex eo adiuuat̉. qꝛ de bonis ibi tm̄ agit Ar guſti.ſ. de creaturis. de his q̄ deus facit. q̄ oīa nouit. nō ſolū ſcīa: ſꝫ etiā bn̄placito ac diſpoſitōe. Si gͦ ibi accipit̉ dei cognitio vt nō mō noticiā: ſꝫ etiā bn̄placitū dei ſignifi cet. Mala ꝟo ſcit deus ⁊ p̄ſcit an̄qͣꝫ fiant. ſꝫ ſola noticia: nō bn̄placito. Preſcit enim deꝰ ⁊ p̄dicit etiā q̄ nō eſt ip̄e facturꝰ. ſicut p̄ſciuit ⁊ p̄dixit infidelitatē iudeoꝝ: ſꝫ non fec̄. Nec iō: qꝛ p̄ſciuit ad pctm̄ infidel itatis eos coegit. nec p̄ſciſſet vl̓ p̄dixiſſꝫ eoꝝ ma Auguſtiꝰ. la: niſi eſſent ea hīturi. Un̄ augꝰ ſuꝑ Ioh̓ Deꝰ inqͥt futuroruꝫ p̄ſciꝰ: ꝑ ꝓph̓am p̄di xit infidelitatē iudeoꝝ: ſꝫ nō fec̄. neqꝫ p̄ſciſ ſet mala eoꝝ: niſi ea hr̄ent. Nō em̄ iō quē qͣꝫ ad peccandū cogit. qꝛ futura hoīm pctā pnouit. Illorū em̄ p̄ſciuit pctā nō ſua. Iō qꝫ ſi ea q̄ ille p̄ſciuit ip̄oꝝ nō ſunt. nō vera ille p̄ſciuit. Sꝫ qꝛ illiꝰ p̄ſcīa falli nō pōt: ſi ne dubio nō aliꝰ: ſꝫ ip̄i peccāt qͦs deꝰ pctō res eſſe p̄ſciuit. Et iō ſi nō malū ſꝫ bonū fa cere voluiſſent. nō malū facturi p̄uiderent̉ ab eo qui nouit qͥd ſit qͥſqͣꝫ facturus. His ꝟbis aꝑte on̄dit̉ ſi diligent̓ attēdamꝰ p. e ſcīam dei non eſſe cām maloꝝ qͣ p̄ſcit. quia nō ea p̄ſcit tanqͣꝫ facturꝰ. nec tanqͣꝫ ſua. ſꝫ etiā illorū qͥ ſunt ea facturi vel hīturi. Pre ſciuit gͦ illa ſol a noticia: nō bn̄placito auto ritatis. Un̄ dat̉ intelligi ꝙ deꝰ ecōuerſo p̄ ſcit bona tanqͣꝫ ſua: tanqͣꝫ ea que facturꝰ eſt vt illa p̄ſcienda ſimul fuerint ip̄ius noticia ⁊ autoritatis bn̄placitū. Cōtra hoc qd̓ dictū ē p̄ſcīam dei nō poſſe falli oppoſitio. Oppoſitō Ad hoc autē quod ſupra dictū eſt.ſ. ꝑ ſcīam dei falli nō poſſe: ſolet a quibuſdam ita exponi. Deꝰ p̄ſciuit hunc lecturū vel aliqͥd hmōi. ẜꝫ pōt eſſe vt iſte nō legat. gͦ pōt aliter eſſe qͣꝫ deus p̄ſci uit. gͦ pōt falli dei p̄ſcīa. qd̓ omnino falſum eſt. Poteſt eqͥdem non fieri aliqͥd. ⁊ illuc tn̄ p̄ſcitū eſt fieri. Non ideo tamen pōt fal li dei p̄ſcīa. qꝛ ſi illud non fieret. nec a deo p̄ ſcitum eſſet fieri. Sed adhuc vrgent q̄ſtio nem dicentes. Aut aliter poteſt fieriqꝫ deꝰ p̄ſciuit. aut non aliter. Si non aliter. ergo neceſſario cuncta eueniūt. Si ꝟo aliter po teſt gͦ dei p̄ſcīa falli vel mutari. Sꝫ poteſt aliter fieri. qꝛ poteſt alit̓ fieri qͣꝫ fiat. Ita au tem ſit vt p̄ſcitum eſt. aliter ergo poteſt fie ri qͣꝫ p̄ſcitum eſt. Ad quod dicimꝰ illam Reſpōſio. locutionem multiplicem facere intelligen tiam.ſ. alit̓ pōt fieri qͣꝫ deus p̄ſciuit ⁊ huiꝰ: modi. vt poteſt non eſſe quod deus preſci uit. ⁊ impoſſibile eſt non eſſe quod deus p̄ ſciuit. ⁊ impoſſibile eſt non eſſe p̄ſcita om nia que fiunt. ⁊ huiuſmodi. Pōſſunt enim hec coniunctim intelligi: vt conditio ſit im plicita. ⁊ diſiunctim. Si em̄ ita intelligas non pōt aliter fieri qͣꝫ deus p̄ſciuit.i. nō po teſt vtrunqꝫ ſimul eſſe.ſ. ꝙ deus ita preſci uerit fieri ⁊ aliter fiat: verum intelligis Si autem ꝑ diſiunctionē intelligas. vt dicas hoc aliter nō poſſe euenire qͣꝫ euenit: quo modo futurū deus p̄ſciuit: falſuꝫ eſt. Hoc em̄ aliter poteſt euenire qͣꝫ euenit. et tamen deus hoc modo futurū p̄ſciuit. Similit̓ et alia determinatio.ſ. impoſſibile eſt illd̓ nō euenire quod deus p̄ſciuit. vel cum deus p̄ſcie it. Si cōiunctim intelligas: verū di cis. Si diſiunctim: falſum. Ita etiā ⁊ illud Impoſſibile eſt non eſſe preſcitum omne quod fit. id non poteſt eſſe vtrunqꝫ ſimul. ſcꝫ vt fiat ⁊ non ſit preſcitum. hic ſenſus ve rus eſt. Si ꝟo dicis deum nō potuiſſe non preſcire omne quod ſit: falſum eſt. Potuit enim facere vt non fieret. ⁊ ita non eſſe pre ſcitum.

DI. Iſta eſt diſtinctio triceſimaocta ua huius pͥmi libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de ſcientia dei ẜm ſe ⁊ de comꝑatiōe rerum ſcitarū. in cipit agere de comꝑatione ſcientie ad res ſcitas. Et tria facit. Nam pͥmo querit vtruꝫ ſcientia dei ſit cau ſa rerum ſcitarum. Secundo ſubdit determinatiōꝫ queſtionis mote. Tertio mouet ⁊ ſoluit dubitatio nem ex determinatione queſtionis mote emergentē Primum facit a pͥncipio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Hanc ergo que videtur. Secundum ab inde vſqꝫ ibi. Ad hoc autem quod ſupra dictum eſt. Tertium ab inde vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et tm̄ de ſententia ī hac diſtinctione in generali. In ſpeciali ſententia magi ſtri ſtat in tribus propoſitionibus. quaruꝫ prima eſt hec. Deus ſcientia appropriationis nō eſt cauſa ſim pliciter omniū futurorū contingentium. ſed tantum bonorum. Hanc magiſter probans querit. Vtrum ſcientia dei vel p̄ſcientia ſit cauſa rerū ſcitarū vl̓ ecō uerſo. Et ꝓbat ꝙ p̄ſcientia dei ſit cauſa rerū. qꝛ ne aliqua futura eſſent niſi deus p̄ſciuiſſet. ⁊ que p̄ſci uit: impoſſibile eſt ea nō euenire. Et ad hoc ꝓban dum mgr̄ adducit multas autoritates: que patent ī textu. Poſtea obijcit in contrariū ſic. Si ſcīa dei eſ ſet cā rerum ſcitaꝝ: ſeq̄ret̉ deū eſſe cām maloꝝ. eo ꝙ mala ſunt ab eo ſcita ⁊ p̄ſcita. ſed illud ꝯn̄s ē falſum ergo ⁊ cōcluſio ex qua ſequit̉. Nec etiā res ſunt cau ſa ſcīe dei. qꝛ ſic tꝑale ⁊ creatū eſſet cā eterni. qd̓ ſta re non pōt. Et rn̄det mgr̄ ꝙ res ſcite a deo nullate nus ſunt cā ſcīe vel p̄ſcīe dei: niſi forte cā ſine qͣ non. ⁊ ſic etiā intelligende ſunt ſanctoꝝ autoritates: qͥb oppoſitū dici videt̉. vicꝫ ꝙ res nō ſunt alit̓ cā pre ſcīe dei: niſi cā ſine qͣ nō.i. ſine qͥbus nō diceret̉ pre ſcīa Et ꝯſequent̓ notat talē diſtinctōꝫ de ſcīa dei ꝙ ſcīa dei vel cognitio dei pōt accipi ꝓ ſola ſimplici no ticia. Et d̓r ſcīa ſimplicis noticie. ⁊ ſic accepta nulliꝰ rei ꝓpͥe eſt cauſa: niſi forte cauſa ſine qͣ non. Nō em̄ deus quēꝙͣ cogit peccare ꝑ hoc ꝙ p̄ſcit eū peccatuꝝ Uel pōt accipi ꝓ noticia ſimul ⁊ būplacito. ⁊ ſic ac cepta eſt cauſa rerū. Ex his patet ſolutio ad argu mentum.ſ. de malo. Nam deꝰ non noſcit malum: ni ſi ſcientia ſimplicis noticie. Cū ergo ẜm hanc cogni tionem nō ſit cauſa rerū: vt patꝫ ex p̄dicta diſtīctiōe ergo non valet argumentū cum arguitur. Deus co gnoſcit malum. ergo eſt tauſa mali. Ex predictis ſi mul ſumptis ⁊ ſignanter ex diſtinctione predicta in fero ſecundam ꝓpoſitionem que eſt. Ineffabil̓ dei preſcientia eſt cauſa ſine qua non omniū bonoruꝫ et malorū. Et patet ex premiſſis. Tertia propoſitio ē hec. Cum ineffabili dei preſcientia ſtat indifferens vl̓ libera futurorum effectuum contingentia. Hāc ma giſter inueſtigans arguit ꝙ ſcientia dei ſit fallibilis. ⁊ hoc ſic. Futurum contingens eſt preſcitum a deo. vel ergo poteſt aliter euenire ꝙͣ preſcitum eſt vl̓ non Si non. ergo ſcientia dei rebus ſcitis neceſſitatē im ponit. ⁊ per conſequens contingentiam tollit. Si et go poteſt aliter euenire ꝙͣ p̄ſcitum eſt. ponatur in et ſe qd̓ aliter eueniatꝭ. ⁊ ſequitur ſtatim ſcientiam dei eſſe fallibilem ⁊ incertam. Iſtud magiſter ſoluit per ſenſum compoſitū ⁊ diuiſum dicens. ꝙ ſi talis ꝓpe ſitio. impoſſibile eſt nō euenire quod deus preſciuit cuenturum. ⁊ poſſibile eſt non euenire quod deus p̄ ſciuit euenturū. ⁊ conſimiles intelligant̉ coniunctim in ſenſu compoſito: tunc ſunt falſe. Ideo ꝙ impoſſi bile ſit p̄ſcientiam dei eſſe de aliqua re euenienti ſil̓ cum contrario euentu. Si aūt tales ꝓpoſitiones in telligant̉ diuiſim vel inſenſu diuiſo: tunc vere ſunt ⁊ poſſibiles. ꝓut conſiderant̉ ſine reſpectu ad dei pre ſcientiā. Et tm̄ in ſpēali. XXXIX Utrū ſcīa dei poſſit augeri vel mi nui vl̓ aliquo mō mutari. vtrūqꝫ enī videt̉ poſſe ꝓbari. Reterea queꝰ ꝯi. xxx riſol et: vtruꝫ ſcientia dei poſſit ℟x. augeri vel minui. vtrunqꝫ enim videt̉ poſſe ꝓbari. Ꝙ diuina ſcientia poſſit augeri vel mutari hoc modo ꝓbatur. quia poteſt deus ſcire quod nunqͣꝫ ſcit. Eſt eniꝫ aliquis qui non eſt lecturus hodie. ⁊ tamē poteſt eſſe vt legat hodie. poteſt em̄ hodie legere. Nihil autem poteſt fieri quod non poſſit a deo ſciri. Poteſt gͦ deus ſcire hūc lecturū hodie. poteſt gͦ aliqͥd ſcire qd̓ non ſcit. ergo poteſt eius ſeīentia augeri vl̓ mu tari. eademqꝫ videtur poſſe minui. Eſt em̄ aliquis hodie lecturus quem deus ſcit le cturū. At poteſt eſſe vt nō legat. ergo pōt deus non ſcire hunc lecturum. poteſt ergo non ſcire aliquid quod ſcit. ergo poteſt mi Rn̄ſio cū de nui eius ſcientia vel mutari. Ad quod terminatiōe. dicimus. quia dei ſcientia omnino immu tabil̓ eſt. nec augeri poteſt vel minui. Naꝫ vt ait Auguſtinus in xv. lib̓. de trinitate. Scientia dei eſt ip̄a ſapientia. ⁊ ſapientia ē ipſa eſſentia ſiue ſubſtantia dei. quia in il lius nature ſimplicitate mirabili non ē alid̓ ſapere ⁊ aliud eſſe. ſed quod eſt ſapere: hoc eſt ⁊ eſſe. Ideoqꝫ nouit omnia verbum q̄ nouit pater. ſed ei noſſe de patre eſt ſic̄ eſſe. Noſſe enim ⁊ eſſe ibi vnum eſt. Et ideo pa tri ſicut eſſe nō eſt a filio: ita nec noſſe. Pro inde tanqͣꝫ ſeipſum dicens. Pater genuit̉ verbum ſibi equale per omnia. Non enim ſeipſum integre perfecteqꝫ dixiſſet: ſi aliqͥd minus aut amplius eſſet in eius verbo qꝫ ī ſeip̄o. Hoc eſt ergo omnino verbuꝫ quod pater. non tamen eſt pater. quia iſte filius: ille pater. Sciunt ergo inuicem pater et fi lius. ſed ille gignendo. iſte naſcendo. Et omnia que ſunt in eorum ſcientia. in eoruꝫ ſapientia. in eorum eſſentia vnuſquiſqꝫ eo rum ſimul videt. non particulatim aūt ſin gulatim velut alternante conſpectu hinc il linc ⁊ inde. huc ⁊ rurſum inde. vel inde in aliud atqꝫ aliud: vt aliqua videre non poſ ſit: niſi non videns alia: ſed omnia ſimul vi det: quorū nullum eſt quod non ſemper vi deat ⁊ ſciat. Eius itaqꝫ ſcientia inamiſſibi lis ⁊ inuariabilis eſt. Noſtra ꝟo ſcientia ⁊ amiſſibilis ⁊ receptibilis eſt. qꝛ non hoc ē nobis eſſe quod ſcire. Propter hoc ſicut

LI. noſtra ſcientia illi ſciētie dei diſſimilis eſt ſic ⁊ noſtrū ꝟbum qd̓ naſcit̉ de ſciētia no ſtra: diſſimile eſt illi ꝟbo quod natuꝫ eſt de patre ſciētia. Ex hac autoritate clare oſtē ditur ſcientiam dei omnino inuariabilem eſſe: ſicut ip̄a eſſentia dei omnino inuaria bilis eſt. ⁊ ꝙ pater ⁊ filius cum ſpirituſan cto ſimul omnia ſciunt ⁊ vident. Sicut er go non poteſt augeri vel minui diuina eſ ſentia. ita nec diuina ſcientia. ⁊ tamen con ceditur poſſe ſcire quod nō ſcit. ⁊ poſſe nō ſcire quod ſcit. quia poſſet aliquid eſſe ſub iectum eius ſcientie qd̓ non eſt. ⁊ poſſet nō eſſe ſubiectū aliqͥd qd̓ eſt ſine ꝑmutatione ip̄ius ſcientie. Oppoſitio an deus poſſit nouiter vel ex tempore ſcire vel p̄ſcire ali quid. Hic opponit̉ a qui buſdam ita. Si deus poteſt aliqͥd ſcire vel p̄ſcire qd̓ nunqͣꝫ ſciuit vel p̄ſciuit. Poteſt Reſpōſio. gͦ ex tempore aliqͥd ſcire vel p̄ſcire: Ad quod dicimus. Poteſt quidem deus ſcire vel p̄ſcire omne quod poteſt facere. ⁊ pōt facere quod nunqͣꝫ fiet. Poteſt ergo ſcire vel p̄ſcire qd̓ nūqͣꝫ fiet. nec eſt nec fuit. nec illud ſcit vel neſciuit. neqꝫ p̄ſcit vel p̄ſciuit qꝛ ſcientia eius nō eſt: niſi de his que ſunt vel fuerunt vel erūt. ⁊ p̄ſcientia non eſt ni ſi de futuris. Et licet poſſit ſcire vel preſci re qd̓ nunqͣꝫ eſt vel erit. nō tn̄ pōt aliqͥd ſci re vel p̄ſcire ex tꝑe. Pōt vtiqꝫ ſcire vl̓ pre ſcire qd̓ nunqͣꝫ eſt nec erit. nec illud ſcitum vel p̄ſcitū eſt ab eterno. Nec tn̄ pōt incipe re ſcire vel preſcire illud. ſed ita pōt mō ſci re vel p̄ſcire: ſicut pōt ſciſſe vel preſciſſe ab eterno. Si em̄ dicas eum modo poſſe ſcire vel p̄ſcire quod ab eterno non ſciuit vel p̄ ſciuit. id eſt ita quod ab eterno non ſciuerit vel p̄ſciuerit quaſi vtrūqꝫ ſimul eſſe poſſit: falſum eſt. Si ꝟo dicas eum poſſe mō ſcire vel preſcire quod ab eterno non ſciuit vl̓ p̄ ſciuit.i. habere potentiam ſciendi vel p̄ſci endi ab eterno ⁊ modo aliquid. nec tamen illud p̄ſcitū eſt vel futurū. verū eſt. Nō po teſt ergo nouit̓ vel ex temꝑe ſcire vel p̄ſcire aliquid. ſicut non pōt nouiter vl̓ ex temꝑe velle aliquid. ⁊ tn̄ poteſt velle quod nūqͣꝫ voluit. Utrum deus poſſit ſcire plura q ſcit. Item a quibuſdā dicit̉ deus poſſe plura ſcire qͣꝫ ſciat. qꝛ pōt ſcire omnia que ſcit. ⁊ poteſt aliqua facere que nunqͣꝫ erunt. ⁊ illa poteſt ſcire. non em̄ aliqua incognita facere poteſt. Si ꝟo om nia eſſent que modo ſunt. ⁊ alia quedam fa ceret que non ſunt nec erunt. ⁊ illa omīa ſci ret. Procerto plura ſciret qͣꝫ mō ſciat. nec tn̄ eius ſcientia augeri pōt. qꝛ hoc totū fieri poſſet ſine mutabilitate ſcīe. Cōſtat gͦ dei ſcīam omnino eſſe immutabilē. nec augeri poſſe vel minui: ſed ei ſubiecta. Quod videt̉ aduerſum illi ſentē tie qua ſupra dictū eſt deū ſꝑ et ſil ſcire omnia. Ei vero quod pre dictū eſt.ſ. ꝙ deus omnia ſꝑ videt ⁊ ſimul. Hiero. videt̉ obuiare qd̓ ait Hiero. in expoſitiōe Abachuc. Abſurdum eſt inqͥt ab hoc de ducere dei maieſtatem: vt ſciat ꝑ momen ta ſingula quot culices naſcantur. quotue moriant̉. quota pulicū ⁊ muſcarū ſit mul titudo. quotue piſces natent in aquis. ⁊ ſi milia. Nō ſimus tam fatui adulatores de vt dum ꝓuidentiam eius etiam ad ima re trudimus: in noſip̄os iniurioſi ſumus. ean dem irrationabiliū ⁊ rationabiliū ꝓuiden tiā eſſe dicentes. Hic videt̉ dicere Hierol. ꝙ deus illorū minimorū ſcientiā ſiue ꝓui dentiam non habeat. quod ſi hoc eſt. tunc non omnia ſimul ſcit ⁊ ſemꝑ. Ex tali ila Quō p̓miſſa qꝫ ſenſu illud dictum eſſe nouerimꝰ vt deū ꝟba Hiero. illa alternatim vel particulatim ſcire neget ſint intelligē nec ꝑ diuerſa temporū momenta ſic illa co ª. gnouit. ſicut ꝑ varia momenta illorū que dam deficiūt. q̄dam incipiūt. Neqꝫ ill̓ ali iſqꝫ irrationabilibus ita ꝓuidet quēadmo dum rationabilibus. Nunqͥd enim(vt ait apl̓us) cura eſt deo de bobus. et ſicut non eſt cura deo de bobus. ita nec de alijs irra tionabilibus. Dicit tamē ſcriptura. qꝛ ip̄i eſt cura de oībus. Prouidentiā gͦ ⁊ curaꝫ vniuerſaliter de cūctis que condidit habꝫ vt habeat vnūqd̓qꝫ qd̓ ſibi debet̉ ⁊ conue nit. Sed ſpēalem ꝓuidentiā atqꝫ curaꝫ ha bet de rationabilibus quibus p̄cepta tra didit. eiſqꝫ recte viuendi legeꝫ p̄ſcripſit. ac p̄mia ꝓmiſit. Hanc ꝓuidentiā ⁊ curā de ir rationabilibus non habet. Ideo dic̄ apl̓s qꝛ non eſt cura deo de bobus. ꝓuidet tam̄

DI. onibus ⁊ curat.i. gubernat om̄ia. qui om̄i bus ſolem ſuuꝫ facit oriri. ⁊ pluuiam dat. Scit itaqꝫ deus qͣꝫta ſit multitudo pulicū culicū ⁊ muſcarū ⁊ piſciū. ⁊ quot naſcant̉ quot vemoriantur. ſed non ſcit hoc ꝑ mo menta ſingula. īmo ſimul ⁊ ſꝑ omnia. Ne qꝫ ita ſcit. vt eandē habeat ꝓuidentiā irra tionabiliū ⁊ rōnabiliū. id ē. vt eodē penitꝰ modo ꝓuideat irrōnabilibus ⁊ rationabi libus. Rationabilibꝰ em̄ ⁊ precepta dedit ⁊ angelos ad cuſtodiā delegauit. Breuis ſumma predictorum cum additione quorudam. Simul itaqꝫ ⁊ im mutabiliter ſcit deus om̄ia que fuerunt ⁊ ſunt ⁊ erunt. tam bona qͣꝫ mala. preſcit qͦꝫ om̄ia futura tam bona qͣꝫ mala. Iſta eſt diſtinctio triceſimanona In qua mgr̄ poſtꝙͣ oſtenſum eſt qualit̓ ſcīa dei ſe ha beat cauſaliter reſpectu rerū creatarū: conſequent agit de ip̄ius ſcientie immutabilitate. Et tria facit. Naꝫ pͥmo inquirit an ſcientia dei poſſit augeri vl̓ mi nui. Scd̓o inquirit an deus poſſit ſcire quod modo neſcit. Tertio quandam obiectionem ⁊ eius ſolutio nem adducit. Primū facit a pͥncipio diſtinctōis vſqꝫ ibi. Hie opponit̉. Scd̓m ab inde vſqꝫ ibi. Ei ꝟo qd̓ p̄dictum eſt. Tertium ꝟo vſqꝫ ad finem diſtinctōis. Et tm̄ de ſententia huius diſtinctionis in generali. In ſpēali ſententia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitio nibus. quarū pͥma eſt hec. Deus vnica ⁊ inuariabili ſcientia ſcit ſimul p̄ſentia omnia preterita ⁊ futura. Hanc magiſter ꝓbans querit an ſcientia dei poſſit augeri vel minui. ⁊ ꝑ conſequens mutari. Et argu it ꝙ ſic. Nam deus poteſt hodie aliquid ſcire qd̓ ni ꝙͣ ante ſciuit.ſ. aliquem legere vel mori. qui nunꝙͣ ante legit vel moriebat̉. ⁊ ꝑ conſequens eius ſcien tia poteſt augeri vel minui. Similiter ſcit hodie ali quid quod nunꝙͣ poſtea ſciet. quia ſcit hodie aliquē legere quem nunꝙͣ poſt hoc ſciet legere. ergo ſcien tia eius pōt minui. ⁊ ꝑ conſequens mutari. Reſpō det mgr̄ ad hoc ſcientiam dei omnino eſſe immutab lem. Cuius ratio eſt quia ſcientia dei nihil aliud eſt: ꝙͣ diuina eſſentia que variari non pōt. ergo ſcientia dei etiam variari non poteſt. Attn̄ aliqͥd poteſt eſſe ſubiectum ſcīe dei quod pͥus. non fuit ei ſubiectum quia non fuit. Et poteſt eſſe iam aliqͥd ſubiectū ſciē tie dei quod poſtea non erit ſibi ſubiectū. eo ꝙ poſt ca non erit. Ex hoc non ſequit̉ aliqua augmentatio vel diminutio ſeu variatio fieri in ſcientia. cū ſic de poteſt ſcire que neſcit. ⁊ neſcire que ſcit. Secūda ꝓpoſitio eſt hec. Deus ſcientia viſionis. licet nō ex temꝑe poteſt ſcire plura ꝙͣ ſcit atqꝫ pauciora. Hanc magiſter ꝓbans ſic arguit. Si aliquid poteſt eē ſub iectum diuine ſcientie quod prius non fuit ſibi ſubie ctum. ergo deus poteſt aliquid ſcire de nouo ex tem pore. Ad qd̓ magiſter reſpondens dicit deum poſſe ſcire quod neſcit. ⁊ quod non vult poteſt velle abſq mutatione facta in ip̄o. Et addit ꝙ iſte ꝓpoſitiones deus poteſt ſcire quod neſcit ⁊ conſimiles pn̄t intel ligi vl̓ ꝯiunctim vl̓ diuiſim. Cōiunctim intellecte ſūt falſe. Nam iſta. deus poteſt ſcire quod neſcit. ſic in QLI tellecta. deſignat deum aliquid poſſe ſcire quod nūc non ſcit vel ante non ſciuit. Diuiſim ꝟo intellecte ſūt vere. vnde iſta. Deus poteſt ſcire quod neſcit. in iſto ſenſu ſumpta eſt vera. quia deſignat deū libertateꝫ ⁊ potentiam habere omnia ſciendi vel non ſciendi. ſicut habuit ab eterno. ⁊ hoc loquēdo de ſcientia ap probationis. ẜm quā oēs res ſunt ſcibiles ⁊ nō ſcibi les. Poſtea dicit ẜm opinionē quorūdam dicentium ꝙ deus poteſt plura ſcire ꝙͣ ſcir ⁊ econuerſo paucio ra pōt ſcire ꝙͣ ſcit. ſaltem ẜm ſcientiā viſionis. Nam deus pōt multa facere que nunꝙͣ facturus eſt. et ſi illa faceret: plura ꝙͣ ſcit ſcientia viſionis ſciret. Sil̓r multa que facit poſſet nō facere. q̄ ſi nō faceret pau ciora ꝙͣ ſcit ſciret ſcientia viſionis. Sed illud nō ha bet veritatem de ſcientia ſimplicis intelligentie. qua rum differentia patebit in concluſionē. Tertia pro poſitio eſt hec. Dei ſimplici ꝓuidentia gubernantur ſimul oēs creature. Hanc mgr̄ ꝓbans ꝓponit quā dam autoritatem. b. Hiero. ſuꝑ Abachuc. in qͣ vid̓ꝫ dicere ꝙ deus non ſcit omnia ⁊ ꝙ ſua ꝓuidentia nō ſit omniū. Et reſpondet magiſter ꝙ beatus Hiero. non vult dicere ꝙ deus aliqͥd neſciat. ſed ꝙ ſua ſciē tia non mutat̉ ꝑ temporū momenta. ⁊ qd̓ non equa liter ꝓuideat rationabilibus ⁊ irrationabilibus. qꝛ rationalia ordinat ad vitam eternam. bruta ꝟo nō Et tm̄ in ſpēali. Quid ſit p̄deſtinatio et in quo dif ferat a p̄ſcientia. Ol. 3 Redeſtinatio ꝟo de bonis ſalutaribus eſt. et de homībus ſaluandis. vt eniꝫ ait. Augꝰ. in li. de p̄deſtinatione ſanctorū. Pedeſtixano. Predeſtinatio eſt gratie p̄paratio. q̄ ſine p̄ ſcientia eſſe non poteſt. Poteſt aūt ſine pre deſtinatione eſſe p̄ſcientia. Predeſtinatiōe quippe deus ea p̄ſciuit que fuerat ip̄e factu rus. ſed p̄ſciuit ea deus etiam que non eſt ip̄e facturus.i. omīa mala. Predeſtinauit eos quos elegit. reliquos ꝟo reprobauit. id eſt ad mortem eternam preſciuit peccatu An aliquis p̄deſtinatorum poſſit damnari vl̓ reproborū ſaluari. b Predeſtinatorum nullus videt̉ poſſe damnari. nec reprobo. Auguſti rum aliquis poſſe ſaluari. Un̄ Augꝰ. ī li. de correctione ⁊ gr̄a. In Apocal̓. inqͥt dici tur. Tene qd̓ habes: ne alius accipiat coro nam tuam. Si alius nō eſt accepturus niſi iſte ꝑdiderit: certus eſt electoꝝ numrus.i. nō pōt augeri vel minui. Ad hoc aūt obij. Oppoſitō ciunt qͥdam nitētes ꝓbare numeꝝ electo rum poſſe augeri ⁊ minui ſic. Poſſet deus non apponere gr̄am quibus apponit. ⁊ poſ ſet ſubtrahere quibꝰ nō ſubtrahit. quod ſi

LI. faceret vtiqꝫ damnarent̉. Poſſent gͦ dam nari iſti qui tn̄ ſaluabunt̉. Poſſet itaqꝫ mi nui electorū numerus. Ita etiam poſſet au geri. qꝛ poſſet apponi gra qͥbus non appont tur ꝑ quā ſaluarent̉. Poſſent gͦ ſaluari ha bita gr̄a. qui tn̄ ſine ea damuabunt̉. poſſet Reſpoſio. itaqꝫ augeri numerus electorū. Quibꝰ re ſpondemus ex ea ratione dictū eſſe. ⁊ verū eſſe numerū electorū non poſſe augeri vel minui. qꝛ nō pōt vtrūqꝫ ſimul eſſe.ſ. vt ali quis ſaluet̉ ⁊ nō ſit p̄deſtinatus. vel vt ali quis p̄deſtinatus ſit ⁊ damnet̉. Intelligē tia em̄ conditionis implicite veritatem fa cit in dicto: ⁊ impoſſibilitatem in vero. Sꝫ ꝟo ſimplicit̓ intelligat̉. impoſſibilitas non admittit̉. vt cum dicit̉. p̄deſtinatus poteſt vl̓ non poteſt damnari. ⁊ reprobus poteſt ſaluari. In his em̄ ⁊ hmōi locutionibꝰ ex rōe dicti dijudicanda eſt ſententia dictiōis Alia nanqꝫ fit intelligentia. ſi ꝑ coniūctio nem hec accipiant̉ dicta. atqꝫ alia ſi ꝑ diſiū ctionem. vt ſupra cū de p̄ſcientia agebat̉ p̄ taxatum eſt. Si em̄ cum dicis p̄deſtinat non pōt damnari intelligas ita.i. nō pōt eē vt p̄deſtinatꝰ ſit ⁊ damnet̉. verū dicis. qͥ coniūctim intelligis. falſum aūt ſi diſiūctī vt ſi intelligas iſtū non poſſe dānari queꝫ dico p̄deſtinatum. potuit em̄ nō eſſe prede ſtinatus. ⁊ ita damnaret̉. Quō adhuc inſtant queſtioni. c Uerutamē adhuc inſtant. ⁊ ẜm coniūctionē argumentando ita ꝓcedunt. Nō em̄ inquiūt pōt eſſe vt ali quis p̄deſtinatꝰ ſit ⁊ damnet̉. Vtrūqꝫ iſto rum ſimul eſſe nō pōt. ſed alterum hoꝝ nō pōt nō eſſe.ſ. qͥn iſte ſit p̄deſtinatꝰ. ab eter no em̄ p̄deſtinatus eſt. ⁊ nō pōt mō non eē p̄deſtinatus. Cum gͦ impoſſibile ſit ſimu vtrūqꝫ eſſe. ⁊ impoſſibile ſit alterū non eſſe videt̉ non poſſe alterū eſſe.ſ. vt damnetur. Sointiol in qͦ Quod ſi eſt. gͦ non pōt eſſe. vt non ſaluetur In huiꝰ queſtionis ſolutōe mallē alios vellet magis alios audire: audire qͣꝫ docere. Dicimꝰ tn̄ de p̄ſcientia ꝙͣ docere ſil̓em poſſe moueri queſtionem. Ideoqꝫ tā hic qͣꝫ ibi vnā facimus reſpōſionē dicētes determinandū fore illud cui innittit̉ tota hͦ queſtio.ſ. impoſſibile eſt alterū iſtorū non eſſe.ſ. qͥn iſte mō ſit p̄deſtinatus. ab eterno em̄ iſte p̄deſtinatus eſt. Diſtinguendū em̄ eſt cū ait. Iſte nō pōt mō nō eſſe p̄deſtina tus. vel nō pōt mō eſſe qͥn ſit p̄deſtinatus. hoc em̄ coniunctim vel diſiunctim intelli gī pōt. Nō em̄ pōt eſſe vt ab eterno ſit p̄de ſtinatus. ⁊ mō non ſit p̄deſtinatus. nec po teſt eſſe ſimul vt ſit p̄deſtinatus. ⁊ nō ſit p̄ deſtinatꝰ. ſed tn̄ potuit eſſe ab eterno ꝙ nō eſſet p̄deſtioatus. ſi potuit ab eterno nō eē p̄deſtinatus. Et ſic̄ ab eterno deꝰ potuit eū nō p̄deſtinare. ita ꝯcedit̉ a qͥbuſdā ꝙ ⁊ mō pōt deus eū non p̄deſtinaſſe. ab eterno er go pōt deus nō p̄deſtinaſſe eum. gͦ pōt iſte nō fuiſſe p̄deſtinatus. Si ꝟo nō fuiſſet pre deſtinatꝰ nec modo eſſet p̄deſtinatꝰ. gͦ mō pōt non eſſe p̄deſtinatus. Ita ⁊ de p̄ſcien tia ⁊ de p̄ſcitis dicunt. qd̓ in actionibꝰ vel in oꝑationibus dei ⁊ hoīm nullatenꝰ con cedūt. Ex quo em̄ aliquid factum eſt vl̓ di ctum nō cōcedunt ꝙ poſſitnon eſſe vel nō fuiſſe. īmo impoſſibile eſt nō eſſe vl̓ nō fuiſ ſe qd̓ factū eſt vel dictū. referentes poſſibi litatem vel impoſſibilitatē ad naturam rei exiſtentis. Cū v̓o de p̄ſcientia vel de prede ſtinatione dei agit̉. poſſibilitas vel impoſ ſibilitas ad potentiā dei refert̉. q̄ ſꝑ eadem fuit ⁊ eſt. qꝛ p̄deſtinatio. p̄ſciētia. potētia. vnū in deo eſt. Quid ſit reprobatio dei. et in qui bus conſideret̉. et quis ſit prede. ſtinationis effectus. Cunqꝫ predeſtina tio ſit gr̄e preꝑatio.i. diuīa electio qͣ elegit quos voluit an̄ mūdi ꝯſtitutionem. vt ait apl̓s. Reprobatio econuerſo intelligēda ē p̄ſcientia iniquitatis quorundam ⁊ prepa Hic dicit qͥd ratio damnatiōis eorūdem. Sicut em̄ ꝑ̄de ſit p̄deſtinati ſtinationis effectꝰ illa gr̄a eſt. qͣ in p̄ſenti iu onis effectus ſtificamur atqꝫ ad recte viuendū ⁊ in bono ꝑſeuerandum adiuuamur ⁊ illa qͣ in futū? Hic ẜm q̄ con ro beatificamur. Ita reprobatio dei qͣ ab ſideret̉ repro eterno nō eligendo qͦſdam reprobauit. ẜm batio. duo conſiderat̉. quorū alteꝝ p̄ſcit ⁊ non p̄ parat.i. iniqͥtatem. alterū p̄ſcit ⁊ p̄parat.ſ. eternam penā. Un̄ Augꝰ. ad ꝓſperū ⁊ Hi Auguſti. larium. Hec inqͥt regula incōcuſſe tenēda eſt: peccatores in peccatis p̄ſcitos eſſe non p̄paratos. penam aūt eſſe p̄paratam. Pre parauit em̄ deus(vt ait Augꝰ. in li. de bo no perſeuerantie) in p̄ſcientia ſua quibus voluit bona ſuaˡ. ⁊ quibuſcūqꝫ donat pro culdubio ſe donaturum eſſe preſciuit. Pre parauit etiam deus(vt ait Fulgentius) Fulgentiꝰ malis ignem eternum. illis vtiqꝫ quos iu ſte preparauit ad luenda ſupplicia. nec ta men preparauit ad facienda peccata. Pre

L parauit em̄ deus quod diuīa equitas red deret. non qd̓ humana iniquitas admitte ret. Non em̄ ſicut p̄parauit ſanctos ad iu ſticiaꝫ ꝑcipiendā. ſic p̄parauit iniqͦs ad in iuſticiam amittendam. qꝛ prauitatis pre Augꝰ. in lib̓. parator nunqͣꝫ fuit. Sicut ergo predeſtina de bono pere tio dei ꝓprie eſt p̄ſcientia ⁊ p̄paratio bene ſeuerantie ficiorum dei: quibus certiſſime liberant̉ qͥ cunqꝫ liberant̉. ita reprobatio dei eſt p̄ſci Obduratio entia malicie in quibuſdam non finiende. ⁊ quō effectꝰ ſit p̄paratio pene non terminande. Et ſicut p̄ reprobatiōis deſtinationis effectus eſt gratie appoſitio. Aug. quō di cal̓oeꝰ obdu? ⁱta reprobationis eterne quodāmodo effe ctus eſſe videtur obduratio. Nec obdurat deus(vt ait Auguſtinus ad Sixtum) im partiendo maliciam. ſed non impartiendo gratiam: ſicut nec digni ſunt. Quibꝰ enim non impartit̉. nec digni ſunt nec merētur. potius vt non impartiat̉: hoc digni ſunt: hoc merent̉. Unde apoſtolus ait. Cuius vult miſeret̉ deus: ⁊ quem vult indurat. miſericordiā appellans p̄deſtinationem: et precipue predeſtinationis effectum.i. gra tie appoſitionem. obdurationem ꝟo gratie pͥuationem. Non enim(vt ait Auguſtinꝰ ad Simplicianum) intelligēdū eſt ꝙ deus ita induret. quaſi quenqͣꝫ peccare cogat. ſꝫ tamen quibuſdam peccatoribus miẜicor peſtina diam iuſtificationis ſue non largit̉. et ob hͦ eos indurare dicit̉. quia non eorū miſeret̉. non qꝛ impellit vt peccent. Eorū autē non miſeret̉. quibus gratiā non eſſe p̄bendam equitate occultiſſima ⁊ ab humanis ſenſi bus remotiſſima iudicat. quā non aꝑit: ſed mirat̉ apl̓s dicens. O altitudo diuitiaruꝫ ſapīe ⁊ ſcientie dei. Iſta eſt diſtinctio. xl. huiꝰ primi li bri. In qua magiſter poſtꝙͣ agit de ſcientia dei in ge nerali. Hic incipit agere de qͣdam eius ſpecie.ſ. de p̄deſtinatione in ſpēali. Et tria circa hoc facit. Nam pͥmo oſtendit qͥd ſit p̄deſtinatio. Scd̓o ſubdit com parationem p̄deſtinationis ⁊ p̄deſtinatorū. Tertio ſublungit quis ſit effectus tam p̄deſtinationis ꝙͣ re probationis. Primum facit a pͥncipio huius diſtin ctionis vſqꝫ ibi. Predeſtinatorum nullus vid̓r poſſe damnari. Secundū ab inde vſqꝫ ibi. Cūqꝫ p̄deſtina tio. Tertium ꝟo vſqꝫ ad finem diſtinctōnis. Et tan tum in generali. In ſpecialiſententia magiſtri ſtat ī tribus ꝓpoſitionihus. quarum p̄ma eſt hec. Diuīa p̄deſtinatio eſt tam gratie ꝙͣ glorie p̄paratio. Hanc magiſt̓ ꝓbat autoritate beati Auguſtini. qua etiaꝫ oſtendit quomō p̄deſtinatio ſe habeat ad p̄ſcientiaꝫ dicens. ꝙ p̄deſtinatio preſupponit p̄ſcientiam. ſed non econuerſo. Cuius ratio eſt. quia deus nihil pre deſtinanit niſi quod ip̄e iſcit eſſe facturū. igit̉ omnis predeſtinatio p̄ſupponſt p̄ſcientiam. ſed non econ uerſo. orne qd̓ deus p̄ſcit eſt facturus. quia omnia mala p̄ſcit. tn̄ nut ꝙͣ eſt ea facturus. igit̉ non omīs p̄ XLI ſcientia eſt p̄deſtinatio. ſed magis ecōuerſo. Et ſub dit p̄deſtinationem eſſe ſolum reſpectu ſaluandoruꝫ p̄ſcientiā ꝟo eſſe reſpectu reprobandoꝝ ſeu damnā dorum. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Numerus p̄deſtina torum non poteſt augeri vel minui. Hanc mgr̄ pro bans dicit numerū p̄deſtinatorū eſſe ideo certuꝫ. qꝛ nullus damnandus poteſt ſaluari. neqꝫ quicūqꝫ pre deſtinatus poteſt damnari. quod ꝓbat autoritate beati Auguſtini. Deinde obijcit contra predicta ſic Deus pōt dare gr̄am illis quibus nō dat. ⁊ ſubtra here illis quibus dat. qꝛ al̓s nō eſſet liber. ergo vid̓r ꝙ numerus p̄deſtinatorū augeri poſſit vel minui. et ꝑ ꝯſequens nō ē certus. Ad quod mgr̄ reſpondens dicit ꝙ iſte ꝓpoſitiones. p̄deſtinatus poteſt damna ri. preſcitus poteſt ſaluari. ⁊ alie conſil̓es ꝓpoſitio nes poſſunt intelligi coniunctim vel diuiſim. coniun ctim ſi intelligant̉. tunc ſunt falſe. quia deſignant il lum poſſe ſaluari quem deus p̄uidit damnandum. que nunꝙͣ poſſunt ſimul ſtare vere ratione certitu dinis diuine ꝓuidentie. Si intelligant̉ diuiſim. vl̓ ſ predeſtinatus conſideret̉ non vt p̄deſtinatus. ſed vt hic homo abſolute: ⁊ ſic omnes tales ſunt vere. qꝛ ni hil aliud denotant niſi ꝙ talis homo poſſit damnari ⁊ talis ſaluari. quod verū eſt quocūqꝫ homine deno tato. eo ꝙ qͥlibet inꝙͣtum in ſe eſt nō magis ſe habe at ad vnū ꝙͣ ad reliquū. Illud conſequent̓ magis de clarat dicens. ꝙ p̄deſtinatus inꝙͣtum p̄deſtinatꝰ nū ꝙͣ poteſt damnari. ⁊ p̄ſcitus inꝙͣtum p̄ſcitus nunꝙͣ poteſt ſaluari. Vnde hoc additum eſt inquantū pro poſitionem veram facit impoſſibilem. ⁊ falſam red dit veram. Poſtea obijcit. Si predeſtinatus inꝙͣtuꝫ predeſtinatus non poſſit damnari. igit̉ cum quilibet p̄deſtinatꝰ non poſſit nō eſſe p̄deſtinatus. videt̉ cer te ꝙ nullo mō ꝯcedendū ſit p̄deſtinatū poſſe damna ri. Ad qd̓ reſpondens mgr̄ dicit ꝙ p̄deſtinatus nō pōt nō eſſe p̄deſtinatus. Hec coniūctim intellecta ē vera. qꝛ eius ſenſus eſt ꝙ ille qͥ ab eterno eſt p̄deſti natus. poſtea nō pōt nō eſſe p̄deſtinatus. Cuius op poſito dato ſequeret̉ ſcientie diuine mutatio. Sꝫ di uiſim ip̄am intelligendo eſt falſa. quia deſignat ꝙ p̄ deſtinatū quem deus ab eterno potuit non p̄deſtina re iam nō poſſet nō p̄deſtinare. quod eſt falſum. qͥa cum actus diuinus nō tranſeat in p̄teritū. Id̓o ſicut quemlibet p̄deſtinatum potuit ab eterno non p̄deſti nare. ita pōt quemlibet mō p̄deſtinatū nō p̄deſtina re. ſed in actibus hominū qui tranſeūt in p̄teritū tal̓ diſtinctio locum non habet. Tertia propoſitio ē hec Effectus predeſtinationis eſt ſaluatio. ⁊ reprobatio nis damnatio. Hanc ꝓbat mgr̄ diuerſis ſanctoruꝫ autoritatibus. que patent in lr̄a. Et tantum in ſpe Utrū aliquod ſit meritum obdu rationis et miſericordie. Iaūt queri mus meritū obduratōnis ⁊ miſericordie. obduratio nis meritū inuenimus. mi ſericordie aūt meritū nō in uenimus. qꝛ nullū ē miſeri Hic ſummarī cordie meritū. ne gr̄a vacuet̉ ſi nō gͣtis do colligit predi netur. ſꝫ meritis reddit̉. Miſeret̉ itaqꝫ ẜm cta vt addat gr̄am q̄ gͣtis dat̉. obdurat aūt ẜm iudiciuꝫ qd̓ meritis reddit̉. Unde dat̉ intelligi. vt

LI. ſicut reprobatio dei eſt nolle miẜeri. ita ob duratio dei ſit nō miſereri. vt non ab illo ir rogetur aliquid quo fit homo deterior. ſed tm̄ quo fit melior nō eroget̉. Ex his aperte on̄dit̉ quid miſcd̓iam. qͥd obdurationeꝫ in tellexerit apl̓s. ⁊ quia miſcd̓ia nullū aduo cat meritū. obduratio ꝟo non eſt ſine meri to ⁊ miſericordie verbo. hic accipit̉ prede ſtinatio. ⁊ p̄cipue p̄deſtinationis effectus obdurationis ꝟo non ip̄a dei eterna repro batio. quia eius nullum eſt meritū. ſed gra tie priuatio ſiue ſubtractio. que quodam modo eſt reprobationis effectus. Accipi tn̄ aliquādo reprobatio ꝓ obduratiōe. ſit ⁊ p̄deſtinatio ꝓ ſuo effectu. qui eſt gr̄a ap poſita. Gr̄a em̄ que apponit̉ effectus eſt p̄ deſtinationis. Cum ergo gratie que appo nitur homī ad iuſtificationē nulla ſint me rita. multominus ⁊ ip̄ius p̄deſtinationis. Exemplūſpō qua ab eterno elegit deus quos voluit. ali nit de iacob ⁊ qua poſſunt exiſtere merita. Ita nec repre eſau dicēs ꝙ bationis qua ab eterno qͦſdam p̄ſciuit futu nec illum ele ros malos ⁊ damnandos. ſicut elegit Ia git nec illū re probauit deꝰ cob. ⁊ reprobauit Eſau. qd̓ non fuit ꝓ me ꝓ meritis ritis eorū q̄ tunc haberēt. qꝛ nulla habebāt qm̄ nec ip̄i exiſtebāt. nec ꝓpter futura me rita q̄ ꝓuideret. vt vel illū elegit vel illū re probauit. Opinio quorūdam in qua fuit ali qn̄ Auguſtinus. ſed poſtea retra ctauit. Opinati ſūt tamē qͥdam deū ideo elegiſſe Iacob. qꝛ talem fu Augꝰ. in lib̓. turū p̄ſciuit. qͥ in euꝫ crederet ⁊ ei ſeruiret. retrac. qd̓ aliqn̄ Augꝰ. ſe ſenſiſſe dicit in li. retrac. vbi aꝑte oſtendit ꝙ ſi ꝓpter futura merita electus eſſet. iam non ex gratia eſſꝫ eiectio. Non gͦ ideo electus eſt a deo. qꝛ talis futu rus erat. ſed ex electione talis eſt factus ita dicens. Diſputans quid elegerit deus in nondū nato. cui dixit ẜuiturū eſſe maiorē. ⁊ quid in eodem maiore ſimiliter nondum nato reprobauerit. Ad hoc ꝑduxi ratioci nationem vt dicerē. Nō gͦ elegit deꝰ opera cuiuſqͣꝫ in p̄ſcīa que ip̄e daturus eſt. ſed fi dem elegit in p̄ſcientia. ⁊ quē ſibi crediturū eſſe p̄ſciuit. ip̄m elegit cui ſpm̄ſanctum da ret. vt bona oꝑando etiā eternā vitā cōſeq̄ Explanat ſē. retur. Ecce hic aꝑte dicit non ꝓpt̓ oꝑa ientiā pred ctorū. ꝟborueuᵐ elegiſſe. ſed ꝓpter fideꝫ qua eū p̄uidit crediturū. ſed qꝛ ⁊ in fide meritū eſt ſicuti ⁊ in oꝑibus. hoc retractauit dicens. Nōduꝫ diligentius queſiuerā nec adhuc inuenerā qualis ſit electio gratie. de qua dicit apl̓s. Reliquie ꝑ electionē gr̄e ſalue fiētꝭ. q̄ vtiqꝫ non ex gratia ſi ex meritis ꝓcedit. vt iā qd̓ dat̉. non ẜm gratiam: ſꝫ ẜm debitū ſibi red datur potius cum meritis: qͣꝫ donet̉. Per inde quod continue dixi. Dicit enim idem apl̓us. Idem deus qui oꝑatur oīa in omī bus. Nuſqͣꝫ aūt dictum eſt. Deꝰ credit om nia in oībus. ac deinde ſubiunxi. Qd̓ ergo credimus nr̄m eſt. qd̓ ꝟo bonum oꝑamu illius eſt qͥ credentibus dat ſpm̄ſanctuꝫ. ꝓ fecto non dicerē ſi iam ſcirem etiam ip̄am fi dem inter dei munera reꝑiri que dantur in eodem ſpū. Utrunqꝫ ergo nr̄m eſt ꝓpt̓ ar bitrium volūtatis. ⁊ vtrūqꝫ datū eſt ꝑ ſpi Aet ractatio. ritum fidei ⁊ caritatis. Et ꝙ paulopoſt di xi. Noſtrū em̄ eſt eum credere ⁊ velle. Il lius aūt dare credentibus ⁊ volentibus fa cultatem bene oꝑandi ꝑ ſpūmſanctuꝫ. per quem charitas dei diffundit̉ in cordibꝰ no ſtris. Uerū eſt qͥdem. ſꝫ eadeꝫ regula eſt: et vtrūqꝫ ip̄ius eſt. qꝛ ip̄e p̄parat voluntateꝫ ⁊ vtrūqꝫ nr̄m. qꝛ non fit niſi volentibꝰ no bis. ergo ⁊ meritū fidei de miſcd̓ia dei veīt Non ergo propter fidem vel aliqua meri ta elegit deus aliquos ab eterno. vel appo ſuit gratiam iuſtificationis in tempore: ſed gratuita bonitate ſua elegit vt boni eſſent. Auguſti. Unde Augꝰ. in li. de predeſti. ſan. Non qꝛ futuros nos tales eſſe preſciuit ideo elegit: ſed vt eſſemus tales per ip̄aꝫ electionē gra tie ſue. qua gratificauit nos in dilecto filio Hic videt̉ cōtrariū quod alibi ait Auguſtinus. His tamen aduer ſari videt̉ qd̓ dicit Augꝰ. ſuꝑ Malachiā Auguſti. ꝓphetam: vbi ſcriptum eſt. Iacob dilexi. Eſau aūt odio habui. Cui vult iuqͥt miſe ret̉ deꝰ. ⁊ quē vult indurat. ſed hͦ volūtas dei iniuſta eſſe nō pōt. Venit em̄ de occul tiſſimis meritis. qꝛ ⁊ ip̄i pctōres cum ꝓpt̓ generale peccatū vnam maſſam fecerūt. tn̄ nonnulla inter eos diuerſitas. Precedit gͦ aliquid in peccatoribus. quo qͣꝫuis nōduꝫ ſint iuſtificati. digni efficiant̉ iuſtificatiōe. Et item p̄cedit in alijs peccatoribus: quo digni ſunt obtuſione. Ecce hic videt̉ Au guſti. dicere ꝙ ⁊ ip̄a dei voluntas qͣ alios elegit alios reprobat ex meritis proueniat ſed occultiſſimis.i. quod pro meritis alioſ

DI. voluerit eligere. alios reprobare. ⁊ qd̓ pro meritis alijs apponit̉ gr̄a iuſtificatōis alijs Pōt dici hoc nō. vnde obtundunt̉. Sed qͥd intellige̓ vo retractaſſe luerit: ignorat̉: niſi forte hoc dicat̉ intellex iſſe quod ſupra diximus eum retractaſſe Nam ibidem etiā q̄dam alia cōtinue ſb̓dit q̄ in li. retrac. aꝑte retractat. qd̓ vtrunqꝫ le genti patebit. Vnde veriſſil̓e eſt in premiſ Pōt tn̄ ex ta li ſenſu dictū ſis etiā hͦ retractaſſe. Quidā tn̄ ex eo ſen ſu accipiūt fore dictum. non qꝛ aliqͥs prede intelligi ſtinetur ꝓ meritis vel iuſtificatōis gratiaꝫ mereat̉. ſed qꝛ aliqui nō adeo mali ſunt: vt mereant̉ ſibi gr̄am nō impartiri. Nullꝰ em̄ dei gr̄am mereri pōt ꝑ quam iuſtificatur. pōt tn̄ mereri vt non apponat̉. vt penitus abijciat̉. Et quidē aliqͥ in tm̄ ꝓfundū ini tatis deuenerūt vt hoc mereant̉. vt hoc di gni ſint. alij ꝟo ita viuunt. vt ſi non mereā tur gr̄am iuſtificationis. non tn̄ merentur oīno repelli ⁊ gratiam ſibi ſubtrahi. Ideo qꝫ dixit in quibuſdam p̄cedere quo digni ſint iuſtificatiōe. ⁊ ī alijs quo digni ſint ob tuſione. ſed hͦ friuolum eſt. Opinio quorūdam falſa de occul tis dei diſſerentiū carnaliter. d Multivero de iſto Augꝰ. de ꝟ. ꝓfundo querētes reddere ratōneꝫ atqꝫ ẜm bis apl̓: ꝯiecturas cordis ſui inſcrutabilem altitu dinem iudiciorū dei cogitare conātes. ī fa bulas vanitatis abierūt dicētes. Ꝙ aīe ſu uod alibiait ſum ī celo peccant. ⁊ ẜm peccata ſua ad cor pora ꝓ meritis dirigunt̉. ⁊ dignis ſibi qͣſi carceribus includunt̉. Ierūt hi tales poſt cogitatiōes ſuas. ⁊ volentes diſputare de dei ꝓfundo. ꝟſi ſunt in ꝓfundum dicentes aīmas in celo ante ꝯuerſatas. ⁊ ibi aliquid boni vel mali egiſſe. ⁊ ꝓ meritis ad corpo ra terrena detruſas eſſe. hoc aūt reſpuit ca tholica fides ꝓpter euidentē apl̓i ſentētia qua ait. Cum nondū nati eſſent. aut aliqͥo boni vel mali egiſſent ⁊cͣ. Melior eſt ergo fidel̓ ignorantia: qͣꝫ temeraria ſcīa. Elegit eos quos voluit gratuita miẜicordia. nō quia fideles futuri erāt. ſed vt fideles eſſēt. eiſqꝫ gratiam dedit. non qꝛ fideles erant: ſ Augꝰ. in li. vt fierent. Ait enim apl̓us. Miſericordiā retracta. conſecutus ſum. vt fidelis eſſem. nō ait. qͥa fidelis eram. Dat̉ quidē ⁊ fideli: ſꝫ data eſt etiam pͥus vt eſſet fidelis. Ita etiam repro bauit quos voluit. non ꝓpter futura meri ta q̄ p̄uideret. veritate tn̄ rectiſſima ⁊ a no ſtris ſenſibus remota. XLI Queſtio. Sed querit̉ vtruꝫ ſicut d̓r elegiſſe quoſdam vt boni fierēt ⁊ fi deles: ita etiam ꝯcedi debeat reprobaſſe qͦſ dam vt mali eſſent ⁊ infideles. ⁊ obdurare vt peccēt? Qd̓ nullatenus concedi oportꝫ. Reſpōſio. Nō em̄ reprobatio ita eſt cā mali ſicut pre deſtinatio eſt cā boni. neqꝫ obduratio ita facit hoīem malū: quemadmodū miſcd̓ia facit bonū. An ea que ſemel ſcit deꝰ vel p̄ſcit ſꝑſciat ⁊ p̄ſciat. et ſemꝑ ſcierit vel p̄ſcierit. Preterea cōſidera ri oportet. vtrū ea oīa que ſel̓ ſcit vel p̄ſcit deus ſꝑ ſciat ⁊ ſcierit. ac p̄ſciat ⁊ preſcierit. an olim ſcierit vel p̄ſcierit qd̓ mō nō ſcit vel p̄ſcit? De p̄ſcīa pͥmo rn̄demꝰ dicētes ml̓ta De p̄ſcīa pͥus eū p̄ſciſſe q̄ mō nō p̄ſcit. cū em̄ eius p̄ſcīa n̄ rn̄det dicens ſit niſi de futuris. ex qͦ illa q̄ futura erāt pre deum nō ſem per preſcire q̄ ſentia fiūt vel p̄tereūt. ſub dei p̄ſcīa eſſe de ꝯlim p̄ſciuit. ſinūt. ſub ſcīa ꝟo ſꝑ ſunt. Preſciuit gͦ deus oīa ab et̓no q̄ futura erāt. neqꝫ p̄ſcire deſi nit niſi cū futura eſſe deſinūt. Neqꝫ cū p̄ſci re deſinit aliqͣ q̄ an̄ p̄ſciebat minꝰ ea noſcit qͣꝫ an̄ cōgnoſcebat. Non em̄ d̓r ex defectu ſcīe dei ꝙ aliqͣ p̄ſcierit aliqn̄ que mō nō pre ſciat. ſꝫ ex rōe ꝟbi qd̓ eſt p̄ſcīa Preſcire em̄ eſt an̄ ſcire aliqͥd qͣꝫ fiat. Ideoqꝫ nō pōt di ci deus p̄ſcire: niſi ea que futura ſunt. Hic de ſcīa dicens deum ſꝑ ſcire que ſemel ſcit. De ſcientia autem alit̓ dicimꝰ. Scit em̄ deꝰ ſꝑ oīa q̄ aliqn̄ ſcit oēm em̄ ſcīaꝫ quā aliqn̄ hꝫ ſꝑ habuit. et hꝫ ⁊ habebit. Ad hͦ aūt opponit̉ ita. Olim ſci Oppoſitō uit hunc hoīem naſciturū qͥ natꝰ eſt. mō nō ſcit eū naſciturū. Sciuit gͦ aliqͥd qd̓ mō non ſcit. Itē ſciuit mūdū eſſe creandū. mō n̄ ſcit eū eē creandū. aliqͥd gͦ ſciuit qd̓ mō nō ſcit. ⁊ alia hmōi infinita dici pn̄t. Sꝫ ad hͦ dici Solutio mus ꝙ idē de natiuitate huiꝰ hoīs ⁊ mūdi creatiōe nūc etiā ſcit qd̓ ſciebat an̄qͣꝫ fierent licꝫ tūc ⁊ nūc hāc ſcīaꝫ eius diu̓ſis expͥmi ꝟ bis oportet. Nā qd̓ tūc futuꝝ erat: nūc p̄te ritū ē. Iōqꝫ ꝟba cōmutāda ſūt ad ip̄m de ſignādū. Sic̄ diu̓ſis tꝑibꝰ loq̄ntes eandem diē. mō ꝑ hͦ adu̓biū cras deſignamꝰ dū ad

LI. hūc futura eſt. mō ꝑ hodie dū pn̄s ē. mō ꝑ heri dū p̄terita eſt. Itaqꝫ an̄qͣꝫ crearet̉ mū dus ſciebat deꝰ hūc creandū. poſtqͣꝫ crea tus ē ſcit eū creatū. nec eſt hͦ ſcire diuerſa: ſꝫ oīno idē de creatōe mūdi. Sic̄ antiqͥ pr̄es crediderūt xp̄m naſcituꝝ ⁊ morituꝝ. nos aūt credimꝰ eū natū ⁊ mortuū. nec tn̄ diu̓ ſa credimꝰ nos ⁊ illi: ſꝫ eadem. Tꝑa em̄(vt ait Augꝰ.) variata ſunt. ⁊ iō v̓ba ſunt mu Auguſti tata nō fides. Indubitant̓ gͦ teneamꝰ deuꝫ ſꝑ oīa ſcire que aliqn̄ ſcit. Iſta eſt diſtinctio. xlj. huiꝰ primi libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit quid ſit p̄deſtinatio et quis ſit effectus eiꝰ. inquirit de cauſa ip̄ius. Et tria facit. Nam pͥmo ponit ſententiā veritatis Secundo elidit falſitatem. Tertio concludit ꝙ nulla mutatio ſit in ſcientia deitatis. Primum facit a pͥncipio diſtī ctionis vſqꝫ ibi. Opinati ſunt tn̄ quidā. Secundum ab inde vſqꝫ ibi. Preterea conſiderari oportet. Te tium vſqꝫ ad finem diſtinctiōis. Et tantū ī generali In ſpēali ſententia mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitōnibꝰ qͣrum pͥma ē hec. Predeſtinatio nō cadit ſub merito ſicut obduratio. Hanc mgr̄ ꝓbans dicit ꝙ obdura tionē cadere ſub merito. ibi noīe obduratiōis nō in telligit ip̄am diuinā p̄ſcīam que ab eterno eſt. iō nul lam pōt habere cauſam. ſed intelligit ꝑ eam ſubtra ctionē vel carentiā gr̄e quam qͥdē ſuis peccatis me rent̉: qͣliter non eſt de p̄deſtinatiōe que nec quo ad il lud quod in eo eternum eſt.ſ. diuinā electōꝫ. nec quo ad illud quod in ip̄a temꝑale eſt.ſ. gr̄e appoſitioneꝫ pōt mereri. ſaltem intelligendo quo ad pͥmā gr̄am. que ſub ꝓprio merito non exiſtit. Scd̓a propoſi tio eſt hec. Deꝰ ꝓpter nulla futura merita vl̓ deme rita: ſed libere ab eterno elegit vel reprobauit. Hāc mgr̄ ꝓbās ponit opinionē quorūdam: qͥ opinati ſūt ꝙ ꝓpter futura merita aliqui p̄deſtinant̉ vel repro bant̉ a deo. Et ad hoc inducit autoritates. b. Augu ſtini qͥbus videt̉ dicere ꝙ futura fides in Iacob fuit cauſa ſue p̄deſtinatiōis. ſed vt dicit mgr̄ hoc beatus Augꝰ. poſtea retractauit. Et poſtremo addit ꝙ re probatio dei nō eſt cauſa peccati. ſed p̄deſtinatio eiꝰ eſt cauſa boni. ⁊ in. viij. c. ponit exp̄ſſe ſnīam huius ꝓpoſitiōis. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Ꝙ licꝫ deꝰ omuia ſciat que pͥus ſciuit. non tn̄ p̄ſcit que p̄ſciuit. Hanc ꝓbans mgr̄ querit an ſcīa dei poſſit diminni. Et rn̄det ꝙ p̄ſcientia pōt diminui. ſed non ſcientia. Multa em̄ deus p̄ſciuit que mō nō p̄ſcit. qꝛ nō ſunt futura. ſed quod ſciuit ſcit. Poſtea obijcit in contra rium ſic. Deꝰ ſciuit me naſciturū ⁊ mūdū creandum ⁊ hoc mō neſcit. ergo nō oīa q̄ ſciuit ſcit. Et reſpon det ꝙ oēm rem quā deus ſciuit ſcit. Et argumentū ꝓcedit diuerſimode quo ad modū ſciendi qͥ īportal̓ ꝑ enunciabilia. Et tm̄ in ſpēali. De omnipotentia dei vbi priꝰ cō ſideratur quare dicatur omnipo tens. DI. XLIA I Unc de omni potentia dei agendū eſt. vbi pri ma ꝯſideratio occurrit quō ve re deꝰ dicat̉ oīpotens: an qꝛ oīa poſſit. an tm̄ qꝛ ea poſſit q̄ vult. Ꝙ em̄ deꝰ oīa poſſit: pluribꝰ autoritatibꝰ cōprobat̉. Ait enim Augꝰ. in li. q. veteris ac noue legis. Oīa qͥ Auguſti. dem pōt deꝰ: ſꝫ nō facit niſi qd̓ cōuenit ve ritati eiꝰ ⁊ iuſticie. Idē ī eodē. Potuit de us cūcta face̓ ſil̓. ſꝫ rō ꝓhibuit.i. voluntas. Ratōꝫ nēpe ibi volūtatē dei appellauit. qꝛ dei volūtas rationabil̓ eſt ⁊ equiſſima Fa tendum eſt gͦ deum oīa poſſe. Quō dicat̉ deus omīa poſſe. cuꝫ nos multa poſſumus que ipſe nō poteſt. Sed queritur quo oīa poſſe dicat̉. cū nos q̄dam poſſimꝰ quo ip̄e nō pōt? Nō pōt em̄ ambulare. loqui et hmōi. q̄ a natura diuinitatis ſunt penitus aliena. cū horū inſtrumēta nullatenꝰ habe re queat incorꝑea ⁊ ſimplex ſb̓a. Quibꝰ id Reſpōſio. rn̄dendū arbitror ꝙ hmōi actiōes ambula tio.ſ. ⁊ locutio ⁊ hmōi a dei potentia alie ne non ſunt: ſꝫ ad ip̄am ꝑtinent. Licet enim hmōi actiones in ſe deus habere nō poſſit non em̄ pōt ambulare vel loqui: ⁊ hmōi. eas tn̄ in creaturꝭ pōt oꝑari. facit em̄ vt hō ābulet ⁊ loqͣt̉. ⁊ hmōi. Nō gͦ ꝑ iſtas actio nes diuine potētie detrahit̉ aliqͥd. qꝛ et hͦ pōt facere omnipotens. De alijs obijcit̉. Sed ſunt alia que dam q̄ deus nullatenꝰ facere pōt. vt pctā. Nō em̄ pōt mentiri. nō pōt peccare: ſꝫ non ideo omīpotentie dei in aliquo detrahitur vel derogat̉ ſi peccare nō poſſe d̓r. qꝛ non eſſꝫ h̓ potētie: ſꝫ infirmitatiſ. Si em̄ hͦ poſſꝫ oīpotens nō eſſet. Nō gͦ impotētie: ẜ potē tie imputādū eſt ꝙ iſta nō pōt. Un̄ augꝰ. in. xv. li. de tri. Magͣ inqͥt dei potentia eſt Soluit nō poſſe mentiri. Sunt em̄ q̄dā q̄ in alijs re Auguſti. bus potentie deputanda ſunt. in alijs ꝟo mīme. Et q̄ in alijs laudabilia ſunt. in alijs ꝟo rep̄henſibilia ſunt. Nō gͦ ideo deꝰ minꝰ potēs eſt qꝛ peccare nō pōt. cū omīpotens nullatenus poſſit eſſe qui hoc pōt. Item de alijs opponit. d Sunt etiam et alia q̄dā q̄ deꝰ nō pōt. vn̄ vid̓r nō oīa poſſe. nō em̄ pōt mori vel falli. Un̄ Augꝰ. in lib̓. de Auguſti. ſimbolo. Deus oīpotens non pōt mori. nō pōt falli. non pōt miſer fieri. non pōt vinci.

DI. Hec vtiqꝫ ⁊ hmōi abſit vt poſſit oīpotens Si em̄ hmōi paſſionibꝰ atqꝫ defectibꝰ ſb̓ij ci poſſet. oīpotens mīme foret. Et iō mon ſtrat̉ oīpotens. qꝛ ei hͦ ꝓpinquari non va lent. pōt tn̄ hͦ in alijs oꝑari. Ꝙ omnipotentia dei ẜm duo cōſi deratur. Hic ergo diligetet ꝯſiderantibꝰ oīpotentia eius ẜm duo appa ret.ſ. ꝙ oīa facit que vult. ⁊ nihil oīno pa titur. ẜm vtrūqꝫ deꝰ oīpotens veriſſime p̄ dicat̉. qꝛ nec aliqͥd eſt qd̓ ei ad patiendum corruptionē inferre valeat. nec aliqͥd ad fa ciendū impedimentū afferre. Mrnifeſtuꝫ eſt itaqꝫ deū oīno nihil poſſe pati ⁊ omnia facere poſſe. p̄ter ea ſola qͥbus eius digni tas lederet̉. eiuſqꝫ excellētie derogaret̉: in quo tn̄ non eſt minus oīpotens. Hoc enim poſſe nō eſſet poſſe: ſꝫ non poſſe. Nēo gͦ deū oīpotentem in aliquo dicere p̄ſumat. qͥ oīa pōt que poſſe potentie eſt. ⁊ inde vere dici tur omnipotens. Quibuſdam autoritatibus tradi tur ꝙ dicit̉ omnino oīpotens. qꝛ pōt quicquid vult. Ex quibuſdam ta men autoritatibꝰ tradit̉ ideo vere dici om potens. qꝛ qͥcqͥd vult pōt. Un̄ Augꝰ. ī en Auguſti chi. Nō ob aliud veracit̓ vocat̉ oīpotens niſi qm̄ qͥcqͥd vult pōt. nec volūtate cuiuſ piam creature volūtatis oīpotentis impe ditur effectus. Idē in li. de ſpū ⁊ lr̄a. Non pōt deus facere iniuſta. qꝛ ip̄e eſt ſūma iu ſticia ⁊ bonitas. Oīpotens ꝟo eſt. non ꝙ poſſit oīa facere: ſed qꝛ pōt efficere quicqͥd vult. ita vt nihil valeat eius voluntati reſi ſtere qͥn compleat̉. aut aliqͦ mō impedire eandē. Ioh̓. Chryẜ. in omel̓. qͣdam de ex Aeis. poſitiōe ſimboli ait. Oīpotens d̓r deus. qꝛ poſſe illiꝰ nō pōt inuenire nō poſſe: dicente ꝓpheta. Qīa q̄cūqꝫ voluit fecit. Ip̄e eſt gͦ oīpotens. vt totū qd̓ vult poſſit. Un̄ apl̓s Eiꝰ inqͥt volūtati qͥs reſiſtit. His autorita tibus vid̓r on̄di ꝙ deꝰ ex eo tm̄ dicat̉ omī potēs ꝙ oīa pōt qͥ vult. nō qꝛ oīa poſſit. Determinatio p̄miſſarū autorita tum. Sed ad hoc poteſt XLII dici ꝙ Augꝰ. vbi dicit. Oīpotēs nō d̓r ꝙ oīa poſſit ⁊cͣ. tam ample ⁊ generaliter acci pit oīa. vt etiā mala includeret q̄ deus non pōt: nec vult. Nō gͦ negauit eū poſſe oīa qͦ ꝯuenit ei poſſe. Sil̓r cū dicit. nō ob alid̓ ve racit̓ d̓r oīpotens: niſi qm̄ qͥcqͥd vult pōt. nō negat eū poſſe etiā ea q̄ nō vult: ſed ad uerſus illos qͥ dicebant deū multa velle: q̄ nō poterat: affirmat eum poſſe quicqͥd vult gugͣl intelli Et ex eo vere dici oīpotentē nō ob alid̓. qꝛ gendū ſit qͥc pōt quicqͥd vult. Sꝫ caue quō intelligas. qͥd vult pōt quicqͥd vult. An quicqͥd vult ſe poſſe. an quicqͥd vult facere. an quicqͥd vult fieri Sed em̄ dicas ideo omīpotente vocari. qꝛ pōt quicqͥd vult ſe poſſe. ergo ⁊ Petrus ſi militer oīpotens dici pōt. vel qͥlibꝫ ſctōruꝫ beatorū. qꝛ pōt quicqͥd vult ſe poſſe. ⁊ pōt facere qͥcqͥd vult facere. Non em̄ vult face̓ niſi qd̓ facit. nec poſſe niſi qd̓ pōt: ſꝫ non po teſt facere quicquid vult fieri. Uult em̄ ſal uos fieri qͥ ſaluandi ſunt. verūtn̄ eos ſalua re non valet. Deus autem quicqͥd vult fie ri poteſt facere. Si em̄ vult aliquid fieri ꝑ ſe. poteſt illud facere ꝑ ſe. ⁊ ꝑ ſe facit ſic̄ ce lum et terram ꝑ ſe fecit. quia voluit. Si au tem vult fieri ꝑ creaturam ⁊ ꝑ eam operat̉ ſicut ꝑ homīes facit domus ⁊ hmōi artifi cialia. ⁊ deus qͥdem ex ſe ⁊ ꝑ ſe poteſt Ho mo aūt vel angelꝰ qͣꝫtūcūqꝫ beatus eſt non eſt potens ex ſe vel ꝑ ſe. Oppoſitio. Iforte dices nec dei filius pōt a ſe. nec ſpūſſanctus: ſed ſolꝰ pr̄. Ille em̄ pōt a ſe qͥ eſt a ſe: filius autē qꝛ non eſt a ſe ſed a patre. non pōt a ſe ſed a pa tre. ⁊ ſpūſſanctus ab vtroqꝫ. Ad qd̓ di cimus qꝛ licet filius nō poſſit a ſe. nec ope Solutio retur a ſe. poteſt tn̄ ⁊ operat̉ ꝑ ſe. ſic ⁊ ſpiri tuſſanctus. Vnde Hylariꝰ in lib̓. ix. de tri. Hylarius. Nature inqͥt cui ꝯtradicis heretice hͦ vni tas eſt. vt ita ꝑ ſe agat filius. ne a ſe agat. et ita non a ſe agat vt ꝑ ſe agat. Per ſe aūt d̓r agere ⁊ potēs eē qꝛ naturalē hꝫ potentiam eandē quam ⁊ pr̄ qua potens eſt ⁊ oꝑat̉. ẜꝫ qꝛ illam hꝫ a patre. non a ſe. ideo a pr̄e nō a ſe d̓r poſſe ⁊ agere. Hō aūt vel angelꝰ gra tuitam hꝫ potentiā qua potens eſt. Iō Hic plene on̄ ergo vere ac ꝓprie deus trinitas oīpotens dit̉ qͣre deꝰ oī dicit̉. quia ꝑ ſe. id eſt naturali potentia po potens dicat̉ teſt quicquid vult fieri. ⁊ quicquid vult ſe poſſe. Nihil enim vult fieri qd̓ nō poſſit fa cere per ſe vel ꝑ creaturam. ⁊ nihil vult ſe

LI. poſſe. qd̓ nō poſſit. ⁊ om̄e qd̓ vult fieri vult ſe poſſe. ſꝫ non omne ꝙ vult ſe poſſe vult fie ri. Si em̄ vellet fieri. qꝛ voluntati eiꝰ nihil reſiſtere pōt. Iſta eſt diſtinctio. xlij. huius pri mi libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de ſcīa dei. incipi agere de potentia eius. Et tria facit. Nam pͥmo inqͥ rit an deus ſit oīpotens. ⁊ vnde omīpotens dicatur Scd̓o ſubdit determinationē queſtionis mote. Ter tio ſoluit inducta ⁊ confirmat ſententiā pͥus datam. Prima duo facit in.j. c. Tertium ꝟo in ſequentibꝰ Et tm̄ in generali. In ſpēali ſententia mgri ſtat ī tri bus ꝓpoſitionibus. quarū pͥma eſt hec. Deus dicit̉ omīpotens. qꝛ omīa que poſſunt eſſę poteſt efficere. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Aliquē poſſe omīa q̄ vult ſe poſſe. nō videt̉ ad rationem omīpotentie ſufficere Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Deus ſimplicit̓ pōt effice re qͥcqͥd eſt factibile. Has ꝓpoſitiones mgr̄ omnes ꝓbat determinando hanc queſtionē.ſ. vtrum deus dicat̉ omnipotens.ſ. ideo aut quia poteſt omīa ſim pliciter. aut quia pōt omīa tm̄ q̄ vult. Et ꝙ non di cat̉ omīpotens eo ꝙ omīa pōt ſimpliciter. arguit ex hoc ꝙ non pōt ambulare. loqui. vinci. falli ⁊ pecca re. Et ꝙ dicat̉ omīpotens. qꝛ pōt omnia que vult: arguit diuerſis autoritatibus doctorum. Et rn̄det ꝙ non eſt dicendus ideo omīpotens. qꝛ pōt omnia que vult. quia ſi hoc ſufficeret tunc quilibet ſanctus in celo poſſet dici oīpotens. eo ꝙ qͥlibet tal̓ pōt qui qͥd vult. ſed ideo deꝰ dicēdus eſt oīpotens. quia pō omnia ſimpliciter que cadunt ſub potentia aetiua. Ad argumentū pͥmum de ambulatiōe ⁊ locutōe di cit. ꝙ iſta potentiā dei nō euacuant. qꝛ licet illa deus non poſſit omīa ꝑ ſe. pōt tn̄ illa in nobis ⁊ ꝑ nos. De peccare mentiri ⁊ mori dicit hmōi nō arguere poten tiam in deo. eo ꝙ talia facere non ſit potentie. ſꝫ ma gis infirmitatis ⁊ inſufficiētie. Ad ſcd̓m argumētuꝫ ſcꝫ ad autoritates qͥbus ꝓbat̉ ideo deū dici omīpo tentem. quia pōt omnia que vult. dicit ꝙ non ideo deus debeat dici omnipotens. quia ſi hoc ſuffeceret tunc quilibet beatus in celo poſſet dici oīpotēs. cum poſſit qͥcqͥd velit. Et ille autoritates non aliud dice re intendunt. niſi ꝙ voluntas dei nō poſſit impediri Et ſubdit poſtea ꝙ licet ſolus pater dicat̉ oīpotens a ſe. qꝛ a nullo habeat omnipotentiā. filius ⁊ ſpūſſā ctus non poſſunt dici omnipotentes a ſe. eo ꝙ omni potentiā ab alio acceperūt. poſſunt tn̄ dici omnipo tentes ꝑ ſe. qꝛ ꝑ ſuam naturam ſunt omnipotentes. Et tm̄ in ſpēali. Opinio quorūdam dicentiū deuꝫ nil poſſe niſi qd̓ facit. Uidam tamē DI. XLII de ſuo ſenſu gloriātes. dei potē tentiā ſub mēſura coartari cona ti ſunt. Cū em̄ dicunt: hucuſqꝫ pōt deus: ⁊ nō amplius. quid hͦ eſt aliud qͣꝫ eiꝰ poten tiam q̄ infinita eſt concludere ⁊ reſtringere ad mēſurā. Aiūt em̄ nō pōt deus aliud fa cere qͣꝫ facit. nec melius facere id quod fac̄. nec aliquid p̄termittere de his q̄ fac̄. Iſtā qꝫ pͥmā ſuā opinionē veriſimilibꝰ argumē tis cauſiſqꝫ cōmenticijs necnō ⁊ ſacrarum autoritatū teſtimonijs munire conant̉ di centes. Nō pōt deꝰ facere niſi qd̓ bonuꝫ ⁊ Ratio illorū iuſtū eſt fieri. nō eſt aūt iuſtū ⁊ bonum fieri pͥma ab eo niſi qd̓ facit. Si em̄ aliud iuſtū ē ⁊ bo num eū face̓ qͣꝫ facit. nō gͦ fac̄ oē qd̓ iuſtuꝫ ē ⁊ bonū eū face̓. ſꝫ qͥs audeat hͦ dicere. Secunda ratio. Addunt etiaꝫ non pōt facere niſi qd̓ iuſticia eiꝰ exigit̉. ſed nō exigit eius iuſticia vt faciat niſi qd̓ fac̄. nō gͦ poteſt facere niſi quod facit. Eadeꝫqꝫ iu ſticia exigit. vt ⁊ id non faciat qd̓ non facit non auteꝫ poteſt facere cōtra iuſticiā ſuam nō ergo pōt aliquid eoꝝ face̓ que dimittit Reſponſio ad prius dictum. c His autem reſpon demus duplicē verborū intelligentiā ape riētes ⁊ ab eis īuoluta euoluētes. ſic. Non pōt deꝰ facere niſi qd̓ bonū ē ⁊ iuſtū.i. non pōt facere niſi illud qd̓ ſi faceret bonū ⁊ iu ſtum eſſet. veꝝ ē. ſꝫ ml̓ta pōt face̓ q̄ non bo na ſūt nec iuſta. qꝛ nec ſūt nec erūt nec bn̄ fi gecpōſio ad unt. nec fiēt. qꝛ nunqͣꝫ fiēt. Itē qd̓ ſcd̓o ꝓ id qd̓ ſecūd poſitū fuit nō pōt facere niſi qd̓ iuſticia ſua dictū eſt. exigit. ⁊ nō pōt id face̓ qd̓ iuſticia ſua exi git vt nō fiat. Dicimꝰ qꝛ exactōis v̓bū de deo ꝯgrue nō d̓r. nec ꝓprie accipit̉. ⁊ in ill̓ locutiōibꝰ duplex ē ſenſus. Si em̄ ītelligaſ nō pōt facere niſi qd̓ ſua iuſticia exigit. id ē niſi qd̓ volūtas ſua iuſta vult. falſuꝫ dicis. Iuſticia em̄ ipſiꝰ dei eqͥſſima volūtas acci pit̉. qͣlit̓ accipit Augꝰ illa ꝟba dn̄i ī Gen̄. loqn̄tꝭ ad loth(Nō poſſū qͥcqͣꝫ face̓ donec illo ītroeas) exponēs. nō poſſe īqͥt ſe dixit. qd̓ ſine dubio pot̓at ꝑ potētiā. ẜ nō pot̓at ꝑ iuſticiā. qͣſi pot̓at qͥdē. ẜ nō volebat. ⁊ il la volūtas iuſta erat. Si ꝟo ꝑ hec ꝟba ītel ligis eū nō poſſe face̓. niſi illd̓ qd̓ ſi fieret iu ſticie eiꝰ ꝯueniret. veꝝ dicꝭ. Sil̓r diſtingue illd̓. Nō pōt face̓ qd̓ ſua iuſticia exigit vt n̄ faciat.i. nō pōt face̓ id qd̓ ip̄e qͥ ē ſūma iuſti cia nō vult facere. falſū ē. Si aūt his ꝟbis ītelligas eū n̄ poſſe facere id qd̓ iuſticie eiꝰ ꝯuenire nō pōt. verum dicis. Tercia illorū ratio. Addunt quoqꝫ et alia dicētes. Nō pōt deꝰ face̓ niſi qd̓ dꝫ nō āt dꝫ face̓ niſi qd̓ fac̄. Si em̄ dꝫ alia face̓. nō gͦ fac̄ oē qd̓ dꝫ. Si ꝟo fac̄ oē qd̓ dꝫ. nec pōt face̓ niſi qd̓ dꝫ. n̄ gͦ pōt face̓ niſi qd̓ fac̄. Itē aut dꝫ dimitte̓ qd̓ dimittit ne faciat. aut nō dꝫ. Si nō dꝫ nō recte dimittit. Si ꝟo dꝫ di

DI. mittere. ergo nō debet facere. Si aūt nō de bet. nec decet. nec oportet eū facere. ⁊ ſi nō decet nec oportet eū facere. gͦ non pōt face re. non ergo pōt facere: niſi quod facit. nec poteſt illud dimittere quod facit quin faci Reſpōſio. q. quia debet illud facere ⁊ quod debꝫ fa cere: non pōt illud dimittere. Sed vt mi hi videt̉ hoc verbum debet: venenum ha bet. Multiplicem em̄ ⁊ inuolutā continet intelligentiam. nec deo ꝓprie competit qui non eſt debitor nobis: niſi forte ex ꝓmiſſo. Nos ꝟo ei debitores ſumus ex commiſſo Vt aūt venenum euacuet̉: diſtingue ver bi ſenſus. Non poteſt deus facere: niſi qd̓ debet.i. niſi qd̓ vult: falſum eſt. Si em̄ pō ip̄e dici debere aliquid quia vult illud. Si aūt dicat̉ non poteſt: niſi quod debet. id ē non poteſt niſi illud quod ſi faceret ei bene Quarta illo. cōueniret: verū eſt. Addunt qͦꝫ illi dicē rum ratio. tes. Nihil facit aut dimittit niſi optima et rationabili cauſa. licet nob̓ occulta ſit. ẜm quam oportet eum facere aut dimittere: q facit vel dimittit. Ratio em̄ penes eum eſt qua illa facit ⁊ illa dimittit. que ratio eter na eſt ⁊ ſꝑ manens. p̄ter quam non pōt ali qͥd facere vel dimittere. Illa gͦ manēte non poteſt quod facit dimittere. nec qd̓ dimit tit facere. ⁊ ita non poteſt facere niſi qd̓ fa Reſpōſio. cit. Et ad hoc reſpondemus ambiguita tem locutionis determinantes. Cum enim dicit̉ ratio vel cauſa optima penes deū eſt qͣ facit cuncta que facit. ⁊ dimittit ea que dimittit. verū qͥdem eſt. qꝛ in eo volūtas ē equiſſima ⁊ rectiſſima: q̄ facit ⁊ dimittit q̄ vult. contra quā facere nō pōt. nec p̄ter eaꝫ facere pōt. Nec vtiqꝫ contra eā faceret nec p̄ter eam. ſi ea que facit dimitteret. vel que dimittit faceret. ſed eadem manente ratiōe ⁊ cauſa: alia potuit facere: ⁊ iſta dimitte̓ Licet ergo ratio ſit penes eū qua alia facit ⁊ alia dimittit. pōt tn̄ ẜm eandem ratōeꝫ ⁊ dimittere que facit: ⁊ facere q̄ dimittit. Ad hunc ac dunt q̄ſtionē Ip̄i aūt addūt. Ratio eſt eū facere q̄ facit. ⁊ non alia. ⁊ nō pōt facere niſi qd̓ rō eſt eū facere. ⁊ ita nō pōt facere niſi qd̓ facit. Itē rō eſt eū dimittere q̄ dimittit: ⁊ nō pōt non dimittere qd̓ rō eſt eū dimittere. ⁊ ita non pōt nō dimittere qd̓ dimittit. Et ad hoc Reſpōſio. dicimus locutiōes ambiguas eſſe. ⁊ iō de terminādas. Si em̄ cum d̓r nō pōt face̓ niſi qd̓ rō eſt eū facere intelligas eū nō poſſe fa cere niſi ea q̄ rōabilia ſunt. ⁊ ea q̄ ſi fierēt rō nabili ī eſſent. verꝰ ē ſenſus. Si aūt intelli gas eū nō poſſe face̓ alia rōabilia ⁊ bōa: ni ſi ea q̄ vult ⁊ facit. falſus ē intellectꝰ. Itē XIIII aliud adiūgūt dicētes. Si pōt deꝰ aliud fa Alia illoꝝ rō cere qͣꝫ facit. pōt gͦ face̓ qd̓ non p̄ſciuit. ⁊ ſi pōt face̓ qd̓ nō p̄ſciuit: pōt ſine p̄ſcīa oꝑari qꝛ oē qd̓ facturū ſe p̄ſciuit facit. nec fac̄ ali qͥd qd̓ nō p̄ſciuit. Qd̓ ſi p̄ter ſcīam eiꝰ aliqͥd fieri impoſſibile eſt. oē gͦ qd̓ p̄ſcitū eſt fieri neceſſe ē. gͦ aliud fieri qͣꝫ ſit nulla rōe poſſibi le eſt. gͦ non poteſt a deo fieri niſi quod fit. Hec aūt q̄ſtio de p̄ſcīa facile determina? Hec q̄ſtio ex ri pōt ꝑ ea que ſuꝑius dicta ſunt. cū de pre p̄dictis facile ſcīa ageret̉. determinat̉. Autoritatibus vtunt̉ in aſſertio nem ſuę opinionis. His aūt illi ſcruta tores qͥ defecerūt ſcrutātes ſcrutinia ſctōꝝ annectūt teſtimonia. Dic̄ em̄ Augꝰ. in lib̓. Auguſti. de ſimbolo. hoc ſolum pōt deus quod nō vult. ꝑ qd̓ videt̉ nō poſſe facere aliqͥd: niſi qd̓ vult: ſꝫ nō vult niſi qd̓ facit. ⁊ ita videt̉ non poſſe: niſi quod facit. Illud aūt ita in Quō intelli telligendū eſt. Id ſolū non pōt deꝰ qd̓ non genda ſit au vult.ſ. ſe poſſe. Ideꝫ in. vij. li. ꝯfeẜ. ad deū toritas. loquens ait. Ne cogeris inuitus ad aliqͥd: qꝛ volūtas tua non eſt maior qͣꝫ potentia. eſſet aūt maior. ſi teip̄o tuip̄e maior eſſes. Ex hͦ vid̓r ꝙ deꝰ nō poſſit pl̓a qͣꝫ vult. ſicut nō vult pl̓a qͣꝫ pōt. Sic̄ em̄ volūtas nō eſt maior potētia. ita nec potētia maior eſt vo lūtate. Iōqꝫ ſicut pl̓a nō vult qͣꝫ pōt. ita eū non plura poſſe qͣꝫ velle dicūt. Sed ad hͦ Reſpōſio. dicimꝰ. qꝛ nec volūtas potētia. nec poten tia volūtate maior eſt. qꝛ vna ⁊ eadē res ē potētia ⁊ volūtas.ſ. ip̄e deꝰ. qͥ eſſet maior ſeip̄o. ſi volūtas maior eſſꝫ potētia. vel po tentia volūtate. Nec hac aucͣte negat̉ deū plura poſſe qͣꝫ velle. qꝛ pl̓a ſunt ſubiecta eiꝰ potentie qͣꝫ volūtati. Fateamur itaqꝫ deū pl̓a poſſe facere q̄ non vult. ⁊ poſſe dimiſte gutoritatibꝰ re que facit. Qd̓ vt certius firmiuſqꝫ te ꝯfirmat deuꝫ neat̉ ſcripture teſtimonijs aſſeramus deuꝫ plura ꝙͣ facit pl̓a poſſe facere qͣꝫ faciat. Ueritas ipſa ẜm facere poſſe. Mat. ait. An putas qꝛ nō poſſum rogare pr̄em meū. ⁊ exhibebit mihi mō plꝰ qͣꝫ. xij legiones angelorū. Ex qͥbꝰ ꝟbis patēt̓ in nuit̉. qꝛ ⁊ filiꝰ poterat rogare qd̓ non roga bat. ⁊ pr̄ exhibere qd̓ nō exhibebat. Vter qꝫ gͦ pot̓at face̓ qd̓ nō faciebat. Augꝰ. etiaꝫ. Aug. i ench̓ ī ench̓. ait. Oīpotētꝭ volūtas ml̓ta pōt face q̄ nō vult nec fac̄. potuit em̄ face̓ vt. xij. legi ones āgelorū pugͣrēt ꝯͣ illos qͥ xp̄m cepert Itē ī eodē. Cur apd̓ qͦſdā nō ſcē ſūt ꝟtutes

LI. que ſi facte fuiſſent. egiſſent illi homines pnīam. ⁊ facte ſunt apud eos qͥ nō erāt cre dituri. tūc nō latebit qd̓ nūc latet. Nec vti qꝫ iniuſte deꝰ noluit ſaluos fieri. cū poſſent ſalui eſſe ſi vellent. Tunc in clariſſima ſapi entie luce videbit̉. qd̓ nunc piorū fides hꝫ anteqͣꝫ manifeſta cognitōe videat̉ qͣꝫ certa ⁊ immutabilis ⁊ efficaciſſima ſit voluntaſ dei. que multa poſſit ⁊ non velit. nihil aūt qd̓ non poſſit velit. Idem in li. de natura ⁊ gratia. Dominus Lazarū fuſcitauit in cor pore. Nūqͥd dicendū eſt. nō potuit Iudā ſuſcitare in mente? Potuit qͥdem: ſꝫ noluit. Ꝙ ſine muta His autoritatibus alijſqꝫ multis aper bilitate potē tie vel volunꝰ te docet̉. ꝙ deus ml̓ta poſſit facere que nō tatis pōt deꝰ vult. qd̓ etiam rōe ꝓbari pōt. Nō em̄ vult ⁊ alia velle deus oēs hoīes iuſtificare. ⁊ tn̄ quis dubi alia facere vult vel facit tat eum poſſe. Poteſt gͦ deus aliud facere: qͣꝫ facit. ⁊ tn̄ ſi aliud faceret. alius ip̄e nō eſ ſet. Et pōt aliud velle qͣꝫ vult. ⁊ tn̄ eius vo luntas nec alia nec noua. nec mutalil̓ aliqͦ modo poteſt eſſe. Ꝙ ⁊ ſi poſſit velle qd̓ nū qͣꝫ voluit. nec tamen nouiter nec noua vo luntate: ſed ſempiterna tm̄ voluntate velle poteſt. poteſt em̄ velle quod ab eterno pōt voluiſſe. habet em̄ potentiā volendi ⁊ nūc ſi ab eterno. quod tn̄ nec modo vult nec ab eterno voluit. Iſta eſt diſtinctio. xliii. huius pri mi libri. In qua mgr̄ oſtenſo vnde dicit̉ omīpotens deus oſtendit quanta poſſit. Et tria facit primo ad ducit quaſdam rationes errorem quendā affirman tes. Secundo ſubdit autoritatem. Tertio cōcludit veritatem. Primū facit a pͥncipio huius diſtinctiōis uſqꝫ ibi. His aūt illi ſcrutatores. Scd̓m ab inde vſqꝫ ibi. Fateamur itaqꝫ deum. Tertiū ꝟo vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et tm̄ de ſententia huius diſtinctiōis in generali. In ſpeciali ſententia mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quarū pͥma eſt hec. Deus pōt alia fa cere ⁊ omittere que facit. ⁊ omittit ſine p̄iudicio ſue iuſticie ⁊ bonitatis. Hanc propoſitionem probans mgr̄ reſpondet ad quaſdam rationes ⁊ autoritates que vidient̉ omnipotentiam diuinam limitare. Pri ma ratio eſt iſta. Deus non pōt facere niſi quod bo num ⁊ iuſtum eſt fieri. ſed nihil eſt bonum ⁊ iuſtū fie ri niſi quod facit. ergo nō pōt facere niſi qd̓ facit. et ꝑ conſequens ſua potentia limitat̉. Secunda ratio talis eſt. Deus non poteſt facere niſi quod ſua exigit iuſticia. ſed iuſticia non exigit niſi qd̓ facit. ergo ⁊cͣ. Et reſpondet magiſter dicens iſtas ꝓpoſitiōes du plicem habere ſenſum. vnum vt iuſticia ⁊ iuſtū refe rantur ad tꝑs p̄ſens. ſub hoc ſenſu non pōt deus fa cere: niſi quod iuſtum eſt mō vel ꝙ iuſticia ſua exigit modo. ⁊ ſic ſunt falſe. vel poſſunt referri ad tꝑs con fuſum. ſub hoc ſenſu non poteſt deus facere niſi qd̓ iuſtum eſt mō. vel. i. quod niſi iuſtum eſſet non face ret. ⁊ ſic ſunt vere. Tertia ratio eſt. Deus nō poteſt facere vel dimittere niſi quod debet facere vl̓ dimit tere. Reſpondet mgr̄ dicens. ꝙ ꝟbum debiti in diui nis non habet locum. Secunda ꝓpoſitio eſt hec. Stat deū plura poſſe ꝙͣ velle abſqꝫ inequalitate po tentie ⁊ voluntatis. Hanc magiſter probat reſpōdē do ad quandam obiectionem que eſt quia voluntas dei ⁊ potentia eius ſunt equales. ergo non poteſt ni ſi quod vult. Et rn̄det ꝙ licet idem ſint in deo poten tia ⁊ voluntas. ⁊ quo ad hec dici poſſunt eqͣlia. tam̄ plura ſubſunt potentie ꝙͣ voluntati in pn̄ti. Ter tia ꝓpoſitio eſt hec. Et ſi deus alia vellet ⁊ faceret ꝙͣ vult ⁊ facit. ex eo non ſequeret̉ in eius voluntate mutabilitas. Hanc mgr̄ ꝓbat ꝑ ſanctoruꝫ autorita tes. Et tm̄ de ſententia in ſpēali. An deus poſſit facere aliquid me lius qͣꝫ facit. Unc illud reꝰ ꝯi. xx. ſtat diſcutiendū. vtꝝ meliꝰ ali IIII qͥd poſſit facere qͣꝫ facit: Solent Illi dicūt nō enim illi ſcrutatores dicere ꝙ ea q̄ fac̄ deus ᵇolle nō pōt meliora facere. qꝛ ſi poſſꝫ face̓ ⁊ non faceret. inuidus eſſet ⁊ nō ſumme bonꝰ. Et Auguſti. hͦ ex ſimili aſtruere conant̉. Ait em̄ Augꝰ. in lib̓. lxxxiij. q. Deus quē genuit. qͣꝫ meli orem ſe generare nō potuit. nihil enim deo melius debuit equalem. Si enim voluit et non potuit: infirmus eſt. Si potuit et no luit: inuidus. Exquo conficitur equalem genuiſſe filium. Aſimili volūt dicere. ꝙ ſi poteſt deus rem meliorē facere qͣꝫ facit. in uidus eſt. Sed nō valꝫ huiꝰ ſimilitudinis inductio. quia filium genuit de ſubſtantia ſua. Ideoqꝫ ſi poſſit gignere equaleꝫ ⁊ nō gigneret: īuidus eſſet. alia ꝟo que non de ſubſtantia ſua facit. meliora facere poteſt. Queſtio qua illi artant̉. b Uerum hic ab eis reſpōderi depoſco. cur dicunt rem aliquā ſiue etiam rerum vniuerſitatem in qua ma ior conſummatio expreſſa eſt non poſſe eſſe meliorem qͣꝫ eſt. ſiue ideo. quia ſumme bo na eſt. ita vt nulla omnino boni perfectio ei deſit. ſiue ideo. quia maius bonuꝫ quod ei deeſt capere ipſa non valeat. Sed ſi ita ſumme bona dicitur. vt nulla ei perfectio boni deſit. iam creatura creatori equatur. Si vero iam non poteſt melior eſſe. quia bonum amplius quod ei deeſt capere ipſa non valet. iam hocipſum non poſſe defecti onis eſt. non conſummationis. ⁊ poteſt eē melior ſi fiat capax meliorꝭ boni. qd̓ ip̄e po teſt qͥ eā fecit. Pōt ergo deꝰ meliorem rem face̓ qͣꝫ facit. Un̄ Aug. ſuꝑ Gen̄ Talē po

DI. tuit deꝰ hoīem feciſſe. qͥ nec peccare poſſet nec vellet. ⁊ ſi talem feciſſet. quis dubitat eū meliorē fuiſſe: Ex p̄dictis cōſtat ꝙ pōt deus ⁊ alia facere qͣꝫ facit. ⁊ q̄ facit melio ra ea facere qͣꝫ facit. Utrū alio vel meliori mō poſſit fa cere qͣꝫ facit. Reſpōſio. Poſt hec cōſidera dum eſt vtrum alio mō vel meliori qͣꝫ faciᵗ poſſit ea facere q̄ facit? Si modus oꝑatōis ad ſapīam opificis referat̉. nec aliꝰ nec me lior modus eſſe pōt. Nō em̄ pōt facere ali qͥd alit̓ vel melius qͣꝫ facit.i. alia ſapīa vel maiori ſapīa. Nihil em̄ ſapientiꝰ pōt facere qͣꝫ facit. Si ꝟo referat̉ modus ad rē ip̄am quā facit deꝰ. dicimꝰ: qꝛ ⁊ aliꝰ ⁊ melior po teſt eē modus. Et ẜm hͦ ꝯcēdi pōt. qꝛ ea q̄ facit pōt facere meliꝰ ⁊ alit̓ qͣꝫ facit. qꝛ pōt qͥbuſdam meliorē modū exiſtendi p̄ſtare. Auguſti. ⁊ qͥbuſdam aliū. Un̄ Augꝰ. in. xiij. lib̓. de tri. dicit. Ꝙ fuit ⁊ alius modus nr̄e libera tionis poſſibil̓ deo. qui omīa poteſt. ſꝫ nul lus alius nr̄e miſerie ſanande fuit conueni entior. Poteſt gͦ deus eorū q̄ facit quedaꝫ alio mō meliori. q̄dam alio mō eque bono. q̄dam etiā minus bono facere qͣꝫ facit. Vt tn̄ modus referat̉ ad qͣlitatem oꝑis.i. crea ture: non ad ſapīam creatoris. Utruꝫ deus ſꝑ poſſit omne qd̓ olī potuit. Preterea queri ſo let vtrū deꝰ ſemꝑ poſſit oē qd̓ olim potuit: Qd̓ qͥbuſdā nō vid̓r dicētibꝰ. Potuit deꝰ ī carnari. ⁊ potuit mori. ⁊ reſurgere. et alia hmōi. q̄ mō non pōt. Potuit gͦ que mō nō pōt. ⁊ ita habuit potentiā quam mō nō hꝫ Reſpōſio. vnde videt̉ potentia eius imminuta? Ad quod dicimus. quia ſicut omnia ſemꝑ ſcit que aliqn̄ ſciuit. ⁊ ſemꝑ vult que aliqn̄ vo luit. nec vnqͣꝫ aliquam ſcientiā amittit vel voluntatem mutat quam habuerit: ita om nia ſemꝑ poteſt que aliqn̄ potizit. nec vnqͣꝫ aliqua potentia ſua pͥuat̉. Non eſt gͦ priua tus potentia incarnandi vel reſurgendi. li cet non poſſit modo incarnari vel reſurge re. Sic̄ em̄ potuit olim incarnari. ita ⁊ po tuit mō incarnatus eſſe. in quo eiuſdem rei potentia monſtrat̉. Vt em̄ olim ſciuit ſe re ſurrecturū. ⁊ mō ſcit ſe reſurrexiſſe. nec eſt alia ſcientia illud olim ſciuiſſe. ⁊ hoc modo XLIIII ſcire. ſed eadem oīno. Et ſicut voluit olī rꝭ ſurgere ⁊ modo reſurrexiſſe. in quo vnius rei voluntas expͥmit̉. Ita potuit olim na ſci ⁊ reſurgere. ⁊ mō ip̄e pōt natus fuiſſe et reſurrexiſſe. ⁊ eſt eiuſdē rei potētia. Si em̄ poſſet mō naſci ⁊ reſurgere: nō eſſet idē poſ ſe. Verba em̄ diuerſorū tꝑm. diuerſis ꝓla ta tꝑibꝰ ⁊ diuerſis adiūcta aduerbijs eun dem faciūt ſenſum. vt mō loquentes dici mus. Iſte pōt legere hodie. cras aūt dici mus. iſte pōt legiſſe. vl̓ potuit legere heri. vbiqꝫ vniꝰ rei mōſtrat̉ potētia. Si aūt di uerſis tꝑibus loquentes eiuſdem temporꝭ ꝟbis ⁊ aduerbijs vtamur dicētes hodie. iſte pōt legere hodie. ⁊ dicentes cras. iſte pōt hodie legere. non idem: ſꝫ diuerſa dici mus eū poſſe. Fateamur gͦ deum ſꝑ poſſe quicqͥd ſemel potuit.i. habere omnē illam potentiam quam ſemel habuit. ⁊ illiꝰ omīs rei potentiam cuius ſemel habuit. ſed non ſꝑ poſſe facere omne illud qd̓ aliqn̄ potuit facere. poteſt quidem facere aut feciſſe qd̓ aliqn̄ potuit. Similiter quicquid voluit ⁊ vult.i. omnem quā habuit volūtatē. ⁊ mō habet. ⁊ cuiuſcunqꝫ rei voluntateꝫ habuc rit. ⁊ modo habet. non tn̄ vult eſſe vel fieri omne qd̓ aliqn̄ voluit eſſe vel fieri. ſꝫ vult fuiſſe vel factum eſſe. Ita ⁊ de ſcīa dei dicē dum eſt. Iſta eſt diſtinctio. xliiij. huiꝰ pri mi libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ oſtendit quanta deꝰ poſ ſit. oſtendit qualia poſſit. Et tria facit. Nam primo inquirit an deus poſſit facere res meliores ꝙͣ fecit. Secundo an poſſit eas facere meliori modo ꝙͣ fe cit. Tertio an modo poſſit omnia que olim potuit? Primum facit a pͥncipio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Poſt hec ꝯſiderandū. Scd̓m ab inde vſqꝫ ibi. Preterea qͥri ſolet. Tertium vſqꝫ ad finē diſtinctōis. Et tm̄. generali. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribꝰ ꝓpoſitionibus. quarum prima eſt hec. Deus poteſt totum vniuerſum ſeu mundū facere meliorē. Hanc ꝓbans recitat quō qͥbuſdam videbat̉ deū non poſ ſe facere res meliores ꝙͣ fecit. quia ſi potuit ⁊ nō fe cit. inuidus fuit. confirmantes opinionem ſuam au toritate. b. Auguſtini. qua ſupra magiſter ꝓbauit patrem filium genuiſſe ſibi coeqͣlem. ⁊ ibideꝫ dicite ſi potuit filiū ſibi coeqͣlem generare ⁊ nō fecit. tūc i uidus fuit. ⁊ ſic in ꝓpoſito. Et rn̄det mgr̄ ꝙ non eſt ſil̓e. eo ꝙ filius ſit de ſub̓a pr̄is ⁊ nō creatura. Poſt ea ꝓbat ꝙ deus pōt facere res meliores ꝙͣ fecerit: ⁊ hoc ſic. Nā ſi nō poſſet. aut hoc eſſet qꝛ creatura ē ſumme bona. qd̓ falſum eſt. qꝛ tūc creatura creatori eqͣlis eſſꝫ. Aut qꝛ creatura nō eſt capax tal̓ meliora tionis. ⁊ hoc iterū nō obſtat. qꝛ deꝰ poſſet dare crea ture meliorē capacitatē. ⁊ ita poſſet facere meliores ꝙͣ facit. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Ex ꝑte rerū ⁊ nō ex ꝑte ſui deꝰ pōt facere quālibꝫ rē meliorē. Hāc ꝓbat̉ mgr̄ q̄rēs. vtrū deꝰ poſſit facere meliori mō res ꝙͣ fe cit? Et rn̄det ꝙ ſi modus ad ſcīam artificis referat̉. tūc non pōt deus meliori mō facere mūdū. Si vero

LI. modus faciendi ad rem factā referat̉. tunc deꝰ pōt eque bona ⁊ minus bona ⁊ meliora facere. Tertia ꝓ poſitio eſt hec. Diuina potentia non eſt magis nunc limitata ad faciendum omnia ꝙͣ vnꝙͣ fuit. Hanc pro bans mgr̄ querit. An deus poſſet quicqͥd potuit? Et arguit ꝙ non: qꝛ potuit non incarnari ⁊ non na ſci. que mō non poteſt. Et reſpondet: ſicut omnē ſci entiam quam habuit habet modo. nō tamen eodeꝫ modo. Ita reſpectu cuiuſcūqꝫ rei potentiā quam ha buit habet ⁊ modo. non tn̄ iſta potentia eodem mo do ſe habet ſꝑ. vnde ſemꝑ potētia dei ſe extendit ad carnis aſſumptionē: que cū ſcl̓ aſſumpta eſt non pōt de nouo iterū acquiri. ſed ꝑ eandem potentiā ꝑ quā potuit incarnari pōt mō incarnatus fuiſſe. ſicut pe eandem potentiā hō pōt hodie legere ⁊ heri legiſſe Et tm̄ in ſpeciali. De volūtate dei que eſſentia dei vna ē et eterna. et de ſignis eiꝰ. a DI. XLV Am de volun ¶Ahecillitate dicendum eſt. Scien tate dei aliquid ꝓ ſenſus nr̄i im dum eſt ergo. quia volūtas ſiue volens de deo ẜm eſſentiam dicit̉. Non eſt em̄ ei ali ud velle ⁊ aliud eſſe: ſed omnino idem. Et ſicut idem eſt ei eſſe bonum quod eſſe deū. ita idem eſt ei eſſe volentem quod eē deuꝫ. Nam voluntas qua ſemꝑ volens eſt. non affectus vel motus eſt qui in deum cadere nō valet. ſed diuina vſia qua volēs eſt deꝰ ⁊ huiuſmodi. Ꝙ licet idem ſit deo velle quod eē nō tn̄ pōt dici deus eſſe omīa que vult. Et licꝫ idem ſit deo Obiectō qu velle quod eſſe. nō tn̄ dicendū eſt deuꝫ eſſe rundam. omīa que vult. Quod quidam de dei vo luntate nō recte ſentiētes nobis obijciūt d̓ centes. Si idem eſt deo velle qd̓ eſſe. gͦ cuꝫ dicimus deum velle oīa que facit. dicim eum eſſe omīa que facit. alioquin nō ibi il lo ꝟbo idem ſignificat̉: qd̓ ſignificat̉ hoc ꝟbo eſſe. cū de deo dicit̉. Et ſi ita eſt. nō ſꝑ dicit̉ de deo velle ẜm eſſentiam. Si ꝟo ẜm eſſentiam non dicit̉ aliqn̄. quō gͦ dicit̉ de deo? Relatiue em̄ nunqͣꝫ dicit̉. Ad qd̓ di Rn̄ſio plen cimus. qꝛ licet idem penitus ſit deo velle ꝯrinens ſol qd̓ eſſe. nō tn̄ pōt dici omīa q̄ vult. ſic̄ idem tionem. eſt deo eſſe qd̓ ſcire. nec tn̄ ſicut dicitur ſci re oīa. ita qͦꝫ pōt dici eſſe omnia. Quis ſit ſenſuſ horū verborū deꝰ ſcit vel deus non vult. Item de ſcit omīa vel vult aliquid et quid de deo in his p̄dicet̉. At vbicūqꝫ deus d̓r ſcire vel ſciens. vel velle vel nolens. hec de eo ẜm eſſentiā dicunt̉. Cum em̄ dicitur deꝰ ſcit vel deus vult. ſiue deus eſt ſciens vel volens: eſſentia diuina p̄dicat̉. ⁊ deus eſſe enunciat̉. Cuꝫ aūt addit̉ oīa vel aliqͥd vel aliqua. ⁊ dicit̉ deus ſcit oīa vel vult ali quid vel aliqua: eſſentia qͥdem diuina p̄di catur. non ſimpliciter ⁊ abſolute. ſed ita vt ſcientie que ip̄e eſt omīa ſubiecta monſtren tur. ⁊ voluntati q̄ ip̄a eadem eſt aliquid vl̓ aliqua ſubiecta eſſe dicant̉. vt talis fiat ſen ſus. deus ſcit omnia.i. deus eſt cuius ſcien tie que ip̄ius eſſentia eſt oīa ſubiecta ſunt. Similiter deus vult hec vel illa.i. deus eſt cuius voluntati que ip̄e eſt hec ſiue illa ſb̓ iecta ſunt. Volens ergo ſiue velle dicit̉ deꝰ ẜm eſſentiam. cuius voluntas eſſentia eſt ſempiterna ⁊ immutabil̓. licet ea varientur. ⁊ tranſeant que ei ſubiecta ſunt. que nō pōt eſſe iniuſta vel mala. qꝛ deus eſt. Ꝙ dei volūtas ſumme bōa eſt oīm que naturaliter ſunt cuius cauſa non eſt querenda. qꝛ nullā hꝫ cuꝫ ſit eterna. Hec itaqꝫ ſūme bo na voluntas cauſa eſt oīm que naturaliter fiunt vel facta ſiue futura ſunt: que nulla p̄ uenta eſt cauſa. qꝛ eterna eſt. Ideoqꝫ cauſa Hic dicit qͣre ip̄ius querēda nō eſt. Qui em̄ eiꝰ cauſā eiꝰ cauſa que querit aliquid maius ea querit. cū nihil ea renda nō e maius ſit. Unde Augꝰ. in libro. lxxxiij. q. Auguſti. Qui querit quare voluerit deus munduꝫ facere. cauſam querit voluntatis dei. Om nis autem cauſa efficiens maior eſt eo quo efficit̉. Nihil autē maius eſt volūtate dei. Non gͦ eius cauſa querenda eſt. Ideꝫ in li bro contra manicheos. Si qui dixerit qͥd placuit deo facere celum ⁊ terrā? Reſpon dendum eſt eis. qui voluntatē dei noſſe de ſiderāt. cauſas ⁊ voluntatē dei ſcire q̄runt ꝙ voluntas dei omniū que ſunt ip̄a ſit cau ſa. Si enim habet cauſam voluntas. eſt ali quid qd̓ antecedit voluntatē dei. quod ne phas eſt credere. Qui ergo dicit: quare fe cit deus celum ⁊ terrā. reſpondendū eſt illi qꝛ vult. volūtas em̄ dei cā eſt celi ⁊ terre. ⁊ .ideo maior eſt voluntas dei qͣꝫ celū ⁊ terra Qui aūt dicit. quare voluit facere celuꝫ et

DI terrā. maiꝰ aliquid querit qͣꝫ ē volūtas de nihil aūt maiꝰ inueniri pōt. Cōpeſcat ſe er go humana temeritas. ⁊ id qd̓ non ē nō q̄ rat ne id qd̓ ē nō inueniat Ecce his autori tatibus aꝑte inſinuat̉ ꝙ volūtatꝭ dei cau ſa nll̓a ē. ⁊ ideo querēda non eſt. Ꝙ volūtas dei prima ⁊ ſumma cā eſt omnium. Uolūtas ergo dei Auguſti. (vt ait Augꝰ in tertio libro de trinitate) pͥ ma ⁊ ſumma cā ē omniū ſpecieꝝ atqꝫ moti onū. Nihil enī fit quod nō d̓ interiori atqꝫ intelligibili aula ſummi imꝑatoris egredi atur ẜm ineffabilem iuſticiam. Ubi em̄ nō oꝑat̉ quod vult dei om̄ipotētis ſapientia. que ꝑtingit a fine vſqꝫ ad finē fortiter. ⁊ di ſponit om̄ia ſuauiter. ⁊ nō ſolū facit ea q̄ ꝑ ſeuerantia conſuetudinis admiratiōe non admittunt. ſed etiā ea que ꝓpter raritateꝫ ⁊ inſolitū euentū mira vident̉. vt ſūt defe ctus luminariū ⁊ terremotus ⁊ monſtruo ſi animantiū ꝑtus ⁊ his ſimilia. quoruꝫ n hil fit ſine voluntate dei. ſed pleriſqꝫ non apparet. Iōqꝫ placuit vanitati ph̓oꝝ etiā cauſis alijs ea attribuere. cuꝫ om̄ino vide re nō poſſent ſuꝑiorem ceteris om̄ibꝰ cām id ē. voluntatē dei. Itaqꝫ nō niſi dei volū tas cauſa pͥma eſt ſanitatis egritudinis. p̄ miorū atqꝫ penaꝝ gratiaꝝ ⁊ retributionū Her ergo ſola eſt vn̄ ortū eſt quicqͥd ē. ⁊ ip ſa nō eſt orta ſed eterna. Quibus modis accipitur dei vo luntas. Quevere et HIC NoN eſt preter volūtas et ea eūduꝫ nob̓ ꝙ ſacra ſcriptura de voluntate ꝓpͥe dicit̉ de d̓r bn̄placitū. dei varijs modis loqui cōſueuit. ⁊ tamen nō eſt dei volūtas diuerſa. ſꝫ locutio diuer ſa eſt de volūtate. quia noīe voluntatis di uerſa accipit. Nam volūtas dei vere ac ꝓ prie dicit̉ que in ipſo ē ⁊ ip̄iꝰ eſſentia eſt. et hec vna ē. nec multiplicitatem recipit. nec mutabilitatē que inexpleta eē nō pōt. de ꝓpheta ait Om̄ia quecūqꝫ voluit dn̄s fec̄ Et apl̓s. Volūtati eiꝰ quis reſiſtet. Et ali bi. Vt probetꝭ q̄ ſit volūtas dei bona ⁊ be neplacens ⁊ ꝑfecta. Et hec voluntas recte appellat̉ bn̄placitū dei ſiue diſpoſitio. Ꝙ ẜm figurā dicitur voluntas dei p̄ceptio. ꝓhibitio. cōſiliū. permiſ XLV ſio. oꝑatio. ⁊ ideo pluraliter dicit ſcriptura voluntates. Aliquādo v̓o ſꝫm quādā figurā dicēdi volūtas dei vocat̉. ꝙ ẜm ꝓprietatē nō eſt voluntas eiꝰ vt prece ptio. ꝓhibitio. ꝯſiliū. necnō ꝑmiſſio ⁊ oꝑa tio. Ideoqꝫ pluraliter aliquādo ſcriptura volūtates dei ꝓnūciat. Un̄ ꝓpheta. Ma gna oꝑa dn̄i exquiſita in omēs volūtates eiꝰ. cū nō ſit niſi vna volūtas dei que ip̄e ē pluraliter tn̄ dicit volūtates. quia volūtas dei varijs modis ac ꝓ diuerſis accipit̉ vt dictū ē. Ita etiā idē ꝓpheta ꝓpter multos effectus miſericordie ⁊ iuſticie pluralit̓ di cit. Miſericordias dn̄i ineternū cantabo. Et alibi. Iuſticie dn̄i recte letificantes cor da. cū tn̄ ī deo vna ſit miſericordia. vna iu ſticia. ⁊ vna eadēqꝫ ſit miſeri cordia que iu ſticia ſcꝫ diuina vſia. Quare preceptio ⁊ ꝓhibitio ⁊ ꝯſi lium dicant̉ dei volūtas. Ideo autem prece ptio ⁊ ꝓhibitio atqꝫ conſilium cū ſint tria. dicit̉ tn̄ vnūquodqꝫ eorum dei voluntas. quia iſta ſunt ſigna diuine volūtatis. quē admodum ⁊ ſigna ire dicunt̉ ira. ⁊ dilecti onis ſigna dilectio appellant̉. ⁊ dicit̉ irat deus. ⁊ tn̄ nō eſt ira in eo aliqua. ſed ſigna tm̄ que foris ſunt. quibus iratus oſtendit̉ ira ipſius nominat̉. ⁊ eſt figura dicēdi ẜm quam non eſt falſum quod dicitur. ſed ve rum quod dicitur ſub tropi nubilo obum bratur. Et ẜm hos tropos diuerſe volun tates dei dicunt̉. quia diuerſa ſunt illa que ꝑ tropum volūtas dei dicuntur. Ubi voluntas dei pro precepto ⁊ conſilio accipiatur. Pro p̄cepto dei at qꝫ conſilio pōt accipi volūtas. vt ibi. Fiat voluntas tua ſicut in celo ⁊ in terra Et ali bi. Qui facit volūtatē patris mei qui in ce lis eſt. ip̄e frater meus ⁊ ſoror ⁊ mater eſt. Et cōtra hāc volūtatē multa fiunt. Vnde Augꝰ in libro de ſpū et lr̄a. Infideles inqͥt Auguſti. cōtra voluntatē dei faciunt. cū eiꝰ euange lio non credunt. Ꝙ deus non vult ab hominibꝰ fie.

LI. ri omnia que precepit. vel non fie. ri que prohibet Et ſi illa tria dicun tur dei voluntas ideo quia ſigna ſūt diui ne voluntatis. nō eſt tn̄ intelligendū deuꝫ om̄e illud fieri velle qd̓ cuicūqꝫ p̄cepit. vel Mo p̄cyta dein pl̓ nō fieri quod ꝓhibuit. Precepit em̄ abrae īmolare filiū. nec tn̄ voluit. nec ideo prece pit vt id fieret. ſꝫ vt abrae ꝓbaret̉ fides. Et in euāgelio p̄cepit ſanato ne cui diceret: il le aūt p̄dicauit vbiqꝫ intelligēs deū nō iō ꝓhibuiſſe qͥn vellet opus ſuū p̄dicari. ſꝫ vt daret formā homini laudē humanā decli nandi. De ꝑmiſſione ⁊ operatione vbi di cant dei voluntas. Permiſſio quoqꝫ dei ⁊ oꝑatio voluntas dei appellant̉. quali Augꝰ ī ench. fer accipit Augꝰ in ench̓. dicens. Nō fit ali quid niſi om̄ipotēs fieri velit. vel ſinendo vt fiat. vel ip̄e faciēdo. Nec dubitandū eſt deum facere bene. etiam ſinendo fieri que cūqꝫ fiūt male. nō em̄ hec niſi iuſto iudicio dei ſinit. ⁊ ꝓfecto bonū eſt om̄e qd̓ iuſtum eſt. Ecce hic manifeſte habemꝰ dei volun tatē appellari ipſiꝰ oꝑationē vel ꝑmiſſionē cū dicit nō fieri aliquid niſi om̄ipotēs fieri velit. vbi includit ⁊ bona ⁊ mala oīa q̄ fiūt Iōqꝫ aꝑte diſtīguit quō deū velle dixerit ne eadē rōne intelligeret̉ velle bona ⁊ ma la ſubdens. vel ſinēdo vt fiat. hoc qͣꝫtū ad mala dicit. vel ip̄e faciendo. hoc qͣꝫtum ad bona. Mala em̄ ſinit fieri. ẜ nō facit bona ꝟo ip̄e facit. Iōqꝫ dixit eū velle. quia ⁊ vo lens mala ſinit. ⁊ volēs bona oꝑat̉. ⁊ ob hͦ ꝑmiſſio ⁊ oꝑatio volūtas dei dicunt̉. Quinqꝫ ſupra ſūt ꝓpoſita q̄ dicū tur ẜm tropu: ⁊ ideo diſtinguat le ctor vbiqꝫ ꝓ quo eoruꝫ accipiatur voluntas. Quiqꝫ ergo ſupra poſita ſunt que dicunt̉ ẜm tropū dei volū tas. quia ſigna ſunt diuine voluntatꝭ que vna eſt īmutabilis.ſ. dei bn̄placitū. Ideo qꝫ diligenter diſtinguat lector vbi d̓ volū tate dei ſcriptura cōmemorat iuxta quem modū accipi oporteat.ſ. ꝓ bn̄placito dei. an̄ ꝓ aliquo ſignoꝝ eius Magna em̄ ē ac hibenda diſcretio in cognitione diuine vo luntatis. quia ⁊ beneplacitū dei eſt volun tas eius. ⁊ ſignū bn̄placiti eius dicit̉ volū tas eius. Sed bn̄placitū eius eternum eſt. ſignū vero beneplaciti nō. Et cōſonat reꝝ effectibus beneplacitum ip̄ius. et ipſi effe ctus reꝝ ab illo nō diſcordant. Fit em̄ om ne quod bn̄placito vult fieri. et om̄e quod nō vult fieri. nequaqͣꝫ fit. Nō ita aūt ē de ſi gnis. quia precepit deus multis ea q̄ non faciunt. ⁊ prohibet que nō cauent. ⁊ conſu lit que non implent. Iſta eſt diſtinctio. xlv. huiꝰ primi libri. in qua magiſter poſtꝙͣ egit de ſcientia dei ⁊ de eius potentia. incipit agere de eius voluntate Et cir ca hoc tria facit. Nam primo oſtendit quid ſit volun tas dei. Scd̓o quid poſſit. Tertio quot modis acci pitur. Primū facit a principio diſtinctionis vſqꝫ ibi. His itaqꝫ ſumme. Scd̓m ab inde vſqꝫ ibi. Hic nō eſt p̄termittendū. Tertium vſqꝫ ad finē diſtinctiōis. Et tm̄ in generali. In ſpeciali ſententia mgr̄i ſtat in tri bus ꝓpoſitionibus quarū prima ē hec. Quāuis vo luntas dei ſit idem ꝙ deus vel diuina eēntia. non tn̄ eſt illa que ſibi.i. voluntati ſubditur. Hanc ꝓbans magiſter ꝓponit ꝙ voluntas ſit idē ꝙ diuina eēntia realiter. ⁊ differens ab ipſa ſolū rōne ſicut ⁊ ſcientia ꝓpter quā diuerſitateꝫ aliqua attribuunt̉ voluntati dei que nō attribuunt̉ eēntie. vn̄ dicit̉. deꝰ vult oīa. nō tn̄ pōt dici. deus ē om̄ia nō obſtante idemptitate voluntatis ⁊ eēntie. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Nō ē querenda cauſa voluntatis diuine cum ipſa ſit cauſa omniū que ꝓducunt̉ in tꝑe. Hanc ꝓbans mgr̄ dicit ꝙ volūtatis dei cauſa querēda nō eſt. quia ſic ip̄a nō eſſet cauſa prima ⁊ haberet aliquid maiꝰ ſe. quod ē falſum. ſed ipſa eſt cauſa vniuerſalis omniū nō ſoluꝫ que fiunt ẜm cur ſum nature ſed etiā mirabiliter. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Quāuis volūtas dei bn̄ placiti in ſe ſit niſi tm̄ vna. tn̄ volūtas ſigni ꝑ quinqꝫ ſigna diſtinguit̉. Hanc magiſter ꝓbans dicit ꝙ volū tas dei multipliciter nominat̉. Aliqn̄ accipit̉ ꝓprie ẜm ꝙ eſt ipſa diuina eſſentia. Aliqn̄ vero accipit̉ ꝓ p̄cepto. ꝓ ꝓhibitione. conſilio. ꝑmiſſione ⁊ oꝑatiōe volūtatis diuine. que om̄ia dicunt̉ volūtates dei. iō quia ſunt ſigna voluntatis dei. nō aūt ſunt ita ſigna ꝙ deum velit hmōi om̄ia fieri. ſed quia ad modū vo luntatis ſe habēt. Et ſubdit ꝙ prima volūtas d̓r vo luntas bn̄placiti. Alie volūtates dicunt̉ voluntates ſigni. Et differūt in hoc. qꝛ volūtas bn̄placiti ē et̓na reliq̄ ꝟo ſunt temꝑales. Et volūtas beneplaciti ſem per implet̉. Alie ꝟo nō. Et tantuꝫ de ſententia huiꝰ diſtinctionis in ſpeciali. Illi ſententie qua dictū ē dei volū tatē nō poſſe caſſari q̄ ipſe ē. q̄dam vidētur obuiare. Icoritur que? ꝯI. xIVI ſtio. Dcm̄ ē em̄ ī ſuꝑioribꝰ ⁊ au A toritatibꝰ cōmunitū ꝙ volūtas dei q̄ ip̄e ē. vocat̉qꝫ bn̄placitū eiꝰ caſſari n̄ pōt. qꝛ illa volūt ate fec̄ q̄cūqꝫ voluit in ce lo ⁊ in terra. cui teſte apoſtolo nihi lreſiſtit Queritur ergo quō accipiēdū ſit qd̓ apl̓s de dn̄o ait. Qui vult o ēs homines ſaluos

DI fieri. Cū em̄ nō oēs ſalui fiant. ſed damnen tur videt̉ vtiqꝫ nō fieri quod deus vult fi eri. humana.ſ. voluntate impediente volū tatem dei. Dn̄s quoqꝫ in euangelio impiā ciuitatem compellās. Quotiēs inquit vo lui cōgregare filios tuos ſicut gallina con gregat pullos ſuos ſub alis ⁊ noluiſti Ita hec dicūt̉ tanqͣꝫ dei volūtas ſuꝑata ſit ho minū voluntate. ⁊ infirmiſſimis nolendoī pediētibus. non potuerit facere potentiſſi mus quod volebat. Vbi eſt ergo illa om̄i. potentia. qua in celo et in terra ẜm ꝓphe tam. om̄ia quecūqꝫ voluit fecit ⁊ quō volū tati eius ẜm apl̓m nihil reſiſtit. ſi colligere filios hieruſalē voluit ⁊ nō fecit. Hec enim p̄dictis plurimū obuiare vident̉. Solutio quō intelligēduꝫ ſit illud volui cōgregare ⁊ noluiſti. Sed audiamus ſo lutionē. ac primū quō accipiēdū ſit illd̓ qd̓ dn̄s ait: videamus. Nō em̄ ex eo ſenſu illd̓ Augꝰ īench̓. dictū ē. vt ait Augꝰ in ench̓. p̄dictā queſti onē ſoluēs. quaſi dn̄s voluerit cōgregare filios hieruſalē. ⁊ nō ſit factū qd̓ voluit. qꝛ ip̄a noluerit. ſed potiꝰ ip̄a quideꝫ filios ſu os ab ip̄o collegi voluit. qua tn̄ nolēte fili os eius collegit. ip̄e oēs quos voluit. qꝛ in celo ⁊ in terra nō quedā voluit ⁊ fecit. que dam vero voluit ⁊ nō fecit. ſꝫ omnia quecū qꝫ voluit fec̄. vt ſit ſenſus. Quotiēs volui congregare filios tuos ⁊ noluiſti.i. quotqͦt cōgregaui mea voluntate ſemꝑ efficaci. te nolēte feci. Ecce in euidēti poſitū eſt ꝙ illa dn̄i ꝟba ſuꝑioribus non repugnant. Quō intelligendū ſit illud. qͥ vult oēs hoīes ſaluos fieri. Nūc videre reſtat quō etiā premiſſa v̓ba apoſtoli p̄dictꝭ non cōtradicāt. qui de deo loquēs ait. vult om nes hoīes ſaluos fieri. Quoꝝ occaſiōe ver borum multi a ꝟitate deuiauerunt dicētes deum multa velle fieri que nō fiunt. Sꝫ nō eſt intelligendū ea ratione illud eſſe dictuꝫ quaſi deus vellet aliquos ſaluari ⁊ nō ſal uentur Quis em̄ tam impie deſipiat. vt di cat deū malas hominū voluntates qͣs vo luerit ⁊ qn̄ voluerit ⁊ vbi voluerit in bonū nō poſſe cōuertere. Nō eſt vtiqꝫ verū qd̓ ī psͣ. dicit̉. Quecūqꝫ voluit fecit. ſi aliqͣ vo luit ⁊ nō fecit. ⁊ qd̓ ē indignꝰ ideo nō fecit. XLVI quoniā ne fieret quod volebat oīpotēs. vo luntas hoīs impediuit. Id̓oqꝫ cū audimꝰ ⁊ in ſacris lr̄is legimus ꝙ velit oēs hoīes ſaluos fieri. nō tn̄ ideo debemꝰ oīpotentiſſi me dei volūtati aliquid derogare. ſed ita ī telligere qd̓ ſcriptū eſt. Uult oēs hoīes ſal velt deꝰ. q hs ſal. v uos fieri. tanqͣꝫ diceret̉ nullū hoīeꝫ fieri ſal f. uum niſi quē ſaluū fieri ip̄e voluerit. nō ꝙ nullꝰ ſit hoīm niſi quē ſaluū fieri velit. ſed ꝙ nullꝰ fiat ſaluꝰ. niſi quē velit ſaluari. ⁊ iō rogādus ē vt velit. quia neceſſe ē fieri ſi vo luerit. Nō eſt em̄ credēdus omnipotēs ali quid voluiſſe fieri qd̓ factū nō ſit. Sic etiā intelligit̉ illud. Illuminat oēm hoīem ve Quō intelli nientē in hunc mūdū. non quia nullus ho gitur illud Il luminat oēn minū eſt qui non illumīet̉. ſed qꝛ niſi ab ip hoīem veniē ſo nullus illuminat̉. Pōt ⁊ alio mō illud ī tem ⁊cͣ. telligi. dū tn̄ credere nō cogamur oīpoten tem aliquid fieri voluiſſe. factūqꝫ non eſſe. qui ſine vllis ambiguitatibus ſicut in celo ⁊ in terra: ſicut veritas cantat oīa quecūqꝫ voluit fecit. profecto facere nō voluit que cūqꝫ nō fecit. Ex his aꝑte oſtēdit̉ ꝙ deus ca volūtate que ip̄e ē nō vult aliqͥd fieri qd̓ nō fiat. neqꝫ non fieri qd̓ fiat. Utrum mala dei voluntate fiant an eo nolente. Ideoqꝫ cū conſtet omnia bona que fiunt eius fieri voluntate que fieri nollet nullatenus fierēt. recte que ri ſolet. Vtrū ⁊ mala oīa que fiunt.i. pecca Que ſuꝑ hoc ta dei fiant volūtate. an nolente eo fiāt? Sū a diuerſis di per hͦ diuerſi varia ſentientes ſibi ꝯͣdicere cunt̉. inueniunt̉. Alij em̄ dicūt ꝙ deus vult ma la eſſe vel fieri. nō tn̄ vult mala Alij vero ꝙ guui dicūt de nec vult mala eſſe nec fieri. in hͦ tn̄ conuent am velle ma unt ⁊ hi ⁊ illi. ꝙ vtiqꝫ fatent̉ deuꝫ mala nō la eē vel fieri velle. Vtriqꝫ ꝟo rationibꝰ et autoritatibꝰ alij nō. innitunt̉ ad muniēdā ſuam aſſertionem. Quare dicunt quidam deuꝫ velle mala eſſe vel fieri. Qui enim dicūt de um mala velle eſſe vel fieri. ſuam his mōis Prima ratio muniunt intentionē. Si enī inquiunt mala illorū qͥ dicūt nō eſſe vel non fieri vellet. nullo modo eēt ꝯeū velle ma vel fierēt. qꝛ ſi vult ea nō eē vel nō fieri. ⁊ n̄ la fieri. pōt id efficere ſcꝫ vt nō ſint vel nō fiant. vo luntati eiꝰ ⁊ potētie aliqͥd reſiſtit. ⁊ nō ē oī potēs. qꝛ nō p̄t oē qd̓ vult. ſꝫ īpotēs ē ſicu ti ⁊ nos ſumꝰ qͥ qd̓ volumꝰ qn̄qꝫ nō valemꝰ

LI. ſed quia omnipotēs eſt ⁊ in nullo impotēs certū eſt nō poſſe fieri mala vel eſſe. niſi eo volente. Quō em̄ inuito eo ⁊ nolēte poſſet ab aliquo malum fieri. cū ſcriptū ſit. volū Scd̓a ratio. tati eiꝰ quis reſiſtet. Supra etiā dixit Au guſtinꝰ. quia neceſſe eſt fieri ſi voluerit S Tectia ratio vult mala fieri aut nō fieri. Si vult nō fieri nō fiunt. fiunt aūt. vult ergo fieri. Item bo Augꝰ ī encl̓. num ē mala eſſe vel fieri. alioqͥn ſumme bo nus nō ꝑmitte̓t ea fieri. Un̄ Augꝰ in ench̓. Ꝙͣuis ea inquit que mala ſunt inqͣꝫtū ma Ia ſunt nō ſunt bona. tamē vt non ſoluꝫ bo na ſed etiā ſint ⁊ mala bonū eſt. Nā nſſi eēt hoc bonum. vt eſſent et mala. nullo modo eſſe ſinerēt̉ ab om̄ipotēti bono. cui procul dubio qͣꝫ facile eſt qd̓ vult facere. tam faci le eſt qd̓ nō vult eſſe nō ſinere. Hec niſi cre damus ꝑiclitat̉ noſtra cōfeſſio qua nos in patrē omīpotentē credere confitemur. Ec ce hic aꝑte habes ꝙ bonū eſt mala eſſe om nis aūt boni deus auctorē qui vult oē bo num eē quod eſt. Cum ergo bonū ſit mala fieri vel eſſe. gͦ ⁊ mala vult fieri vel eē. His atqꝫ alijs hmōi rōnibꝰ ⁊ autoritatibꝰ vtun tur qui dicūt deū velle mala eē vel fieri. Hic ponit rationes illorum qui di cunt dei voluntate non fieri mala vel non eſſe. Illivero qui dicūt dei volūtate mala nō fieri vel nō eſſe. indu ctionibꝰ p̄miſſis ita rn̄dent. dicētes deum Quare nō ſit nec velle mala fieri nec velle nō fieri vel no verū deuꝫ vel le fieri. ſꝫ tm̄ nō velle fieri. Si em̄ vellet ea fi le mala fieri. eri vel eſſe: faceret vtiqꝫ ea fieri vel eſſe. Et ita eēt auctor malorū. Nō ē aūt auctor ma Hic queritur lorū. vt ſanctoꝝ ꝓteſtant̉ auctoritates. nō an ſit verū de gͦ eius voluntate fiunt mala. Item ſi nol um velle non let mala fieri vel vellet nō fieri. ⁊ tn̄ fierent. fieri mala vel om̄ipotens nō eēt. cū eius volūtas huma nolle fieri. ne voluntatis effectu impediret̉. Iōqꝫ nō cōcedunt deū velle mala fieri. ne malorum auctor intelligat̉. nec concedunt eum velle mala nō fieri. vel nolle fieri. ne impotēs eē videat̉. ſed tm̄ dicūt eum nō velle mala fie Ꝙ verum ſit ri vt nō auctorſed ꝑmiſſor malorū mōſtre deū non velle tur. Un̄ ⁊ euāgeliſta vbi oſtēdit deum au ctorē eſſe omniū bonorū dicens. Omnia ꝑ mala fieri. ipſum facta ſunt. Cōſequenter malorū au Ꝙ nō deo vo ctorem eſſe negat di. Et ſine ipſo factū ē ni lentē vel nolē hil. i. pctm̄. Nō dixit ꝑ eum factū eſſe vl̓ eo te ſꝫ nō volen te fiāt mala. nolente ⁊ inuito. ſed tm̄ ſine eo.i. ſine eius volūtate. quia nō eiꝰ voluntate fit peccatū nō ergo deo volente vel nolēte. ſed non vo lente fiunt mala. Quia nō ſubeſt dei volun tati vt malum fiat vel non fiat. ſed vt fieri ſi nat. quia bonū eſt ſinere mala fieri. ⁊ vtiqꝫ volens ſinit nō volens mala. ſed volens ſi nere vt ipſa fiant. Quia nec mala ſūt bona vel ea fieri vel eſſe bonū eſt. Quō intelligendū ſit illud Augu ſtini mala fieri bonū eſt. Quod vero Augu ſtinꝰ ait: Mala fieri bonū eſt. nec ſinerent̉ mala ab om̄ipotēti bono fieri. niſi hͦ eēt bo num vt ea eſſent. ea rōne dictū eſſe aſſerūt. quia ex malis que fiunt deus bona elicit. nec ipſe ꝑmitteret ea fieri niſi de eis bn̄ ali quid faceret. Un̄ Augꝰ in eodeꝫ lib̓. ench̓. Auguſti. aꝑte indicans p̄dictorū ꝟborū talē eē intel Confirmat ū ligentiam ait. Deus om̄ipotēs cui rerū eſt lū ſenſuꝫ alia ſumma poteſtas cum ſūme bonus ſit. nul autoritate ci lo modo ſineret aliqͥd mali eē in oꝑibus ſu is niſi vſꝙ adeo eſſet om̄ipotēs ⁊ bonꝰ. vt bn̄faceret etiam de malo. Item in eodem. Melius iudicauit deus de malis bona fa cere qͣꝫ mala nulla ꝑmittere. Ex hoc itaqꝫ ſenſu dictū eſt ac verū bonū eſt mala fieri. quia ex malis que fiūt. bonis(qui ẜm pro poſitū vocati ſunt ſancti) accidit bonitas. id ē. vtil itas Talibꝰ em̄(vt ait apoſtolus) in bonū cooꝑant̉ om̄ia etiā mala. quia eis proſunt. que alijs facientibus obſunt. Un̄ etiam aliqn̄ in ſcriptura legit̉ malum appe lari bonuꝫ. vt Hieronymꝰ ſuꝑ Marcum. Malū inquit iude bonū fuit.ſ. nobis. nec ſi bonū eſt illi vel illi: inde ſequit̉ ꝙ ſimpli citer bonū ſit. ꝓprie enī ac ſimplicit̓ bonū ē qd̓ in ſe ⁊ facienti bonū eſt. Quadriꝑtita boni acceptio. h Eſt enī aliquid qd̓ in ſe bonū ē ⁊ cui fit. ſed nō ē bonū facienti. vt cū ſubuenit̉ pauꝑi. ẜ nō ꝓpter deum. ⁊ aliquid boni in ſe ⁊ faciēti. ẜ nō ei cui fit. vt cū veritas ꝓpter deū alicui nō obediēti p̄ dicat̉. ⁊ aliqͥd in ſe ⁊ facienti ⁊ ei cui ſit bo num. vt cū ꝟitas p̄dicat̉ ꝓpter deū credē ti. Un̄ apl̓us. Bonꝰ odor ſumus deo. alijs odor vite. alijs odor mortis. Eſt aūt aliud qd̓ nec in ſe bonū eſt. ⁊ faciēti nocet ⁊ dam nat niſi peniteat vt malū. valet tamē ad ali quid. Vt em̄ ait Augꝰ in ench̓. A ſumme ⁊ eqͣlit̓ ⁊ īmutabiliter bona trinitate creata

DI ſunt om̄ia. nec ſumme. nec equalit̓. nec mu tabiliter bona. ſed tn̄ bona etiā ſingula Si mul ꝟo vniuerſa valde bona. Quia ex om nibus ꝯſiſtit vniuerſitatꝭ admirabilis pul chritudo. In qͣ etiā illd̓ qd̓ malum dicitur bn̄ ordinatum ⁊ loco ſuo poſitum: eminen tius cōmendat bona. vt magis placeant et laudabiliora ſint dum comꝑant̉ malis. Ꝙ mala vniuerſitati valēt ⁊ faciē tibus ſua ꝓpria vel patientibꝰ alie na ꝓſint electis tātū. Hinc patꝫ ꝙ ex ma lis que fiunt aliqd̓ ꝓuenit bonū dum bona magis placēt. ⁊ laudabiliora exiſtunt. Ip ſis etiā facientibꝰ ex malis que faciunt. in terdū bona ꝓueniunt ſi ẜm ꝓpoſitū voca Auguſti. ti ſunt ſancti. Talibꝰ em̄ vt ait Augꝰ in lib̓ de correctiōe ⁊ gratia. vſqꝫ adeo deꝰ om̄ia cooꝑat̉ in bonū. vt ſi qui horuꝫ deuiant et exorbitāt: etiā hocip̄m eis faciat ꝓficere in bonū: quia humiliores redeunt atqꝫ docti ores. vt Petrus. Illa etiā mala que ab ini quis fideles pie perferunt. vt ait Augꝰ in lib̓. de trini. ipſis vtiqꝫ ꝓſunt. vel ad deler da peccata. vel ad exercendā ꝓbandamqꝫ iuſticiā. vel ad demonſtrandā huiꝰ vitemi ſeriā Ideoqꝫ ⁊ Iob dei manū ⁊ apl̓s ſatha ne ſtimulū ſenſit. ⁊ vterqꝫ bn̄ ꝓfecit. qꝛ ma ſum bene portauit. Ex predictis concludit oſtendens eſſe bonum fieri mala multis mo dis. Si quis igitur dili genter attendat que ſcripta ſunt. facile ē ei ꝑciꝑe ex malis bona ꝓuenire. ⁊ ex ea rōne dictū eſſe ꝙ bonū eſt mala fieri vel eē. nō qꝛ malū ſit bonū. vel quia bonū ſit malū fieri Nō eſt em̄ bonū malum fieri ab aliquo. qꝛ nō eſt bonū vt aliquis faciat malū. Si em̄ hoc eſſet bonū. ꝓfecto huiꝰ deus auctor eſ fet. qui eſt auctor omīs boni. Ꝙ ſi huiꝰ de auctor eſt. eo gͦ auctore hō agit mala. ⁊ ita eo auctore homo fit deterior Et ſi eo aucto re homo ſit deterior. tunc eo volēte homo ſit deterior. Idem ē em̄ dicere aliquid fieri deo auctore: qd̓ deo volente. Deo aūt au ctore nō ſit homo deterior. gͦ nō deo volen te. vt Augꝰ in lib̓. lxxxiij. q̄ſtio. aꝑte aſtru it a minore dicēs ita. Nullo ſapiente homi ne aucͣtore fit hō deterior. Tāta em̄ eſt iſta XLVI culpa que in ſapientē hoīem cadere nequit Eſt aūt deus om̄i hoīe ſapiēte preſtantior Multominus ergo deo auctore fit hō de terior Multo em̄ ē p̄ſtantior dei volūtas qͣꝫ hoīs ſapiētis. Illo aūt auctore cū dicit̉ illo volente dicit̉. ergo eſt vitiū volūtatis humane quo ē hō deterior: quod vitium ſi lōge abeſt a dei voluntate vt ratio docet. a quo ſit querēdū eſt: Ecce aꝑte dicit Augꝰ deo auctore vel volēte hoīem nō fieri dete riorem. ſed vitio voluntatis ſue. Nō ē ergo deo auctore ꝙ malum fit ab aliqͦ. ⁊ ita deo volente mala non fiunt. Ꝙ in deo nō eſt cauſa vt ſit homo deterior. Deinde idē Augu ſtinus querēs quid ſit cauſa vt hō ſit dete rior. in deo nō eſſe aſſerit in eodē lib̓. ſic di cens. Vt ſit hō deterior. aut in ipſo ē. aut ī alio. aut in nihilo. Si in nihilo: nulla cā ē. Si in alio: aut in deo. aut in alio qͦlibet ho mine. aut in eo qui neqꝫ deꝰ neqꝫ homo ſit. Sꝫ nō ī deo? Bonoꝝ em̄ deꝰ tm̄ cauſa eſt. ergo aut in homine ē. aut in eo qd̓ neqꝫ deꝰ neqꝫ hō. aut in nihilo. Et ex his aꝑte oſtē dit̉ ꝙ nō eſt bonū vt ſit homo deterior. qͥa nō eſt deus eiꝰ rei cauſa qui tm̄ cauſa bono rū ē. Et ſi nō ē bonuꝫ vt homo fiat deterior nō ē ergo bonū vt ab eo fiat malū. nō ergo vult deus vt ab eo fiat malū. Aliter probat ꝙ deo auctore nō fi unt mala. Itē aliter etiā oſte dit̉ ꝙ deo auctore.i. volēte non fiunt mala quia ip̄e nō ē cauſatendēdi ad nō eē. Ten dere em̄ ad nō eſſe malū eſt. Ip̄e autem au ctor mali nō eſt. Tendit ꝟo ad nō eſſe qui oꝑat̉ malū. nō gͦ deo auctore eſt ꝙ aliquis oꝑat̉ malū. Nō ē gͦ bonū ꝙ aliqͥs oꝑat̉ ma lū. qꝛ tm̄ boni deꝰ auctor ē. Hoc aūt Aug in eodē li. aꝑte explicat ita dicēs. Qui oīm q̄ ſunt auctor eſt. ⁊ ad cuiꝰ bonitatē id ꝑti net vt ſi oē qd̓ eſt. boni tm̄mō cā eſt. Quo circa mali auctor nō eſt. ⁊ ideo ipſe ſummū bonum eſt. a quo in nullo deficere bonuꝫ ē ⁊ malū ē deficere. Nō eſt gͦ cauſa deficiēdi id ē. tēdēdi ad nō eē qͥ vt ita dicā eēndi cā ē qꝛ oīm q̄ ſūt auctorē. q̄ inqͣꝫtū ſūt. bona ſūt Ecce aꝑte habes ꝙ defice̓ a deo qͥ ſūmū eſt bonū. malū ē. Mala gͦ facere malū ē. nō gͦ

LI. deo auctore vel volēte mala fiunt Obiectio quorundaꝫ ſophiſtica qͣ probare nitunt̉ ex deo eſſe ꝙ ma la fiant. Ia ſurriciēter oſte ſum eſt. ꝙ deo auctore nō fiunt mala. Qui dam tn̄ ſophiſtice incedētes. ⁊ id̓o deo odi biles ꝓbare conant̉ ex deo auctore eſſe ꝙ mala fiūt hͦ mō. Ꝙ mala fiunt verū ē. ome aūt verū qd̓ ē. a ꝟitate ē q̄ deꝰ ē. A deo gͦ ē ꝙ mala fiūt. Ꝙ aūt om̄e verū a deo ſit ꝯfir mant autoritate Augꝭ. in li. lxxxiij. queſti onū ita dicētis. Om̄e veꝝ a ꝟitate verum ē. Eſt aūt ꝟitas deꝰ. Deū gͦ habet auctorē om̄e veꝝ. Eſt aūt voꝝ ꝙ mala fiūt vel ſunt Deo gͦ auctore ē ꝙ ſunt vel fiunt mala. Reſponſio vbi cōcedit oē verū eē a deo. ⁊ ſophiſma aꝑit. Q uib facile eſt no bis rn̄dere. ſꝫ indignū rn̄ſione videt̉ qd̓ di cunt. Om̄e nāqꝫ veꝝ a deo ē. vt ait Aug cui conſonat Amb̓. qͥ tractans illud ꝟbum apl̓i Nemo pōt dicere dn̄s ieſus. niſi in ſpi rituſācto. dic̄. Ꝙ om̄e veꝝ a qͦcūqꝫ d̓r a ſpi rituſācto ē. Cū itaqꝫ verū ſit ꝙ mala fiūt. h̓ veꝝ qd̓ dicit̉ illa locutiōe.ſ. mala fiūt. a d̓o Per ſil̓e oſtē. ē̓. ſꝫ nō inde ſequit̉ ꝙ a deo ſit vt mala fiant dit illd̓ eē fal. Si em̄ hͦ diceret̉. auctor malorū deꝰ eſſe in telligeret̉. qd̓ ex ſil̓i manifeſte falſum oſten 5 deret̉. Deꝰ ꝓhibet furtuꝫ fieri. ſꝫ furtū fieri verū eſt. gͦ ꝓhibet verū. non ſequit̉. Parteꝫ queſtionis approbat illo rum. qui dicunt deū non velle ma la fieri. Hec igit̉ et alia hu iuſmodi inaniā relinquētes. p̄miſſe queſti onis ꝑti ſaniori fauētes q̄ ſcōꝝ teſtimonijs pleniꝰ approbat̉. dicamꝰ deū non velle ma la fieri nec tn̄ velle non fieri. neqꝫ nolle fieri. Om̄e gͦ qd̓ vult fieri. fit. ⁊ oē qd̓ vult nō fie ri. nō fit. Fiāt aūt multa q̄ non vult fieri. vt omnia mala. Iſta ē diſtinctio. xlvj. huiꝰ primi libri. in qua poſtꝙͣ oſtenſum eſt quid tenenduꝫ ſit de voluntate dei ẜm ſe Conſequēter oſtendit mgr̄ quid tenendum ſit de volūtate ꝙͣtū ad ipſum effectum Et tria facit. Nā pͥmo oſtēdit effectū diuine voluntatis reſpectu bonorū. Scd̓o facit idem reſpectu malorū. Tertio ſubdit determinationē quarundā autoritatū Primū facit a principio huius diſtinctionis vſqꝫ ibi. Iōqꝫ cū ꝯſtet. Scd̓ꝫ vſqꝫ ibi. Ꝙ ꝟo Augꝰ. Tertiuꝫ ꝟo ab inde vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et tm̄ in ge nerali. In ſpeciali ſententia mgr̄i ſtat in tribꝰ ꝓpoſi tionibꝰ quaꝝ prima eſt hec. Beneplacitū diuine volū tatis in om̄ibus implet̉. Hanc mgr̄ inueſtigans q̄rit Utrū deus aliquid voluerit quod factum nō fuerit. Et arguit ꝙ ſic. quia voluit imo vult omnes homīes ſaluos fieri hoc tn̄ factū non ē nec fit. Sil̓r voluit fili os iſrl̓ cōgregare. qd̓ etiam nō eſt factū. ergo nō oīa que deꝰ voluit ſunt facta. Et rn̄det mgr̄ ꝙ hmōi du plici obiectione nō obſtante volūtas dei ſꝑ impletur Et obiecta ſic habēt intelligi ꝙ quicūqꝫ hoīes ſaluā tur vel qui de filijs iſrael congregantur. ſola dei vo luntate ſaluantur ⁊ congregantur. ſicut etiā Ioh̓. j. dicit̉. Illuminat oēm hoīem venientem in hūc mun dum. Hoc non habet intelligi ꝙ om̄es ab ip̄o illumi nant̉ qui in hunc munduꝫ venerint. ſed ꝙ nullus ve niens in hunc mundū illuminat̉ niſi ab ip̄o. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Deꝰ neqꝫ vult neqꝫ non vult ꝙ ma. lū culpe oriat̉. Hāc ꝓbans mgr̄ querit. Utꝝ mala fi ant deo volente. Circa cuiꝰ queſtionis materiaꝫ due ſunt opiniones quarū prima eſt. ꝙ deus vult maluꝫ nō fieri. Scd̓a eſt ꝙ deꝰ vult mala fieri ⁊ hi inducūt rōnes ꝓ ſua opinionē. quarū prima eſt. Potentie oī potentis reſiſti non p̄t. ſed ſi deus nollet mala fieri. cū tn̄ fiunt. eius potentie poſſet reſiſti. ſed hoc eſſet ī cōueniens. quia iam nō eēt omnipotēs. ergo incōue niēs eſt deū ponere velle mala nō fieri. ergo deꝰ vult mala eſſe vel fieri. Scd̓a ratio talis eſt. Deꝰ aut vult mala fieri aut nō vult fieri. ſꝫ non vult ea nō fieri. er go vult ea fieri. Minor patet ꝑ hoc. quia ſi vellet nō fieri nunꝙͣ fierent: cum voluntati eiꝰ nihil poſſet reſi ſtere. Tertia ratio eſt. Deus vult omne bonū. ſꝫ bo num ē mala fieri. niſi enī eſſet bonum mala fieri nūqͣ ꝑmitterēt̉ a deo fieri. ergo deus vult mala fieri. Ad has rōnes reſpondēs mgr̄ ad duas. pͥmo qꝛ non eſt ꝯcedēdum: ꝙ deus velit mala fieri. quia ſic eſſet ini quus. nec ꝙ vult nō fieri mala que ē ſcd̓a opinio. qꝛ ſic mala nūꝙͣ fierent Sed eſt dicendū ꝙ nō vult ea fi eri. ⁊ ꝙ arguit̉ tertio ꝙ mala fieri eſt bonum. dicen dum eſt ꝙ non eſt bonum ſimplicit̓. ſed eſt bonū inqͣ tum ex malis poſſunt elici bona. vbi etiā incidētalit̓ dicit ꝙ aliquid eſt bonum in ſe et facienti ⁊ ei cui fit. vt p̄dicare fidelibus ꝓpter deum. Aliquid eſt bonū in ſe ⁊ faciēti. vt dare elemoſynam pauꝑi. ſed nō ꝓ pter deum. Aliquid ꝟo in ſe eſt malum ⁊ faciēti ſed ex eo accidētaliter ꝓueniunt aliqua bona vt mala q̄ fiūt ad pulchritudinem vniuerſi. Probat poſtea ma giſter opinionem.ſ. ꝙ deus non vult mala fieri. qꝛ ſi deo volente fierēt mala. igit̉ fierent deo auctore. ⁊ ꝑ ꝯn̄s deꝰ eēt auctor illiꝰ qd̓ fieret deterior qd̓ nō ē dice dū. vt ꝓbat auctoritate b. Aug. Poſtea arguit ẜm quoſdā. Omne verū eſt a deo. ſed mala fieri eſt veꝝ ergo ip̄a factio mali eſt a deo. Et rn̄det ꝙ ꝟitas que eſt in hoc dicto eſt a deo ſed ex hoc non ſequit̉ ꝙ ip̄a res dicta.ſ. malū ſit a deo. Tertia propoſitio eſt. Nullum malum fit quod a deo fieri nō ꝑmittit̉. patet quia quicquid fit deus ꝑmittit fieri Et tm̄ ī ſpeciali. Ꝙ volūtas dei ſemꝑ implet̉ d̓ ho mine quocūqꝫ ſe vertat. v¶ Olutas quipꝰ ꝯ xx Ape dei ſꝑ efficax eſt vt fiat ōē qd̓ velit. ⁊ nihil fiat qd̓ nolit. que d̓ hoīe ſꝑ implet̉ qͦcūqꝫ ſe ꝟtat Nihil em̄(vt ait Augꝰ) in libero arbitrio ꝯſtitutū ſuꝑat

LL5 volūtatē dei. ⁊ ſi faciat ꝯͣ eiꝰ volūtatē. tn̄⁊ eiꝰ volūtatē que ip̄e ē nihil putādū ē ita fie ri. tāqͣꝫ velit fieri ⁊ nō fiat. vl̓ nolit fieri ⁊ fi at. Illa enī volūtas(vt ait Augꝰ in ench̓. ſꝑ īplet̉. aut de nob̓. aut a nob̓. De nob̓ im plet̉. ſꝫ tn̄ nō īplemꝰ eā qn̄ peccamꝰ A nob̓ īplet̉ qn̄ bonū facīꝰ iō eī facīꝰ qꝛ ſcimꝰ place̓ deo. Ita ⁊ de hoīe ſꝑ deꝰ īplet ſuā volūta tem. qꝛ nihil facit hō de qͦ deꝰ nō oꝑat̉ qd̓ vult. Nō em̄ vult deꝰ vt peccet hō qͥlibet. Si aūt peccauerit: penitēti vult ꝑce̓ vt vi uat. in pctīs ꝟo ꝑſeuerantē punire vt iuſti cie potētiā cōtumax nō euadat. Sicut ali os ab et̓no p̄parauit ad penā. ita alios pre parauit ad gl̓iam. ⁊ hͨ ſunt magna oꝑa dn̄i exquiſita in oēs volūtates eiꝰ. Et tā ſapiē ter exquiſita vt cū angelica ⁊ humana cre atura peccaſſet. id eſt. nō qd̓ ille. ſed qd̓ vo luit ip̄a feciſſet. etiā ꝑ eandē creature volū tatē qͣ factū ē qd̓ creator non voluit. replet ip̄e qd̓ voluit. bn̄ vtēs etiā malis tanqͣꝫ ſū me bonꝰ. ad eorū damnationē qͦs iuſte pre deſtinauit ad penā. ⁊ ad eorū ſalutē qͦs be nigne p̄deſtinauit ad gr̄aꝫ. Ꝙͣtū em̄ ad ip ſos attinet ꝙ deus noluit fecerūt. qͣꝫtuꝫ ꝟo ad oīpotentiā dei nullo mō id face̓ voluer̄t hoc qͥppe ip̄o. ꝙ ꝯͣ eiꝰ volūtatē fecerūt: de ip̄is facta eſt volūtas eiꝰ. Preterea nanqꝫ magna dn̄i ſunt oꝑa exqͥſita in oēs volūta tes eiꝰ: vt miro ⁊ ineffabili mō nō fiat p̄te eiꝰ volūtatē. qd̓ etiā fit ꝯͣ eiꝰ volūtatē. qꝛ n̄ fieret. ſi nō ſineret. nec vtiqꝫ nolēs ſinit. ſec volēs. nec ſineret bonꝰ fieri male. niſi oīpo tens ⁊ de malo poſſet facere bonū bn̄. His verbis euidēter monſtrat̉ ꝙ voluntas dei eterna ſꝑ implet̉ de hoīe. etiā ſi faciat hō ꝯ Inquirit ſen dei voluntatē. Sed attendendū ē diligent̓ ſus predicto? quō in ſuꝑioribꝰ dicit̉ fieri aliqͥd cōtra dei rum ꝟboruꝫ. volūtatē. qd̓ tn̄ nō ſit p̄ter eā. ⁊ qͣlit̓ ītelligē dū ſit illd̓. qͣꝫtū ad ſe fecerūt. qd̓ deꝰ noluit. qͣꝫtū ꝟo ad oīpotētiā dei nll̓o mō id facere valuerūt. Uidēt̉ em̄ iſta ſuꝑioribꝰ obuia re. vbi dictū ē volūtati eiꝰ nihil reſiſtere. Hic aperit diuerſis mōis ſupra ac cipi dei voluntatem. Uerū vt ſupra di ximus voluntas dei diu̓ſis modis accipit̉ q̄ diu̓ſitas in p̄dictꝭ ꝟbis ſi diligent̓ notet̉. nihil ibi ꝯͣdictiōis reꝑit̉ Ubi em̄ dicit non fieri p̄ter eiꝰ volūtatē etiā qd̓ fit ꝯͣ eiꝰ volun tatē diſſil̓iter accepit volūtatē. ⁊ nō ipſam volūtatē. q̄ deꝰ ē ⁊ ſempit̓na ē. ſꝫ eiꝰ ſigͣ p̄di XLVII ctis ꝟbis ītelligi voluit.i. ꝓhibitionē ſiue p̄ceptionē ⁊ ꝑmiſſionē Multa em̄ fiunt ꝯͣ dei p̄ceptū vel ꝓhibitionē q̄ tn̄ nō fiūt p̄ter ciꝰ ꝑmiſſionē. Ip̄iꝰ nāqꝫ ꝑmiſſiōe oīa fiunt mala. q̄ tn̄ p̄ter eiꝰ volūtatē ſempit̓naꝫ fiūt. Sicut Augꝰ. dicit ſuꝑ illū locū psͣ. vt non loquat̉ os meū oꝑa hoīm. Oꝑa em̄ hoīuꝫ dicit ea q̄ mala ſunt. que p̄ter dei volūtatē Ęx quo ſen fiunt. que ipſe eſt. ſed nō p̄ter eiꝰ ꝑmiſſionē ſu q̄dam dicū q̄ ip̄e nō ē. Appellat̉ tn̄ ip̄a dei volūtas. qꝛ tur fieri circa deꝰ volēs ſinit mala fieri. Fiunt ⁊ ꝯͣ eiꝰ pre dei voluntatē q̄ tn̄ non fiunt ceptionē vel ꝓhibitionē. ſed nō ꝯͣ eiꝰ volū p̄ter eius vo tatē que ip̄e ē. niſi dicant̉ ꝯͣ eā fieri: qꝛ p̄ter luntatem. Et eā fiunt. Cōtra eā qͥppe nihil ita fit. vt velit ex quo ſcnſu verū ſit nihil fieri qd̓ non fiat. vel nolit fieri ⁊ fiat. qd̓ eui fieri cōtra ei dēter ibi Augꝰ notauit. vbi ait. Ꝙͣtuꝫ ad vol ip̄os attinet qd̓ deus noluit fecerūt. qͣꝫtuꝫ ꝟo ad oīpotētiā dei. nullo mō id facere va luerūt. Ac ſi diceret. fecerūt ꝯͣ dei p̄ceptuꝫ qd̓ appellat̉ volūtas. ſꝫ nō fecerūt ꝯͣ dei vo luntatē oīpotentē. qꝛ hͦ nō valuerunt. illd̓ valuerūt. ⁊ ita ꝑ hͦ ꝙ fecerūt ꝯͣ dei volūta tātē.i. p̄ceptū de ipſis facta ē voluntas ei id ē. impleta ē volūtas eiꝰ ſempiterna qua eos dānari volebat. Un̄ Gregꝰ ſuꝑ Gen̄. Grego. Multi voluntatē dei ꝑagūt vn̄ mutare cō tendūt. ⁊ cōſilio eius reſiſtētes obſequunt̉ qꝛ hͦ eiꝰ diſpoſitioni militat. qd̓ ꝑ humanū ſtudiū reſultat. Hic aꝑte on̄dit̉ qꝛ dū mali cōſilio ac p̄cepto dei reſiſtūt qd̓ voluntas dei appellat̉. ea faciūt vn̄ volūtas eiꝰ q̄ ip̄e ē implet̉. que diſpoſitio vel bn̄placitū vo cat̉. Nā vt ait Augꝰ in ench̓. quante libet ſint volūtates angeloꝝ ⁊ hoīm. bonorum vel malorū. vel illd̓ qd̓ deꝰ vel alid̓ volētiū qͣꝫ deꝰ. oīpotētꝭ volūtas ſꝑ inuicta ē. q̄ ma la eē nunqͣꝫ pōt. etiā dū mala irrogat: iuſta eſt. ⁊ ꝓfecto q̄ iuſta ē: mala non ē. Deus gͦ om̄ipotēs ſiue ꝑ miſcd̓iaꝫ cuius vult miſe reat̉. ſiue ꝑ iudiciū quē vult obdurat. nec inique aliqͥd facit. nec niſi volēs qͥcqͣꝫ facit ⁊ oīa quecūqꝫ vult facit. Summatim perſtringit ſententiā predictorum addens quare deꝰ ꝑ cepit om̄ibus bona facere et mala vitare. cum non velit hoc ab om nibus impleri. Ex predictiſ liquet ꝙ voluntas dei que ip̄e ē ſꝑ inuicta eſt nec in aliquo caſſat̉. ſed ꝑ oīa implet̉ Cōſiliuꝫ vero eiꝰ ⁊ p̄ceptio ſiue ꝓhibitio non ab oī bus implent̉ quibus ꝓpoſita ⁊ data ſunt. Neqꝫ id̓o precepit om̄ibꝰ bona. vel prohi

LI. buit mala. vel cōſuluit optima ꝙ vellet ab oībꝰ bona q̄ p̄cepit fieri. vl̓ mala q̄ ꝓhibuit vitari. Si em̄ vellet: vtiqꝫ ⁊ fierēt. qꝛ in nul lo pōt ab hoīe ſuꝑari vel īpediri eiꝰ volun tas. ſꝫ vt iuſticiā ſuā hoībꝰ on̄deret. ⁊ mali eēt inexcuſabiles. Deniqꝫ vt boni ex obe dientia gl̓iam. mali ex inobediētia penā ſor tirent̉. ſic̄ vtriſqꝫ ab et̓no p̄parauit. Ea gͦ oībꝰ p̄cepit. vel ꝓhibuit a qͥbuſdā voluit fi eri vel vitari. ẜ nō ab oībꝰ. ⁊ q̄daꝫ ꝑſonalit̓ p̄cepit ⁊ in veteri ⁊ in noua lege. q̄ ab eis qͥ bus p̄cepit fieri noluit. vt abrae de īmolati one filij. ⁊ in euāgelio qͥbuſdā curatꝭ qͥbꝰ p̄ cepit ne cui dicerent. Iſta eſt diſtinctio. xlvij. huiꝰ pri mi libri. in qua magiſter poſtꝙͣ egit de quibuſdam q̄ diuine voluntatis effectū vident̉ impedire. Agit de diuine voluntatis efficaci adimpletione Et tria facit Nā pͥmo oſtēdit ꝙ voluntas dei ſemꝑ implet̉. Scd̓o ſubdit ꝙ etiam impletur quo ad eos a quibꝰ ꝑuerſe impugnat̉. Tertio concludit quō deus diuerſimode ẜm eam p̄cipit. Primum facit a pͥncipio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Multa enim ſunt contra eius p̄ceptionem. Scd̓m ab inde vſqꝫ ibi. Ex predictis liquet. Tertiuꝫ ꝟo ab inde vſqꝫ ad finē diſtinctionis. Et tm̄ de ſentē tia in generali. In ſpāli ſen. ma. ſtat in tri. ꝓpo. qͣrū pͥma ē hec. Diuina volūtas efficaciter in oībꝰ ſꝑ ꝯſū mat̉. Hāc mgr̄ ꝓbans ꝓponit pͥmo ꝙ voluntas dei ſꝑ ē efficax ⁊ nihil ē ꝯtra eā. multa tn̄ fiunt p̄ter eam Et oſtendit ꝙ volūtas dei ſꝑ implet̉ aut de creatura aut a creatura A creatura implet̉ qn̄ creatura bene facit. De creatura aūt qn̄ deus ordinat de mala faci ente vt vult. Poſtea mgr̄ mouet dubitationē quādā quō poſſit aliquid fieri p̄ter dei voluntatē. qd̓ Aug videt̉ dicere. cn̄ tn̄ eius volūtati nihil reſiſtat. Item quō illud qd̓ ē cōtra volūtatē dei nō ē p̄ter eā. Et re ſpondet mgr̄ dicēs ꝙ hoc apparet diſtinguēdo volū tatē. Nā volūtas dei aliqn̄ noīat ip̄am diuinā eēntiā p̄cepta vel ꝓhibitionis diuine volūtatis. Aliquādo etiā ꝑmiſſionē. Cōtra ip̄aꝫ diuinā volūtatē q̄ eſt me ipſa diuina eſſentia nihil ſit. Contra precepta ⁊ ꝓhi bitionis q̄ ſunt ſigna voluntatis dei bene pōt aliqͥ fieri vt mala. ⁊ tamē nihil fieri p̄t p̄ter eiꝰ ꝑmiſſionē Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec Diuina voluntas efficacit̓ im plet̉ ⁊ ꝯſūmat̉ quo ad eos a quibꝰ ꝑuerſe impugna tur. Hanc ꝓbat mgr̄ autoritatibus ſanctorū que v dent̉ dicere ꝙ mali volūtati diuine reſiſtentes ei ob ſequunt̉. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Nō omnia que deus p̄cepit vel ꝓhibuit ita fieri voluit. Hoc patꝫ ex eo ꝙ deꝰ aliquādo ex aliqͣ rōne aliqͣ fieri non voluit. ſed ad modum volentis habuit. vt ptꝫ de īmolatiōe Iſaac ⁊ hmōi. Et tm̄ in ſpeciali. Ꝙ aliqn̄ hō bona voluntate aliud vult qͣꝫ deꝰ. ⁊ aliqn̄ mala id quod deꝰ bona voluntate vult. III A Lienduꝫ quo A qꝫ ē ꝙ aliqn̄ mala ē volūtas ho minis idē volētꝭ qd̓ deꝰ vult fieri ⁊ aliqn̄ bona ē volūtas hoīs alid̓ volētꝭ qͣꝫ OO deꝰ. Vt em̄ bona ſit hoīs volūtas oportet attēdere qͥd ꝯgruit ei velle ⁊ qͦ fine Tm̄ em̄ ītereſt int̓ volūtatē dei ⁊ volūtatē hoīs vt ī qͥbuſdā alid̓ ꝯgruat deo velle alid̓ hoī Un̄ Augꝰ īench̓. Aliqn̄ bona volūtate homo Auguſti. vult aliqͥd qd̓ deꝰ nō vult. bona multo am Ꝙ ẜm duo cō plius multoqꝫ certiꝰ volūtate. Nā illiꝰ ma ſiderat̉ bona voluntas ho la volūtas eē nūqͣꝫ p̄t. Tāqͣꝫ ſi bonꝰ filiꝰ pa minis. trē velit viuere quē deꝰ bōa volūtate vult mori. Et rurſus fieri pōt vt hͦ velit hō vo luntate mala. qd̓ deꝰ vult bona. velut ſi ma lus filiꝰ velit mori pr̄em. velit etiaꝫ hͦ deus Nēpe ille vult qd̓ nō vult deꝰ. iſte vero id vult qd̓ vult ⁊ deꝰ. ⁊ tn̄ bone dei voluntati pietas illius potiꝰ ꝯſonat. qͣꝫuis aliud vo lentis qͣꝫ huiꝰ idē volētis. īpietas. Multū em̄ int̓eſt qͥd velle hoī. qͥd deo congruat. et ad quē finē ſuā qͥſqꝫ referat voluntatem vt approbet̉ vel improbet̉. Pōt em̄ velle bo num qd̓ nō cōgruat ei velle. ⁊ pōt velle ho num qd̓ ꝯgruit. ẜꝫ nō refert ad finē rectū. et ideo non eſt bona volūtas. Ꝙ bona dei voluntas mala hoīm volūtate implet̉ vt in paſſiōe xp̄i cōtigit vbi quoddā factum eſt qd̓ deus bona ⁊ iudei mala volūtate voluerūt. voluerūt tn̄ ⁊ aliqͥd qd̓ deus nō voluit. Illud quoqꝫ nō ē ptermittendū ꝙ aliqn̄ dei volūtas bona ꝑ malā hoīs volūtatē implet̉. vt ī crucifixōe xp̄i factū ē quē deꝰ bona volūtate mori vo luit. Iudei ꝟo īpia volūtate eū crucifixer̄t Et volebāt iudei mala volūtate qͦddā qd̓ deꝰ voluit bona. volebat.ſ. vt xp̄s pateret̉ moreret̉. ſꝫ volebant ⁊ aliqͥd alid̓ qd̓ deꝰ no lebat.ſ. occide̓ xp̄m quod fuit mala actio ⁊ pctm̄ Actū qͥppe iudeoꝝ nō voluit deꝰ. paſ ſionē ꝟo xp̄i voluſt. ſic̄ ⁊ in ip̄o psͣ. xp̄s ad pr̄eꝫ ait. Tu cognouiſti ſeſſionē meā.i. vo luiſti. ⁊ approbaſti paſſionē meā. tibi enim placuit. Voluit itaqꝫ tota trinitas vt xp̄s pateret̉. nec tn̄ voluit vt iudei occiderent. qꝛ voluit penā xp̄i. ẜ nō voluit culpā iude orū nec tn̄ noluit. ſi eū noluiſſet. nec fuiſſet. Oppoſitio. ed ad hoc oppo nit̉ ſic. Si voluit deꝰ vt xp̄s pate̓t̉ Voluit vtiqꝫ vt pateret̉ a iudeis vl̓ nō. Si voluit vt nō pateret̉ a iudeis. cū paſſus ſit factū ē itaqꝫ qd̓ voluit deꝰ nō fieri. Si āt voluit eū pati a iudeis gͦ voluit eū occidi a iud̓is. vo luit itaqꝫ vt iudei occiderēt eū Ad qd̓ rn̄ Reſpōſio. dētes dicimꝰ ſimpliciter concedendū eē ꝙ deꝰ voluit chriſtū pati. mori. qꝛ eiꝰ paſſio bonum fuit ⁊ cā noſtre falutis. Cum auteꝫ

DI. dicit̉ volebat eū pati vel occidi a iudeis. h̓ diſtinguēduꝫ eſt. Si enī intelligit̉ ſic. vole bat eum ſuſtinere paſſionē ſiue crucifixio nē a iudeis illatā. verꝰ ē ſenſus. Si ꝟo ītel ligit̉ ſic. volebat vt iudei occiderēt eū: fal ſum eſt. Nō em̄ volebat deus actionē iude orū que mala erat. ſꝫ volebat paſſioneꝫ bo nam. ⁊ hec volūtas ꝑ malas iudeorū volū Augꝰ ī ench̓. tātes impleta ē. Un̄ Augꝰ in ench̓. Deus quaſdaꝫ volūtates ſuas vtiqꝫ bonas īplet ꝑ malorū hoīm volūtates malas. ſic̄ ꝑ ma liuolos iudeos bona volūtate patris chri ſtus ꝓ nobis occiſus ē. Qd̓ tm̄ bonuꝫ fuit vt apl̓s petrꝰ qn̄ id fieri nolebat. ſathanas ab ipſo qui occiſus eſt diceret̉. Ecce mani feſte habes magnū bonū fuiſſe ꝙ chriſtus occiſus ē. ⁊ hoc bonū. qꝛ petrꝰ nolebat. iō redargutus eſt. Utꝝ placuerit viris bonis ꝙ chri ſtus pateret̉ ⁊ morerētur. placuit quidem intuitu noſtre redemptio nis. ſed nō ip̄ius cruciatꝰ. Ex quo ſoluit̉ que ſtio qͣ q̄ri ſolet. vtrū viris ſanctꝭ placere de buerit ꝙ xp̄s pateretur vel occideret̉? De buit em̄ eis placere intuitu nr̄e redēptiōis ſꝫ nō intuitu ip̄iꝰ cruciatꝰ. Voluerunt ergo ac vehemēter cupierūt xp̄m mori ꝓpt̓ libe rationē hoīs ⁊ impletionē diuine volūtatꝭ ẜꝫ nō voluerūt delectatiōe ip̄iꝰ afflictionis De eodē gͦ letabāt̉ ⁊ triſtabant̉. ſꝫ ob aliud gaudebāt ⁊ ꝓpt̓ aliud dolebāt. Volebant gͦ xp̄m mori ꝓ hoīs redēptōe. ⁊ tn̄ d̓ morte ip̄ius diuerſis de cauſis corda eorum va rie mouebant̉. Quō ſentiendū ſit de paſſionibus ſanctorum an velle an nolle debe amus. Si vero queritur vtrū eodē mō ſentiendū ſit de paſſionibꝰ et martirijs ſcōꝝ? Dicimꝰ aliquā eē dr̄aꝫ int̓ paſſionē capitꝭ ⁊ mēbroꝝ Chriſti nāqꝫ pa ſio cā ē nr̄e ſalutꝭ. qd̓ nō ē paſſio alicuiꝰ ſar cti. Nulliꝰ em̄ paſſiōe redēpti ſumꝰ niſi xp̄ Profuerūt qͥdē nō mō eis qͥ paſſi ſūt. verū etiā alijs fidelibꝰ ipſoꝝ paſſiones. Verū tn̄ nr̄a redēptio non ſunt. hͦ em̄ paſſio illiꝰ ſola potuit qͥ deꝰ ē ⁊ hō. Illiꝰ gͦ paſſionē credē tiū pie mētes voluerūt ⁊ optauerūt fieri ſi cut futuꝝ credebāt. Paſſiones ꝟo ſāctoꝝ LXVIII poſſumꝰ velle ⁊ nolle. ⁊ vtrūqꝫ bona volū/ Ꝙ paſſiones ſcōꝝ poſſumꝰ tate ſi rectos nobis ꝓponamus fines. Cu velle et nolle em̄ plucuit pauli paſſio eo fine. qꝛ p̄miū eiꝰ ⁊ vtrunqꝫ bo ꝑ hͦ auctū ⁊ ꝑactū cernebat. bonā videtur na voluntato habuiſſe volūtatē. q̄ volūtati eius cōgrue bat qua cupiebat diſſolui ⁊ eſſe cū chriſto. Qui aūt voluit eum declinare paſſionē. et effugere manꝰ iniquorū cōpaſſiōe pietatis ⁊ ille habuit bonā voluntatē. Un̄ Augꝰ ī ench̓. Bone apparebāt volūtates piorū fi deliū qui nolebant apl̓m Paulum hierl̓m ꝑgere. ne ibi pateret̉ mala q̄ Agabꝰ ꝓphe ta p̄dixerat. ⁊ tn̄ hͦ illū deꝰ pati volebat ꝓ anūcianda fide xp̄i exercens martyrē chri ſti neqꝫ ip̄e bonā volūtatē ſuaꝫ īpleuit per xp̄ianoꝝ volūtates bonas. ſꝫ ꝑ iudeorum malas. ⁊ ad eū potiꝰ pertinebat qͥ nolebāt qd̓ volebat. qͣꝫ illi ꝑ qͦs volētes factū ē qd̓ volebat. qꝛ idipſum mala volūtate fecerūt qd̓ deus bona voluntate voluit. Ita ⁊ in paſſione xp̄i factū eſt. qd̓ em̄ deꝰ voluit. hͦ idē iudas ⁊ diabolus. ſꝫ illi mala volūtate deꝰ ꝟo bona volūtate.ſ. vt xp̄s moreret̉. Uerūtamē illi actū voluerūt quē deꝰ non voluit. Iſta eſt diſtinctio. xlviij. huiꝰ pri mi libri ſeu vltima. In qua magiſter poſtꝙͣ egit quō volūtas dei ſemꝑ efficaciter adimplet̉. Hic cōſequē ter agit quō ſe habeat volūtas nr̄a in comꝑatiōe vl̓ in ꝯformitate ad diuinā. Et tria facit. Nā pͥmo oſtē dit ꝙ voluntas nr̄a bona nō ſemꝑ ꝯformat̉ diuine ī volito. Scd̓o ſubdit quō aliqn̄ volūtas nr̄a ꝯformat̉ diuine volūtati in volito. Tertio ſubdit ꝙ aliquādo ſine culpa poſſumꝰ idem volitū diuerſis reſpectibus velle ⁊ nolle. Primū ⁊ ſcd̓m facit a principio diſtin etionis vſqꝫ ibi. Ex quo ſoluit̉ queſtio. Tertiū ꝟo vſ qꝫ ad finē diſtinctionis. Et tm̄ in generali. In ſpecia li ſententia magiſtri ſtat in tribꝰ ꝓpoſitionibꝰ quaꝝ prima eſt hec. Nō om̄is volūtas nō volens qd̓ d̓cꝰ vult eſt mala. Hanc magiſter ꝓbans ponit exemplū in pͥmo cap̄. Huiꝰ diſtinctionis dicēs. vt ſi bonꝰ filiꝰ patrē ſuū velit viuere. quē deus bona volūtate vult mori. Ibi volūtas filij materialiter nō vult qd̓ deus vult nō tū ē mala. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Nō oīs volūtas que vult qd̓ deus vult ē bona. Hāc mgr̄ ꝓ bans ꝓponit ꝙ aliqn̄ ē mala volūtas hoīs volentis idem quod deus vult. ſicut volūtas mali filij volētis mortē pr̄is quā tn̄ deꝰ vult. Nēpe ille pͥmꝰ vult quod nō vult deꝰ Iſte ꝟo ſcd̓s idē vult ꝙ deus. ⁊ tn̄ bone volūtati illiꝰ dei pietas potiꝰ ꝯſonat. ꝙͣuis aliud vo lentis ꝙͣ huiꝰ qd̓ deus volentis impietas. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Idem volitiuū diuerſis reſpectibꝰ ſine qͣcūqꝫ culpa poſſumꝰ nolle ⁊ velle. Hāc ꝓbās ꝓ ponit mgr̄ ꝙ volūtas dei bona per volūtates malas hoīm adimplet̉. ſicut fuit in morte xp̄i. volebat enim deus xp̄m mortē ſuſtinere. ſꝫ nō iudeos inferre. Et poſtea dicit ꝙ paſſio xp̄i deo placebat. nō inqͣtū fuit penalis ſꝫ inqͣtū fuit ſalutifera. Et ſil̓iter paſſiones ſcōꝝ pn̄t diuerſis cauſis ſauctis placere ⁊ diſplicere quo ꝓbat̉ ꝓpoſitio p̄dicta. Et tm̄ in ſpeciali. Finit primꝰ liber de myſterio trinitatꝭ.

angelis occaſio peccandi. Sequūt pro De loco angelis poſt peccatū debito. Utrum inter demones ſit prelatiōis gradus. piemata bea De pugna malorū angeloꝝ ꝯtra nos DI. ti thome ſuꝑ ſcd̓m librū ſententiarū. Utrū boni angeli poſſint peccare ⁊ n̄ DI. Utrū ſit vnū principiū tm̄. ſint cōfirmati. Utrū mali angeli poſſint bene facere Utrū a primo pͥncipio res ꝑ termina tionem effinxerunt. ⁊ nō ſint obſtinati. Utrū demones vigeant acumine ſcīe Utrū tm̄ ab ipſo ꝑ creationē ꝓdierūt Utꝝ ꝑ demōes poſſit diminatio fieri res. an etiaꝫ ab aliquibus pͥncipijs ſcd̓is. Utꝝ demones poſſint aliquos veros effectus oꝑari in creatura corꝑali. Utrū aliqͥd creatuꝫ poſſit eē alio quo libet modo cauſa alterius. Utrū res ab et̓no create fuerint. ſine peccato. DI. Quō ſit iutelllgēdū ꝙ dicit̉ in princi Utrū angeli habeāt corpora ſibi vni pio creauit deꝰ celum ⁊ terram. Utrū deo cōueniat agere ꝓpter finē ta naturaliter. Utrū aliqn̄ aſſumāt corꝑa. Utrū dei bonitas ſit finis omniū. Utrū om̄ia ſint ꝓpter hoīem facta. Utrū corꝑa aſſumant. Propter quid hō ex corꝑe ⁊ aīa ꝯſti Quas oꝑatiōes ī corꝑibꝰ aſſumptis tuitur. exerceant. Utrū tali corꝑi aīa vniri debuerit. De preſtigijs. Quō corꝑa hoīm intrent vel aīas. Utrū euū ab et̓nitate vel tꝑe differat Quō deꝰ in formis corꝑalibꝰ patribꝰ Utrū ſit tm̄ vnū euum vel plura. apparuit. DI. Utrn euum mēſurans durationē an geli an̄ tempus inceꝑit. Quid ſit hierarchia. Utrū celū empireū ſit corpus. De diſtinctione hierarchiarū ⁊ ordi Quale ſit corpus. num angelorū. Utrū habeat influentiaꝫ ſuꝑ alia cor De ordinatione ordinū diſtinctoꝝ pora. Utrū oēs angeli eiuſdem ordinis ſint equales. Utrū tāta ſit angeli ſimplicitas ꝙ nō Utrū oēs hierarchie ſint cōnexe. Utrū diſtinctio ordinum ſit a natura ſit compoſitus ex materia ⁊ forma. Utrū in angelis ſit ꝑſonalitas. vel gratia. De reſtauratiōe ruine angelorū ꝑ ho Utrū in eis ſit aliquis numerus ⁊ qͥs mines facta vel fienda. eſt ille. Utrū omnes ſint eiuſdē ſpeciei. Utrū oēs angeli deo aſſiſtant. Utrū oēs ſint ſaltē vnius generis. De dr̄a angeli ⁊ aīe rōnalis. Utrū oēs deo miniſtrēt an nō. Utrū angelus in principio ſue creati Qui aſſiſtunt ⁊ qui miniſtrant. onis fuerit malꝰ vel eſſe potuerit. De naturali cognitiōe angeloꝝ vtrū a ꝯtemplatione retardent̉. cognoſcāt ꝑ ſpēs. DI. Utrū inferioribꝰ ſint ſpēs magis vl̓es Utrū angeli hoībus ad cuſtodiaꝫ de Utrū cognoſcāt ꝑticularia. Cuius ordinis ſit cuſtodire. putentur. Utrū poſſint ſimul plura intelligere. Utrū angelꝰ dilectione naturali dn̄m Quoꝝ hoīm ſit cuſtodiri. dilexerit ſuꝑ celos ⁊ ſuꝑ oīa. Utrū angeli cuſtodes ſemꝑ cuſtodiāt Utrū angeli in principio creatōis ſue homīes quibus deputāt̉ vel aliquā do eos derelinquāt. fuerint beati vel miſeri. Utrum beatitudinē vel miſeriam ſu tur ſicut de ipſoꝝ ſalute letant̉. am p̄ſciuerint. Utrū angeli ꝓficiāt in cognitiōe dei Utrū ꝑfecti in gratia ſint creati. qui eſt p̄miuꝫ eſſentiale. Utrū ꝓficiant in cognitōe aliaꝝ reꝝ Utrū angelus peccare oportuerit. ꝑ ſuꝑioꝝ illuminationem. Utrū accreſcat eis aliqua cognitio ꝑ Quid appetendo peccauit. Utram bonis angel̓ fuerit appoſita mutuā locutionē. aliqͣ gr̄a ad cōuerſionem. Utrū myſteriū incarnationis ꝑ homi Utrū ꝑ illā gratiam beatitudinē ſuaꝫ nes didicerint. Utrū int̓ eos ſit ponenda ꝯtradictio meruerint. Utꝝ ordinum diſtinctio maneat poſt iudicium. De quo ordine fuit ſuppremꝰ angelꝰ qui peccauit.i. lucifer. Utrū peccatū primi āgeli fuerit alijs Utrū oīuꝫ corꝑalium ſit vna materia Utrum corꝑa ſint ſimul creata ī ſpeci ebus ſuis diſtincta. Quō accipiēdi ſunt dies de qͣbus d̓ in pͥncipio Gen̄. ſi ſimul dicta ſint. De numero qͣttuor creandoꝝ. Utruꝫ materia prima fuerit iuformis vel non XIII De oꝑe diſtinctionis ꝑ differentiā ab alijs oꝑbus. Utrū lux ꝓprie in ſpūalibꝰ inueniat̉. Utꝝ lux corꝑalis ſit ſubſtantia vel ac cidens. De ꝓductione lucis. Utrū eorū conſilio ⁊ auxilio vti liceat Quō pater ꝑ filiū dicit̉ oꝑari. XIIII Utrū ſupra firmamētū ſint aque. Cuius nature ſit firmamentū. A quo firmamentū moueat̉. De numero celorū. De oꝑe tertie diei. DI. De ꝓductione ſtellarū. Utrū ſtelle habeāt aliquē effectū ſuꝑ corꝑa iuferiora. Utrū habeāt aliquē effectū in ea que ꝓcedunt ex libero arbitrio. Utruꝫ aliqua aīalia facta ſint ex t̓ra vel ex aquis vt d̓r in Gen̄. Utꝝ ꝯueniēter ornatꝰ triū elemētorū ẜm tria genera aīaliū deſcribat̉ Utrū deus die ſexta vel ſeptima ꝯſu mauerit opus ſuum. Quō dicat̉ deus die ſeptima ab om̄i oꝑe quieuiſſe cū laſſari nō poſſit. De ſanctificatiōe diei ſeptime quō ſit intelligenda. Utrū in aliqua creatura imago dei ī ueniri poſſit. XVI DI. In qͥbus creaturis inueniat̉. Utrū equaliter ſit in oībꝰ in qͥbꝰ inue nit̉ vel ẜm magis ⁊ minus. Utrū illi qui miniſtrāt ꝑ miniſterium De dr̄a imaginis ⁊ ſil̓itudinis DI. XVII Utrū aīa humana ſit de eēntia diula. Utrū aīa ſit de aliqͣ materia. Utrū ſit vna aīa vel intellectꝰ oīm ho minū quaſi q̄dam ſubſtātia ſeꝑata ī oīa corꝑa influens. Si ſūt plures vtrū ſint create ī corpo re vel extra corpus. De qͣ natura corpꝰ hoīs cōpoſitū ſit. Utrum angeli de ꝑditiōe hoīm triſtē Utꝝ paradiſus in qͣ adā poſitꝰ fuit ſit locus corꝑalis vel ſpūalis. XVIII DI. Utꝝ corpꝰ ml̓ieris d̓ coſta viri ſcm̄ ſit Quō differāt res primordiales. Que oꝑa debēt dici miracula. Utrū aīa rōnalis ſit extraduce. U. creat̉ īmediate vl̓ mediātibꝰ āgel̓. Utrum aīa ſenſibilis vel vegetabilis ſit extraduce. XII DI. Utꝝ aīa hoīs ſit īmortalis ⁊ incorru ptibilis. Utrum hō in ſtatu innocētie ẜm cor pus fuerit īmortalis.

Utrū in iſto ſtatu fuerit impaſſibilis. Utrū illā immortalitas vel impaſſibi actus vel habitus. De illa diffinitione aug. ꝟtus ē bona tas fuerit ei ꝑ gr̄am vel ꝑ naturā. Utꝝ illa īmortalitas ſit eadē cū īmor qualitas mentis ⁊cͣ. talitate reſurgentiū. mereri vitā eternā ex cōdigno. An generatio fuiſſet ī ſtatu innocētie Utrū aliqͥs poſſit ſibi mereri gr̄am. Quis fuiſſet modꝰ generatiōis vtrū U. hō ſine gr̄a poſſit aliqd̓ bonū face ꝑ coitum vel ſine coitu. U. nati ſtatim oēꝫ ꝑfectionē hūiſſent. V. hō gr̄a poſſit vitare pctm̄ re. U. nati mox ꝑfecti ī cognitiōe fuiſſent V. gr̄a poſſit mādata legis implere. Utrū nati ꝑfecti fuiſſent in gr̄a. XXI ad gratiā p̄parare. U. ſine gr̄a poſſit hō ſcīaꝫ ꝟitatis ha Cuius ſit tēptare. Utrū oīs tēptatio paſſiua ſit cū pctō. DI. Utꝝ tēptatio ſit appetenda. An hō ī ſtatu īnocētie gr̄a īdiguerit. Qualis fuit ꝓgreſſus tēptatiōis ade An hō in pͥmo ſtatu gr̄am habuerit. Utꝝ pctm̄ ade fuerit grauiꝰ oībꝰ alijs Utꝝ gr̄a ſcīe fuiſſet maior ꝙͣ modo ſit Utrū adā in primo ſtatu potuit pec ſi adam ꝑſtitiſſet. care venialiter. XXII DI. ad merendū ꝙͣ modo ſint. De pena hoīeꝫ ꝓ prima trāſgreſſiōe Ꝙ fuerit pͥmū pctm̄ hoīs vel genus. ꝯſecuta.ſ. de ip̄iꝰ eiectiōe de ꝑadiſo Quid homo peccādo appetijt. Quis plꝰ peccauit vtꝝ vir vel mulier U defectꝰ quos ſentimꝰ ſint ī nobis An ignorātia ſit pctm̄. q̄dā pena ꝓ pctō pͥmi hoīs inflicta. DI. An ignorātia peccatū excuſet. Utꝝ aliqͥs defectꝰ in nos ꝑ originē ve U. deus ꝯferre potuit alicui creature vt n̄ poſſit peccare ex nature ꝯditōe niens rōnem culpe hr̄e poſſit. DI. XXIII Quid ſit originale peccatum. Utrū deus debuerit dimittere hoīem U. alim̄tū ī ꝟtutē hūane nat̉e ꝯuertat̉ peccare ⁊ tēptari. tiam vidit. Utrū ex alimēto ſemen decidatur. Utrū adā in primo ſtatu dn̄m ꝑ eſſen DI. Utrū ꝑ traductionē carnis originale Utꝝ ſcientiā oīuꝫ reꝝ habuerit. Utrū falli potuit vel decipi. peccatū traducat̉. DI. XXIIII Utrū in oēs hoīes ſit neceſſariū origi Utꝝ libeꝝ arbitriū ſit potētia vl̓ hītꝰ nale peccatū trāſire. Utrū o: iginale ſit ī eēntia aīe vel ī ali Si ē potētia vtꝝ vna vel plures. Si ē vna vtꝝ diſtīcta a rōe ⁊ volūtate qua eius potētia ſicut in ſubiecto. Utrū ꝑ libeꝝ arbitriū hō in primo ſta U. generatiua p̄ alijs viribꝰ ſit īfecta tu potuerit pctō reſiſtere. Quid ſit ſenſualitas. V. culpa originalis ꝑ baptiſ. ſoluat̉. ter ſit in oībꝰ in qa Utrū ſuꝑior rō ⁊ inferior ſit vna potē Utrū pena originalis ꝑ baptiſmuꝫ re tia vel plures. manere debeat. Quid ſit ſyndereſis. Utꝝ originalis ꝯcupīa vel fomes ī qͥ Quid ſit conſcientia. buſdā ſit naior in qͥbuſdā minor. Quid ſit motꝰ ſenſualitatis rōnis in Utrū infectio originalis ſit a deo. ferioris ⁊ ſuꝑioris. Utrū diuinā ſapīam deceat ꝙ anima U. motꝰ ſenſualitatis poſſit eē pctm̄. infecto corꝑi vniat̉. Utruꝫ dilectio rōnis inferioris poſſit Utrū anime ex creatiōe ſint eqͣles. aliquo mō eē peccatū mortale. U. ī rōe ſuꝑiori poſſit eē pctm̄ veniale Utrū ex ꝓximis parētibus aliqͦs con U. vēiale aliquō poſſit mortale fieri. trahat maculā originalis. XXV U. culpa ꝓximoꝝ ꝑentū in filios re In qͥbus inuenit̉ liberū arbitriū. dundat ꝙͣtum ad penam. Utrū liberū arbitriū cogi poſſit. V. originale peccatū ſit vnū vl̓ ml̓ta Utrū liberū arbitriū ad oīa humana Utrū decedētibꝰ cū originali tm̄ debe plitris d̓cuſa viri ſic oꝑa ſe extendat. atur pena ſenſibilis. U. libeꝝ arbitriū augeat̉ vel minuat̉ Utrū pueri nō baptiſati ſpūalē in aīa De diſtinctiōe triplicis libertatis ẜm ſentiāt penā poſt mortem. triplicem ſtatum. DI. XXVI DI. An malum ſit. Utrū gr̄a ponat qͥd creatū in aīa Si bonum eſt cauſa mali. Utrū ſit ſubſtantia vel accidens. Si malum ē in bono ſicut in iuſto. Utꝝ ꝑ malū totuꝫ bonum corrūpat̉. Utrū ſit in eēntia aīe vel in potētia ſi Utrn̄ gr̄a ſit ꝟtusᵐ ecut in ſubiecto. De diulſione gr̄e in oꝑanteꝫ ⁊ coope rantē ⁊ p̄uenientē ⁊ ſubſequētem. De differētia peccati vel culpe. DI. XXVII Si omne peccatū in actu ꝯſiſtat. In quo genere ſit vtruꝫ vel in genere U. ꝯſiſtat ī actu īteriori vel exteriori. U. ꝑ peccatū corrūpāt̉ potētie aīe. XXXVI Utrū peccatū poſſit eē cauſa peccati. Utrū ex actu virtutis vel gr̄e ꝯtingat̉ Vtꝝ paſſio poſſit eē peccatum U. peccatū poſſit eē pena peccati. U. ꝓ pctō oīs pena infligat̉ homini. XXVIII De dr̄a triplicis bonis ẜm Aug. XXXVII U. pctm̄ ſit ſub̓a vel nll̓a vel res q̄dā. Utꝝ oē ens quocūqꝫ modo ſit a deo. Utꝝ ſine gr̄a gratis data poſſit ſe hō U. boni deꝰ ſit cā ſimpl̓r. ꝯſiſtit. U. ſit cā actiōis ī qͣ deformitas culpe U. deꝰ ſit cā pene. na vel ecōuerſo XXIX bere. V. malū ꝑ pͥus dicat̉ d̓ culpa ꝙͣ de pe XXXVIII U. oīm rectaꝝ volūtatū ſit tm̄ vnus fi Quid ſit finis recte volūtatis enis Quid ſit intētio. his q̄ ſūt ad finē Utrū actꝰ hūani fuiſſent efficatiores Utꝝ eadē ſit volūtas q̄ de fine ē ⁊ de V. volūtas ex fine recta ſit iudicāda. DI. XXXIX U. ī volūta. poſſit eē pctī ꝑuerſitas l̓ n̄ Uī actibꝰ aliaꝝ potētiaꝝ poſſit eē pcm̄ XXX U. hō velit bonū naturalit̓ ⁊ malum. U. ſuꝑior ſcintilla rōnis poſſit extīgui V. ꝯſcīa poſſit errare. V. ꝯſcīa errās DI. XL liget. U malū ⁊ bonū ſint ſpecific̄ dr̄e actōiſ U. ex volū. actio īdicatiua ſit bōa vel XXXI U. actꝰ ext̓ior aliqͥd addat de mala bonitate vel malicia ſupra bonitatē vel maliciā volūtatis. V. eadē actio poſſit eē bona ⁊ mala. U. aliqͣ actio hūana poſſit eē īdifferēſ DI. XLI ita ꝙ nec bona nec mala Utrū fides intentionē dirigat. U. aliqͥs actꝰ infidel̓ poſſit eē bonus. U. oē pctm̄ ſit īuolūtariū V. oē pctm̄ XXXII DI. XLII ſit in voluntate. U. volūtas ⁊ actꝰ ext̓ior ſit vnū pctm̄. U. trāſeūte actu remāeat pena reatꝰ De diuiſiōe pctī in veniale ⁊ mortale De dr̄a venialis ⁊ mortalis. U. mortale differat a veniali. qꝛ mor tale meret̉ penā et̓nā veniale āt tꝑalē De diſtīctiōe pctōꝝ penes radices ſū De diſtinctione pctōꝝ actu. epta. De diſtinctione capitaliū vitioꝝ XXXIII De diſtin. ſpēꝝ ſuꝑbie. U. oīa pctā DI. XLIII ſint paria. An ſit pctm̄ in ſpiritūſāctū.ſ. ⁊ qͥd ſit U. ſit diſtinctum ab alijs peccatis. De ſpēbꝰ peccati in ſpiritūſāctū. V. iſtud peccatū ſit remiſſibile. U. iſtd̓ pctm̄ p̄exigat alia pctā Quibꝰ DIXLIIII ꝯuenit ī ſpm̄ſ. peccare V. potētia peccādi ſit bona ⁊ a deo. V. oīs p̄latio ſit a deo. V. ī ſtatu nat̉e XXXIIII īſtituta fuiſſet p̄lato vl̓ dn̄iū ſic̄ ⁊ nūc. Quid malū ſit. U. obediētia ſit ꝟtꝰ. ⁊ ſi ē ꝟtꝰ vtꝝ ſit ꝟtꝰ ſpāl̓ vl̓ gn̄al̓. cularibꝰ ⁊ tyrānis U. xp̄iani teneant̉ obedire ptātibꝰ ſe V. ꝓfitentes obediētiā teneant̉ p̄la XL.X.V De diuiſione mali in culpā ⁊ penam. tis ſuis in omnibus obedire. Sequunt̉ rubrice libri ſcd̓i.

Que ad myſteriuꝫ diuine vnitatis atqꝫ trinitatis lꝫ ex ꝑte cō gnoſcendū ꝑtinere noſcunt̉ qͣꝫtuꝫ valuim diligēter executi ſumꝰ. Nunc ad cōſidera tionē creaturaꝝ tranſeamus. DI. I. Ꝙ vnū ē principiū rerū ⁊ nō pl̓a Quid ſit creare. qͥd facere. Scd̓m quā rationem dicunt̉ de deo hmōi ꝟba agere facere. Quare rōnalis creatura facta ſit.i. homo vel angelus. Quō dicit̉ hō factꝰ ꝓpter reꝑationem an gelici caſus. Quare ita homo ſit inſtitutus vt vnita ſit anima corꝑi. DI. II. De angelis qn̄ facti ſunt. Ꝙ nihil factū eſt an̄ celū ⁊ terram. Ꝙ ſimul cū tꝑe ⁊ cum mūdo ceꝑit ſpūalis creatura ⁊ corꝑalis. Ubi angeli mox creati fuerint. Ꝙ ſimul creata ē viſibiliū materia ⁊ inuiſi biliū natura ⁊ vtraqꝫ informis. Quō dixit lucifer aſcendā in celum. DI. III. Quales facti fuerint angeli. An oēs angeli fuerint equales ī eſſentia ſa pientia ⁊ libertate arbitrij. Que cōmunia ⁊ eqͣlia habuerūt angeli. An boni vel mali creati ſint. ⁊ an̄ aliqͣ mo ra fuerit inter creationē ⁊ lapſum. De triplici ſapiētia angelorū an̄ caſum vel cōfirmationem. An aliquā habuerūt dei dilectionē vel ſui ante caſum. DI. IIII. An ꝑfecti ⁊ beati creati ſint. an miſeri ⁊ imꝑfecti. DI. V. De cōfirmatione ⁊ cōuerſiōe ſtā tium. ⁊ auerſione ⁊ lapſu cadentiū: De libero arbitrio breuiter tangit̉. An aliquid datum fuerit ſtantibꝰ quo con uerterentur. Qua gr̄a indigebāt angeli ⁊ qua nō. An lapſis ſit imputanda auerſio. Utrū beatitudinē quam acceperunt in cō firmatione ſtantes meruerunt ꝑ aliquam tunc appoſitam gr̄am. DI. VI. Ꝙ de maioribus ⁊ minoribus qͥ dam ceciderunt inter quos vuꝰ fuit celſi or ſcꝫ lucifer. Unde ⁊ quō deiecti ſunt. Quare nō ē eis conceſſum habitare ī celo vel in terra. De p̄lationibus demonū. An omnes demones ſint ī hoc aere caligi noſo. vel aliqui in inferno. De ptāte luciferi. An demones ſemel victi a ſanctis. vltra ac cedant ad ip̄os vel ad alios. DI. VII. Utruꝫ boni angeli peccare vel mali recte viuere poſſint. Ꝙ cū vtriqꝫ habeāt liberū arbitriū non tn̄ ad vtrūqꝫ flecti poſſunt. Ꝙ boni poſt cōfirmationē liberius habēt liberū arbitriū qͣꝫ ante. An poſſunt ex natura peccare ſicut ante. Quibꝰ modis angeli mali noſcāt ꝟitatem temꝑalium rerum. Ꝙ magice artes ꝟtute ⁊ ſciētia diaboli va lent que eſt eis a deo. Ꝙ malis angelis nō ſeruit ad meritū mate ria viſibiliū rerum. Ꝙ nō ſūt creatores lꝫ per eos magi ranas ⁊ alia fecerūt ſicut nec boni. ⁊ ſi ꝑ eorum myſterium fiunt creature. Ꝙ ſolus deꝰ ſic oꝑat̉ creationeꝫ rerū ſicut iuſtificationē mentis. Ꝙ angeli mali multa pn̄t ꝑ nature vigorē q̄ non pn̄t ꝓpter dei ꝓhibitionē. DI. VIII. Utꝝ oēs angeli corꝑei ſint. De formis qͥbus apparuit deꝰ. ⁊ de illis in qͥbus angeli apparent. Ꝙ deꝰ in ſpecie qͣ deꝰ ē nunqͣꝫ apparuit mor talibus. Quō dicunt̉ demones intrare in hoīes. DI. IX. De ordinū diſtinctione. Quid appellet̉ ordo. ⁊ q̄ ſit ratio cuiuſcun qꝫ nominis. Ꝙ noīa illa ſumpta ſunt a donis gr̄e nō ꝓ pter ſe ſed ꝓpter nos eis data. Utrū hi ordines ab initio creatiōis diſtin cti fuerint. Utꝝ oēs angeli eiuſdē ordinis ſint eqͣles Quō dicat ſcriptura decimū ordinē cōple ri debere de hoībus. Utrū homines aſſumant̉ iuxta numerum ſtantiū vel lapſorum. DI. X. An omnes celeſtes ſpūs mittāt̉. An michael gabriel ⁊ raphael ſint nomīa ordinum vel ſpirituū. DI. XI. Ꝙ ſingule anime habēt angelū bonū ad cuſtodiā. malū ꝟo ad exercitiū Utrum angeli proficiant in merito ⁊ p̄mio vſqꝫ ad iudicium. DI. XII. De diſtinctiōe opeꝝ ſex dieꝝ. Ꝙ alij ſenſerunt oīa ſimul facta in materia ⁊ forma. alij ꝑ interualla temporum. Quomodo per interualla tempoꝝ res cor porales condite ſint. Quo ſenſu tenebre dicant̉ eſſe aliquid. ⁊ qͦ dicant̉ non eſſe aliquid.

Tituli Quare illa materia confuſa ſit dicta infor mis ⁊ vbi ad eſſe ꝓdijt ⁊ qͣꝫtumcūqꝫ in al tum aſcenderit. De quatuor modis diuine operationis. DI. XIII. De pͥmo diſtinctionis oꝑe. De luce facta pͥmo die ſi ſpiritualis an cor poralis fuerit. Quibus modis accipit̉ dies. De naturali ordine cōputationis dieꝝ. et de illo qͥ ꝓ myſterio introductꝰ eſt. De intelligētia hoꝝ verborū dixit deus. Ex quo ſenſu pater d̓r operari in filio vl̓ ꝑ filiū vel in ſpirituſancto. DI. XIIII. De oꝑe ſecunde dei. qua fa ctum eſt firmamentū. Qd̓ celum tunc factū debet intelligi. De qua materia factum ſit. Quomodo aque poſſunt eſſe ſuꝑ celum. ⁊ quales ſint. De figura firmamenti. Quare tacuit ſcriptura de benedictione o peris huius diei De oꝑe tertie diei qn̄ aque cōgregate ſunt in vnū locū cū ml̓ta ſint maria ⁊ flumina De oꝑe qͣrte diei qͣ facta ſunt luminaria. Qūo accipiendum ſit illud. ſint in ſigna et tempora. DI. XV. De oꝑe quinte diei qua facta ſunt natatilia et volatilia. De oꝑe ſexte diei qua creata ſūt animalia et reptilia terre. De venenoſis et noxijs animalibus. Utrū minima aīalia tunc creata fuerunt. Quare poſt omnia factus eſt homo. De ſententia illoꝝ qui ſimul oīa facta eſſe contendunt. Qūo intelligenda ſit requies dei. Qūo accipienduꝫ ſit ꝙ d̓r deus compleſſe opus ſuum ſeptima die cū tunc qͥeuerit. Qūo oīa facta a deo dicant̉ valde bona. De ſanctificatione ſeptime diei. DI. XVI. De hominis creatione. Qualis factus ſit homo. De imagine ⁊ ſimilitudine ad quam factꝰ eſt homo. Quare homo d̓r imago ⁊ ad imaginē. filiꝰ vero nō ad imaginem. DI. XVII. De creatione anime: an de a liquo facta ſit. De inſpiratiōe ⁊ inſufflatiōe dei qn̄ facta fuerit anima an in corꝑe vel extra. In qua etate factus eſt homo. Quare hō extra paradiſuꝫ creatꝰ. in para diſum ſit poſitus. Quibus modis paradiſus accipiat̉. LI. LL De ligno vite. De ligno ſcientie honi et mali. DI. XVIII. De formatione mulieris. Quare de latere viri ⁊ nō de alia parte cor poris formata ſit. Quare dormienti viro ⁊ nō vigilanti ſub tracta ſit coſta. Ꝙ de coſta multiplicata in ſe ſine additam̄ to extrinſeco facta fuerit. De cauſis ſuꝑioribus ⁊ inferioribus. De cauſis que in deo ſunt ſimul ⁊ in crea turis. ⁊ de his q̄ in deo tm̄ ſunt. De aīa mulieris que non eſt ex aīa viri. qꝛ anime nō ſunt extraduce. DI. XIX. De ſtatu hoīs an̄ pctm̄ qualiſ fuit ẜm corpus. et qͣlis poſt pctm̄. Qūo dicit̉ hō factus in animā viuentē Corpus hoīs ante pctm̄ mortale īmortale erat. poſt peccatū mortuum. Utrū īmortalitas quā tūc habuit fuerit d̓ ꝯditione nature an ex gr̄e beneficio. Si poſſet homo viuere ſꝑ vtens alijs lig nis ⁊ nō de ligno vite deo nō mandāte vt de illo ederet. De immortalitate corporis. DI. XX. De modo ꝓcreationis filiorū ſi non peccaſſent primi hoīes. Quare in paradiſo nō cōierunt. De modo tranſlatiōis in melius ſi nō pec caſſent. Utrū in ꝑfectione ſtature ⁊ vſu mēbroruꝫ ꝓcrearent̉ filij. Utrū etiā in ſenſu ꝑuuli naſcerent̉. De duobus bonis altero h̓ dato altero ꝓ miſſo. DI. XXI. De inuidia diaboli qua ad tē ptādum acceſſit. De forma in qua venit. De calliditate ſerpentis. Utrum elegerit ẜpentem vt ꝑ eum temp taret diabolus. De modo temptationis. De duplici ſpecie temptationis. Quare peccatū hominis et non angeli re mediabile ſit. Ꝙ nō ſoli viro preceptum fuit datum. DI. XXII. De origine illius peccati. De mulieris elatione. De viri elatione. Quis magis deliquerit vir aūt mulier. De ignorantia excuſabili vel inexcuſabili An voluntas p̄ceſſerit illud peccatū. DI. XXIII. Quare deꝰ ꝑmiſit hoīem tē ptari quē ſciebat caſurū. Qualis fuerit ẜm animā hō ante peccatū.

De triplici ſcientia hoīs ante lapſum. Utrum homo preſcius fuerit eorum q̄ ſibi futura erant. DI. XXIIII. De gratia hominis et potē tia ante caſum. De adiutorio homini in creatione dato. qͦ ſtare poterat. De libero arbitrio. De ſenſualitate. De ratione ⁊ ꝑtibus eius. De ſimili ordine peccādi in nobis et in pri mis parentibus. Ꝙ in nobis eſt vir ⁊ mulier ⁊ ſerpens. De ſpūali ꝯiugio viri et mulieris in nob̓. Qualiter ꝑ iſta tria in nobis ꝯſummetur. temptatio. Qn̄ mulier manducat ſola cibum vetitum Qn̄ etiam vir manducat. Qn̄ ſit veniale vel mortale peccatum. Quibꝰ modis accipitur ſenſualitas in ſcri ptura. DI. XXV. Diffinitio liberi arbitrij ẜm philophos. Qualiter in deo accipit̉ liberum arbitriū. Ꝙ angeli ⁊ ſancti libeꝝ habēt arbitrium. Ꝙ liberius erat liberū arbitrium quando peccare nō potuerunt. De differentia libertatis liberi arbitrij ẜm diuerſa tempora. De quatuor ſtatibus liberi arbitrij. De corruptiōe liberi arbitrij per pctm̄. De tribus modis libertatis liberi arbitrij a neceſſitate. a peccato. a miſeria. De libertate que eſt ex gr̄a et q̄ ex natura. DI. XVI. De gr̄a oꝑante et cooꝑante. Quid ſit voluntas. Que ſit gr̄a volūtatem bonā preueniēs. Ꝙ bona volūtas que preuenit̉ gr̄a quedā dei dona p̄uenit. Ꝙ cogitatio boni p̄cedit fidem. Ꝙ intellectꝰ ⁊ cogitationeꝫ boni ⁊ delecta tionem p̄uenit. An ꝑ liberum arbitrium bonū operat̉ ho mo ſine gratia. Utrū vna et eadem gratia ſit que dicitur operans ⁊ cooperans. Qūo gratia meret̉ augeri. De tribus generibꝰ bonorum. In quibus bonis ſit liberū arbitriuꝫ. DI. XXVII. De virtute quid ſit ⁊ quid actus eius. De gratia que liberat voluntatem ſi virtꝰ eſt vel non. Quo ex gratia incipiant bona merita. et d̓ q̄ gratia hoc intelligat̉. Tituli Ꝙ bona voluntas gr̄a principaliter eſt. Qua ratione dicitur fides meriti iuſtifica tionem. De mulieribus ꝟtutum ⁊ de gr̄a que non eſt ſꝫ facit meritum. Ꝙ idē eſt vſus ꝟtutis et liberi arbitrij ſed ꝟtutis principalit̓. Quidaꝫ putant ꝟtutes bonos vſus eſſe li beri arbitrij.i. actus mentis. DI. XXVIII. De hereſi pelagiana. Qūo pelagiani dictis Auguſtini vtuntur in teſtimoniū ſui erroris. Qūo Augꝰ. illa ꝟba determinet in retra ctationibus. De hereſi Iouiniani ⁊ monachei quaſ col lidit. Hieronymus. DI. XXIX. Utrū homo ante pctm̄ egu erit gr̄a operāte ⁊ cooperante. Si homo ante lapſum ꝟtutes habuerit. De eiectione hominis de paradiſo. Qūo intelligenduꝫ ſit illud ne ſumat de li gno vite ⁊ viuat in eternū. De flāmeo gladio an̄ paradiſum poſito. An ante peccatum homo comederet de li gno vite. DI. XXX. Ꝙ ꝑ adam pctm̄ et pena tran ſijt in poſteros. Utrū illud pctm̄ qd̓ tranſijt fuerit origina le vel actuale. Quidā putant fuiſſe actuale. Qūo aſſignant illud intraſſe in mundum. Ꝙ originale peccatū vere fuit quod trāſit in poſteros. Quid ſit originale peccatū. Ꝙ originale pctm̄ eſt culpa. Ꝙ originale peccattm̄ dicit̉ fomes peccati id eſt ꝯcupiſcentia. Quid nomīe cōcupiſcentie intelligit̉ que fomes eſt peccati. Ꝙ per adā originale pctm̄ intrauit in oēs. id eſt ꝯcupiſcentia. An ſit originale peccatū in quo omnes pec acuerunt. Ex quo ſenſu dictū eſt ꝑ inobedientiā vni us multi ſunt ꝯſtituti peccatores. Ꝙ originale pctm̄ in adā fuit ⁊ in nobis eſt Qūo om̄es dicunt̉ in adaꝫ fuiſſe. qn̄ pecca cauit ⁊ ex eo deſcendiſſe. Ꝙ nihil extrinſecuꝫ ꝯuertat̉ in humanam ſubſtantiam q̄ eſt ex adam. DI. XXXI. Qūo originale peccatū a pa tribus tranſeat in filios. an ẜm animā. an ẜm carnem. Ꝙ ꝑ carnē introducit̉ pctm̄ et qūo oſtēdit Carnis corruptionis cauſam on̄dit ex qͣ

LI. peccatum fit in anima. Quare dicit̉ peccatum eſſe in carne. Utrū cauſa originalis peccati q̄ eſt in car ne ſit culpa vel pena. Quare dicit̉ originale peccatū. DI. XXXII. Qūo originale peccatū di mittitur in baptiſmo. Utrū feditas quā ex libidine trahit in ba ptiſmo diluatur. Utrū illius ꝯcupiſcētie deus ſit auctor. Quare ille peccatū imputet̉ anime. Utrū illud peccatū ſit neceſſariū vel volū tarium. Quare deus iungit animaꝫ corpori ſciens eam inde maculari. An anima ſit talis qualis a deo creatur. An anime ex creatione ſint in donis natu ralibus equales. DI. XXXIII. An peccata omniuꝫ prece dentium patruꝫ paruuli originaliter tra hant vt peccatū ade. Qūo in illo primo vno peccato plura repe riuntur. An peccatū ade ſit grauius ceteris. An illud pctm̄ ſit pͥmis ꝑentibꝰ dimiſſum. Qūo peccata parentū viſitentur in filios. et nō viſitent̉. DI. XXXIIII. De peccato actuali. Que fuerit origo et cauſa pͥma peccati. Que fuit ſecundaria cauſa maloꝝ. Ꝙ non niſi in bona re ſit malum. Ꝙ in his fallit dialeticoꝝ regula de ꝯͣrijs. DI. XXXV. Quid ſit peccatū. Utrū malus actus inqͣꝫtuꝫ pctm̄ eſt ſit cor ruptio vel priuatio boni. Qūo peccatum poſſit corrumpere bonum cum nihil ſit. iut t x Qualiter ſe homo elongat a deo. An pena ſit priuatio boni. DI. XXXVI. Ꝙ q̄dā ſimul ſunt peccata ⁊ pena peccati. quedā pctā ⁊ cauſa pecca ti. Alia ꝟo pctā ⁊ cauſa ⁊ pena peccati. An pctm̄ ſit cauſa peccati inqͣꝫtū pctm̄ eſt. Ꝙ nō omne peccatū eſt pena peccati. Utrū pctā aliqͣ eſſentialiter ſint pene pctī. Ꝙ cū peccatū ſit pena peccati. pctm̄ eſt ab hoīe. pena a deo. De qͥbuſdā q̄ indubitant̓ ſunt pctā ⁊ pene et inqͣꝫtū eas patimur pctā non ſunt. DI. XXXVII. Ꝙ aliqui putant malos a ctus nullo modo eſſe a deo. Ex qͦ ſenſu dictū ſit deꝰ nō eſt mali auctor. DI. XXXVIII. De volūtate et eiꝰ fine. Quid ſit bonus finis.ſ. charitas. Ꝙ omnes bone volūtates vnum finem ha II bent. ⁊ tn̄ quedā diuerſos fines ſortiunt̉. De dr̄a voluntatis ⁊ intentōis ⁊ finis. DI. XXXIX. Quare voluntas d̓r pecca tum cū ſit de naturalibꝰ quorū nullum a liud peccatū eſt. Quare actus voluntatis ſit peccatum. ſi a ctus aliaꝝ potentiarū nō ſunt peccata. Ex quo ſenſu dicit̉ naturaliter omnis ho mo velle bonum. DI. XL. An ex fine omnes actus penſa ri debeant. Ex quo affectu vel fine omnes ſint boni vl̓ mali. DI. XLI. An omnis intentio ⁊ actio in fidelium ſit mala. Quibus modis dicat̉ bonum. Qūo intelligit̉ illud peccatum adeo eſt vo luntarium. Et illud. nuſqͣꝫ niſi in volūtate pctm̄ eſt. Et item. nō niſi in voluntate peccat̉. Ꝙ mala voluntas eſt voluntariū pctm̄. DI. XLII. An volūtas et actio mala in eodem et circa idem ſint vnuꝫ peccatum vel plura. Si peccatuꝫ ab aliquo cōmiſſum in eo ſit. vſqꝫ quo peniteat. Quibus modis accipiat̉ reatus. De modis peccatorum. Quo differant delictum et peccatū. De ſeptem principalibus vitijs. De ſuperbia. Qūo ſuperbia dicat̉ radix omniū malorū et cupiditas. cū ſuꝑbia non ſit cupiditas DI. XLIII. De peccato in ſpūmſanctū. DI. XLIIII. De potentia peccādi. an ſit homini vel diabolo a deo. An aliqn̄ reſiſtendū ſit poteſtati. Incipit liber ſecundus de rerū creatione ⁊ formatiōe corꝑaliū ⁊ ſpūaliū. ⁊ alijs pluribus eis pertinentibus. I

LI. Unum eſſe rerum principiuꝫ oſtē dit non plura, vt quidam putaue runt. Reatio nem rerū inſinuās ſcriptura deū eſſe DI. creatorē initiumq temꝑis atqꝫ omni um viſibilium vel inuiſibiliuꝫ creatu Lx rarum in pͥmordio ſui oſtēdit dicens In pͥncipio creauit deus celū ⁊ terrā. His etem̄ ꝟbis Moyſes ſpiritu dei afflatꝰ in vno pͥncipio a deo creatore mūdū factū re fert: elidens errorē quorundaꝫ: plura ſine Plato dix tria pͥncipia pͥncipio fuiſſe principia opinantiū. Plato nāqꝫ tria initia eſtimauit. deū.ſ. exempla et materiaꝫ. ⁊ ip̄am increatā ſine principio Ex qua rōne ⁊ deum qͣſi artificē non creatoreꝫ. Creator ꝓprie d̓r cre ator. ⁊ qͥd ſitᵉm̄ eſt qui de nihilo aliquid facit. Et crea creare. et qͥd re proprie eſt de nihilo aliqͥd facere. Face facere. re vero nō modo de nihilo aliquid opera ri. ſed etiā de materia. Un̄ et homo ⁊ ange lus dicit̉ aliqua facere ſꝫ nō creare. vocat Lx.. qꝫ factor ſiue artifex. ẜꝫ nō creator. Hoc em̄ FCucee nomen ſoli deo ꝓprie cōgruit. qui ⁊ de ni hilo quedā ⁊ de aliquo aliqua facit. Ip̄e ē ergo creator ⁊ opifex et factor. ſed creatio nis nomen ſibi ꝓprie retinuit. alia ꝟo etiā creaturis cōmunicauit. In ſcriptura tamē ſepe creator accipit̉ tāqͣꝫ factor. ⁊ creare tā qͣꝫ facere: ſine diſtinctione ſignificationis. Ꝙ hec verba ſcilicꝫ agere et facere ⁊ huiuſmodi non dicuntur de deo ẜm eam rationeꝫ qua dicuntur de creaturis. Uerūtamen ſcien dum eſt. hec ꝟba ſcꝫ creare et facere ⁊ age re ⁊ alia hmōi de deo nō poſſe dici ẜm eam rationē qua dicunt̉ de creaturis. Quippe cū dicimus eū aliqͥd facere: non aliquem ī oꝑando motum illi ineſſe intelligimus. v aliquā in laborando paſſioneꝫ. ſicut nobis ſolet accidere. ſed eius ſempiterne volunta tis nouū aliquē ſignificamus effectum. id ē eterna eius voluntate aliquid nouiter exi Ex quo ſen ſtere. Cum gͦ aliquid dicitur facere tale eſt ſu d̓r deus a quid facere. ac ſi dicat̉ iuxta eius voluntatem vel ꝑ eiꝰ IL voluntatem aliquid nouiter contingere vl̓ eſſe. vt in ipſo nihil noui contingat. ſed no uum aliquid ſicut in eius eterna voluntate fuerat fiat ſine aliqua motione vel ſui mu tatione. Nos vero operando mutari dici mus. quia mouemur. Nō enim ſine motu aliquid facimus. deus ergo aliquid agere vel facere dicit̉. quia cauſa eſt rerum noui ter exiſtentiū. dum eius voluntate res no ue eſſe incipiunt que ante non erant: abſqꝫ ipſius agitatione. vt actus proprie dici no queat. cum videlicet actus omnis in motu conſiſtat. in deo auteꝫ motus nullus ē. Si cut ergo ex calore ſolis aliqua fieri contin Per ſimile o. git. nulla tamē in ipſo vel in eius calore fa cta motione vl̓ mutatione. Ita ex dei vo luntate noua habent eſſe ſine mutatiōe au ctoris qui eſt vnum ⁊ ſolum et omniū pͥnci pium. Ariſtoteles ꝟo duo poſuit pͥncipla gmrauo xiri ſcꝫ materiam ⁊ ſpeciem. ⁊ tertium operato rium dictum: mundum quoqꝫ ſemꝑ eſſe et fuiſſe. Quod catholicum eſt docet. c Horū ergo ⁊ ſimili um errorem ſpūſſanctus euacuans verita tiſqꝫ diſciplinam tradēs. deuꝫ in principio temporū mundū creaſſe. ⁊ ante temꝑa eter naliter extitiſſe ſignificat. ipſius eternitatē et omnipotentiā cōmendans. Cui voluiſ ſe facere eſt. qꝛ vt prediximus ex eius vo luntate et bonitate res noue exiſtunt. Cre damus ergo rerum creatarum celeſtiū ter reſtrium. viſibilium vel inuiſibilium cau ſam non eſſe: niſi bonitateꝫ creatoris. qͥ eſt deꝰ verus vnus. Cuius tanta eſt bonitas. vt ſumme bonus beatitudinis ſue qua et̓ naliter beatus eſt: alios velit eſſe ꝑticipes qͣm videt ⁊ cōmunicari poſſe et minui om nino nō poſſe. Illd̓ ergo bonū qd̓ ipſe erat ⁊ quo beatus erat: ſola bonitate nō neceſ ſitate alijs cōmunicari voluit. quia ſumme boni erat prodeſſe velle. ⁊ om̄ipotentiſſimi noceri non poſſe. Quare rationalis creatura facta Et quia non valet eius beatitudinis ꝑticeps exiſtere aliquis niſi ꝑ intelligentiā. que quātomagis ītelli gitur tanto plenius habet̉: Fecit deꝰ ratō nalem creaturam que ſummum bonum in

Condino aōual̓ naxc pͥeāꝫ habo P A l alꝰ. ſt DI. telligeret. ⁊ intelligendo amaret. ⁊ amādo poſſideret. ac poſſidendo frueret̉. Eamqꝫ hoc modo diſtinxit. vt pars in ſui puritate Qūo diſtin? ꝑmaneret nec corpori vniret̉.ſ. angeli. ꝑe cta ſit rōnalit corꝑi iungeret̉.ſ. anime. Diſtincta ē itaqꝫ rōnalis creatura in incorpoream ⁊ corpore creatura. am. ⁊ incorporea quidē angelus. corporea vero homo vocat̉ ex anima rationali ⁊ ca ne ſubſiſtens. Conditio ergo rōnalis crea ture primā cauſam habuit dei bonitatem Quare creatus ſit homo vel ange Ideoqꝫ ſi querat̉ quare creatus ſit hō vel angelus? Breuiſ mone reſponderi poteſt ꝓpter bonitatem eius. Vnde Augꝰ. in li. de doctrina xp̄ia na Quia bonꝰ eſt deus ſummus. ⁊ inqͣꝫtū ſumus: boni ſumus. Ad quid creata ſit rationalis crea tura. Et ſi q̄ritur ad ꝗd epimnu. creata ſit rōnalis creatura? Reſpondet̉ ad laudandū deum. ad ſeruiendū ei. ad fruen dum eo. in quibꝰ ꝓficit ipſa: nō deus. Deꝰ em̄ ꝑfectus ⁊ ſumma bonitate plenus. nec augeri pōt nec minui. Ꝙ ergo rōnalis crea tura facta eſt a d̓o. referendū eſt ad creato ris bonitatē et ad creature vtilitatem. Breuiſſima reſponſio cum querit quare vel ad quid facta ſit rationa lis creatura. Cuꝫ ergo queritur quare vel ad quid facta ſit rationalis crea tura? Breuiſſime reſponderi poteſt ꝓpte dei bonitatem ⁊ ſuam vtilitatem. Vtile ne pe ipſi eſt ſeruire deo et frui eo. Factus er go angelus ſiue homo ꝓpter deuꝫ dicitur eſſe. n̄ quia creator deus ⁊ ſumme beatus alterutrius indiguerit officio qui bonoruꝫ noſtroruꝫ nō eget. ſed vt ſeruiret ei ac frue retur eo. cui ſeruire regnare eſt. In hoc er go ꝓficit ſeruiens: non ille cui ſeruit̉. Sicut factus eſt homo vt ſeruiret deo. ſic mundus vt ſeruiret homi Et ſicut factꝰ eſt ho mo ꝓpter deum.i. vt ei ſeruiret. ita mundꝰ factus eſt ꝓpter hominē. ſcꝫ vt ei ſeruiret. Poſitus eſt ergo homo in medio vt et ei ẜuiretur: ⁊ ip̄e ſeruiret. vt acciperet vtriqꝫ ⁊ reflueret totū ad bonū hominis. ⁊ qd̓ ac cepit obſequiū ⁊ qd̓ impēdit Ita em̄ volu it deus ſibi ab homine ẜuiri. vt ea ſeruitu te non deꝰ ſed homo ſeruiēs iuuaretur. et C. pora voluit vt mūdus ſeruiret homini. ⁊ exind̓ Mad aralaa Lxſai ſimiliter iuuaret̉ homo. Totū ergo bonuꝫ (K1 10r hominis erat et qd̓ factum eſt ꝓpter ipſuꝫ et ꝓpter quod factus eſt ipſe. Omnia em̄ (vt ait apoſtolus) noſta ſunt.ſ. ſuperiora ⁊ Auguſti. equalia et inferiora. Superiora quidē no Qūo oīa no ſtra ſunt ad ꝑfruendum vt deus trinitas. ſtra ſunt. Equalia ad conuiuendum.ſ. angeli. Qui ⁊ ſi nob̓ modo ſuꝑiores ſint. in futuro erūt equales: qui ⁊ modo noſtri ſunt. qꝛ ad vſū nobis ſunt. Sicut res dominoꝝ dicunt̉ eē famulorum non dominio. ſed quia ſunt ad vſum eorum. Ipſiqꝫ angeli in quibuſdam ſcripture locis nobis ſeruire dicunt̉. dum ꝓpter nos in miniſteriū mittuntur. Qūo dicit̉ aliquando in ſcriptura homo factus eſt propter reparatō nem angelici caſus. De homine quod gace vhēpeſo in ſcriptura interdū reꝑitur ꝙ factus ſit ꝓ pter reꝑationem angelice ruine. Quod nō 4f agelett a ita eſt intelligendum quaſi nō fuiſſꝫ hō fa ctus ſi nō peccaſſet angelus. ſed quia inter alias cauſas.ſ. p̄cipuas. hec etiā nonnulla cauſa extitit Noſtra ergo ſunt ſuperiora ⁊ equalia. nr̄a etiā ſunt inferiora. qꝛ ad ẜuiē dum nobis facta. Quare ita ſit homo inſtitutus vt anima ſit vnita corpori. Solet etiam queri cū maioris dignitatis eſſe videt̉ aīa ſi abſ qꝫ corꝑe ꝑmanſiſſet. cur vnita ſit corpori? Ad qd̓ primo dici pōt qꝛ deꝰ voluit. et vo Prima cauſa luntatis eius cauſa querēda nō eſt. Scd̓o aūt pōt dici ꝙ ideo deus voluit eā corpori S cd̓a cauſa. vniri. vt in hūana on̄deret ꝯditione nouū exemplū beate vnionis que eſt inter deuꝫ et ſpiritum in qua diligit̉ ex toto corde. et videt̉ facie ad faciē. Putaret em̄ creatura ſe nō poſſe vniri creatori ſuo tanta ꝓpinqͥ tate. vt eū tota mente diligeret et cognoſce ret. niſi videret ſpūm qͥ eſt excellentiſſima

LI. creatura tam infime.i. carni. que de terra ē intanta delectatione vniri. vt nō valeat ar tari ab hoc vt velit eam relinquere. ſicut o ſtendit apoſtolus dicens. Nolumꝰ corpo re expoliari ſed ſuꝑueſtiri. ꝑ quod oſtendi tur ſpm̄ creatum ſpiritui increato ineffabi li amore vniri. Pro exemplo ergo futu re ſocietatis que inter deum ⁊ ſpm̄ rōnalē in glorificatione eiuſdē ꝑficienda erat. ani mam corporeis indumētis ⁊ terrenis māſi onibꝰ copulauit. luteamqꝫ materiā facit ad vite ſenſum vegetare. vt ſciret homo qꝛ ſi potuit deus tam diſparē naturā corꝑis et anime in federatione vnā ⁊ in amicitiā tan tam coniungere. nequaqͣꝫ ei impoſſibile fu turū rationalis creature humilitatē. lꝫ lon ge inferiorē. ad ſue glorie ꝑticipatiōeꝫ ſub limare. Quia ergo ꝓ exemplo rōnalis ſpi ritus ī ꝑte vſqꝫ ad conſortiū terreni corpo ris humiliatus eſt. ne forte in hoc nimis ⁊ preſſus videret̉. addidit dei prouidētia vt poſtmodū cū eodē corꝑe glorificato ad cō ſortium illoꝝ qui in ſua ꝑmanſerūt purita te ſublimaret̉. vt quod minus ex diſpenſa tione creatoris ſui acceperat ꝯditus. poſt modū ꝑ gr̄am eiuſdem acciperet glorifica tus. Sic ergo ꝯditor deus rationalis ſpir tus varia ſorte ꝓ arbitrio voluntatis ſue diſponens. illis quos in ſua puritate reliq̄ rat ſurſum in celo manſionē. illis vero qͦs corꝑibus terrenis ſolicitauerat. deorſū in terra habitationē cōſtituit. vtriſqꝫ regulaꝫ imponēs obedientie. quatenus ⁊ illi ab ec vbi erāt nō caderent. ⁊ iſti ab eo vbi erant ad id vbi nō erant aſcenderēt. Fecit itaqꝫ deus homineꝫ ex duplici ſubſtantia corp de terra cōponens. aīam vero de nihilo fa ciens. Ideo etiam vnite ſunt anime corpo ribus. vt in eis deo famulātes maiorē me reantur coronam. Poſt ſacramentum trinitatis de creatura tripartita agenduꝫ eſt. et prius de digniori.i. angelica. l Ex premiſſis appa ret rōnalem creaturā in angelicā et huma nam fuiſſe diſtinctam. quarum altera ē to ta ſpūalis. id eſt angelica. Altera ex parte ſpūalis ⁊ ex ꝑte corporalis.ī. humana. Cū itaqꝫ de his tractandum ſit.ſ. de ſpirituali et corꝑali creatura. de rōnali ⁊ de nō ratō nali. Primo de rationali ⁊ ſpirituali.i. de angelis agendū videt̉. vt a contuitu creatoris ad cognitionē creature dignioris ra tio noſtra intendat. deinde ad conſideratō nem corporee tam illius que eſt rōnalis qͣꝫ illius que nō eſt rōnalis deſcendat vt trini tatis increate ſacramentuꝫ triꝑtite creatu re eiqꝫ concretorum atqꝫ cōtingentium ſe quatur documentum. Hic incipit ſecūdus liber ſentē tiarum. In quo poſtꝙͣ magiſter egit de rebus fruibi libus. id eſt diuinis ꝑſonis. agit de rebus vtilibꝰ ſcꝫ creaturis. Et duo facit. Nā primo agit de creatione vniuerſi in generali. Scd̓o de ꝑtibus eius in ſpeciali Primū facit in prima diſtinctione Scd̓m incipit face re in principio ſecunde diſtinctionis ibi. De angelica itaqꝫ creatura. In prima ergo diſtinctioue tria facit Nam primo agit de exitu creaturarum a ſuo princi pio. Secūdo de ordine earum ad finem. Tertio inci dentaliter determinat quare anime huma̓o corpori ſunt vnite. Primum vſqꝫ bi. Credamus ergo Secū dum vſqꝫ ibi. Solet etiam queri. Tertium vſqꝫ ad fi nem diſtinctionis. Et tm̄ in generali. In ſpeciali ſen tentia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quaruꝫ prima eſt hec. Deus in principio tēporis creauit celum et terrā preter ſui mutationem. Hec ꝓpoſitō inſinuat deum eſſe principium creatiuum tam viſibi lium ꝙͣ inuiſibilium creaturarum. Et probat eā ma giſter per illud Gen̄. In principio creauit deus celū et terrā. Ex quo infert ſanctū Moyſen Platōnis et Ariſtoteles interimiſſe errores Nam Plato tria pͥn cipia poſuit fuiſſe ab eterno ⁊ increata. ſeu ſine pͥnci pio.ſ. deum exemplar ⁊ materiam primam. ⁊ ꝑ con ſequens non poſuit deum eſſe creatorem mundi. ſed opificem ſeu factorem. quod patet ex hoc ꝙ nō ꝓdu xiſſet mundum ex nihilo. Vnde creare eſt aliquid ex nihilo facere. facere autem eſt aliquid ex preiacenti materia producere. Vnde aliquis creationem mun di credat in deo temporalem ponere mutationem. Ideo dicit ꝙ verba tēporalia de deo dicta cuiuſmo di ſunt creare facere et agere ⁊ gubernare nullaꝫ ſi gnificant ſeu ponunt in deo nouitatem ſen mutatio nem. ſed ſolum nouum effectū cōnotant circa creatu ram. quare etiaꝫ oꝑatio dei nō ꝓprie debet dici actꝰ eo ꝙ agens ꝑ eam nō agitatur ſeu mouetur. īmo ſi cut ex calore ſolis aliqua noua fiūt nulla facta muta tione in ipſo calore. ita ex dei voluntate creature eē incipiunt ſine ipſius dei immutatiōe. Et ſubdit Ari ſtotelem etiam poſuiſſe plura principia ſcꝫ materiaꝫ formam ⁊ principium efficiens. ⁊ tn̄ poſuit mundum fuiſſe ab eterno. Hos om̄es errores dicit magiſter ꝑ predictā autoritatem Geneſis fore eliſos. Secun da ꝓpoſitio eſt hec. Dcus non ꝓ ſui ſed pro ipſaruꝫ vtilitate fecit ſpecialiter rationales creaturas ad ꝑti cipandū ſue diuinitatis furitionem. Hanc probans dicit ꝙ cauſa creationis rerum eſt ſola bonitas crea toris cōmunicare potens ⁊ volens et minimi nō po tens. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Deus humanā ani mam corꝑi vniri voluit. nō ſolum vt ꝑ talem vnionē beatificam fruitionē ſibi poſſibilem crederet. ſꝫ etiaꝫ vt glorificationē ſibi acquireret ꝑ anime in corpore exercitationē. Hanc ꝓpoſitionē ꝓbat ꝑ hoc ꝙ aſſi gnat triplicem rationeꝫ quare anima rationalis cor pori vnitur. Prima eſt. qꝛ ſic deo placuit fieri. Secū da eſt. quia hoc fieri conuenit in ſignum future beati tudinis. vnio aūt ſpūs cum carne repreſentat et on̄ dit eſſe poſſibilem quandā vnionem ſcꝫ deū vniri cū anima humana. Tertia ratio quia anima corꝑi mor tali vnita poteſt ꝓficere ad maius meritū ꝙͣ ſi ſeꝑata

L L. mnanſiſſet. His premiſſis concludit magiſter ꝙ circa triplex genus nature in iſto ſecundo libro ſua inten tio verſat̉.ſ. circa creaturam ſpūalem corꝑi nō vnitā cuiuſmodi eſt angelica. ⁊ circa ſpūalem corꝑi vnitaꝫ cuiuſmodi eſt anima rōnalis. ⁊ circa corporeā natu ram tm̄. Et hec eſt ſententia in ſpeciali. Que conſideranda ſunt de angeli ca natura. Eangelica ita LL qꝫ natura hec prima conſiderā da ſunt qn̄ creata fuerit ⁊ vbi ⁊ qualis facta ſit dum primū ꝯderetur. De inde qualis effecta auerſione quorundā e conuerſione quorundā. De excellentia qͦ et cordinibꝰ et donoꝝ differentia ⁊ de offi cijs ac nominibus alijſqꝫ pluribus aliqua dicenda ſunt. Quādo facti ſunt angeli prius di cit in quo vident̉ ſibi obuiare au toritates. Quedam autorita tes vident̉ innuere ꝙ ante om̄em craturaꝫ creati ſunt angeli. Unde illud. Primo om niū creata eſt ſapientia. qd̓ intelligit̉ de at gelica natura que in ſcriptura ſepe vita. ſa pientia ⁊ lux dicit̉. Nā ſapientia illa q̄ de eſt creata nō eſt. Filiꝰ em̄ ſapiētia patrisē genita. nō facta nec creata. et tota trinita vna ſapientia eſt. que nō facta nec creata ē nec genita vel ꝓcedens. De angelica ergo vita illud accipiendū eſt de qua dic̄ ſcrip tura. qn̄ facta eſt.ſ. pͥmo oīm. Sed rurſum alia ſcriptura dicit In pͥncipio creauit de celum ⁊ terrā. Et in ꝓpheta Initiotu dn̄e terrā fundaſti. ⁊ oꝑa manuū tuarū ſunt ce li: et videt̉ cōtrarietas quedā oriri ex aſſer tionibus iſtis. Nam ſi pͥmo omniuꝫ creata eſt ſapientia. om̄ia poſt ipſaꝫ facta viden et ita poſt ip̄am facta vident̉ celum ⁊ terra et ipſa facta ante celū ⁊ terrā. Itē ſi in prin cipio creauit deꝰ celū et terrā. nihil factum eſt ante celū et terrā. nec ip̄a ſapīa facta eſt an̄ celū ⁊ terrā. Cū gͦ hec ꝯtraria videant̉. nec in diuina ſcriptura phas ſit ſentire ali quid eſſe cōtrarietatis. requiramus intelli gentiam veritatis. Quid tenendū ſit docet premiſſas autoritates determinādo. Uldet̉ itaqꝫ hoc II eſſe tenendū ꝙ ſimul creata eſt. ſpūalis cre atura.i. angelica. ⁊ corꝑalis. ẜm qd̓ p̄t ac cipi illd̓ Salomonis. Qui viuit in eternū creauit oīa ſimul.i. ſpūalem et corporalem naturā. et ita non prius tꝑe creati ſunt an geli qͣꝫ illa corꝑal̓ materia quatuor elemē torum. et tn̄ primo oīm creata eſt ſapientia quia et ſi non tꝑe precedit tn̄ dignitate. Ꝙ Ꝙ ſimul crea ta fuerit cor autē ſimul creata fuerit corporalis ſpiritu poralis ⁊ ſpi aliſqꝫ creatura Augꝰ. ſuꝑ Gen̄. aꝑte oſtē ritualis crea dit dicens: per celū et terrā ſpūalem corpo tura autorita ralemqꝫ naturā intelligi. ⁊ hec creata ſunt te firmat. in principio.ſ. temꝑis. vel in pͥncipio quia primo facta ſunt. Ꝙ nihil factum eſt ante celū et ter ram nec etiam tempus. cum tem pore em̄ creata ſunt ſed nō exitem pore. Antea enī nihil fa ctum eſt. nec etiā tempꝰ factū eſt ante ſpiri tualē.ſ. angelicā naturā. ⁊ an̄ corꝑalem ſcꝫ materiā illā quatuor elementoꝝ confuſam Illa em̄ cum temꝑe creata ſunt. nec ex tem pore. nec in temꝑe. Sicut nec tempꝰ in tꝑe creatū eſt. qꝛ non fuit tꝑs anteqͣꝫ eſſet celuꝫ et terra. Und̓ Augꝰ. in lib̓. de trinitate di Auguſti. cit. Ꝙ deus fuit dn̄s anteqͣꝫ tempus eſſet ⁊ non in temꝑe cepit eſſe deus. qꝛ fuit dn̄s te poris qn̄ cepit eſſe tempus. nec vtiqꝫ tem pus cepit eſſe in temꝑe. qꝛ nō erat tempus anteqͣꝫ inciperet tempus. Ꝙ ſimul cum tempore et cum mun do cepit corporalis et ſpiritualis creatura. Simul ergo cuꝫ te pore facta eſt corꝑalis ⁊ ſpūalis creatura ⁊ ſimul cū mūdo. nec fuit ante angelica crea tura qͣꝫ mundꝰ. qꝛ vt ait Augꝰ. Nulla crea tura creata eſt ante ſecula. ſed a ſeculis cuꝫ quibꝰ cepit. Hieronimus tn̄ ſuꝑ epl̓am ad Hiero. cōtra Titum aliud videt̉ ſentire dicens Sex mi dicere videt̉ quaſi angeli lia necdum noſtri temꝑis implent̉ annoꝝ. fuerunt ante et quātas prius eternitates. quāta temꝑa tempus. quatas ſeculoꝝ originis fuiſſe arbitrādū eſt. in quibꝰ angeli throni dominatōes ce teriqꝫ ordines ẜuierunt deo abſqꝫ tempo rum vicibꝰ atqꝫ menſuris ⁊ deo iubēte ſub ſtiterunt. His verbis quidam adherentes dixerunt cum mundo cepiſſe tempus ſecu lare. ſed ante mūdum extitiſſet tēpus et̓nū

LI. fine mutabilitate. et in eo immutabiliter et intemporaliter aſtruunt angelos d̓o iubē te ſubſtitiſſe eiqꝫ ſeruiſſe. Nos autē quod prius dictum eſt ꝓ captu intelligentie nr̄e magis approbamus. ſalua tn̄ reuerentia ſe cretoꝝ in quibus nihil temere aſſerendum eſt ⁊ illud Hieronymū dixiſſe non ita ſenti endo ſed aliorum opinionem referendo ar bitramur. Ubi angeli mox creati fuerunt in empireo ſcꝫ qd̓ ſtatim factū reple tum eſt angelis. Iam eſt oſteuſum quando creata fuerit āgelica natura. Nūc autē attendendū eſt vbi facta fuerit? Teſti monijs quarundā autoritatū euident̓ mō ſtrat̉ angelos ante caſum fuiſſe in celo ⁊ in de corruiſſe quoſdam ꝓpter ſuꝑbiam. ali os vero qui nō peccauerunt illic perſtitiſſe Unde dn̄s in euangelio ait Uidebā ſatha nam tanqͣꝫ fulgur de celo cadenteꝫ. nec ap pellatur hoc celum firmamentū qd̓ ſecun da die factum eſt. ſꝫ celum ſplendidum qd̓ d̓r empireruꝫ.i. igneum a ſplendore non a calore. quod ſtatim factum angelis eſt re pletuꝫ quod eſt ſupra firmamentū. et illud empireum quidam expoſitorum ſacre ſcri pture nomine celi intelligi volunt vbi ſcri ptura dicit. In pͥncipio creauit deus celū Strabus. et terraꝫ. Celū inquit Strabus non viſibi le firmamentū hic appellat. ſꝫ empireum.i. igneum vel intellectuale. quod nō ab ardo re ſed a ſplendore dicitur. quod ſtatim fa Aao ctuꝫ repletū eſt angel̓. Un̄ Iob. Ubi eras cū me laudabant aſtra matutina ⁊cͣ. De hͦ quoqꝫ Beda ita ait. hoc ſuꝑius celuꝫ qd̓ a volubilitate mundi ſecretruꝫ eſt mox vt creatum eſt ſanctis angelis impletum eſt. quos in principio cum celo et terra ꝯditos teſtat̉ dn̄s dicens. Ubi eras cū me lauda bant aſtra matutina. ⁊ iubilarent om̄es fi lij dei. Aſtra matutina et filios dei eoſdem angelos dei vocat. Celum em̄ in quo poſi ta ſunt luminaria. non in pͥncipio ſꝫ ſecūda die factum eſt. Ex his liquet ꝙ in empireo om̄es angeli fuerunt ante quorundaꝫ rui nam. ſimulqꝫ creati ſunt angeli cū celo em pireo. et cum informi materia omnium cor poralium. Ꝙ ſimul creata eſt viſibiliū rerum materia et īuiſibiliū natura ⁊ vtra Aſ.ā tali adq. alitafer de II qꝫ informis ẜm aliquid ⁊ formata ẜm aliquid. Simul ergo viſibi lium rerum materia ⁊ inuiſibilium natura condita eſt. et vtraqꝫ informis fuit ẜm ali quid: ⁊ formata ẜm aliquid Sicut em̄ cor poraliū materia confuſa ⁊ ꝑmixta que ẜm grecos dicta eſt chaos: in illo exordio con ditionis primarie ⁊ formā confuſionis ha buit. ⁊ nō habuit formā diſtinctionis et di ſcretionis. donec poſtea formaret̉. atqꝫ di ſtinctas reciperet ſpecies. ita ſpūalis et an gelica natura in ſua conditione ẜm nature habitum formata fuit. ⁊ tamē illam quam poſtea per amorem ⁊ conuerſionem a crea tore ſuo acceptura erat formam non habu it. ſed erat informis ſine illa. Unde Augꝭ. Auguſti. multiplicit̓ exponens premiſſa verba Ge neſis. per celū dicit intelligi informem na turam vite ſpiritualis ſicut in ſe poteſt exi ſtere non conuerſa ad creatoreꝫ in quo for matur. per terram corporalem materiaꝫ ſi ne omni qualitate q̄ apparet in materia for mata. Qūo dicat lucifer ẜm Eſaiā. Aſcē dam in celum et ero ſimilis altiſſi. mo. cum eſſet in celo. Hic queri ſolet ſi in celo empireo fuerunt angeli qͣꝫ ſtatim facti ſunt. quomodo vt legit̉ in Eſaia dicit luci fer. Aſcendam in celum et exaltabo ſoliuꝫ meum. ⁊ ero ſimilis altiſſimo: Sꝫ ibi celuꝫ vocat dei celſitudinem. cui parificari vole bat. et eſt tale. Aſcendam in celū. i. ad qua litatem dei. Hic incipit ſecūda diſtinctio hu ius ſecundi libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de cre atione vniuerſi in communi. Incipit agere de parti bus eius in ſpeciali. Et primo de creatura ſpūali cor pori non vnita.ſ. angelo Vnde in preſenti tria circa hoc facit Nam primo dat de ordine in preſenti mate ria procedendi. inſinuans angelos eſſe creatos. Se cundo tractat de loco crcationis eorum aſſerens eos in celo empireo eſſe creatos ⁊ collocatos. Tertio a git de qualitate eoꝝ. affirmans eos informes produ ctos. Primum iſtorum facit a principio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Iam oſtenſum eſt. Secundum ab inde vſqꝫ ibi. Simul ergo viſibilium. Tertiuꝫ ab inde vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et tantū in generali. In ſpecia li ſententia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibꝰ qua rum prima eſt hec. Angelica natura non tempore ſed dignitate nature ante om̄ia corporalia eſt produ cta Ꝙautē angeli ſunt primo producit. patet ex illo

DI. Ecc̄i.j. Omniū primo creata eſt ſapientia. id eſt. an gelica natura. quia illud non poteſt intelligi de ſapiē tia eterna vl̓ ī creata. cuiuſmodi eſt filius in diuinis vt deducit̉ in lr̄a Huius oppoſitum magiſter arguit per illud Gen̄. j. In principio creauit deus celum et terram. Per hanc ⁊ ſimiles autoritates videt̉ proba re ꝙ celum et terra ſunt prius creata ꝙͣ angelica na tura. Hanc ꝯtrouerſiam magiſter ſoluit dicēs ꝙ an gelica natura et oīa corporalia ſimul ſunt creata. qd̓ ꝓbat per illud Ecc̄i.xviij. Qui viuit in eternū crea uit oīa ſimul. Et idem cōfirmat autoritate beati Au guſtini. que habetur in textu. Et poſtea inducit ali as autoritates quibus probat angelicam naturan celum empireū tempus et materiam quattuor elemē torum confuſam ſimul fore creata tempore. ⁊ vnum alterum temꝑis duratione non preceſſiſſe. Licet an gelica natura prius bene dicat̉ creata dignitate na. ture. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Ꝙ tam viſibilis. iō eſt. corꝑalis ꝙͣ inuiſibilis. id eſt. ſpūalis creatura fu it quodāmodo informis producta. Quod patet. qͥ viſibilium materia et inuiſſbiliū natura fuerūt ſimu condita. ⁊ vtraqꝫ informis. ſed tn̄ aliter ⁊ aliter. Nā corporalium reruꝫ materia dicitur informis creata. ideo quia habuit formam confuſionis prius ꝙͣ fuiſ ſet formata et diſtincta ꝑ ſpecies. vt infra diſtinctiōe duodecima clarius patebit Spūalis ideo dicit̉ infor mis ꝓducta. quia licet fuerit formata in ſua conditō ne ẜm habitum nature. fuit tn̄ informis ẜm habituꝫ gratie. per quem habuit perfici ⁊ informari Poſtea magiſter querit Si omnes angeli fuerunt in celo cre ati vt predictum eſt. quod ⁊ quale fuit tunc celum in quod lucifer aſcendere volens peccauit. dicendo il lud Eſa. xiiij. Aſcendam in celum. et ſimilis ero al tiſſimo qd̓ ſoluens magiſter dicit. ꝙ per celum nō de bet intelligi quodcūqꝫ corꝑale ſed diuina celſitudo. vt ſenſus autoritatis ſit. Aſcendā in celū..i. ad equ litatē dei. Et tm̄ in ſpeciali. Quales facti fuerint angeli. et q quattuor eis attributa ſunt in ip̄o initio ſue conditionis. Cce oſtenſum DI. I. e eſt vbi angeli fuerint mox vt cre ati ſunt. Nunc ꝯſequens eſt in ueſtigare quales facti fuerint in ipſo pͥmor dio ſue conditionis. ⁊ quatuor quidem an gelis vident̉ eſſe attributa ī initio ſubſiſtē tie ſue.ſ. eſſentia ſimplex. id eſt. indiuiſibi lis et immaterialis. et diſcretio ꝑſonalis. ⁊ ꝑ rationem naturaliter inſitam. intelligen tia. memoria et volūtas ſiue dilectio. libe rum qͦꝫ arbitrium.i. libera inclināde volū tatis ſiue ad bonuꝫ ſiue ad malū facultas. Poterant em̄ ꝑ liberum arbitriū ſine vio lentia et coactiōe ad vtrumlibet ꝓpria vo luntate deflecti. An omnes fuerint equales angeli intribus.ſ. in ſapīa in eſſentia in li bertate arbitrij. III Hic conſiderandū eſt. vtrū in ſua ſubſtantia ſpirituali ⁊ ſapi entia rationali et libertate arbitrij que om nibꝰ inerant om̄es equales fuerint. vt ſit pͥ ma conſiderario de ſubſtantia. ſecunda d̓ forma. tertia d̓ poteſtate. Perſona quippe ſubſtantia eſt. ſapientia forma. arbitriū po teſtas. et ad ſubſtantiam quidem pertinet nature ſubtilitas. Ad formam vero intelli gentie perſpicacitas. et ad poteſtatē ratio nalis voluntatis abilitas. Ille ergo eſſen tie rationales que perſone erant. et ſpiritꝰ erant. naturaqꝫ ſimplices ⁊ vita īmortaleſ differentem eſſentie tenuitatem: ⁊ differen Hic dicit dif tem ſapientie ꝑſpicacitatem. atqꝫ differen. ferentes erāt in illis. tem arbitrij libertateꝫ et abilitatē recte ha buiſſe intelligunt̉. Sic̄ in corꝑibus nōnul Per ſimili la differentia eſt ẜm eſſentiaꝫ ac formam et tudinem cor pondus. Quedā em̄ alijs meliorem ac digporuꝫ ita eſſe niorē eſſentiam ⁊ formā habēt. ⁊ alia alijsoſtendit. leuiora atqꝫ agiliora ſunt. Ad hunc gͦ mo dum credendum eſt illas ſpūales naturas ꝯueniētes ſue puritati ⁊ excellētie. et in eſ ſentia ⁊ in forma ⁊ in facultate differētias accepiſſe in exordio ſue ꝯditōis. quibꝰ alij inferiores alij ſuꝑiores dei ſapiētia conſti tuerent̉. alijs maiora. alijs minora dona p̄ ſtantis. vt qͥ tūc ꝑ naturalia bona alijs ex cellebāt. ip̄i etiā poſt ꝑ munera gr̄e eiſdem p̄eſſent. Qui em̄ natura magis ſubtiles et ſapīa ampliꝰ ꝑſpicaces creati ſunt. hi etiaꝫ maioribꝰ gr̄e muneribꝰ p̄diti ſunt. ⁊ digni tate excellētiores alijs ꝯſtituti. Qui ꝟo na tura minus ſubtiles. et ſapīa minꝰ ꝑ ſpica ces ꝯditi ſunt. minora gr̄e dona habuerūt inferioreſqꝫ ꝯſtituti ſunt ſapiētia dei equo moderamine cūcta ordinati. In ipſa facul Scd̓m qd̓ eſt tate arbitrij differentia animadu̓tenda eſt conſiderāda ẜm differentē nature virtutē et differenteꝫ differentia ar bitrij. cognitionis ⁊ intelligētie vim. Et ſicut diſ Quod nec ferēs vigor ⁊ ſubtilitas nature infirmitatē minor tenui nō adducit. minorqꝫ cognitō ſapiētie igno tas infirmita teꝫ nec minor rantiā non ingerit. ſic libertas inferior nul cognitio ſapi lam arbitrio neceſſitatis volūtatē īponit. entie ignorā tiam nec infe Que communia et equalia haburior libertas neceſſitatē in erunt angeli. E ducit. Et ſicut ī predictis angeli differebāt. ita ⁊ q̄dā cōia ⁊ aqͣlia ha bebāt ꝙ ſpūs erāt. Ꝙ īdiſſolubiles ⁊ īmor tales erāt cōmune oībꝰ ⁊ eqͣle erat. In ſb̓ti litate vero eſſentie et intelligētia ſapientie

LI. et libertate voluntatis differentes erant. Has diſtinctiones intelligibiles inuiſibili um naturarū ille ſolus comprehēdere po tuit et ponderare qͥ tūc cuncta fecit in pon dere numero et meſura. An boni vel mali iuſti vel iniuſti creati ſint angeli. et an aliqua mo ra fuerit inter creationeꝫ et lapſū. Illud quoqꝫ inue ſtigatione dignuꝫ videt̉ quod etiā a pluri bus queri ſolet Utrū boni vl̓ mali. iuſti vl̓ iniuſti creati ſunt angeli. ⁊ an aliqua mora fuerit inter creationem et lapſum. vel ſine mora in ipſo creationis exordio ceciderūt Opinio quorundā dicentiū ange los in malicia creatoſ. ⁊ ſine omni mora ruiſſe. Putauerunt enim quidaꝫ angelos qui ceciderūt creatos eſſe malos ⁊ nō libero arbitrio in maliciam de clinaſſe. ſꝫ etiaꝫ in malicia a deo factos eſſe nec aliquā fuiſſe morā int̓ creationem ⁊ l pſum. ſed ab initio apoſtataſſe. alios vero creatos fuiſſe plene beatos. Qui opinionē ſuam muniunt autoritate Auguſtini ſuꝑ Gen̄. ita dicētis Nō fruſtra putari pōt ab initio temꝑis diabolum cecidiſſe. nec cum ſanctis angelis pacatum aliquādo vixiſſ et beatum. ſꝫ mox apoſtataſſe. Unde dn̄s ait. Ille homicida erat ab initio. ⁊ in veri tate nō ſtetit. vt intelligamus quia in veri tate nō ſtetit. ex quo creatꝰ eſt qui ſtaret.ſꝫ ſtare voluiſſꝫ. Idem in eodem. Non fru ſtra inquit putanduꝫ eſt ab ipſo initio tem poris vel cōditionis ſue diabolum cecidiſ ſe ⁊ nunqͣꝫ in veritate ſtetiſſe. Un̄ quidā in hanc maliciam libero arbitrio non eſſe in flexum. ſꝫ in hac qͣꝫuis a deo putant eſſe cre atum. ẜm illud beati Iob. Hoc eſt inqͥt ini tium figmenti dei qd̓ fecit deus vt illudat̉ ei ab angelis eius. Et ꝓpheta ait. Draco iſte quē formaſti ad illudendū ei. tanqꝫ pri mo factus ſit malus inuidus et diabolus. nec volūtate deprauatus. His alijſqꝫ teſti monijs vtunt̉ qui dicunt angelos qui ce ciderunt creatos fuiſſe malos et ſine mora corruiſſe. eos ꝟo qui ꝑſtiterunt perfectos et beatos fore creatos aſtruunt autoritate Auguſtini qui ſuꝑ Gen̄. dicit: ꝑ celū ſignificari creaturam ſpiritualem que ab exor dio quo facta eſt et perfecta et beata ē ſem Alioꝝ ſententia probabilis qui di cunt omnes angelos creatos eſſe bonos. ⁊ aliquā morulā fuiſſe int̓ creationē et lapſum. Alijs aut videtur oēs angelos creatos eſſe bonos. et in ipſo creatōis initio bonos extitiſſe.i. ſine vitio iuſtoſqꝫ fuiſſe.i. innocentes ſed non iuſtos id eſt virtutum exercitium habētes. Non dum em̄ prediti erant virtutibus que ſtan tibus appoſite fuerunt in confirmatione ꝑ gratiam. alijs vero per liberū arbitriuꝫ ſu ꝑbientibus ⁊ ideo cadentibus: aliquā etiā fuiſſe morulam aiunt inter creationē et la pſum et confirmationē. et in illa breuitate temporis om̄es boni erant. non quidē per vſum liberi arbitrij. ſꝫ per creationis bene ficium. et tales erant qui ſtare poterant.i. non cadere per bona creationis ⁊ cadere ꝑ liberum arbitriū. Poterant em̄ peccare et non peccare. ſꝫ non poterant ꝓficere ad me ritum vite. niſi gratia ſuꝑadderet̉ que ad dita eſt quibuſdam in ꝯfirmatione. Et ad gangꝰ. antor hoc confirmandum vtunt̉ teſtimonio Au ritate illa con guſtini. qui ſuꝑ Gen̄. dicit angelicam na firmāt hoc eē turam primo informiter creatam ⁊ celū di ctam. poſtea formatā et luce appelatam. qn̄ ad creatorem eſt conuerſa perfecta dilecti on ei inherens. vnde prius dictuꝫ eſt. In pͥncipio creauit deꝰ celū ⁊ terram. ⁊ poſtea ſubditū. dixit deus. fiat lux. et facta ē lux. qꝛ in pͥmo agit̉ de creatione ſpiritualis na ture informis. poſtea de formatiōe eiuſdē Ratione ideꝫ Ratio quoqꝫ obuiat illis qui dicunt ange aſtruit los creatos fuiſſe malos. Nō enim potuit creator optimus auctor mali eſſe. ⁊ ideo to tum bouum erat quod ex ipſo illis erat. et totum bonum erat quoniam ex ipſo totuꝫ erat. hoc modo probatur ꝙ boni erāt om nes angeli quando primo facti ſunt. ſed ea bonitate. quam natura incipiens accepe Probationem Auguſtini contra illos inducit qui dicūt angelos fa ctos malos. verba etiam Iob de terminat que illi pro ſe inducebat.

M fg. C DI. Ideoqꝫ Augu. ex terminans opinionē eoꝝ qui angelos cre tos fuiſſe malos putant. autoritate ⁊ ratio ne ꝓbat bonos fuiſſe creatos. et ꝟba p̄miſ ſa beati Iob. que ille ꝓ ſe inducebant qūo ſint intelligenda aꝑit dicēs ſuꝑ Gen̄. On nia inquit fecit deus valde bona. Natura ergo angeloꝝ bonā fecit. Et qꝛ iniuſtuꝫ eſt vt nullo merito hic in aliquo quod creaui deꝰ damnat. nō naturaꝫ ſed voluntatē ma lam puniendā eſſe credendum eſt. nec eiu naturā ſignificatā eſſe cum d̓r. hoc ē initii figmenti dei ⁊cͣ. Sed corpus aereum qd̓ ta li voluntati aptauit deus: vel ipſam ordi nationē dei in qua eum initium etiam fecit vtilem bonis vel ipſius angeli facturā qͥa et ſi preſciret deus voluntate malum futu rum: fecit tn̄ eū ꝓuidens quāta de illo ſua bonitate eſſet facturus. Figmentū ergo d̓ dicit̉. qꝛ cum ſciret eū deus volūtate mali futurum vt bonis noceret. creauit tn̄ illu vt de illo bonis prodeſſet. hoc autem fecit vt illudat̉ ei. Illudit̉ em̄ ei cum ſanctis ꝓ cit tēptatio eiꝰ. Sicut et mali homines qͦ deus malos futuros preuidēs: creauit tn̄ ad ſanctorū vtilitatem. illudunt̉: cū p̄ſtat̉ ſanctis eorum temptatione ꝓfectus. Sed ipſe eſt initiū qꝛ precedit antiquitate ⁊ pͥn cipatu malicie. Hec autē illuſio fit angelis malis et hominibꝰ malis ꝑ angelos ſctōs. quia ſubdit eis angelos malos ⁊ homines malos: vt nō qͣꝫtum nitunt̉. ſꝫ qͣꝫtum ſinū tur poſſint nocere. Ecce aꝑte oſtēdit quali ter predicta ꝟba Iob intelligenda ſint. et angelicā naturam bonā creatā eſſe aſſeruit Quomodo intelligenda ſint ver ba premiſſa domini diſſerit euidē ter tradēs angelos eſſe creatos bo dicumt anōt. in nos. et poſt creatiōeꝫ cęcidiſſe. gͦ Deinde qualiter ꝑ ba dn̄i que ſupra poſuit accipiēda ſint Au guſtinꝰ aꝑit. vbi etiam ſua que p̄dixit ver ba de terminat euident̓ docēs angelos bo nos fuiſſe creatos. ⁊ poſt creationem inter poſita aliqua morula cecidiſſe ita inquiēs Ꝙ putat̉ diabolus nunqͣꝫ in veritate ſtetiſ ſe. nunqͣꝫ beatam vitā duxiſſe. ſed ab initio cecidiſſe. non ſic accipiendū eſt vt malus a bono deo creatꝰ eſſe putet̉ quaſi ab initio nō cecidiſſe diceret̉. Nō em̄ cecidit ſi talis ſcꝫ malus factꝰ eſt. A quo em̄ caderet. FaA ꝯͣ o. b ꝙqelod bonos cē crcatōẜ F aliq. 6b. poita morula nenid. fſ. III ctus gͦ prius ſtatim a veritate ſe auertit. ꝓ pria poteſtate delectatus. beateqꝫ vite dul cedinem nō guſtauit. quā acceptaꝫ non fa ſtidiuit. ſed nolendo acciꝑe amiſit. Sui er go caſus p̄ſcius eſſe nō potuit. quia ſapien tia fructus eſt pietatis. Cōtinuo autē vt fa ctus eſt cecidit nō ab eo qd̓ accepit. ſed ab eo quod acciperet. ſi deo ſb̓di voluiſſet Ec ce hic aꝑte declarat āgelos bonos creatos fuiſſe. et poſt creationē cecidiſſe. et fuit ibi aliqua morula licꝫ breuiſſima. Quod Ori genes ꝯfirmat ſuꝑ Ezech̓. di. Serpens eſt hoſtis contrarius veritati. non tn̄ a princi pio nec ſtatim ſupra pectus ⁊ ventrē ſuum ambulauit. ſicut Adam ⁊ Eua non ſtatim peccauer̄t. ita et ẜpens aliqn̄ fuit nō ẜpēs cū in paradiſo delitiaꝝ moraret̉. deus em̄ maliciam nō fecit. Ecce aꝑte dicit poſt cre ationem interpoſita morula cecidiſſe. Id̓o qꝫ illa verba ſic accipiēda vident̉. homici da erat ab initio vel mendax.i. ſtatim poſt initiū qn̄ ſibi equalitatem dei promiſit ⁊ ſe ip̄m occidit. qui homo dicit̉ in euangelio nec in veritate ſtetit. qꝛ in ea nō fuit. ſed ab initio tꝑis.i. ſtatim poſt initiū temꝑis apo ſtatauit. Poteſt etiaꝫ et ſic accipi illud. ab initio homicida fuit vel mendax.i. ex qͦ hō fuit ꝯditus quē per inuidiā in mortem p̄ci pitauit ⁊ fallacit̓ ſeduxit. Ex predictꝭ ergo liquet angelos bonos oēs eſſe creatos. et poſt creationem quoſdā cecidiſſe a bono: quod habuiſſent ſi ꝑſtitiſſent. Ꝙ triplex fuit ſapientia in angelis ante caſum vel ꝯfirmatione. h Hic īquiri ſolet qm ſapientiā habuerūt ante caſum vel ꝯfirma tionē: Erat in eis triplex natural̓ cognitio qͣ ſciebāt ꝙ facti erāt ⁊ a qͦ facti erant. et cū qͦ facti erat. ⁊ habebant aliquā boni et ma li noticiā. intelligentes qͥd appetenduꝫ vel ſpuendum illis foret. An aliquā dei habuerint dilectio nem vel ſui inuicem. Iolet etiam quere vtrū aliquā dei vel ſui dilectionem inuicē habuerint? Ad quod dici poteſt ꝙ natura lem dilectionem habebant. vt memoriam et intellectū ⁊ ingenium qua deū et ſe aliqͣ tenus diligebant. per quam tn̄ non mere bantur.

LI. Iſta eſt diſtinctio. iij. huiꝰ ſecūdi libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de creatiōe ango lorum quo ad ꝯditiones extrinſecas. incipit agere d̓ eodem quo ad ꝯditiones eoꝝ intrinſecas. Et circa hoc tria facit. Nam primo oſtendit ꝯditiones eorum in naturalibus. Secūdo oſtendit ꝯditionem eorū in gratuitis. Tertio facit hoc idem in quibuſdā meri torijs. Primum facit a principio diſtinctiōis vſqꝫ ibi Illud quoqꝫ. Secundū ab inde vſqꝫ ibi. Hic inquiri Tertium vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et tm̄ in gene rali. In ſpeciali ſentētia magiſtri ſtat in tribus ꝓpo ſitionbus quaruꝫ prima eſt hec. Angeli in principio ſue creationis differenter acceperūt eſſentie ſimpli citatē. diſtinctam ſubſiſtendi ꝑſonalitatem. intelligē di ꝑſpicacitatem et arbitrij libertatem. Iſtaꝫ ꝓpoſi tionem magiſter ꝓbans proponit ꝙ quattuor ſunt circa creationem angeloꝝ conſideranda. que in pͥn cipio ſue creatōnis acceperunt. quorum duo prima ꝑtinent ad eorum ſubſtantiam. cuiuſmodi ſunt eſſen tie eoꝝ. immaterialis ſimplicitas. ⁊ diſtinctōnis eo rum ꝑſonalis diuerſitas. Tertiū vero ſpectat ad eo rum formam.ſ. intelligendi perſpicacitas. Quartuꝫ ꝟo ſpectat ad eorum poteſtatem.ſ. volendi libertas Hec quattuor oēs angeli in ſua creationē acceperūt non tn̄ equaliter. ſed diſpares in his creati fuerur Unde infert ꝙ ſicut differentē naturā in angelis ſe tur differens cognitio. ita etiam differens gratie co latio. et differens arbitrij libertas. Secunda pro poſitio eſt hec. Ꝙ angeli nulla malicia cuiuſcunqꝫ cu pe in ſua creatione fuerunt deprauati. Hanc ꝓpoſi tionem magiſter ꝓbans querit. Vtruꝫ angeli creat ſunt boni vel mali. et vtrū aliqua morula inter eorū creationem et lapſum extiterit. Ad quas queſtiōes ſimul reſpondens recitat opinionē quorundam dicē tium angelos fuiſſe creatos malos nec fuiſſe moram inter eoꝝ creationem ⁊ lapſum. quod confirmat at toritate euāgelij Ioh̓is. vbi chriſtus dicit diaboluꝫ homicidam fuiſſe et in veritate non ſtetiſſe. Et auto ritate Iob. iiij. vbi d̓r ꝙ diabolus eſt initiū figmen ti dei ad illudendū ei. Confirmāt illud autoritate be ati Auguſtini qua etiam ꝓbant angelos qui ꝑſtite runt fuiſſe creatos perfectos ⁊ beatos. Poſtea reci tat aliam opinionem et pͥme contrariā que dicit om nes angelos fuiſſe creatos bonos ⁊ iuſtos. quantuꝫ ad carentiā mali ⁊ iniuſticie. ſed nō ꝙͣtum ad gr̄am conſummatā. Et dicit etiam moram fuiſſe inter cres tionem et lapſum. Quā opinionem cōfirmat autori tate beati Auguſtini. et ꝓbat eam ratione que ſtat in hoc. Ꝙ cū deus ſit optimus non poteſt mala crea tura per ip̄m ꝓduci. īmo ſi angelum malum creaſſet nequaꝙͣ malum ipſius puniret. Deinde ſoluit auto ritates pro alia opinione allegatas dicens. ꝙ diabo lus dicit̉ initium figmenti dei. eo ꝙ deus prouidit qn̄ ipſum fecit quāta bona de eius malicia preuenirent cum ad eius temptationes ſancti proficerent. Simi liter dicit ipſum in veritate non ſtetiſſe. quia a veri tate cecidit a qua nō cecidiſſet ſi in veritate creatus nō fuiſſet Dicit etiā ip̄m fuiſſe homicidaꝫ ab initio qꝛ ſtatim poſt initium temporis apoſtatauit. et ſeipſum occidit. Vel dicit̉ homicida ab initio conditionis ho minis quem ꝑ fallaciam ſeducēdo occidit. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Ꝙ ſpiritus angelici creati mox na turali cognitione ſui et creatoris licet non meritorie erant decorati. Hanc magiſter probans dicit ꝙ om nes angeli a principio ſue creationis cognouerūt de um et ſe ⁊ ceteras creaturas. Vnde intellexerunt qͥd appetendum et quid reſpuendum foret. et tam boni ꝙͣ mali noticiā habuerunt. Similit̓ deum et ſe natu rali dilectiōe quadā ſed nō meritorie dilexerūt. quia Re.d. x xxx.p xCradix meriti.ſ. gratia eis adhuc non fuit addita. Et tantum in ſpeciali. An ꝑfectos ⁊ beatos creauit deuſ agelos. an miẜos ⁊ imꝑfectos a Oſt hec Vi denduꝫ eſt vtrū ꝑfectos et ʰI. IIII p beatos creauit deus ange los: an miſeros ⁊ īꝑfectos Ad quod dici poteſt ꝙ nec in beatitudine nec in miſeria creati ſunt. Miſeri em̄ ante pctm̄ eſſe nō potuerunt. qꝛ ex pctō miſerie eſt. Nā ſi nō fuiſſꝫ pctm̄ nulla eēt miſeria. Beati quoqꝫ nunqͣꝫ fuerūt illi qui cecide rūt qꝛ ſui euentus ignari fuerūt.i. peccati ⁊ ſupplicij futuri. Si em̄ lapſum ſuū p̄ſciuer̄t aut vitare voluerūt ſed nō potuerūt. et ita erant miſeri. aut potuerūt ſed noluerūt. et ita erant ſtulti ⁊ maligni. Ideoqꝫ dicimus ꝙ nō fuerūt qꝛ non erant preſcij euentus ſui. nec eis da mali angeli p̄ ta eſt cognitio eorum. que futura erant ſu ſcij ſui caſus per eos. Boni vero ⁊ qui perſtiterunt for boni ꝟo forte te ſue beatitudinis preſcij fuerunt. Vnde̓ cuturi boni fuerunt p̄ſcij Augꝰ. ſuꝑ Gen̄. Qūo inquit beatus inter angelos fuit qui futuri peccati atqꝫ ſuppli cij preſcius nō fuit. Querit̉ aūt cur nō fue rit? Forte hoc deꝰ reuelare diabolo noluit quid facturus vel paſſurus eſſet. Ceteris vero reuelare voluit ꝙ in veritate māſuri eſſent. His verbis videtur Augꝰ. ſignifica re ꝙ angeli qui corruerūt nō fuerūt preſcij ſui caſus. ideoqꝫ beati nō fuerunt Et ꝙ an geli qͥ ꝑſtiterūt beatitudinē ſibi affuturā p̄ ſciuerunt. atqꝫ de ea certi in ſpe extiterunt. vnde quodāmō iam beati erant Et reuera ſi fuiſſet. poſſet illos dici aliqͦ mō fuiſſe bea tos. alios ꝟo nō qui neſcierūt euentū ſuū. Ꝙ opinādo hoc dixerit nō aſſeren do.ſ. ꝙ angeli qͥ perſtiterūt preſcit fuerunt futuri boni. Sꝫ hoc magis opi nando ⁊ querēdo dicit Augꝰ. qͣꝫ aſſerendo Un̄ ⁊ huic opinioni opponēs ꝯſequent̓ ſb̓ Auguſti. dit. Sꝫ qͣre diſcernebant̉ illi a ceteris? Vt deꝰ iſtꝭ q̄ ad ip̄os ꝑtinerēt n̄ reuelaret. Alijſ ꝟo reuelaret. cū nō priꝰ ſit ip̄e vltor qͣꝫ ali qͥs pctōr. nō em̄ dānat ip̄e īnocēteſ. Hic vi det̉ īnuere ꝙ nec peccaturꝭ futurū malum nec ꝑmanſurꝭ futurū bonū reuelauerit Iō qꝫ nec illi qͥ ceciderūt vnqͣꝫ nec illi qͥ ꝑſtite runt vſqꝫ ad conſummationem beati fue runt. quia beati non poterant eſſe ſi de bea titudine certi non erant. vel ſi dānationis

DI. Auguſti. incerti erāt. Un̄ Augꝰ. in eodē. Dicere in quit d̓ angelis ꝙ in ſuo genere beati eē pn̄t damnationis vel ſalutis incerti. quibꝰ nec ſpes eſſet ꝙ mutādi eſſent in melius nimia p̄ſumptio eſt Qūo em̄ beati eſſe pn̄t. qͥbus eſt incerta ſua beatitudo. Summam colligit predictoꝝ con firmans oēs angelos ante confir mationē vel lapſum non fuiſſe be atos niſi per beatitudineꝫ accipiat illum ſtatuꝫ innocentie in quo fue runt ante caſum. Ex predictis conſe quitur ꝙ angeli qui corruerūt nunqͣꝫ beatꝭ fuerūt niſi beatitudinē aliquis accipiat il lum ſtatuꝫ innocentie in quo fuerunt ante pctm̄. Illi vero qui ꝑſtiterūt aut ſuā beati tudinem futuram deo reuelante p̄ſcierūt. et ita ſpei certitudīe aliquo modo beati fu erunt vel incerti extiterūt ſue beatitudinis et ita aliter beati nō fuerūt qͣꝫ reliqui qui ce ciderunt. Mihi aūt qd̓ poſterius dictum eſt ꝓbabilius videt̉. Reſponſio ad id quod querebat̉. an angeli eſſent creati perfecti aut imperfecti. ⁊ dicit̉ ꝙ perfecti fue runt ẜm aliquid. et imperfecti ẜm aliquid. Ad hoc aūt ꝙ que rebatur vtrum perfecti vel imperfecti fue rint creati. dici poteſt quia quodammodo ꝑfecti fuerunt. et quodāmodo alio imper fecti. Non em̄ vno modo aliqͥd dicitur ꝑ fectum ſed pluribus. Ꝙ tribus modis dicitur perfectuꝫ ẜm tempus. ẜm naturā. ⁊ vniuer ſaliter ꝑfectum. Dicitur nanqꝫ per fectum tribus modis. Eſt em̄ ꝑfectum ẜm tꝑs ⁊ eſt perfertū ẜm naturam. ⁊ eſt vniu̓ ſaliter ꝑfectum. Scd̓m tꝑs perfectū eſt qd̓ habet qͥcquid tꝑs requirit ⁊ ꝯuenit ẜm tē pus haberi. et hoc modo angeli erant ꝑfe cti ante ꝯfirmationē vel lapſum. Scd̓m na turam ꝑfectum eſt qd̓ habet qͥcquid debi tum eſt. vl̓ expedit nature ſue ad glorifica ẜ xipo qͣ. Pa̓. rondife A dicit̉ tl. ẜᵐ naturā q̄.ſarn gloi̓ficat N0 g vviuer ſalit̓ qͣ. ſt nahii̓e. ntieat. IIII tionem. et hoc modo ꝑfecti fuerūt angeli poſt ꝯfirmationē. et erūt ſancti poſt reſur rectionē. Uniuerſalit̓ ⁊ ſumme perfectum eſt. cui nihil vnqͣꝫ de eſt et a quo vniuerſa ꝓueniunt bona. qd̓ eſt ſolius dei. Prima ergo ꝑfectio eſt nature condite. ſcd̓a natu re glorificate. tercia nature increate Predicta breuiter tangit addens quales fuerunt angeli incōuerſio ne ⁊ auerſione. Quales fuerūt an geli in creatione oſtēſum eſt. boni.ſ. et non mali. iuſti. id eſt. innocentes et ꝑfecti quo dammodo. Alio ꝟo modo imꝑfecti. Bea ti vero nō fuerūt vſqꝫ ad cōfirmationē. ni ſi beatitudo accipiat̉ vt iam dictum eſt: il le ſtatus innocentie et bonitatis in quo cō diti ſunt. Iſta ē diſtinctio. iiij. huiꝰ ſecundi libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de conditionibus augelorum quo ad ſtatum inchoationis. Agit de cō ditionibus eorum quo ad ſtatum cōtinuationis. Et ꝯͣ x̄plicē q̄ſtibe tria facit ẜm tres queſtiōes quas mouet. Primo eī inquirit an angelifuerūt creati beati vl̓ miſeri. Se cūdo an angeli mali ſui lapſus fuerunt preſcij. Ter tio an omnes fuerunt perfecti creati. Primum facit a principio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Quęritur autē cui Secundum ab inde vſqꝫ ibi. Ad hoc auteꝫ. Tertiū vero ab inde vſqꝫ ad finem diſtinctionis Et tm̄ in ge nerali. In ſpeciali. autem ſententia magiſtri ſtat in tribus propoſitionibus quarum prima eſt hec. An geli proprie nec beati nec miſeri fuerūt creati. Hāc propoſitioneꝫ magiſter inueſtigans proponit primo Utrum angeli ſunt creati beati vl̓ miſeri. perfecti vl̓ imꝑfecti. Et reſpondet ad primum iſtorum dicens. ꝙ nulli angeli ſunt creati miſeri vel beati. ꝙ non mi ſeri patet. quia dato ꝙ ſic. hoc videt̉ maxime veruꝫ eſſe de malis angelis. ſed illi nō fuerunt miſeri crea ti. quia non fuerunt ceati in peccato. quod quidem peccatum ſolum miſeria conſequit̉. ꝙ etiam ipſi de mones non fueruūt creati beati. patet ex hoc ꝙ non habuerunt certitudinem ſui ſtatus nec ſuum caſum preſciuerūt. Ꝙ etiam beati angeli non fuerunt crea ti beati. patet ex hoc ꝙ ante lapſum nulla fuit diſtin ctio bonorum angelorum a malis. ⁊ tam boni ꝙͣ mā li fuerunt incerti ſui ſtatus licet dicat Augꝰ. bonos ſuum ſtatum preſciuiſſe. ⁊ nō malos. qd̓ tamen ma giſter dicit beatum Auguſtinum plus dixiſſe inquirē do ꝙͣ aſſerendo. Ex predictis infero ſecundam ꝓpo ſitionem que eſt. Ꝙ angeli videlicet mali ſuum ca ſum ⁊ boni ſuam confirmationem non preſciuerunt. Patet iſta ꝓpoſitio expredictis. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Ꝙ angeli tam boni ꝙͣ mali ante confirmatō nem bonorum et lapſum malorum omnem perfectio nem pro illo tempore eis congruentem habuerunt. Hanc ꝓpoſitionem probat reſpondendo ad queſtio nem talem.ſ. vtrum augeli ſint creati perfecti vel im perfecti. Pro cuius euidētia magiſter ponit triplicē perfectionem. Quarum prima attendit̉ ẜm tempus

LI. II Secunda ẜm naturā. Tertia ẜm vniuerſalem om nium bonorum abundantiam. Primā habuerūt om nes angeli mox creati. quia nihil ꝑfectionis cōueni ebat eis ꝓ illo temꝑe quod nō habuerūt. Scd̓am q̄ iucludit omne illd̓ cuiꝰ natura capax eſt nō habue runt mox creati ſed ſtantes in gr̄a acceperūt illā ꝑfe ctionē ī gratia ꝯfirmati. Tertiā ꝟo nemo habꝫ nec habere pōt preter ſolū deū. Ex qua diſtinctione ma giſter ꝯcludit angelos quodāmodo fuiſſe ꝑfecte cre atos.ſ. quo ad ꝑfectionem tꝑis illius. et quodāmo do nō ꝑfectos.ſ. quo ad ꝑfectionem nature. ſed nul lo modo ꝑfectos quo ad tertiā perfectionē vniuerſa lem que includit omnium bonorum abundantiā. Et tantū in ſpeciali. De conuerſione et confirmatione ſtantiuꝫ et auerſione et lapſu cadē tium. VI Oſt hec conſi deratio adducit inquirere qua les effecti ſint. dū diuiderent̉ a uerſione ⁊ ꝯu̓ſione. Poſt creationē nanqꝫ mox quidā cōuerſi ſunt ad cratorem ſuum quidā auerſi. Cōuerti ad deū fuit ei chari tate adherere. auerti odio hr̄e vl̓ inuidere Inuidie nāqꝫ mater eſt ſuꝑbia. qua volue runt ſe parificare deo. In ꝯuerſis quaſi in ſpeculo relucere cepit dei ſapientia qua il luminati ſunt. Auerſi ꝟo excecati ſunt. Et illi quidē ꝯuerſi ſunt et illumīati a deo gr̄a appoſita Iſti ꝟo ſunt excecati nō īmiſſione malitie ſed deſertione gr̄e a qua deſerti ſūt nō ita ꝙ prius dedita ſubtraheret̉. ẜꝫ qꝛ nū qͣꝫ eſt appoſita vt ꝯuerterent̉. Hec eſt gͦ cō uerſio ⁊ au̓ſio qua diuiſi ſunt qͥ natura bo ni erant. vt ſint alij ſupra illud bonū per iu ſticiā boni alij illo corrupto per culpaꝫ ma li. cōuerſio iuſtos fecit. ⁊ auerſio iniuſtos. Utraqꝫ fuit volūtatis. ⁊ volūtas vtriuſqꝫ libertatis. De libero arbitrio breuiter tangit docens quid ſit. Habebant enīoni nes libeꝝ arbitriuꝫ quod ē libera poteſtas ⁊ abilitas volūtatis rōnalis. Poterāt em̄ voluntate eligere qd̓libet ⁊ rōne iudicare. id eſt diſcernere in quibꝰ cōſtat liberū arbi trium. nec creati ſunt volētes auerti vl̓ cō uerti. ſed abiles ad volendum hoc vel illd̓ et poſt creationem ſpontanea volūtate ali elegerunt malum. alij bonum. et ita diſcre uit deus lucem a tenebris. ſic̄ dicit ſcriptu ra.i. bonos angelos a malis. ⁊ lucē appella uit diem. noctē vero tenebras. quia bonoſ DI V angelos gratia ſua illuminauit. malos ve ro excecauit. Poſtcreationem aliqiud datum eſt ſtantibus per quos conuerterē tur. nec merito aliquo ſcꝫ gratia cooperans. Si auteꝫ queritur vtrū poſt creationem ꝯuerſi aliquid colla tum ſit ꝑ quod conuerterent̉.i. diligerent deum? Dicimus quia eſt eis collata gra tia cooperans ſine qua nō poteſt proficere rationalis creature ad meritū vite. Cade re em̄ poteſt ꝑ ſe. ſed ꝓficere nō poteſt ſine gratia adiuuante. Qua gratia indigebat angelus et qua nō Non indigebatan gelus gratia ꝑ quaꝫ iuſtiſicaret̉. qꝛ malus Que ſit gl nō erat. ſꝫ qua ad diligenduꝫ deū ꝑfecte et operās ⁊ q̄ obediendū adiuuaret̉. Operās quidē gra cooperar tia dicit̉ qua iuſtificat̉ impius.i. de impio ſit pius. de malo bonus. Cooperans vero gratia qua iuuat̉ ad beniuolendū efficacit̓ et deū pre oībus diligendum ⁊ ad operan dum bonū. ⁊ ad ꝑſeuerandū in bono ⁊ hu iuſmodi de qͥbus poſtea plenius dicemus Data eſt ergo angelis qui perſtiterunt co operans gr̄a per quā conuerſi ſunt vt deū ꝑfecte diligerēt Cōuerſi ergo ſunt a bono quod habebāt non perdito: ad maius bo num qd̓ non habebāt. et facta eſt iſta conū ſio per gratiam cooperantē libero arbitrio que gratia alijs qui ceciderūt appoſita nō fuit. An ſit imputandum illis qui auer ſi ſunt. Ideoqꝫ a quibuſ dam dici ſolet non eſſe imputanduꝫ illis qͥ auerſi ſunt et nō conuerſi. quia ſine gratia conuerti non poterant. Sed illa nō eſt eis data. nec culpa illoruꝫ fuit ꝙ non eſt data quia in eis nulla culpa adhuc preceſſerat. Ad quod dici pōt qm̄ quibus appoſita eſt ipſa gratia non fuit ex meritis eorum. alio quin iā nō eſſet gratia. ſi ex merito qd̓ eſſet ante gratiam daretur.

DI. Qua culpa gratia non eſt data eis qui ceciderunt. X vero alijs non eſt data: culpa eoꝝ fuit. quia cum ſtare poſ ſent noluerūt quouſqꝫ gr̄a apponeret̉. ſicut alij ꝑſtiterunt donec illis cadentibꝰ ꝑ ſuꝑ biam eis gratia appoſita eſt. Aꝑte gͦ caden tiū culpa in hoc dep̄hendi pōt. quia licꝫ ſi ne gr̄a nequirēt ꝓficere quā nondū accepe rant. ꝑ id tn̄ qd̓ eis collatū erat in creatōne poterant nō cadere.i. ſtare. quia nihil erat qd̓ ad caſum eos cōpelleret. ſed ſua ſpor tanea volūtate declinauerūt. qd̓ ſi nō feciſ ſent. quod datum eſt alijs vtiqꝫ daretur et iſtis. Ꝙ angeli in ipſa confirmatione be ati fuerunt. ſed vtrum eam meru erunt per gratiā tunc ſibi data am biguum eſt. de hoc enim diuerſi di uerſa ſentiunt. Hic q̄ri ſolet vtruꝫ in ipſa ꝯfirmatōe beati fuerint angeli. ⁊ an̄ ipſam beatitudinē aliquo modo meruerīt Ꝙ in ipſa ꝯfirmatiōe beati fuerunt: plures ꝯteſtant̉ autoritates. et ideo ꝓ ꝯſtanti ha bendū eſt. Utrū vero ꝑ gr̄am tunc ſibi da tam ip̄am beatitudinem meruerunt ambi guum eſt. Quibuſdam em̄ placet ꝙ eā me ruerunt ꝑ gr̄am quā in confirmatione ꝑce perunt ſimulqꝫ in eis meritū ⁊ premiū fuiſ ſe dicunt. nec meritū p̄ceſſiſſe premiū tem pore ſed cauſa. Alijs aūt videt̉ ꝙ beatitu dinem quā receperūt in ꝯfirmatione ꝑ gra tiam tunc appoſitā non meruerūt dicentes tūc non fuiſſe eis collatam gratiam ad me rendum ſed ad beate viuendum. nec tunc eis datū eſſe bonuꝫ quo mererent̉. ſed quo feliciter fruerent̉. Ꝙ aūt tunc in p̄miū acce perunt ꝑ obſequia nobis exhibita. ex de obedientia et reuerētia mereri dicunt. ⁊ ita premium preceſſit merita. ⁊ hoc mihi ma gis placere fateor. Iſta eſt diſtinctio. v. huiꝰ ſecundi libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de angeloruꝫ com muni creatione. incipit modo agere de eorum cōuer ſione ⁊ auerſione. Et tria facit. Nam primo agit de modo conuerſionis ⁊ auerſionis. Secundo de gra tia ſuꝑaddita ad actum conuerſionis. Tertio de vſi gr̄e.ſ. de merito confirmationis. Primum facit a pͥn cipis diſtinctionis vſqꝫ ibi. Si autem querit̉. Secut dum ab inde vſqꝫ ibi. Hic queri ſolet. Tertium ab in VI de vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et tm̄ in generali In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribꝰ ꝓpoſitionibꝰ quaꝝ prima eſt hec. Sicut aliqui angeli ꝑ ſuꝑbiaꝫ auerſione effecti ſunt mali et excecati. ita alij ꝑ cha ritatiuā ꝯuerſionē facti ſunt boni ⁊ illuminati. Hanc ꝓpoſitionem magiſter probans dicit ꝙ quidam an gelorum poſt eorum creationem ad deuꝫ conuerſi et ſibi per charitatē adherentes illuminati ſunt ꝑ gra tiā. Alij ꝟo auerſi et deum odio habentes excecati fuerunt. nō quidem ex malicie immiſſione ſed gratie ſubtractione quę. qiuidem conuerſio iuſtos fecit ⁊ a uerſio iniuſtos. Et ſubdit ꝙ tam cauſa conuerſionis ꝙͣ auerſionis fuit libertas arbitrij per quam quidā ipſoꝝ bonū alij vero malum elegerunt. Secunda ꝓpoſitio eſt hec. Ꝙ boni angeli ſua ꝯuerſione gra tiam non operantē ſed cooperantē meruerūt. Hanc magiſter ꝓbans querit Utrū angelis bonis ad hoc vt conuerterent̉ appoſita fuit gratia. Et reſpondet ꝙ eis fuit appoſita gratia cooperans. ſed nō oꝑans quia gratia operante q̄ eſt idem ꝙ iuſtificatio impir non indigebāt eo ꝙ mali non erant Sed indiguerūt gratia cooperante ſeu ꝓmouente eos ad conuerten dum ſe ad deum. et hec gratia iuuat ad bonum perfi ciendum. Et ſubinfert ꝙ ꝙͣuis ipſa gratia cooperās in poteſtate cadentiū angeloꝝ nō fuit. tn̄ imputatur ipſis ad culpam. quia ipſam non recipientes auerſi ſunt. eo ꝙ ipſam habere poterant ⁊ appoſita eis fuiſ ſet ſi ꝑſtitiſſent. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Angeli ꝑ cooperantē gratiam eis in conuerſione apppoſitam non antecedenter ſed conſequenter. beatitudinē me ruerunt. Hanc magiſter ꝓbans querit. Vtrum an geli boni in ipſa ſua confirmatione beati fuerunt. et vtrū in ipſa reꝝ ꝯuerſione beatitudinem meruerūt Primum iſtorum queſitorum magiſter ſimplicit̓ cō cedit. Et circa ſecundum recitat opiniones dicens quoſdam dicere angelos ſuam beatitudinem in ipſa eorum conuerſione ad deum meruiſſe. ita ꝙ merituꝫ et premiū ſimul et ſemel in eis fuerūt. Alios autem dicit opinantes fuiſſe ꝙ beatitudem quam in ipſa cō uerſione acceperunt ꝑ obſequia que hominibus per ſtiterunt et preſtant. meruerunt et merentur. ita ꝙ premium nō preceſſit meritum. Et iſtam opinionem videtur magiſter fouere. Et tm̄ in ſpeciali. Ꝙ de maioribus et minoribus qui dam ceciderunt. inter quos vnus fuit celſior.ſ. lucifer. Reterea ſciri oī. vi oportet. qm̄ ſicut d̓ maioribꝰ p ⁊ de minoribꝰ quidā p̄ſtiter̄t ita de vtroqꝫ gradu qͥdā cor ruerūt. Inter quos vnꝰ fuit oībus alijs ca dentibꝰ excellentior. nec inter ſtātes aliqͥs eo fuit dignior ſicut teſtimonijs autoritatū Iob monſtrat̉ Ait em̄ Iob. Ipſe pͥncipium vi Ezechiel. arū dei Et in Ezechiele legit̉. Tu ſignacu lum ſimilitudinis plenus ſcientia ⁊ ꝑfectō ne decorꝰ in delitijs paradiſi dei fuiſti Qd̓ Gregorius exponens ait. Quanto in eo ſb̓ tilior eſt natura. eo magiſ in illo imago dei ſimilius inſinuatur impreſſa. Item in Eze chiele legitur. Omnis. lapis precioſus

LI. operimentū eius.i. oīs angelus quaſi ope rimentū eius erat. quia vt dicit Grego. in alioꝝ comꝑatione ceteris clarior fuit. vn̄ vocatus eſt lucifer. ſicut teſtat̉ Eſa. Qūo inquit cecidiſti lucifer qui mane oriebaris ⁊cͣ. qui nō vnus ordo ſed vnꝰ ſpūs accipiē dus eſt. qui teſte Iſidoro poſtqͣꝫ creatꝰ eſt eminentiā nature ⁊ ꝓfunditatē ſcientie ſue perpendēs in ſuuꝫ creatorē ſuꝑbiuit intm̄ ꝙ etiam deo ſe equare voluit. vt in Eſaia dicit̉. In celum aſcendam ſuꝑ aſtra celi. et exaltabo ſolium meuꝫ. ⁊ ero ſimilis altiſſi mo Similis quidem deo eſſe voluit non ꝑ imitationē. ſꝫ per equalitatem potētie. Unde ⁊ quo deiectus fuerit meri to ſue ſuperbie. Et tante ſuꝑbie me rito de celo. i. de empireo in quo cum alijs fuerit deiectus ē in hiſtū caliginoſū aerem cū oībus ſue prauitatis ꝯſortibus. Naꝫ vt Ioh̓es ait in Apocal̓. Draco d̓ celo cadēſ ſecum traxit tertiā ꝑtem ſtellaꝝ. quia luci fer ille alijs maior nō ſolus cecidit. ſed cuꝫ eo alij multi qui ei in malicia conſenſerunt eoſqꝫ cadētes huiꝰ caliginoſi aeris habita culum recepit. Et hoc ad nr̄am ꝓbationeꝫ factū eſt. vt ſit nobis exercitationis cauſa. Un̄ apl̓us. Colluctatio eſt nob̓ adu̓ſus pͥr cipes ⁊ ptātes mūdi huiꝰ ⁊ aduerſus recto res tenebraꝝ. ꝯtra ſpūalia nequicie in cele ſtibus. qꝛ demones qui ſunt ſpirituales et neqͣꝫ in hoc turbulento aere nobis ꝓpinqͦ qd̓ celum appellat̉ habitant. Un̄ et diabo lus princeps aeris dicitur. Ꝙ non eſt ꝯceſſum eis habitare in celo vel in terra. Nō enī eſt eis con ceſſum habitare in celo. qꝛ clarus locus eſt ⁊ amenus. nec in terra nobiſcū ne homīes nimis inifeſtarēt Sed iuxta apl̓i Petri do ctrinam in epl̓a canonica traditam: in aere iſto caliginoſo qui eis quaſi carcer vſqꝫ ad tꝑs iudicij deputatꝰ eſt. Tunc autē detru dent̉ in baratrū inferni. ẜm illud. Ite ma ledicti in ignem eternū qui paratus eſt dia bolo et angelis eius. Ꝙ demones alij alijs preſunt ⁊ ha bent etiā alias prelationes. IL Et ſicut īter bonos angelos alij alijs p̄ſunt. ita et inter malos alij alijs prelati ſunt ⁊ alij alijs ſubiecti. qͣꝫ diu durat mūdus. angeli angelis. demōeſ demonibꝰ. hoīes hoībus preſunt. Sed in futuro oīs euacuabit̉ p̄latio vt docet apl̓s Habent quoqꝫ ẜm modū ſcientie maioris vl̓ minoris p̄lationes alias maiores vl̓ mi nores. Quidā em̄ vni ꝓuincie alij vni ho mini. aliqui vni vitio preſunt. Vnde dicit̉ ſpūs ſuꝑbie. ſpūs luxurie. et hmōi. quia d̓ illo vitio maxime pōt hoīes temptare a qͦ nominat̉ Inde etiā eſt ꝙ noīe demonis di uitie vocant̉.ſ. māmona. Eſt enim mam mon nomen demonis. quo nomine vocan tur diuitie ẜm ſyram linguā. Hoc aūt non ideo eſt ꝙ diabolꝰ in ptāte habeat dare vl̓ auferre diuitias cui velit. ſed quia eis vtit̉ ad hominū temptationē et deceptionem. An omnes demōes ſint in hoc ae re caliginoſo. an aliqui ſint in īfer olet auteꝫ queri vtrū omnes in iſto aere cāliginoſo ſint. an aliqui iam ſint in inferno: Ꝙ in inferno qͦti die deſcendant aliqui demonū veriſimile eſt. qꝛ animas illuc cruciandas deducūt. ⁊ ꝙ illic aliqui ſemꝑ ſint alternatis forte vi cibus. non ꝓcul eſt a vero. qui illic animas detinent atqꝫ cruciant. Ꝙ autem aīe malo rum illic deſcendant atqꝫ illic puniant̉. ex eo conſtat ꝙ xp̄us ad inferos deſcendit vit iuſtos qui ibi tenebant̉ educeret. Si enim iuſti illuc deſcendebant. multomagis iniu ſti. ⁊ ſicut tradit autoritaſ cū iuſtos eduxit iniquos ibi reliqͥt. Momordit em̄ infernū non abſorbuit. Quidam putant luciferum eſſe in inferno religatum ex quo tempta uit chriſtum et victus fuit queꝫ di cunt primum hominem temptaſſe et viciſſe. De lucifero autem quidā opinant̉ ꝙ ibi religatus ſit ⁊ ad noſ temptandos nūc acceſſum nō habeat. qꝛ ī Apocalipſi legit̉. Cum conſmmmati fue rint mille anni. ſoluetur ſathanas de carce re ſuo et exiet et ſeducet gentes. quod erit nouiſſimo tēpore antichriſti qn̄ erit tanta

DI. tribulatio: vt etiam ſi fieri pōt moueantur electi. Quē ibi religatū dicunt ab eo tēpo re quo temptauit chriſtū in deſerto vl̓ ī paſ ſione: ⁊ victus fuit ab eo. Ip̄m putant pri mum hoīem temptaſſe ⁊ viciſſe. ⁊ ſecundo deū: ſed ab eo victum eſſe. ⁊ ideo in inferno religatum. Alij aūt putant exquo cecidit ꝓ pctī ſui magnitudīe illuc fuiſſe dimerſum. Ꝙ lucifer non hꝫ ptāteꝫ quā habe bit in tꝑe antichriſti. Sꝫ ſiue in infernu dimerſus ſit ſiue non. credibile eſt euꝫ non habere ptātem accedendi ad nos quaꝫ ha bebit in temꝑe anti chriſti. in quo fraudu lenter ac violenter operabit̉. ⁊ ideo forte di citur tunc ſoluendus. qꝛ tunc dabit̉ ei pote ſtas a deo temptandi hoīes: quam mō nō habet. Ꝙ demones ſel̓ victi a ſanctis non accedūt amplius ad alios. h queni Alijs quoqꝫ qui a ſanctis iuſte ⁊ pudice viuentibus vincūt̉ Origenes poteſtas alios temptandi vid̓r adimi. Un̄ Origenes. Puto inqͥt ſane qꝛ ſancti repu gnantes aduerſus iſtos incentores ⁊ vin centes minuāt exercitū demonū. vel vt qͣꝫ plurimos eorū interimant. nec vltra fas ſit illi ſpiritui qui ab aliquo ſancto caſte ⁊ pu dice viuendo victus eſt impugͣre iteꝝ aliū hoīem. hoc aūt putant quidam intelligē dum tm̄ de illo vitio in quo ſuꝑatus eſt. vt ſi de ſuꝑbia aliquē virū ſanctuꝫ temptat et vincit̉. vlterius nō liceat illi illū vel alium de ſuꝑbia temptare. Iſta eſt diſtinctio ſexta huiꝰ ſecū di libri. In qua magiſter poſtꝙͣ tractauit de auerſio ne ⁊ conuerſione bonorū ⁊ malorum angelorū. In cipit agere de conſequentibus auerſionē malorum ꝙͣtum ad cauſam localem. Et tria facit. Nam primo determinat de ꝓiectione ip̄orum in huncˡ aerem ca liginoſum. Secundo de deſcenſu eorum ad infernū. Tertio de confuſione ip̄orum cum vincūt̉ in tempta tionibus hominū. Primuꝫ facit a pͥncipio diſtinctio nis vſqꝫ ibi. Et ſicut inter. Secundum ab inde vſq ibi. Alijs quoqꝫ. Tertium ꝟo vſqꝫ ad finem diſtin ctionis. Et tm̄ in generali. In ſpeciali autem ſentē tia mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitionibus. quarum pͥma hec eſt. Lucifer ſupremus angelus ⁊ ſibi de ſingu lis ordinibus aſſentiētes ſuꝑbe dei equalitatem ap petendo corruerūt. ⁊ in iſto caliginoſo aere ſunt in carcerati. Hanc ꝓpoſitionem magiſter inſinuās ꝓ ponit ꝙ angeli peccantes de ſingulis ordinibus cec VII derunt. inter quos primus peccās ⁊ maioris digni tatis credit̉ fuiſſe lucifer. qui conſiderās eminentiā ſue dignitatis in ſuꝑbiam elatus eſt. Et iſtā ſenten tiam ꝓbat mgr̄ ꝑ beatū Grego. Et ſubdit ꝙ merito ꝓ tanti peccati malicia in hūc caliginoſum aereꝫ cū ſocijs ſuis eſt detruſus. Nam locus celeſtis ꝓpter ſui claritatem eis nō competebat. nec terra: ne nos nimis infeſtarent. ſed ſunt in aere caliginoſo ī ſignū tenebrarum peccati quod eſt in eis. ⁊ ob exercitium noſtrum vt nos temptent. Poſt diem ꝟo iudicij ſim pliciter detrudent̉ in infernum. Secunda ꝓpoſt tio eſt hec. In malis angelis ⁊ bonis vſqꝫ ad finem mundi ſunt ꝑmanentia officia p̄lationis ⁊ ſubiectio nis. Hanc magiſter ponens dicit ꝙ inter angelos tā bonos ꝙͣ malos vſqꝫ in diem iudicij eſt ordo p̄latio nis. quia qui maioris ſunt ſcientie inter eos maioreꝫ habent prelationem. ⁊ a tali p̄latione quandoqꝫ de nominant̉. vt qui p̄eſt vni prouincie dicitur prīceps ꝓuincieꝭ. qui ꝟo preeſt vni homini dicitur angelus hominis illius. qui ꝟo vni vitio. vtpote quia de il lo maxime temptare ꝑmittitur ab illo denominātur vt aliquos dicimus ſpiritus ſuꝑbie. alios ꝟo ſpiri tus luxurie. Poſtea querit. Vtrum aliqui demones ſint iam in inferno. ẜm illud Apocal̓. Cū ꝯſummatꝭ fuerint mille anni ſoluetur ſathanas de carcere ſuo ⁊ exiet ⁊ ſeducet gentes. vn̄ dicit aliquos fuiſſe opi natos ꝙ lucifer temptauit ⁊ vicit primos parentes. Sed poſtꝙͣ chriſtum in deſerto ⁊ in paſſione tēptās extitit victus ⁊ in infernum religatus fuit. Tempore ꝟo antichriſti iterum exiturus. Alij autem dicunt ꝙ ſtatim cum peccanit ꝓpter peccati ſui magnitudi nem in inferuum detruſus fuit. ⁊ tempore antichri ſti dicit̉ ſoluendus. qꝛ tunc dabit̉ ei poteſtas tēptan di quam modo non habet. Tertia ꝓpoſitio ē hec Demones amittunt temptandi facultatem in his vt tijs in quibus a ſanctis hominibus pudice viuenti bus ſemel fuerint ꝑfecte ſuꝑati. Hanc ꝓpoſitionem magiſter ponens dicit eam fore intelligendam de eo dem vitio. ⁊ non ſimpliciter ſaltem ẜm opinioneꝫ ali quorum. vt videlicet diabolus victus ab eo quē tem ptabat de luxuria. nunꝙͣ poſtea ſuuꝫ victorem de lu xuria temptabit. Et tm̄ de ſententia huiꝰ diſtinctio nis in ſpeciali. Ꝙ boni angeli adeo ſunt cōfirma ti ꝑ gr̄am vt peccare non poſſint. et mali ita obdurati in malo vt bn̄ viuere nequeant. DI. VII. Opra dictuꝫ 5 eſt ꝙ angeli qͥ ꝑſtiterunt ꝑ gr̄aꝫ confirmati ſunt. ⁊ qui ceciderūt a gratia dei deſerti ſunt. Et boni qͥdem in tantū confirmati ſunt ꝑ gratiam ꝙ peccare nequeunt. Mali ꝟo ꝑ maliciaꝫ adeo ſunt obſtinati ꝙ bonam voluntatem habere ſi ue bene velle non valent. ⁊ ſi bonum ſit qd̓ aliquando volunt. Volunt em̄ aliquando aliquid fieri quod deus vult fieri. ⁊ vtiqꝫ illud bonum eſt ⁊ iuſtum fieri. nec tn̄ bona voluntate illud volunt. Ꝙ vtriqꝫ liberū arbitrium habent nec tamen ad vtrunqꝫ flecti poſ

LI. ſunt. ed cum nec boni peccare poſſunt nec mali bene velle. vl̓ bn̄ oꝑari. videt̉ ꝙ iam non habeant libeꝝ ar bitrium. qꝛ in vtranqꝫ ꝑtem flecti non pn̄t cum liberū arbitriū ad vtrunqꝫ ſe habeat. Hlero Unde Hiero. in tractatu de ꝓdigo filio di cit. Solus deus eſt in quem peccatum ca dere non pōt. cetera cum ſint liberi arbitrij in vtranqꝫ ꝑtem flecti poſſunt. Hic videt̉ dicere ꝙ oīs creatura in libero arbitrio cō ſtituta flecti poteſt ad bonum ⁊ ad maluꝫ. Qd̓ ſi ē. ergo ⁊ boni angeli ⁊ mali ad vtrū qꝫ flecti poſſunt. ergo ⁊ boni poſſunt fieri mali. ⁊ mali boni: Ad quod dicimus. quia boni tanta gratia confirmati ſunt vt neque ant fieri mali. ⁊ mali in malicia adeo obdu rati ſunt vt non valeant fieri boni. ⁊ tamen vtriqꝫ habent liberū arbitriū. quia ⁊ boni non aliqua cogente neceſſitate: ſꝫ ꝓpria a ſpontanea voluntate ꝑ gr̄am quidē adiut bonum eligunt ⁊ malum reſpuūt. ⁊ mali ſt militer ſpontanea voluntate a gratia deſti tuti bonum vitāt ⁊ maluꝫ ſequunt̉. ⁊ mali habent liberū arbitrium: ſed dep̄ſſum atqꝫ corruptum ꝙ ſurgere ad bonum non va lent. Ꝙ boni poſt cōfirmationē liberiuſ arbitriū habent qͣꝫ ante. Boni vero arbitri um habent multo liberius poſt cōfirmatio nem qͣꝫ an̄. Vt enim Augꝰ. tradit in ench̓. Non ideo carēt libero arbitrio qꝛ male ve le nō pn̄t. multo quippe liberius ē arbitriū quod non poteſt ſeruire peccato Neqꝫ cul panda eſt voluntas. aut voluntas non eſt aut libera dicenda non eſt. quia beati eē ſic volunt. vt eſſe miſeri non ſolum nolint: ſed nec prorſus velle poſſunt. Nō poſſunt ita qꝫ boni angeli velle malum vel velle eē mi ſeri. neqꝫ hoc habent ex natura: ſed ex gra tie beneficio. Ante gr̄e nanqꝫ ꝯfirmationeꝫ potuerunt peccare angeli. ⁊ qͥdā etiam pec Auguſti. cauerunt ⁊ demones facti ſunt. Un̄ augꝰ. in li. contra Maximinū. Creaturaꝝ natu ra celeſtiū mori potuit. quia peccare potu it. Nam angeli peccauerūt: ⁊ demones fa cti ſunt. quorū diabolus eſt pͥnceps. ⁊ qui nō peccauerūt: peccare potuerūt. ⁊ cuicū qꝫ creature rationali p̄ſtatur vt peccare nō II poſſit. nō eſt hoc nature ꝓprie: ſꝫ dei gͣtie. Ideoqꝫ ſolus deus eſt qui nō gr̄a cuiuſqͣꝫ ſed natura ſua nō potuit. nec poteſt nec po terit peccare. Ecce hic inſinuatur ꝙ angeli ante confirmationem peccare potuerunt. ſꝫ poſt confirmationē nō poſſunt. ⁊ ꝙ potue runt fuit eis ex libero arbitrio: qd̓ ē eis na turale. Ꝙ ꝟo modo non poſſunt peccare: non eſt eis ex natura. id eſt libero arbitrio. ſed ex gratia ex qua gratia etiam eſt vt ip ſum liberum arbitrium iam non poſſit pec cato ſeruire. Ꝙ poſt ꝯfirmationē angeli nō poſ ſunt ex natura peccare ſicut ante nō ꝙ debilitatū ſit eorū liberū ar bitrium ſed confirmatū No ergo poſt con firmationem angeli de natura ſicut an̄ pec care potuerunt. non ꝙ liberum arbitriū eo rum debilitatum ſit ꝑ gratiam: ſed ita po tius confirmatum. vt iam ꝑ illud nō poſſit bonus angelus peccare. qd̓ vtiqꝫ nō eſt ex libero arbitrio: ſed ex gratia dei. Ꝙ gͦ Hie Aꝑit quō pͥ ro. ait. Cetera cuꝫ ſint liberi arbitrij poſſūt dicta verba flecti in vtranqꝫ partem. accipi oportet ẜm Hiero. ſint in ſtatum in quo creati ſunt. Talis enim ⁊ hō telligenda ⁊ angelus creatus eſt: qui ad vtrāqꝫ flecti poterat. ſed poſtea boni angeli ita ꝑ gͣtiam ſunt confirmati: vt peccare non poſſint. et mali ita in vitio obdurati vt bene viuē̓ne queant. Similiter etiam illud Iſid̓. intelli gendum eſt. Angeli mutabiles ſunt natura immutabiles ſunt gratia. quia ex natura ī primordio ſue conditionis mutari potue runt ad bonum ſiue ad maluꝫ. ſed poſt per gratiam ita bono addicti ſunt: vt inde mu tari nequeant. Ad hoc enim repugnat gra tia: non natura. Ꝙ angeli mali viuacem ſenſum non perdiderunt et quibus modiſ ſciant. Et licet mali angeli ita ꝑ maliciam fint obdurati: viuaci tamē ſenſu non ſunt penitus priuati. Naꝫ vt tra dit Iſidorus triplici acumine ſcientie vi gent demones. ſcilicet ſubtilitate nature. ex perientia temporum. reuelatiōe ſuꝑnoruꝫ

DI. Auguſti. ſpirituū. De hoc etiam Augꝰ. ait. Spiritꝰ mali quedam ꝟo de temꝑalibus rebꝰ no ſcere ꝑmittunt̉. partim ſubtilitate ſenſus partim exꝑientia temporū callidiores pro pter tam magnam longitudinem vite. par tim ſanctis angel̓: qd̓ ip̄i ab oīpotenti deo diſcunt iuſſu eius ſibi reuelantibꝰ. Aliqn̄ idem nefandi ſpūs ⁊ q̄ acturi ſunt velut di uinando p̄dicunt. Ꝙ magice artes virtute et ſcientia diaboli valent. que virtus et ſcīa eſt ei data a deo vel ad fallēdū ma los. vel ad monendū vel exercen dum bonos. Quorū ſcientia at qꝫ ꝟtute etiam magice artes exercent̉. qui bus tn̄ tam ſcientia qͣꝫ ptās a deo data eſt. vel ad fallendū fallaces. vel ad monendū fideles. vel ad exercendam ꝓbandamqꝫ iu ſtorum patientiam. Vnde Augꝰ. in libro iij. de trini. Uideo inquit infirme cogitati oni quid poſſit occurrere. cur.ſ. iſta mira cula etiam magicis artibus fiant. Nam et magi pharaonis ſerpentes fecerunt et ali ſed illud eſt amplius ammiranduꝫ quomō magorum potentia que ſerpentes face̓ po tuit vbi ad muſcas minutiſſimaſ.ſ. cinifes ventum eſt. omnino defecit. qua tertia pla ga egyptus cedebatur. Ibi certe defecerūt magi dicentes. Digitus dei eſt hic. Vnde intelligi datur nec ip̄os quidē tranſgreſſo res angelos ⁊ aereas poteſtates in imam iſtam caliginem tanqͣꝫ in ſui generis carce rem ab illius ſublimis etheree puritatꝭ ha bitatione detruſos. per quos magice arte poſſunt quicquid poſſint. non auteꝫ aliqͥd valere poſſunt: niſi data deſuper poteſtate Datur autē vel ad fallendum fallaces: ſic̄ in egyptios. ⁊ in ip̄os etiam magos data ē vt in eorum ſpirituū operatione viderent̉ ammirandi a quibus fiebant damnādi. v ad monendū fideles. ne tale aliquid facere ꝓ magno deſiderent. ꝓpter quod etiā no bis in ſcriptura ſunt ꝓdita. vel ad exercen dam ꝓbandam manifeſtandamqꝫ iuſtorū patientiā. Ꝙ tranſgreſſoribus angelis nō ſer uit ad nutum materia rerum viſi bilium. Nęc putādum eſt VII iſtis tranſgreſſoribus angelis ad nutū ẜui re hanc viſibiliū rerum materiā: ẜꝫ deo po tius a quo hͨ ptās dat̉ qͣꝫtū incōmutabilis iudicat. Ꝙ non ſunt creatores licet per eos magi ranas et alia fecerint. ſed ſo lus deus. Nec ſane creatoreſ illi mali angeli dicendi ſunt. qꝛ ꝑ illos ma gi ranas ⁊ ſerpentes fecerunt. non eniꝫ ip̄i eas creauerunt. Oīm quippe rerū que cor De ſeminibꝰ poraliter viſibiliterqꝫ naſcunt̉ occulta que oīm corporū quorum crea dam ſemina incorporeis mundi huius ele tor ip̄e ſolus mentis latent: que deus originaliter eis in creator eſt didit. Ip̄e gͦ creator eſt oīm rerū qui crea tor eſt inuiſibilium ſeminū. qꝛ quecūqꝫ na ſcendo ad oculos nr̄os exeunt ex occultis ſeminibus accipiūt ꝓgrediendi hic pͥmor dia ⁊ incrementa debite magnitudīs diſtī ctioneſqꝫ formarū ab originalibus(vt ita dicam) regulis ſumunt. Sicut parentes non dicuntur cre atores filiorum nec agricole fru gum. ita nec boni angeli nec mali et ſi ꝑ eorum miniſteriū fiant crea ture. Sicut ergo nec pa rētes dicimus creatores hominū. nec agri colas creatores frugum qͣꝫuis eorum extrī ſecus adhibitis motibus iſta creanda dei virtus interius operet̉. ita non ſolum ma los. ſed nec bonos angelos fas eſt putare creatores. Sꝫ ꝓ ſubtilitate ſui ſenſus ⁊ co poris ſemina iſtarū rerum nobis occultio ra nouerunt. ⁊ ea ꝑ congruas temperatio nes elementorū latenter ſpargunt. atqꝫ ita ⁊ gignendarū rerum ⁊ accelerandorum in crementorū p̄bent occaſiones. Sꝫ nec bo ni hoc: nifi quantū deus iubet: nec mali hͦ iniuſte faciūt: niſi qͣꝫtuꝫ iuſte ip̄e permittit Nam iniqui malicia voluntatē ſuā habet̉ Iniquus ha iniuſtam. ptātem aūt non. niſi iuſte accipitᵇet a ſe volū ſiue ad ſuam penā. ſiue ad aliorū. vl̓ penā tatem malam a deo ꝟo po malorū. vel laudem bonorū. teſtatem iuſte accepit Sicut iuſtificationem mentis ita creationem rerum ſolus deꝰ oꝑa tur. licet creatura extrinſecus ſer uiat.

LI. icut ergo mente noſtram iuſtificando formare nō poteſt: ni ſi deus. p̄dicare autem extrinſecus euāge lium etiam homīes poſſunt: non ſolum bo ni ꝑ veritatem: ſed etiam mali ꝑ occaſionē. ita creationem rerū viſibiliū deus interi operat̉. Exteriores autem oꝑatiōes atqꝫ contemꝑationes ſiue occaſiones ab ange tam bonis qͣꝫ malis vel etiam homībus ac hibent̉. Sed hec ab hominibus tanto dif ficilius adhibent̉: quantum eis deſunt ſen ſuum ſubtilitates. ⁊ corporū mobilitates membris terrenis ⁊ pigris. Vnde qualibꝰ cunqꝫ angelis vicinas cauſas ab elemētis contrahere quanto facilius eſt. tanto mira biliores in hmōi oꝑibus eorū exiſtunt cele ritates. ẜ nō eſt creator niſi qͥ pͥncipalit̓ iſta format. nec quiſqͣꝫ hoc poteſt: niſi vnꝰ crea tor deus. Aliud eſt em̄ ex intimo ac ſummo cauſaꝝ cardine condere ac miniſtrare crea turam. qd̓ facit ſolus creator deus. Alius aūt ꝓ diſtributis ab illo viribus ac facul tatibus aliquam oꝑationem forinſecus ad mouere. vt tunc vel tūc. ſic vel ſic. exeat qd̓ creat̉. Iſta quippe originaliter ⁊ pͥmordia liter in qͣdam textura elementorū cūcta iaꝫ creata ſunt. ſed acceptis oportunitatibus poſtea ꝓdeunt. Ꝙ angeli mali multa pn̄t ꝑ nature vigorem. que non poſſunt ꝓpter bonorum angelorum et dei prohi bitionem. id eſt. quia non ꝑmittū tur. Illud quoqꝫ ſcien dum eſt ꝙ angeli mali q̄dam poſſunt ꝑ na ture ſubtilitatem: que tn̄ non pn̄t ꝓpt̓ dei vel bonorū angelorū ꝓhibitionem.i. qꝛ n̄ ꝑmittunt̉ illa facere a deo vel ab angel̓ bo nis. poſſent vtiqꝫ feciſſe cinifes qͥ ranas ſer penteſqꝫ fecerunt. Quidaꝫ ꝟo nō poſſunt facere. etiam ſi ꝑmittant̉ ab angelis ſuperi oribus. qꝛ non ꝑmittit deus. Un̄ Augꝰ. in Auguſti. li. iij. de tri. Ex ineffabili potentatu dei fit. Quare n̄ po vt quod poſſent mali angeli ſi ꝑmitterent̉: tuerūt prod ideo non poſſunt. qꝛ non ꝑmittunt̉. Neqꝫ cere cinifes ranas ⁊ ẜpē. em̄ occurrit alia ratio cur non poterant fa tes fecerunt. cere cinifes qui ranas ẜpenteſqꝫ fecerunt. niſi qꝛ maior aderat dominatio ꝓhibentis dei ꝑ ſpūmſanctum. quod etiam magi con feſſi ſunt dicenteſ. Digitus dei eſt h̓. Quid II aūt ꝑ naturam poſſint. nec poſſunt ꝓpt̓ ꝓ hibitionem. ⁊ qͥd ꝑ ip̄ius nature ſue condi tionem. facere non ſinant̉: homī explorare difficile eſt: īmo impoſſibile. Nouimus ho minem poſſe ambulare. ⁊ neqꝫ hͦ poſſe ſi nō ꝑmittat̉. volare aūt non poſſe: etiam ſi per mittat̉. Sic ⁊ illi angeli quedam pn̄t face re ſi ꝑmittant̉ ab angelis potentioribus ex imperio dei. Quedam ꝟo non poſſunt eti am ſi ab eis ꝑmittant̉. qꝛ ille non ꝑmittit a quo eſt illis talis nature modus. qui etiaꝫ ꝑ angelos ſuos illa plerūqꝫ non permittit. que conceſſit vt poſſint. Iſta eſt diſtinctio. vij. huiꝰ ſecun di libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de ꝑtinētibus ad ca ſum angeloꝝ localem agit de ꝑtinentibus ad eorum caſum ſpūalem. Et tria facit. Nam pͥmo on̄dit qua liter liberum arbitriū etiam poſt lapſum retinuerūt Secundo qualiter intellectus viuacitatem poſt caſū non amiſerunt. Tertio qualiter omnia que poſſent ideo quia deus non ꝑmiſit implere non potuerunt. Primum facit a pͥncipio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Et li cet mali angeli. Secundū vſqꝫ ibi. Illud quoqꝫ ſcien dum eſt. Tertium vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et tā tum in generali. In ſpecialiſententia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quarum pͥma eſt hec. Ꝙ li cet angeli boni in gratia confirmati non poſſunt pec care. ⁊ mali in malicia obſtinati non poſſunt benefa cere. Hoc tamen minime aufert alicui arbitrij liber tatem. Hanc magiſter inſinuans dicit ꝙ nec mali an geli poſt peccatuꝫ poſſunt benefacere. nec boni poſt eorum confirmationem poſſunt peccare. Contra qd̓ dictum obijciens dicit ꝙ ſi boni angeli non poſſunt peccare. ergo non habent arbitrij libertatem. tenet conſequentia per dictum beati Hieronymi dicentis ꝙ omnis creatura habens liberum arbitriū eſt ver tibilis in bonum ⁊ malum. Cui obiectioni reſpondet ⁊ dicit. ꝙ ꝙͣuis boni angeli peccare non poſſunt. nō tamen propterea ſunt minus liberi. quia nō coacte: ſed libere ⁊ ſpontanee immutabiliter bonū eligunt. ⁊ hoc ex gratia non a natura. ꝑ quod ſoluit dictum beati Hiero. dicentis ip̄m loqui de libero arbitrio gratia non confirmato: ſed p̄ciſe in ſua natura conſi derato. Et oppoſitum arguit ⁊ ſoluit de demonibꝰ. Secunda ꝓpoſitio eſt hec. Quāuis angeli mali ī quibus eſt natural̓ cognitionis ꝑſpicacitas aliqua faciūt mirabilia ꝑ hoc nō ꝓbat̉ eis ineſſe creandi fa cultas. Hanc mgr̄ ꝓbat dicens demones hr̄e tripli cem ſcientiā.ſ. vnā ex ſubtilitate nature. aliā ex tem pore ⁊ diuturnitate. tertiā ex bonorum angelorū re lationē. Et hoc ꝓbat autoritate Iſidori ⁊. b. Augu ſtini. Et ſubdit ꝙ demonum ſcientia ⁊ arte fiunt ar tes magice. deo tamen talia ꝑmittere volente ad fal lendum fallaces ⁊ monendū fideles. ſeu ad exercitā dum iuſtos ⁊ ꝓbos. In qͥbus qͥdem artibus magi gicis materia rerum viſibilium non ſeruit demonibꝰ ad nutum. ſed ſolum intantum quantum deus ꝑmit tit. Et infert ꝙ ꝙͣuis demones quandoqꝫ aliqua no ua ⁊ mirabilia deo permittente operantur ſeu faci unt. non tamen ꝓpter hoc dicendi ſunt creatores. quia illa noua que producunt non niſi ex rerū virtu tibus a deo eis inditis quaſi ex quibuſdam ſemībus educūt eo ꝙ ad talium ꝓductionem niſi inſtrumēta liter quodāmodo ſe habent ſicut agricole ad produꝫ

DI ctionem fructuum. ⁊ predicatores ad illuminationē mentium. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Demōes mul to maiora mala ⁊ plura poſſent facere ꝙͣ faciūt. niſi deus ⁊ angeli boni eos facere talia ꝓhiberēt. Hāc mgr̄ ꝓbat ꝑ hoc ꝙ magi pharaonis ita bn̄ potuiſſēt miniſterio demonū feciſſe cinifes ſicut fecerūt ranas ſi deus talia oꝑari nō ꝓhibuiſſet. Et tm̄ de ſentētia in ſpēali. Utrū angeli omneſ corporei ſint. qd̓ quibuſdam viſum eſt quibus Auguſtinus conſentire videt̉ di cens angelos oēs an̄ caſum habu iſſe corpora tenuia et ſpūalia ſed ī caſu mutata in deterius malorum corpora. vt in eis poſſent pati. DI. VIII. Olet etiam in queſtione verſari apud doctos vtrū angeli omēs boni.ſ. ac ma li corporei ſint.i. corꝑa habeant ſibi vnitaꝫ Quod aliqui putant innitentes ꝟbis Au guſtini qͥ dicere videt̉ ꝙ angeli omēs ante Augu. in lj. ꝯfirmationē vel lapſum corpora aerea ha buerint de puriori ac ſuꝑiore aeris ꝑte for num. quodaꝫ loco dixit de mata. ad faciendum abilia nō ad patiendū mones aliqn̄ ⁊ angelis bonis qui ꝑſtiterunt talia ſūt ob hoīm diſpoſi tiōes nō ſolū ſeruata corpora. vt in eis poſſint facere: et voce ꝓlatas non pati. que tāte ſunt tenuitatis vt a mor verū etiaꝫ cō talibus videri non ualeant. niſi ſuperueſti gitatiōe cōce̓ ta aliqua groſſiori forma. qua aſſumpta vi ptas cū ſigna dentur depoſitaqꝫ videri deſinūt. Angelis q̄dā ex animo exprimunt̉ in ꝟo malis mutata ſunt in caſu corpora ī de corꝑe tota fateriorem qͣlitatem ſpiſſioris aeris. Sic̄ eniꝫ caltate perdi a loco digniori in inferiorem locū.i. in cali ſcere. Tūc rē dixi occultiſ ginoſum aerem deiecti ſunt. ita illa corpo mā audaciori ra tenuia mutata ſunt ⁊ tranſformata in de aſſertōe ꝙͣ d̓ teriora corꝑa ⁊ ſpiſſiora. in qͥbus pati poſ bui. ſiaꝫ per ſent in ſuꝑiori elemento i. ab igne. Et ho ueīre iſta ad noticiā demo Augꝰ. ſenſiſſe vid̓r ſuper Gen̄. ita dicens. num ꝑ nōnul Demones dicunt̉ aerea animalia. qui cor la exꝑimenta porū aereorū natura vigent. nec ꝑ mortem cōpertum et Sivtriqꝫ q̄dā diſſoluunt̉. quia p̄ualet in eis elementum ſigna dent̓ ex aptius ad faciendū qͣꝫ ad patiendū. Ad pa corꝑe cogitā. tiendum em̄ humor ⁊ humus. Ad facien tium illi ſent dum aer ⁊ ignis aptitudinem p̄bent. Trā bilia. nos a uertentia. an Freſſores ꝟo angeli cum principe ſuo nūc alia vt ſpūa. diabolo tunc archangelo. nō miruꝫ ſi poſt lia iſta cogno peccatum in hanc caliginem detruſi ſunt. ſcāt. Aut dif Neqꝫ etiā hoc mirū eſt ſi cōuerſi ſunt ex pe ficilīe ab hoī buſ aūt nulla na in aeream qͣlitatem qua poſſunt ab igne tenus pōt inꝰ pati. Caliginoſa tn̄ aeris tenere tm̄ ꝑmiſſi ſunt qͥ eis quaſi carcer ſit vſqꝫ ad tꝑs iudi cij Ecce his ꝟbis videt̉ Augꝰ. ita tradere ꝙ qͥdam opinant̉ de corporibus angelorū VIII Hoc autem eum alij dixiſſe aſtruūt non ita ſentiendo: ſed opinionem aliorū referēdo. quod ex ip̄ius verbis dijudicare volunt. quibus ait. Demones dicunt̉ aerea aīma lia: non ait ſunt. ita enim qͥdam dicebant. De habitatione ꝟo caliginoſi aerꝭ in queꝫ detruſi ſunt: non opinando: ſed rei veritatē aſſerendo eum tradidiſſe dicunt. quod ip̄i locutionis diſtinctio oſtendit. Dicūt quo qꝫ plurimos catholicos tractatores in hoc conueniſſe atqꝫ id concorditer docuiſſe: ꝙ angeli incorporei ſint: nec corpora habent ſibi vnita. Aſſumunt autem aliqn̄ corpora deo p̄parante. ad impletionem miniſterij ſui ſibi a deo iniuncti. eademqꝫ poſt exple tionem deponunt. in qͥbus corporibus ho minibꝰ apparuerūt atqꝫ locuti ſunt. Et ali quando qͥdem locuti ſunt ex ꝑſona dei ſine diſtinctione alicuius perſone. Aliquando ex perſona patris vel filij ſiue ſpirituſſan Ꝙ deus in corporalibus illis anti quis formis apparuit. Nec dubitandum eſt deū in corꝑalibus formis apparuiſſe ho minibus. ſicut Auguſtinus in. ij. li. de tri oſtendit conferens diuerſa ſcripture teſti monia. ex quibus deum in corporeis figu ris hominibus apparuiſſe probat. et aliqn̄ ex ꝑſona dei ſine diſtinctione. aliquādo ſb̓ diſtinctione perſonarum ſermonem eis fa ctum eſſe. De perplexa queſtione quam po nit Auguſtinꝰ querens an ad ex hibendum has corporales appari tiones creatura noua ſit formata an angeli qui ante erant miſſi. et ſi ip̄i miſſi ſunt. vtrū ſeruata ſui ſpi ritual̓ corporis qualitate aliquaꝫ ſpeciem corꝑalem de corpulētiori materia aſſumpſerint an ꝓprium corpus ſuū mutauerint in ſpecieꝫ actioni ſue aptam. ed vbi deum ho minibus in corporalibus imaginibꝰ appa ruiſſe aſſerit. perplexam queſtionem ꝓpo nit quam nec abſoluit querens. vtruꝫ in il m 3

LI. lis corporalibus apparitionibus creatura aliqua crearet̉ ad illud opus tantū in qua deus hominibus appareret. an angeli qͥ an̄ erant ita mitterent̉ vt manentes in ſuis ſpi ritalibus corꝑibꝰ: aſſumerēt ex corpulenta inferiorū elementoꝝ materia aliquā ſpeciē corꝑalem: quam coaptatā qͣſi aliquam ve ſtem mutarent in quaſlibet ſpecies corpo rales veras quidem. an corpus ſuū ꝓpͥum ꝟterent in ſpecies aptas actionibus ſuis ꝑ Auguſti ꝟtutem ſibi a deo dataꝫ. Ait em̄ ita Augu ſtinus in. iij. li. de tri. Querendum eſt in il lis antiquis corporalibus formis ⁊ viſis: vtrum ad hoc opus tantū creatura forma ta ſit in qua deus ſicut tunc oportuiſſe indi cauit humanis oſtenderet̉ aſpectibus. an angeli qui iam erant ita mittebant̉: vt ex ꝑ ſona dei loquerent̉ aſſumentes corporale ſpeciem de creatura corporea in vſum mini ſterij ſui. aut ip̄m corpus ſuum cui non ſub duntur: ſed ſubditum regunt mutantes at qꝫ vertentes in ſpecies quas vellent acco Concedendū modatas atqꝫ aptas actionibꝰ ſuis ẜm at ē āgelos mit tributam a creatore ſibi potentiam. Sed fa ti ſed reliqͣ e pediri nō ſutteor excedere vires intentionis mee. vtruꝫ angeli manente ſpūali ſui corporis qualita te. ꝑ hanc occultius oꝑantes aſſumant ex inferioribus elementis corpulentioribꝰ qꝛ ſibi coaptatum qͣſi aliquam veſtē mutēt et ꝟtant in quaſlibet ſpecies corporales ⁊ ip ſas veras. ſicut aqua vera in vinum veruꝫ ꝯuerſa eſt a dn̄o. An ip̄a ꝓpria corꝑa ⁊ ſua tranſforment in id quod volunt accōmoda tum ad id quod agunt. Sed quod hoꝝ ſit qm̄ hō ſum: nullo experimento comp̄hen dere valeo. ſicut angeli qui hoc agūt. Attē de lector qꝛ queſtionem ꝓpoſitam non ſol uit: ſed indiſcuſſam reliquit. vtrū angeliqͥ mittebant̉ ſeruatis ſuis ꝓprijs ſpiritalib corporibus ſuꝑueſtirent aliqua corpulen tiori ſpecie in qua poſſent videri: an ipſum corpus mutarent ⁊ tranſformarēt in quam cunqꝫ vellent ſpeciem in qua poſſent cerni In quibus ꝟbis videt̉ Augꝰ. atteſtari an gelos eſſe corporeos ac ꝓpria acſpiritualia habere corꝑa. Ꝙ deꝰ in ſpecie qua ē deꝰ nūqͣꝫ mor talibus apparuit. Ceteruꝫ hec velut nimis ꝓfunda atqꝫ obſcura relinquētes: il lud indubitant̓ teneamus. ꝙ deꝰ in ſpecie eſſentie ſue nūqͣꝫ mortalibꝰ apparuit. ſic̄ fa Deū nemo vidit vnqͣꝫ/ he O viſibile. ile eſt mulo ſuo Moyſi dicit. Nō videbit me hō ⁊ viuet. Et in euāgelio Ioh̓. legit̉. Deum nemo vidit vnqͣꝫ. Uiſibile em̄ quicqͣꝫ non eſt qd̓ non ſit mutabile. Iō ſubſtātia ſiue eſ ſentia dei qm̄ nullo modo mutabil̓ eſt. nul lo modo ꝑ ſeip̄am viſibilis eſt. Proinde il la omnia que patribus viſa ſunt cum deuſ illis p̄ſentaretur: ꝑ creaturaꝫ facta manife ſtum eſt. Et ſi nos latet quō ea mīſtris an gelis fecerit deus. ꝑ angelos tn̄ facta eē di cimꝰ. Audeo gͦ fiducialiter dicere nec deuꝫ patrem. nec ꝟbum eius. nec ſpūm eius qui eſt vnus deus. ꝑ id qd̓ eſt atqꝫ idip̄m ē vl lo modo eſſe mutabilem. ac ꝑ hoc multomi nus eſſe viſibilem. Utrū demones intrent corꝑa ho minū ſubſtantialiter. an illabant̉ mentibus hoīm. Illud etiā conſide ratione digniſſimū videt̉. vtruꝫ demones ſiue corporei ſiue incorporei ſint hoīꝫ ſb̓ſtā tialiter intrent corꝑa. eorumqꝫ animabꝰ il labantur. an ideo intrare dicant̉. quia ma licie ſue ibi effectum exercent dei ꝑmiſſione opprimendo atqꝫ vexando eas. vel in pec catum ꝓ voluntate ſua trahendo. Ꝙ in ho mines introeant atqꝫ ab eis expulſi exeant euangelium aꝑte declarat cōmemorās de monia in quoſdam ingreſſa ⁊ ꝑ chriſtū eie cta. ſed vtrum ẜm ſub̓am fuerint ingreſſa: an ꝓpter mali effectum dicant̉ ingreſſa: nō adeo ꝑſpicuum eſt. De hoc aūt Gennadiꝰ in diffinitionibus eccl̓iaſticoꝝ dogmatum ait. Demones ꝑ energiam oꝑationem non credimus ſubſtantialiter illabi aīe: ſed ap plicatione ⁊ oppreſſione vniri. Illabi autē mentiilli ſoli poſſibile eſt qͥ creauit. qͥ natu ra ſubſiſtens incorporeus caꝑabil̓ ē ſue fa cture. Ecce hic vid̓r inſinuari ꝙ ſubſtātia liter non illabāt̉ demones vel introeāt cor da hoīm. Beda qͦꝫ ſuꝑ illū locū Act̉. apl̓o Bed a rum vbi Petrus ait Ananie. Cur tempta uit ſathanas cor tuum: dicit. Notanduꝫ ꝙ mentem homīs iuxta ſubſtantiaꝫ nihil im plere poſſit: niſi creatrix trinitas. qꝛ tantū modo ẜm oꝑationem ⁊ volūtatis inſtīctū anima de his que ſunt creata implet̉. Im plet ꝟo ſathanas cor alicuiꝰ: non qͥdem in grediens in eum ⁊ in ſenſum eius: neqꝫ in troiens aditum cordis. ſiquid eſt poteſtas hec ſolius dei eſt. ſed callida ⁊ fraudulenta

Q. dc. DI. deceptione animam in effectū malicie tra hens ꝑ cogitationes ⁊ incentiua vitiorum quibus plenus eſt. Impleuit ergo ſatha nas cor Ananie non intrando: ſed malicie ſue vires inſerēdo. Idem ſpūs immūdus flamina ꝟtutum de cordibus fideliū expul ſus. doctoribus veritatis venenū ꝑſecutio nis infundit. His autoritatibꝰ oſtendit̉ ꝙ demones non ſubſtantialiter intrant corda hominū. ſed ꝓpter malicie effectum. de qui bus pelli dicuntur. cum nocere non ſinun Iſta eſt diſtinctio. viij. huiꝰ ſecū di libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de angel̓ quo ad eo rum caſum localem ⁊ ſpūalē. agit de eis quo ad cor porum aſſumptionem. Et tria circa hoc facit. Nam pͥmo inquirit an angeli habeant corꝑa ſibi vnita Se cundo oſtendit qualiter eis habentibꝰ fiat angeli ap paritio. Tertio oſtendit qualiter operant̉ circa aīas ⁊ corpora noſtra. Primum facit a pͥncipio diſtīctio nis vſqꝫ ibi. Nec dubitanduꝫ eſt. Scd̓m vſqꝫ ibi. Il lud etiam conſideratione. Tertium ꝟo vſqꝫ ad fineꝫ diſtinctionis. Et tm̄ in generali. In ſpēali ſnīa ma giſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quarū pͥma ē hec Angeli non ſunt corꝑales ꝙͣuis corpora ſibi aſſu munt aerea ꝓ explendo circa nos aliquo oꝑe mini ſteriali. Hanc ꝓpoſitionem mgr̄ ꝓbans q̄rit. Utrū angeli ſibi habent corpora naturaliter vnita? Et re ſpondet ꝙ quidam opinati ſunt eos habere corpora aerea: que in demonibus ante peccatum fuerūt ſub tiliora ⁊ puriora ⁊ impaſſibilia. poſt peccatū aūt fa cta groſſiora etiā ab igne corꝑali paſſibilia. ⁊ hoc cō firmant autoritate. b. Auguſtini. Alij ꝟo dicūt eos natur aliter fore incorporeos. ⁊ beatū Auguſtinum allegatū in contrariū aſſerunt magis fuiſſe locutum inqͥſitiue ꝙͣ determinatiue. Et ſubdit ꝙ licet angeli ī corporei aſſumunt tamen qn̄qꝫ corꝑa. qn̄qꝫ viſibilit̓ aliqͥd oꝑant̉ circa nos. ⁊ poſt oꝑis completioneꝫ illa deponunt. Un̄ in talibus corporibꝰ homībus pluri es apparuerunt ⁊ locuti ſunt aliqn̄ in ꝑſona patris. aliqn̄ in ꝑſona filij. aliquando in ꝑſona ſpūſſancti. Secunda propoſitio eſt hec. Ꝙ deus aliquando in formis corꝑalibus apparuit. Hāc ꝓbat magiſter autoritate beati Auguſtini. Un̄ mouet q̄ſtionem cir ca hec.ſ. vtrum deus corꝑaliter apparens de noue ſemꝑ creauit illud corpus in quo apparuit. Et vtrū angeli corꝑaliter apparentes. dato ꝙ ſint corporei tm̄ in ſuis corporibus appareant. vl̓ alia corpora af ſumant magis groſſa ex viſibilium rerum materia. ⁊ an illam ad placitum in quamlibet tranſſumant di ſpoſitionem. Iſtam magiſter relinquit inſolutā. Et poſtea dicit ꝙ diuina eſſentia nūꝙͣ potuit nec poteſt videri vt eſt. quia omne viſibile mutabile eſt. Cū er go eſſentia dei ſit immutabilis. quid aliud ſupereſt ꝙͣ ꝙ ſit etiam inuiſibilis. Tertia ꝓpoſitio eſt hec Spūs maligni ꝑ quendam effectum poſſunt qn̄qꝫ il labi homībus. nō illapſu eſſentiali. Hanc magiſter ꝓbans querit. Utrū demones ſiue ſint corporei ſi ue incorporei intrēt ſubſtantialiter corpora hominū vel ſolum dominant̉ in malicie effectum. Et rn̄dens dicit ꝙ ſolus. deus menti humane illabit̉. ⁊ ꝙ diabo lus ingredi dicit̉ corꝑa. hoc eſt ſolū ꝑ effectū malicie qd̓ ꝓbat autoritatibꝰ Gregorij ⁊ Bede q̄ patent in textu. Et tm̄ in ſpēali. IX De ordinū diſtinctiōe qui et quot O1. IX ſint. Oſt predicta ſuꝑeſt cognoſcere de ordinibꝰ angeloꝝ quid ſcriptura tradat Que in pluribꝰ locis nouem eſſe ordīes an gelorū ꝓmulgat.ſ. angelos. archangelos. pͥncipatꝰ. ptātes. ꝟtutes. dominationes. thronos. cherubin ⁊ ſeraphin. Et inueniū tur in iſtis ordinibus tria terna eſſe. ⁊ in ſin gulis tres ordines. vt trinitatis ſimilitudo in eis inſinuet̉ impreſſa. Vnde Dionyſius Dionyſtꝰ tres ordines angelorū eſſe tradit. ternos in T.ſ ordīes ac lor ſingul̓ ponens. Sunt em̄ tres ſuperiores. tres inferiores. tres medij. Suꝑiores ſera phin. cherubin. throni. Medij. domina S. paο2 ẜ tiones. pͥncipatus. ptātes. Inferiores. vir dTyiob ī fuxxii. tutes. archangeli. angeli. .Ꝙ ferioſ Quid appellet̉ ordo. et que ſit ra tio nomīs cuiuſqꝫ. Hic conſiderandū eſt quid appelletur ordo. Deinde vtruꝫ ab ip̄a creatione fuerit diſtinctio illorum ordi D ſip ordo num. Ordo angelorum dicitur multitudo Agelor celeſtium ſpirituū qui inter ſe in aliquo mu nere gratie ſimilantur. ſicut ⁊ in naturaliū datorum munere conueniunt. Vt verbi gͣ tia. Seraphin dicuntur qui pre alijs ardēt Sdagittierꝫ ordoā charitate. Seraphin enim interp̄tatur ar dens vel ſuccendenſ. Cherubin qui p̄ alijs in ſcientia eminent. Cherubin em̄ interp̄ta tur plenitudo ſcientie. Thronus dicitur ſe des. Throni autem vocantur vt beatus Gregorius ait) qui tanta diuinitatis gra Srego tia replentur. vt in eis ſedeat deus: ⁊ ꝑ eo iudicia decernat atqꝫ informet. Dominati ones vocātur qui pͥncipatus ⁊ poteſtates tranſcendunt. Principatus dicunt̉. qͥ ſibi ſubiectis que ſunt agenda diſponunt. eiſqꝫ ad explenda diuina myſteria pͥncipantur. Poteſtates nominant̉ hi qui hͦ ceteris po tentius in ſuo ordine acceperunt. vt virtu tes aduerſe eis ſubiecte eorum refrenentur poteſtate: ne homines tātum temptare va leant qͣꝫtum deſiderant. Uirtutes vocant̉ illi ꝑ quos ſigna ⁊ miracula frequēt̓ fiunt. Archangeli qui maiora nunciant. Angeli qui minora. m 4

LI. Ꝙ hec nomina nō propter ſe ſꝫ pro pter nos eis data ſunt que aſſūpta ſunt a donis gr̄e que nō hn̄t ſingu lariter ſed excellenter et a p̄cipuis nominant̉. Hec noīa illis non ꝓpter ſe: ſꝫ ꝓpt̓ nos eis data ſunt Qui em̄ ſibi noti ſunt contemplatiōe. nobis innote ſcunt cognominatōe. Et nominant̉ ſinguli ordines a donis gratiarum: q̄ non ſingula riter: ſed excellenter data ſunt in participa tione. In illa em̄ celeſti curia vbi plenitū do boni eſt. licet quedam data ſint excellē ter. nihil tn̄ poſſidetur ſingularit̓. Oīa em̄ in omnibus ſunt. non qͥdeꝫ equaliter. quia alij alijs ſublimius poſſident. que tn̄ omēs habent. Cūqꝫ omnia dona gratiarū ſupe riores ordines ſublimius ⁊ ꝑfectius perce perint. tamen ex p̄cipuis ſortiti ſunt voca bula. inferioribꝰ cetera relinquentes ordini bus ad cognominationem. Vt ſeraphin qͥ ordo excellentiſſimus eſtimatur. tam dile ctionem qͣꝫ cognitionem diuinitatis ⁊ cete ra ꝟtutum dona ceteris omnibus ſb̓limi ⁊ ꝑfectius ꝑcepit. ⁊ tamen ab excellentio ri dono. id eſt a charitate nomen accepit il le ſuperior ordo. Maius em̄ donum ē ip̄ charitas qͣꝫ ſcientia. Iteꝫ maius eſt ſcire ꝙͣ iudicare. ſcientia nanqꝫ informat iudiciū. Ideoqꝫ ſecundus ordo a ſecūdo dono. io eſt cognitione veritatis appellatus eſt. ſcili cet cherubin. Ita ⁊ de alijs intelligendum eſt. Aſſignatur ergo excellentia ordinū ẜm excellentiam donorum. Et tamen ſic̄ Gre gorius ait. illa dona omībus ſunt commu nia. Omēs em̄ ardent charitate: ⁊ ſcīa ple ni ſunt. ſic ⁊ de alijs. Sed ſuꝑiores alijs ex cellentius. vt iam dictum eſt. ip̄a accepe rūt a qͥbus ⁊ nominant̉. Un̄ Gregꝰ. In il la ſumma ciuitate quiſqꝫ ordo eius rei cen ſetur nomine. quam plenius accepit in mu nere. Queſtio ex verbis Gregorij orta zoritur Hic que ſtio tal̓. Si quiſqꝫ ordo ab illo dono noīat̉ quod plenius poſſidet. tunc cherubin ī ſci entia peminet omnibus. qꝛ a ſcientia noīa tur. Sed qͥ magis diligit: plus cognoſcit. Tm̄ em̄(vt tradit autoritas) cogͦſcit ibi qͥſ L Lx qꝫ qͣꝫtum diligit. Itaqꝫ ſeraphin nō ſolū in charitate: ſed etiam in ſcīa p̄eminēt. Ideo qꝫ autoritas illa ſic videtur intelligenda vt comꝑatio non referatur ad omnes ordīes: ſed ad quoſdam.ſ. inferiores. Ille em̄ ordo Explanatō ſi non plenius ſeraphin accepit ſcientiam in liꝰ autorita munere. ſed plenius alijs ordinibus qͥ ſunt inferiores. Nec nominat̉ qͥſqꝫ ordo ab om ni re quam plenius alijs accepit. ſed ab ali galia permia qua rerum quas accepit. Vel poteſt com tio eiuſden paratio referri nō ad ip̄os ordines: ſed ad alia dona. nec ad omnia alia dona: ſꝫ ad q̄ dam. Sicut enim hoīes cum plura habeāt dona. quedam alijs excellentius poſſident Ita forte ⁊ angeli quibuſdā muneribꝰ ma gis pollent. ⁊ alijs qͥbuſdam minus. Utrū ordines ab initio creatiōis ita diſtincti fuerint. Iam nunc inquire re reſtat. Utrū ⁊ iſti ordines a creatōis ini tio ita fuerint diſtincti? Ꝙ ita fuerūt diſtin cti a pͥmordio ſue ꝯditiōis vid̓r teſtimonio autoritatis inſinuari. que tradit de ſingul̓ ordinibus aliquos cecidiſſe. De ordīe nan qꝫ ſuꝑiori lucifer ille fuit. quo nullꝰ digni orſconditus fuit. Apl̓s etiam pͥncipatus ⁊ ptātes tenebrarū noīat on̄dens de ordini bus ill̓ cecidiſſe. qui cum in mal̓ mīſteriuꝫ exerceāt. nō tn̄ penitꝰ noībꝰ ordinū ſuoruꝫ pͥuati ſunt. Sed non videt̉ illd̓ poſſe ſtare. Nō em̄ tūc charitate ardebāt nec ſapīa pol lebant. neqꝫ in eis deus ſedebat. Si enim hͦ habuiſſent: nō cecidiſſent. Nō gͦ tunc erāt̉ Ꝙ an̄ caſun cherubī vl̓ ſeraphī vl̓ throni. Ad qd̓ dici quorūdā fue mus qꝛ an̄ caſuꝫ qͦrūdā nō erāt iſti ordines rinthi ordīeſ qꝛ nondū habebāt dona in quoꝝ ꝑticipa pāt dōa gr̄e qꝛ non habe tionibꝰ ꝯueniūt. Sꝫ qͥbuſdā cadētibꝰ alijs que qͥbuſdaꝫ appoſita ſunt. eiſqꝫ qͥ ceciderūt collata fuiſ cadētibꝰ alia ſent eadē dona ſi ꝑſtitiſſent. Iōqꝫ ſcripturaª ppoſita fue dicit de ſingul̓ ordinibus aliqͦs cecidiſſe. n̄ runt. qꝛ fuiſſent in ordinibus ⁊ poſtea corruer̄t. ſꝫ qꝛ ſi ꝑſtitiſſent eoꝝ aliqͥ in ſingul̓ fuiſſent ordinibus. qͥ ⁊ in nature tenuitate ⁊ ī forme ꝑſpicacitate differētes gͣdus habebant ſic̄ illi qͥ ꝑſtiterūt. Alij em̄ vt p̄diximus ſuꝑio res. alij inferiores conditi ſunt. Suꝑiores. qͥ nat̉ a magis ſb̓tiles ⁊ ſapīa magis ꝑſpica ces. Inferiores qͥ nat̉ a minꝰ ſb̓tiles. ⁊ inte ligētia minꝰ ꝑſpicaces facti ſunt. Has aūt inuiſibiles differentias inuiſibiliū ſolus il le ponderare potuit qͥ oīa in numero ⁊ men ſura ⁊ pondere diſpoſuit. id eſt in ſeipſo

DI. qui eſt menſura omni rei modū p̄figens. et numerus omni rei ſpeciem p̄bens. ⁊ pon dus oēm rem ad ſtabilitatem trahens. id ē terminans ⁊ formans ⁊ ordinans omnia. Utrum omnes angeli eiuſdem or dinis ſint equales. Preterea conſide rari oportet. vtrū oēs angeli eiuſdeꝫ ordīs equales ſint? Ita eſſe quibuſdam placuit. ſed non eſt hoc ꝓbabile nec aſſertōe dignū quia lucifer qui fuit de collegio ſuꝑiorum. Per ſire oſte ip̄is etiam dignior extitit qui alijs excellen dit non omēs tiores creati fuerant. Ex quo ꝑcipitur: ꝙ eiuſdeꝫ ordīs ſi ꝑſtitiſſet: in ordine ſuꝑiori fuiſſet. et alijs pares eſſe eiuſdem ordinis dignior extitiſſet. Sic̄ em̄ vnus eſt ordo apoſtolorū ⁊ alter martyꝝ ⁊ tamē in apoſtol̓ alij alijs ſunt digniores. ſimiliter ⁊ in martyribus alij alijs ſunt ſupe riores. ita ⁊ in ordinibus angelorum recte credit̉ eſſe. Quomodo dicat ſcriptura deci mum ordinem ex hominibus co pleri. cum non ſint niſi nouem or dines. Notandum etiam ꝙ decimus ordo legit̉ de homībꝰ reſtaurā dus. Sed cū non ſint niſi nouem ordines: nec plures fuiſſent etiam ſi illi qui cecider̄t ꝑſtitiſſent. mouent̉ lectores quō ſcriptura dicat decimū ordinem compleri ex hoībꝰ. Gregꝰ. nanqꝫ ait homīes aſſumēdos in or dine angelorū. quorū alij aſſumūt̉ in ordīe ſuperiorū. qui.ſ. magis ardent charitate. Alij in ordine inferiorū. qui.ſ. minus ꝑfe cti ſunt. Ex quo apparet nō eſſe de homini bus formandum decimū ordinē. tanqͣꝫ no uem ſint angelorū ⁊ decimus hominū. ſed homines pro qualitate meritorū ſtatuēdoſ in ordinibus angelorū. Ꝙ ergo legitur de cimus ordo cōplendus de homībus. ex ta li ſenſu dictum fore accipi poteſt. qꝛ de ho minibꝰ reſtaurabit̉ qd̓ in angelis lapſuꝫ ē. de qͥbus tot corruerunt. vt poſſet fieri deci mus ordo. Propter qd̓ apl̓s dicit reſtaura ri omīa in xp̄o que in celis ⁊ q̄ etiā in terri ſunt. qꝛ ꝑ xp̄m redemptū eſt genus huma num. de qͦ fit reꝑatio ruine angelice. tn̄ non minꝰ ſaluaret̉ hō ſi angelus nō cecidiſſet. A ui) ſaluax̓ hō ſi āgelꝰ. iō tend iſſi. t IX Ꝙ hoīes aſſumunt̉ iuxta numerū ſtantiū non lapſorū. Iꝝo enim iuxta nu merum eorū qui ceciderūt. ſed eorū qui ꝑ manſerūt hoīes ad beatitudinē admittunt̉ Unde Gregꝰ. Suꝑna illa ciuitas ex ange lis ⁊ hoībus cōſtat. ad quā credimꝰ tātos humani generis aſcendere qͣꝫtos illic cōti git angelos remanſiſſe. ſicut ſcriptū ē in cā tico Deutronomij. Statuit termīos ppl̓oꝝ iuxta numerū angelorū dei. Quidam dicunt ẜm numerum la pſorum angelorum homīes reꝑa randos. A quibuſdā tamē putat̉ ꝙ hoīes reꝑarent̉ iuxta numerū an gelorum qͥ ceciderūt. vt illa celeſtis ciuitas nec ſuorū ciuium numero pͥuet̉. nec maiori copia regnet. Qd̓ Augꝰ. in ench̓. ſentire vi det̉. nō aſſerens de homībꝰ plus ſaluari qͣꝫ corruit de angel̓. ſed nō minus ita dicens: Suꝑna hierl̓m mr̄ noſtra ciuitas dei. nul la ciuiū ſuorū numeroſitate fraudabit̉ aut vberiore etiam copia fortaſſe regͣbit. Neqꝫ em̄ numerū aūt ſanctorū hoīm aut immun dorū demonum nouimꝰ. in quorū locū ſuc cedentes filij catholice mr̄is. q̄ ſteril̓ appare bat in terris in ea pace de qͣ illi ceciderunt ſine vllo tꝑis termino ꝑmanebunt. Sed il lorū ciuiū numerꝰ ſiue qͥ eſt ſiue qͥ fuit: ſiue qͥ futurꝰ eſt: in contemplatōe eiꝰ artificis ē qͥ vocat ea q̄ non ſunt tanqͣꝫ ea q̄ ſunt. Ecce aꝑte dicit non minꝰ de hoībꝰ ſaluari qͣꝫ cor ruit de angel̓. ſed plus nō aſſerit. Iſta eſt diſtinctio. ix. huiꝰ ſecun di libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de cōi angeloꝝ creatōe ⁊ bonorum ⁊ maloꝝ diſtinctione: incipit tra ctare ſpecialit̓ de bonorū dignitate ⁊ comꝑatōe. Et tria circa hoc facit. Nā pͥmo agit de nūero ordinū ⁊ noīationē. Scd̓o tractat de eorum diſtīctōe. Tertio tractat de eorū ex hominibꝰ reꝑatōe. Primū facit a pͥncipio diſtinctiōis vſqꝫ ibi. Iā inqͥrere reſtat. Se cundū ab inde vſqꝫ ibi. Notandū etiā ꝙ decimꝰ. Ter tiū ꝟo vſqꝫ ad finem diſtinctōis. In ſpēali ſnīa mgr̄i ſtat in tri. ꝓpo. qua. pͥma ē hec. Nouem ſunt chori ſeu ordines angelorū in tribꝰ hierarchijs ẜm dona noīatim diſtinctorū. Hanc mgr̄ inſinuās dic̄ nouem eē ordines angelorū tribꝰ ternarijs quos hierarchi as vocamꝰ diſtīctos. ita ꝙ qͥlibet ternariꝰ ſeu hierat chia tres ꝯtineat ordines. quoꝝ ordinū tres ſunt ſu periores.ſ. ſeraphin cherubin ⁊ throni. tres ſūt me dij. ſ dn̄atōes. pͥncipatꝰ ⁊ ptātes. tres aūt ſunt infe QX 4 riores vtpote ꝟtutes. archangeli ⁊ angeli. Poſtea declarat qͥd ſit ordo. Et dicit ꝙ ordo ſit ml̓titudo ſpi rituū celeſtium qui inter ſe in aliquo gratie munere aſſimulat̉. ſicut qͥ in donorum naturalium participa

LI. tione conueniunt. Sicut exempli gratia ſēraphi cō ueniūt in charitatis ardore. cherubin in ſcīe plenitu diue. ⁊ ſic omnes qui ſunt eiuſdem ordinis conueni unt in illo quod illi ordini eſt ꝓpͥum. Quod aūt cui qꝫ ordini ſit ꝓprium oſtendit autor in littera. ⁊ ſub dit ꝙ angelis conueniunt nomina non ꝓpter eos: ſed ꝓpter nos. vt.ſ. ꝑ hmōi nomina nob̓ īnoteſcant Unde ſinguli ordines nominant̉ a donis gratiarum in quibus ſuꝑiores inferiores p̄cellūt. quod ſic intel ligendum eſt. non ꝙ ordinem gratie a quo ſuperior denominat̉ inferior non habeat. ſed ꝙ tam excellen ter ip̄am non habeat. vnde ſuperiorem ordinem ſe raphin a dono charitatis quod eſt ſup̄mum int̓ dōa nominamus. non ideo quia ille ordo ſolus illd̓ donū habeat. ſed quia ceteris excellentius illud habꝫ ⁊ ip ſum donum charitatis inter dona gratie primum lo cum tenet. ordinem autem ſequentiū.ſ. cherubin a plenitudine ſcientie dicimus. quia donum ſciētie do num charitatis immediate ſequitur in ordine dono rum. Contra iſtam ſententiam magiſter obijciēs di cit ex ip̄a ſequi cherubin eſſe maioris ſcientie ꝙͣ ſera phin. eo ꝙ cherubin a dono ſcientie nominatur. Et reſpondet ꝙ non ſequitur. Nam ſeraphin nō nomi natur a ſcientia non obſtante ꝙ ſit perfectioris ſcier tie ꝙͣ cherubin. eo ꝙ digniori ſeu ꝑfectiori dono po let ꝙͣ ſit ſcientia.ſ. dono charitatis. ⁊ ergo denomi nari debet ab ip̄o dono.ſ. caritatis. ⁊ ſic de alijs an gelis. Nā quilibet ordo debet denominari ab illo do no quod in eo pre alijs donis fulget. Secūda pre poſitio eſt hec. Angeli ab initio ſue creatōis nō erāt vt nunc ſunt in nouem ordines diſtincti ſeu ordinati qui ordines ordinantur ẜm dona gratuita. Licet ta men habuerunt tunc donorum naturaliū vt nunc in equalitatem. Hanc magiſter probans querit. Vtrū ordines angelorum ab initio creationis eorū fuerū diſtincti. Et arguit pͥmo ꝙ ſic. ꝑ hoc ꝙ angelus pri mus qui cecidit dicitur ſuꝑior fuiſſe. ⁊ ꝑ hoc quod apl̓us dicit aliquos de poteſtatibus ⁊ pͥncipatibꝰ de mones effectos eſſe. In oppoſitum ꝟo arguitur pe hoc ꝙ ordines denominātur a donis gratuitis que nec boni nec mali in pͥncipio creationis habuerunt. Et reſpondens dicit ꝙ non habuerunt ab initio ſue creationis eorum diſtinctionem ordinum. ſꝫ habue runt bene diuerſitates donorum naturaliuꝫ ẜm qui boni ſtantes diuerſa bona gratie receperunt ⁊ ordi nati fuerunt. Et d̓cmones dicuntur cecidiſſe non iō quia ip̄i quandoqꝫ ordinati fuerunt. ſed ſi ſtetiſſent ẜm eorum naturalia dona. ꝑ dona gratie ad illos o dines ꝑtinentia ꝑcepiſſent. ⁊ ſic in illos ordines loca ti fuiſſent. Deinde queritur. Utrū oēs angeli eiuſdē ordinis ſint equales. Et licet qͥdam hoc poſuerunt. tn̄ mgr̄ dicit ꝙ non. Sed ſicut in ordine apoſtoloruꝫ aut martyrū qͥdam alijs ſunt digniores. ita conſimi liter in ordine angelorū. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Ad ſingulares ordines angeloꝝ homines ſaluandi aſſumunt̉ ẜm numerū beatorū angelorū. Hanc mgr̄ e ſt̓pto. dintd. ꝓbans querit. Cū non ſint niſi nouem ordines an qdrinqꝫ hojͣꝫ ſalā dos gelorū. quare tunc ſcriptura dicit decimū ordineꝫ ꝑ rrmara vitā v ſicͣ xuſi homīcs ſaluandos reſtaurari? Et rn̄det ꝙ nō iō di Gr. gor. nes ſaluent̉ ꝙ ſunt angeli in vno ordine. ⁊ iō dicunt citur ꝙ decimꝰ ordo ſit vel qn̄qꝫ fuerit. ſꝫ ꝙ tot homi vgr oc daei g 195. decimū ordinē reſtaurari. Et ſubdit ꝙ opinio beati Mꝯͣ d. opmioꝝ Grego. eſt ꝙ tot homines ſaluentur quot angeli ꝑ ſtiterunt. Opinio aūt beati Auguſtini eſt ꝙ tot ſal (VAgmuuentur quot ceciderūt. que aūt verior ſit non deter minatur. Et tm̄ in ſpēali. An omnes ſpūs celeſtes mittant̉ et ponit duas opiniones et autori II tates quibus innitunt̉. DI. X Ocetiaꝫ inue ſtigandū eſt. Utrū oēs illi cele ſtes ſpūs ad ext̓iora nuncianda mittant̉? Quidā putāt aliqͦs ī illa ml̓titud ne eſſe qͥ foras ꝓ officio exeūt. alios qͥ intuſ ſꝑ aſſiſtūt. ſicut ſcriptū ē in Daniele. Mi. lia miliū mīſtrabāt ei. ⁊ decies centenami Dionyſiꝰ. lia aſſiſtebāt ei. Item Diony. in hierachia q̄ ſacer pͥncipatus d̓r. de p̄latiōe ſpirituum ait. Suꝑiora illa agmina ab intimis nūqͣ recedūt. qm̄ ea q̄ p̄eminēt vſum exterioris officij nūqͣꝫ hn̄t. His autoritatibꝰ innitunt̉ qͥ angelos mitti: niſi inferiores inficiant̉ Obiectio contra illos. b Quibus obijcitur qd̓ Eſaias ait. Volauit ad me vnꝰ de ſera phin. qͥ ordo ſuꝑior eſt ⁊ excellētior. Iōqꝫ ſi de illo ordine mittūt̉: nō eſt ambigēdum qͥn etiā ⁊ de alijs mittāt̉. Apl̓s qͦꝫ ait. Oēs ſunt admīſtratorij ſpūs in mīſterium miſſi His teſtimonijs aſſerunt qͥdā oēs angelos mitti. Nec debet indignū videri ſi etiā ſu periores mittant̉. cū ⁊ ille qͥ creator eſt om niū ad hͦ inferiora deſcenderit. Queſtio ſi oēs mittunt̉. cur vnꝰ tantū ordo noīe angelorum cenſe tur. Hic oritur queſtio ſi oēs mittunt̉ ⁊ nūcij dei exiſtūt. qͣre vnuſ tm̄ inter nouē ordines angelorū noīe cenſe Rn̄ſio quorū tur: Ad qd̓ qͥdā dicūt oēs qͥdē mitti. ſꝫ ali dam. os ſepiꝰ ⁊ qͣſi ex officio iniuncto. qͥ ꝓpͥe an geli vel archangeli noīant̉. Alios ꝟo rari us mitti.ſ. maiores cā extra cōem diſpēſa tionē oborta. qͥ cū angeloꝝ mīſteriuꝫ ſuſci piūt etiā nomē aſſumunt. Un̄ in pſal̓. Qui facit angelos ſuos ſpūs. qꝛ illi q̄ natura ſpi ritꝰ ſunt. aliqn̄ angeli.i. nuncij fiūt. Putāt quidā michael gabriel ra phael de ſuꝑiori ordine fuiſſe ⁊ ſūt noīa ſpirituū et non ordinū. d Et putat illi micha el gabriel raphael de ſuꝑiori ordine fuiſſe Michael interp̄tat̉ qͥs vt deꝰ. Gabriel for titudo dei. Raphael medicia dei. Nec ſūt iſta noīa ordinū ẜ ſpirituum. Et dicūt qui dam ſingulū horum vnius propͥe ac ſingu lariter ſpūs eſſe nomen. Alij ꝟo nō vnius

D.o. Dyabola ⁊t̓pỉ gi.ator. ll̓ deorſū A6 h̓.lial apoſtota Iemathan Sa xl. H. bi. am. ꝓ. ſingulariter ⁊ determinate. ſed nunc huiꝰ: nunc illius eſt nomen. ẜm qualitatē eorum ad quē nuncianda vel gerenda mittuntur. ſicut ⁊ demonū q̄dam noīa ſunt que qͥdam putant eſſe vnius ꝓpͥa. Alij ꝟo pluribꝰ cō munia. Diabolus qͥppe qui grece ita voca tur ⁊ criminator interp̄tat̉ vel deorſum flu ens hebraice d̓r ſathan.i. aduerſariꝰ Dicit̉ ⁊ belial.i. apoſtata ⁊ abſqꝫ iugo. dicit̉ etiā leuiathan.i. additamentū eorū. ⁊ alia pl̓a reperies nomina que vel vnius ſpūs ſunt ꝓpria vel pluribus cōmunia. Quomo determinent predictas autoritates que videntur aduer ſari qui dicūt omnes angelos mit Qui auteꝫ omnes angelos mitti aſſerūt premiſſas autoritate Daniel̓.ſ. et Dioni. ita determinant. Dicū tur ſuꝑiora agmina deo aſſiſtere. ⁊ ab inti mis nunqͣꝫ recederę. non qͥn aliqn̄ mittant̉ ſꝫ qꝛ rariſſime ad exteriora prodeunt. neqꝫ Stunc ab intimis recedunt: ſꝫ dei pn̄tie ⁊ cō templationi ſemꝑ aſſiſtūt. quod etiam faci unt qͥ frequent̓ mittunt̉. Quos alij dicant mitti et quos di cant non mitti cū determinatiōe autoritatum que videntur ſibi ad uerſari. Alij vo dicūt tres ordines ſupremos.ſ. cherubin ſeraphin et thronos: ita creatori aſſiſtere ꝙ ad exterio ra nō exeunt. Inferiores aūt tres ad exter ora mitti. Tres ꝟo medios inter vtroſꝗ conſiſtere non modo dignitate vl̓ loco. ſed etiā officio. qꝛ p̄ceptū diuinū a ſuꝑioribus accipiūt. ⁊ deferūt ad inferiores. Ideoqꝫ cum ſupremi medijs ⁊ medij imis atqꝫ hi hominibus p̄ceptum dei nuncient. merito oēs angeli nominari debent. Et ob id for te apl̓us ait. Omēs ſpūs admīſtratores eē filij ⁊ mitti in miniſteriū. Uel ꝑ oēs nō ſin gulos ordines: ſed de inferioribꝰ ordinibꝰ ſingulos angelos complexus eſt. Illd̓ ꝟo qd̓ Eſaias ait per verba Dionyſij determi nant dicentis. Hi ſpūs qui mittunt̉ perci piunt horū vocabulum. quorū gerūt offi cium. Un̄ dicunt illū angeluꝫ qͥ miſſus eſt ad Eſaiā. vt mūdaret ⁊ incēderet labia ꝓ phete: fuiſſe de ordine inferiorū. Sed ideo dictꝰ eſt forte de ſeraphin. qꝛ veniebat incē dere ⁊ ꝯſummere delicta Eſaie. Iſta eſt diſtinctio. x. huiꝰ ſecundi libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de comꝑatōne an gelorū ad ſe inuicē: tractat de cōꝑatōe eorū ad deū. Et tria facit. Nam pͥmo facit de qͥbus ordinibꝰ ſunt angeli qͥ mittunt̉. Scd̓o quō diuerſa noīa ex ꝓprie tatibus ſortiunt̉. Tertio qualit̓ miſſi a diuina ꝯtem platione non excludunt̉. Primū facit a pͥncipio diſtī ctionis vſqꝫ ihi. Hic oritur queſtio Scd̓m ab inde v qꝫ ibi. Qui aūt oēs. Tertiū ꝟo ab inde vſqꝫ ad finē diſtinctōis. Et tm̄ in generali. In ſpēali ſnīa magi ſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus. quarum prima eſt hec. Angeli de ſingul̓ ordinibus ad extra ad nr̄m miniſterium mittunt̉. Hanc ꝓpoſitionem mgr̄ pro bans querit pͥmo. Utrum oēs angeli de ſingulis or dinibus ad exteriora nunciāda mittant̉? Et rn̄dēdo recitat opiniones circa hoc. quarū pͥma dicit. ꝙ nō oēs mittunt̉. qꝛ ſuꝑiores ſꝑ deo aſſiſtunt. Et illa opi nio confirmat̉ autoritate. b. Dionyſij ⁊ Daniel̓ qui bus d̓r. ꝙ ſuꝑiora illa agmina ab intimis nunꝙͣ de ſcendūt. Scd̓a opinio dicit ꝙ oēs mittant̉. qd̓ ꝓbat̉ ꝑ hoc ꝙ ſeraphin legit̉ miſſus fuiſſe ad Eſaiā. Cum ergo deſeraphin qͥ ſunt ſupremi ordinis mittant̉. vi detur etiam ꝙ de ſingul̓ ordinibus mittant̉. Et ꝯfir matur ꝑ hoc ꝙ filius dei qͥ eſt ſuꝑior omī angelo: fu it miſſus Scd̓o ꝑ autoritatē apl̓i qͥ dicit ꝙ oēs ſunt admīſtratorij ſpūs miſſi in miniſteriū. Deinde obij cit econtra opinionem iſtā dicēs. Si oēs mittunt̉: qͣ re tunc nō oēs dicunt̉ angeli. i. nuncij. ſed vnꝰ ordo hoc nomen ſolū ſortit̉? Et rndens ad hoc dicit ꝙ illi qͥ ſunt de inferiori ordine angeli ꝓprie dicunt̉. qꝛ ex ꝓprio eorū officio ſepius mittuntur. Nihilominꝰ tn̄ ⁊ alij etiam qn̄qꝫ mittunt̉. ⁊ tunc angelorū nomen ſu ſcipiūt. ẜm illud pſal̓. Qui facit angelos ſuos ſpūs. qꝛ qui naturaliter ſpūs ſunt quādoqꝫ angeli.i. nun cij fiunt. Et ſubdit incidentaliter ad huius ſecunde opinionis confirmationem ꝙ iſta nomina Michael Gabriel Raphael ſunt propria nomina quorundam ſpirituum a ſuꝑ iori ordine miſſorum. ꝙͣuis tam̄ alij dicunt ꝙ ſint nomina officiorum. Unde qꝛ Rapha el interp̄tat̉ medicina dei quilibet angelꝰ qͥ ad medi candum mittitur Raphael dici poteſt. Et ſimilit̓ di cendum eſt de alijs. Et hoc confirmat ꝑ ſil̓e in demo nibus qͥbus q̄dam nomina ſunt cōmunia. ſicut Dia bolus ſathan ⁊ belial. ⁊ ſimilia. quorū interp̄tatiōꝫ ponit in lr̄a. Hec tn̄ noīa qn̄qꝫ ſingularibꝰ demonibꝰ aſcribunt̉ ſpecialit̓. Poſtea ſoluit autoritatē. b. Dic nyſij qͣ pͥma opinio ꝓbatur ⁊ dicit ꝙ ſupremi angeli dicunt̉ aſſiſtere. ꝙͣuis raro mittant̉. tamen qn̄ mittū tur a dei preſcientia non recedunt. ſed eius contem plationi eque bene aſſiſtunt. quod etiam illi faciunt qui quotidie ſeu frequenter mittūtur. Ex predictis ſimul ſumptis infero pͥmo ꝙ angeli miſſi diuerſa no mina ẜm varias officiorū ꝓprietates ſortiunt̉. que eſt ꝓpoſitio ſcd̓a. Infero ſcd̓o ꝙ angelimiſſi temꝑe miſſionis ab intimis diuīe ꝯtemplatōis nō excludū. tur q̄ eſt ꝓpoſitio tertia. Poſtea mgr̄ ponit tertiam opinionē q̄ dicit ꝙ ſuꝑiores angeli nunꝙͣ mittant̉.i. tres ſup̄mi chori ſꝑ aſſiſtāt. ſꝫ ꝙ infimi tres choriſꝑ mittant̉. medij aūt chori dicūt̉ aſſiſtere ⁊ mitti. inꝙͣ tū mitti accipit̉ ꝓut medij nūciāt inferioribꝰ.i. illumi nāt inferiores. Et qꝛ vt ſic ſuꝑiores medijs nūciāt ⁊ medij infimis. iō ſuꝑiores dicūt̉ mitti. ⁊ ad illū ſēſū locutꝰ ē apl̓s dicēs oēs miſſos ad mīſtratōꝫ. Ad au toritatē Eſaie rn̄dēdo dicit ꝙ angelꝰ ad Eſaiā miſſꝰ noͣ fuit ꝓpͥe d̓e ordīe ſeraphin. ſꝫ ſic denoīat̉ ab effe ctu ad quē venerat. qꝛ venerat ad inflāmādū cor in cendio amoris dei. Et tm̄ in ſpēali.

bo.. nſtodi hꝫ duve āgulobI Cmala..d xvxxvi. LI. Ꝙ queqꝫ aīa hꝫ angelum bonū ad ſui cuſtodiā delegatū. et malū ad ad exercitium. Clud quoqꝫ DI. XI ſciendū eſt ꝙ angeli boni de putati ſunt ad cuſtodiam ho minū. ita vt qͥſqꝫ electorū ha beat angelū ad ſui ꝓfectum atqꝫ cuſtodiā ſpecialit̓ delegatum. Un̄ in euangelio veri tas a puſillorū ſcandalo prohibens ait. An geli eoruꝫ ſemꝑ vident faciem pr̄is. Ange los dicit eorum eſſe: quibus ad cuſtodiam deputati ſunt. Suꝑ quem locum Hierony Hiero. mus tradit vnamquāqꝫ animā ab exordio natiuitatis habere angelū ad ſui cuſtodiaꝫ deputatū inquiens ita. Magna dignitas animaruꝫ eſt vt vnaqueqꝫ habeat ab ortu natiuitatis in cuſtodīā ſui angelū delega Grego. tum. Gregꝰ qͦꝫ dicit. Ꝙ quiſqꝫ vnū bonuꝫ angelum ſibi ad cuſtodiam deputatum. et vnum malum ad exercitium habet. Cum em̄ omnes angeli boni noſtrū bonū velint cōmuniterqꝫ ſaluti omniū ſtudeant. ille tn̄ qui deputatus eſt alicui ad cuſtodiā: eum ſpecialit̓ hortat̉ ad bonum. ſicut legitur de Ingelo Thobie. ⁊ de angelo Petri in acti bus apoſtolorum. Similiter ⁊ mali angel cum deſiderent malum hominū. magis tn̄ hominē ad malū incitat ⁊ ad nocendū for tius inſtat ille qui ad exercitium eiꝰ depu eatus eſt. Utrum ſingulis hominibꝰ ſingu li angeli an pluribus deputatꝰ ſit vnus. Solet auteꝫ queri vtrum ſinguli angeli ſingulis hominibus an vnus pluribus ad cuſtodiam vl̓ exerci tium deputatus ſit? Sed cuꝫ electi tot ſint quot ⁊ boni angeli ſunt. plures conſtat eſſe oēs ſimul bonos ⁊ malos homīes qͣꝫ boni angeli ſint. Et cum tot ſint electi quot an geli boni. ⁊ angeli boni plures ſint qͣꝫ mali plureſqꝫ ſint homines mali qͣꝫ boni. nō eſt ambigendū plures eſſe bonos homines ꝙͣꝫ ſint mali angeli. ⁊ plures eſſe malos hoīes qꝫ ſint mali angeli vel boni angeli. Cōfirmat vnum angelū pluribꝰ hoībus deputari ſiue ſimul ſiue tē poribus diuerſis. lō ꝯ. nſtodi agxloꝝ vh v. pl. j b vl ſga l. ſ II Ideoqꝫ dici opor tet vnū eundemqꝫ angelū bonū vel maluꝫ pluribus hominibꝰ deputari ad cuſtodiā vel exercitium. ſiue eodem temꝑe ſiue diu̓ ſis temporibus. Ideo aūt dicimꝰ eodē tē pore vel diuerſis temporibus. quia videt̉ quibuſdam ꝙ oēs homines qͥ ſunt ſiml̓ in aliquo tꝑe. ſinguli ſingulos angelos habe re poſſunt bonos vel malos. quia licet ma ior ſit numerus hominū cōputatis in vnū omnibus qui fuerunt ⁊ ſunt ⁊ futuri ſunt: qͣꝫ angelorum. tamen qꝛ homines deceden tibus hominibus ſuccedunt. Et id̓o nunqͣꝫ ſimul ſunt in hac vita. Angeli ꝟo nūqͣꝫ de cedunt. ſed ſimul omnes ſunt. eſſe poteſt vt ſinguli hominum dum in hac vita ſunt ſin gulos habeant angelos bonos vel malos ad ſui cuſtodiam vel exercitiū deſtinatos. Ceterū ſiue ita ſit ſiue non. non eſt dubitan dum vnumquēqꝫ habere angelum ſibi de putatū. ſiue pluribus ſimul deſtinatus ſit ſiue vni ſingulariter. Nec eſt mirādū vnū angelum pluribus homībus ad cuſtodiaꝫ deputari. cum vni homini plurium. cuſto dia deputet̉. ita vt eorū quiſqꝫ ſuum dicat̉ habere dominū vel epiſcopū vl̓ abbateꝫ. Utrū angeli ꝓficiant in merito vl̓ in pͥmio vſqꝫ ad iudiciū. Preterea illud Co Aubutar ſiderari oportet. Vtꝝ angeli boni in p̄mio det̉ ꝙ ꝓficiū in vtroqꝫ. vel in merito ꝓficiant vſqꝫ ad iudiciuꝫ? Ꝙ in meritis ꝓficiant atqꝫ quotidie magis ac magis mereant̉ quibuſdam videtur ex eo qꝛ quotidie hominū vtilitatibus inſeruiūt corumqꝫ ꝓfectibus ſtudent. Quibꝰ etiam nihilominus videt̉ ꝙ ⁊ in p̄mio ꝓficiant. ſcꝫ in cognitione ⁊ dilectione dei. Licet em̄ (vt aiūt) in ꝯfirmatione beatitudinē acce perint eternā atꝙ ꝑfectam. augetur tamen quotidie eorū beatitudo. qꝛ magis ac ma gis diligunt atqꝫ cognoſcunt. ⁊ eſt eorū ca. ritas qua deum ⁊ nos diligunt: ⁊ meritum ⁊ p̄miū. Meritū. qꝛ ꝑ eam ⁊ obſeqͥa ex ea nobis impenſa merent̉. ⁊ in beatitudīe pro ficiunt. ⁊ ip̄a eadem eſt p̄mium. qꝛ ea beati ſunt. Autoritatibus confirmant quod dicunt. Et ꝙ angeli profi

sͣ 3 ꝓfect auxloꝝ. DI. ciant in cognitiōe ac ꝑ hͦ in beatitudine: te ſtimonijs ſanctoꝝ ꝯfirmāt. Dicit em̄ Eſa ias ex ꝑſona angeloruꝫ chriſti aſcendentis magnificentiā admirantiū. Quis eſt iſte qͥ venit de edom tinctis veſtibꝰ de boſra. E in psͣ. Quis eſt iſte rex glorie. Ex quibꝰ ap paret ꝙ myſterium verbi in carnati pleni cognouer̄t angeli poſt impletionē qͣꝫ ante. Et ſicut in cognitione huiꝰ myſterij profe cerunt. ita dicūt eos in deitatis cognitione ꝓficere. Ꝙ aūt in hmōi myſterij cognitiōe ꝓfecerint euident̓ docet apl̓us dicēs Que ſit diſpenſatio ſacramenti abſcōditi a ſecu lis in deo. vt innoteſcat multiformis ſapi tia dei ꝑ eccleſiam principibꝰ ⁊ ptātibus in Hiero. celeſtibus. Suꝑ queꝫ locū dicit Hiero. an gelicas dignitates p̄fatum myſteriū ad pi rum nō intellexiſſe donec completa eſt paſ ſio chriſti et apoſtoloꝝ predicatio per gen tes dilatata. Ꝙ in hac ſententia videt̉ Auguſti nus aduerſari Hieronymo. His auteꝫ videtur ꝯtradicere Augꝰ. ſuꝑ eundē locum epiſto le dicens. Non latuit angelos myſteriū re gni celoruꝫ. quod oportuno temꝑe reuel tum eſt ꝓ ſalute noſtra. Illis ergo a ſeculiſ innotuit ſupra memoratū myſterium. quia idr Determina. om̄is creatura nō ante ſecula ſed a ſeculis cio p̄dictaruꝫ eſt. Attende lector quia viderūt diſſentire iutoritatum. in hac ſentētia illuſtres doctores. Ideoqꝫ vt oīs repugnantia de medio tollat predi cta verba Haymonem ſequētes ita det̓mi nemus. vt illis angelis qui maioris digni tatꝭ ſunt. ⁊ ꝑ quoꝝ miniſteriū illa nunciata ſunt ex ꝑte cognita a ſeculis fuiſſe. vtpote familiaribꝰ ⁊ nūcijs. Illis vero qͥ minoris dignitatis ſunt in cognita extitiſſe dicamꝰ vſqꝫ quo impleta ſunt et ꝑ eccleſiam predi cata. et tunc ab oībus angelis perfecte fue runt cognita. Conſtat itaqꝫ omēs angelos in cognitione diuinoꝝ myſteriorum ẜm ꝓ ceſſum temꝑis ꝓfeciſſe. Un̄ non incongru enter ipſi dicunt angelorū ſcientiā ac beati tudinem augeri vſqꝫ ad futurā conſumma tionem quādo in ſciētia ac beatitudine ita ꝑfectiſſimi erunt. vt nec augeatur ampliuſ nec minuatur. Aliorum opinio qui dicunt ange los in quibuſdam predictoruꝫ nō profeciſſe. rad ul̓ pͥmo. qꝫ ad I lj. b.vi ꝯ. j. ſe nnenlẜ I AL Alij autem dicunt angelos in ꝯfirmatione tanta deitatis dile ctione atqꝫ noticia fuiſſe preditoſ. vt in his vlterius nō ꝓfecerint. nec profecturi ſint. Profecerunt tn̄ in ſcientia reruꝫ exterioꝝ ſicut in cognitione ſacramēti incarnatiōis et hmōi. ſed nō in cōtemplatione deitatis. quia trinitatē in vnitate. atqꝫ vnitatem in trinitate nō plenius intelligunt ſiue intelle cturi ſunt. qͣꝫ ab ipſa confirmatione perce perunt. Ita etiam dicunt eos in charitate nō ꝓfeciſſe poſt cōfirmationē. quia eorum charitas poſtea nō eſt aucͣta. ⁊ ſic dicūt eoſ nō ꝓfeciſſe in meritis. ſꝫ hoc qͣꝫtum ad vim merendi ẜ nō qͣꝫtum ad numerū meritoruꝫ Plura em̄ bona fecerunt poſtea que tunc nō fecerant. ſed eoꝝ charitas ex qua illa ꝓ ceſſerunt nō ē aucta ex qua tm̄ meruerunt anteqͣꝫ iſta adderent̉ qͣꝫtum poſtea his ad iectis. Illud ꝟo qd̓ alij ſuꝑiꝰ dicūt ꝓbabi Qd̓ ſit ꝓba lius videt̉.ſ. ꝙ angeli vſqꝫ ad iudiciū in ſci entia et alijs ꝓficiant. Quedā autoritates vident̉ obuia re ꝓbabiliori ſententie. uibus tamen vi dent̉ obuiare quorundam autoritatū ꝟba Ait em̄ Iſidorus de ſum. bono. Angeli in verbo dei om̄ia ſciunt anteqͣꝫ fiant. ſed nec omnes nec oīa ꝑfecte angelos ſcire dixit. et ideo eos in ſciētia proficere nō remouit. Grego. Gregꝰ. in lib̓. dialogoruꝫ ait. Quid eſt qd̓ ibi neſciant vbi ſcientem oīa ſciūt. Ubi vi detur dicere ꝙ oīa ſciant angeli et nihil ſit quod neſciant. Sed accipiendū eſt hoc de his quorum cognitio beatū facit cognito rem. vt ſunt ea que ad myſteriuꝫ trinitatis et vnitatis pertinent. Iſta eſt diſtinctio. xj. hꝰ ſecundi li bri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de comꝑatione an gelorum ad deum tractat de comꝑatione angeloruꝫ ad homines. Et tria facit. Nam primo inquirit. an homines angelorum cuſtodiam habeant. Secundo an vnus angelus plures homines cuſtodiat. Tertio an boni angeli etiam meritorie proficiant. Primum facit a principio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Solet etiā que ri. Secundum ab inde vſqꝫ ibi. Preterea illud. Ter tium vero vſqꝫ ab finem diſtinctionis. Et tm̄ in gene rali. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribus pro poſitionibus quarum prima eſt hec. Quilibet ho mo ab initio ſue natiuitatis habet angelum malū ad ſuum exercitiū deputatuꝫ. ⁊ bonū ad ſui cuſtodiam. Hanc ꝓpoſitionem magiſter ꝓbat autoritatibꝰ be ati Hieronymi ⁊ Gregorij. Et ſubdit. licet oēs boni angeli bonum noſtrum velint ⁊ ſalutem. ille tamen qͥ

LI. homini ſpecialiter deputatꝰ ē. ſpecialiter ad bonum pre alijs exhortat̉ Similiter licet oēs mali angeli ho mineꝫ ad malū exercent ⁊ incitent. magis tn̄ ſuus ex ercitator ad mala ip̄m inſtigat. Secunda ꝓpoſitō eſt hec. Stat vnū angelū pluribꝰ hoībus p̄eſſe ſimul vel ſucceſſiue. Hanc magiſter ꝓbans querit. Utruꝫ qͥlibet hō habet ſuuꝫ ꝓpriū angelum cuſtodem. au vnꝰ angelus plures cuſtodiat. Et rn̄dens dicit ꝙ ſic̄ vni homini ꝯmittit̉ cuſtodia multoꝝ. ſicut epiſcopis abbatibus et prioribus. ita pluriū hominū cuſtodia vel exercitiū ꝯmittit̉ vni bonoꝝ vel maloꝝ angelorū quā magiſter ſuadet ſic. quia cū tot ſunt electi quot angeli boni ſunt. ⁊ angeli boni ſunt plures ꝙͣ mali. ⁊ plures ſunt homines mali ꝙͣ boni. nō eſt ambigendū plures eſſe homines bonos ꝙͣ angeli mali ſūt. ⁊ plu res eſſe homines malos ꝙͣ ſint mali angeli vel boni angeli. patet ergo quēlibet malū hoīem nō poſſe ſin gulariter habere vnū bonū angelum. et ꝑ ꝯſequens ſinguli homines tam boni ꝙͣ mali nō habent ſingula res angelos bonos ad eoꝝ cuſtodiam vel malos ad exercitiū ſpecialiter deputatos. ſed vnꝰ bonus ange lus cuſtodit plures. et vnꝰ malꝰ exercitat plures qd̓ oportet ad minus eſſe verum ẜm ſucceſſioneꝫ tempo ris. in quo homines hominibus ſuccedunt. ꝙͣuis cū hoc ſtet ꝙ ſinguli homines actualiter exiſtentes ſin gulares habeant angelos pro ſuo exercitio vel cuſto dia. Tertia propoſitio eſt hec. Ꝙ angeli boni in ſua beatitudine meritorie proficiunt vſqꝫ ad mundi con ſummationē. Hanci ꝓbans querit. Utrū boni ange li in merito vel premio ꝓficiant. Et rn̄deus ꝓponit primo opinionē quorundā dicentium ꝙ non ſolū pro ficiant in merito ſed etiā in premio.ſ. in cognitōne et dilectione dei ita ꝙ magis ⁊ magis ip̄m cognoſcunt et diligunt. Ꝙ autem in cognitione ꝓficiant probat ꝑ hoc ꝙ non plene cognouerūt myſterium incarnati onis chriſti ante paſſionem et poſt apoſtolorum pre dicationeꝫ. Quod videtur beatus Hieronymus ſen ſiſſe. Licet beatus Auguſtinus videtur contrarium dicere. Quoꝝ doctorū magiſter controuerſiam diſ cuciens dicit. ꝙ angeli maiores ſciuerunt incarnatō nem chriſti. etiaꝫ auteꝙͣ fieret. licet tamen nō perfe cte. Et minores nō cognouerunt eam. niſi poſtꝙͣ fa cta eſt. Ex quo concludit ꝙ tam maiores ꝙͣ minores in cognitione profecerunt ⁊ ꝓficiunt in diem iuditij Poſtea ſubdit opinionem aliquoruꝫ qui dicunt ꝙ in cognitione et dilectione dei nō proficiant. ſed ſolum in quarundā rerum exterioꝝ cognitione. ſicut eſt in carnatio xp̄i. et ſimilia. Primā autem opinionem ma giſter approbans ſoluit autoritates quaſdam Iſido ri et beati Gregorij. qui videntur dicere āgelis in ſci entia poſt eorum confirmationeꝫ non ꝓfeciſſe. affir mantes eos omnia ſcire. et dicit ꝙ licet ſciant omnia non tamen ꝑfecte. vel dicuntur ſcire omnia ad eoruꝫ beatitudinē pertinentia. Et tantū in ſpeciali. Poſt conſiderationem de angeliſ habita agitur de aliarū reꝝ creati on. et precipue de operuꝫ ſex die A n acra. d. rum diſtinctione. AgeVH2 j d co Ec de angelice Ai ibilis. Di. XII h nature ꝯditione dicta ſufficiāt. a Nūc ſuꝑeſt de aliaꝝ qͦꝫ rerū cre atiōe. ac p̄cipue de opeꝝ ſex dierum diſtin ctiōe nōnulla in mediū ꝓferre Cū deꝰ in ſa pientia ſua āgelicos ꝯdidit ſpūs. alia etiaꝫ creauit. ſic̄ on̄dit ſupra dicta ſcriptura Ge neẜ. q̄ dicit in pͥncipio deū creaſſe celū. id ē angelos. et terram.ſ. materiā quattuor ele mentoꝝ adhuc cōfuſam et informeꝫ. que a grecis dicta eſt chaos. et hec fuit an omnē diem. Deinde elemēta diſtinxit deus ⁊ ſpe cies ꝓprias atqꝫ diſtinctas ſingulis rebus ẜm genus ſuū dedit. que nō ſimul vt qͥbuſ dam ſanctoꝝ patrū placuit. ſed ꝑ interual la tempoꝝ ac ſex volumina dieruꝫ vt alijs viſum eſt formauit. Ꝙ ſancti tractatores videntur ſu per hoc quaſi aduerſa tradidiſſe a lijs dicentibus omnia ſimul facta in materia et forma alijs per inter ualla temporū. Quidā nanqꝫ ſan ctorum patrum qui verba dei atqꝫ archa na excellenter ſcrutati ſunt. ſuꝑ hoc qͣſi ad uerſa ſcripſiſſe vident̉. Alij quidē tradide runt omnia ſimul in materia ⁊ forma fuiſſe creata. Quod Augꝰ. ſenſiſſe videt̉ Alij ve ro hoc magis ꝓbauerūt ac aſſeruerūt. vt pͥ ma materia rudis atqꝫ informis quattuor elementoꝝ cōmixtionē atqꝫ ꝯfuſionem te nens creata ſit. Poſtmodū vero per inter ualla ſex dieꝝ ex illa materia rerum corpo ralium genera ſint formata ẜm ſpecies ꝓ prias Quā ſententiā Grego. Hiero. ⁊ Be da alij qͣꝫ plures cōmendant ac proferunt. Que etiā ſcripture geneſeos: vnde prima huiꝰ rei ad nos manauit cognitio: magꝭ cō gruere videtur. Qūo per interualla temporis res corporales ꝯdite ſunt. Secundū hanc ita qꝫ traditionē: ordinē atqꝫ modū creatōnis formationiſqꝫ reruꝫ inſpiciamꝰ. Sic̄ ſupra memoratū eſt. In pͥncipio creauit deꝰ celū id eſt angelicam naturam ſed adhuc infor mem vt quibuſdā placet. Et terrā.i. illam confuſam materiā quatuor elementorum. Auguſti. quam noīe terre vt Augꝰ. ait contra mani Quare illa cheos. ideo appellauit Moyſes. quia ter fuſa materieſ ra inter om̄ia elementa minus eſt ſpecioſa. vocetur terra ⁊ illa inanis erat et incompoſita ꝓpter oīmªᵇyſſus ad elementoꝝ cōmixtionē. Eandē etiā vocat abyſſum dicēs. Et tenebre erāt ſuꝑ faciem abyſſi ⁊cͣ. qꝛ ꝯfuſa erat ⁊ cōmixta. ſpecie di ſtincta carens. Eadē etiā materia ī formis

Fl5.5 DI. dicta eſt aqua ſuꝑ quā ferebat̉ ſpūs dn̄i. ſi cut ſuperfert̉ fabricandis rebus voluntas artificis. qꝛ ſubiacebat bone volūtati crea toris. qd̓ formandū ꝑficiendūqꝫ inchoaue rat. qui ſicut dn̄s et ꝯditor p̄erat fluitanti et ꝯfuſe materie vt diſtingueret ꝑ ſpēs va rias qn̄ vellet ⁊ ſicut vellet. Hec ideo dicta eſt aqua. qꝛ omnia q̄ in terra naſcunt̉ ſiue animalia ſiue arbores vel herbe et ſimilia ab humore incipiunt formari atqꝫ nutriri. His oībus vocabulis vocata eſt illa infor mis materia. vt res ignota notis vocabu lis inſinuaret̉ imꝑitōribꝰ ⁊ nō vno tm̄. Nā ſi vno tm̄ ſignificaret̉ vocabulo hͦ eſſe pu taret̉ quod ꝯſueuerāt hoēs in illo vocabu lo intellige̓. Sub his ergo noībus ſignifica ta eſt materia illa cōfuſa et informis. q̄ nu ipſali la ſpecie cerni ac tractari poterat id eſt no minibus viſibiliuꝫ rerū q̄ inde future erāt ꝓpter infirmitatē ꝑuuloꝝ qui minꝰ idonei ſunt inuiſibilia cōprehendere. ⁊ tūc erāt te nebre.i. lucis abſentia. Nō em̄ tenebre ali quid ſunt. ſed ip̄a lucis abſentia. ſicut ſilen tridet Alij tium nō aliqua res ē. ſed vbi ſonus nō eſt ſilentium dicit̉ Et nuditas nō aliqua res ē ſꝫ in corꝑe vbi tegumentū nō ē. nuditas d̓ꝫ ſicut et inanitas nō eſt aliquid ſꝫ inanis d̓r locus eſſe vbi non eſt corpus. et īanitas eſt abſentia corporis. Quo ſenſu tenebre dicantur nō eſ ſe aliquid et quomodo dicant̉ eſſe aliquid. Attende quia hic Auguſtinus tenebras dicit nō eſſe aliquid cum alibi tenebre inter creaturas ponātur que benedicunt dn̄m. Un̄ d̓r. Benedicite lux et tenebre dn̄o. Ideoqꝫ ſcienduꝫ eſt te nebras diuerſis modis accipi.ſ. vel ꝓ luciſ abſentia. qualiter ſupra accepit Augꝰ. iuxͣ quā acceptionē non ſunt aliqͥd. Uel ꝓ ae re obſcurato. ſiue aeris obſcura qualitate et ẜm hoc aliqua res creata ſunt. Iō gͦ dic̄ tenebras tunc fuiſſe ſuꝑ faciē abyſſi. qꝛ nō dum erat lux. q̄ ſi eſſet: et ſuꝑeſſet ⁊ ſuꝑfun deret̉. ſed nōdum lucis gratia opus ſuum deus venuſtauerat. que poſtea in pͥmo die formata eſt. Duo hic conſiderāda ſunt. quare illa materia confuſa ſit dicta infor mis et vbi ad eſſe prodijt qͣꝫtumqꝫ in altitudine aſcenderit. L2 De quare priuſqͥꝫ tractemus duo nobis diſcūciēda occurrui Primū quare illa materia ꝯfuſa informis dicat̉ an qꝛ omni forma caruerit. an propt̓ aliud. Secundo vbi ad eſſe prodierit. et qͣꝫ ga 4 pͥmū hr tum in altum aſcenderit. Ad illud ergo qd̓ uiter rndo primo poſitū eſt breuiter rn̄dētes dicimꝰ il lā primā materiā nō iō dictā fore informē ꝙ nullā om̄ino formā habuerit. qꝛ non ali quid corporeū tale exiſtere poteſt. qd̓ nul lā habeat formaꝫ. ſed ideo nō abſurdi īfor mem appellari poſſe dicimꝰ. quia in confuſi on ⁊ ꝑmixtione quadā ſubſiſtēs nondum pulchrā aꝑtamqꝫ ⁊ diſtinctā reciꝑet formā qualē modo cernimus. Facta eſt ergo illa materia in forma ꝯfuſionis ante formā di ſpoſitionis. In forma ꝯfuſionis prius om nia corꝑalia materialiter ſimul ⁊ ſemel ſūt creata. Poſtmodū in forma diſpoſitionis ſex diebus ſunt ordinata. Ecce abſolutuꝫ ē quod primo in diſcuſſione ꝓpoſitum fuit. ſcꝫ quare illa materia dicat̉ informis. Hic ad id quod ſecundo quereba tur reſpondet. Nunc ſuꝑeſt quod ſcd̓o ꝓponebat̉ explicare. vbi ſcꝫ illa mate ria ſubſtiterit ⁊ qͣꝫtū in altitudine porrige bat̉. Ad qd̓ nihil temere aſſerentes dicim Ꝙ illa prima rerū oīm moles qn̄ creata eſt ibidē ad eſſe videt̉ prodijſſe. vbi nunc for mata ſubſiſtit Eratqꝫ terreū hoc elementū in vno loco eodem medio ſubſidēs ceteris in vna ꝯfuſione ꝑmixtis. eiſdēqꝫ circūqͣqꝫ in modo cuiuſdam nebule oppreſſis ita ob uolutū erat vt apparere nō poſſet quod fu it. illa vero tria in vna ꝑmixtione confuſa circūquaqꝫ ſuſpēſa. eouſqꝫ in altū porrige bant̉ quouſqꝫ nunc ſummitas corꝑe natu re ꝑtingit. Et ſicut qͥbuſdā videt̉ vltra lo cum firmamēti extendebat̉ illa moles. que in īferiori ꝑte ſpiſſior atqꝫ groſſior erat In ſuꝑiori vero rarior ac leuior atqꝫ ſubtilior exiſtebat. De qua rariori ſubſtātia putant quidā fuiſſe aquas que ſuꝑ firmamentum eſſe dicunt̉. Talis fuit mūdi facies in prin cipio priuſqͣꝫ reciperet formam vel diſpoſt tionem. Oſtenſo qualis fuit mundi facies in ipſo pͥmordio. incipit proſequi opeꝝ ſex dieꝝ diſtinctionem.

L.b. LI. Nunc ſuꝑeſt vt di ſpoſitionē illā qualiter ꝑfecta ſit ordine ꝓ ſequamur. Sex diebꝰ ſicut docꝫ ſcriptura geneſis diſtinxit deꝰ. et ī formas redegit ꝓ prias cūcta que ſiml̓ materialiter fecerat. Perfecitqꝫ opꝰ ſuuꝫ die ſexto. ⁊ ſic deinde die ſeptimo requieuit ab om̄i oꝑe ſuo. id ē ceſſauit nouā creaturā facere. Sex em̄ die bꝰ ſex rerū genera diſtinxit. nihilqꝫ poſtea fecit. qd̓ in aliquo illoꝝ nō ꝯtineat̉. oꝑatꝰ eſt tn̄ poſtea ſicut ꝟitas ī euāgelio ait. Pa ter meꝰ oꝑatur vſqꝫ nūc. ⁊ ego operor illd̓ De quattuor modis diuine opera tionis. Quatuor enim mo Agd 4ºª mdi§ d gnacriē Se q̓bꝫ fͦhꝫ cx. dis. vt ait Alcuinus ſuꝑ Gen̄. oꝑat̉ deus Primo in ꝟbo oīa diſponēdo. Scd̓o ī ma dynō 5yletis S. 4 teria informi qͣtuor elemētoꝝ de nihilo eā Cx oꝝ. creando. vn̄. Qui viuit inet̓nū creauit om nia ſimul. Om̄ia.ſ. elementa. vel om̄ia cor pora materialiter ſimul creauit Tertio per oꝑa ſex dieruꝫ varias diſtinxit creaturas. Quarto exprimordialibꝰ ſeminibꝰ nō inco gnite oriunt̉ nature. ſed note ſepius refor mentur ne pereant. Iſta eſt diſtinctio. xij. hꝰ ſecundi libri. In qua magiſter poſtꝙͣ tractauit de natura pu re ſpūali.ſ. angel̓. Incipit agere de natura pure cor porali.ſ. de ꝓductione mundi ſenſibilis. Et tria cir ca hoc facit. Nam primo oſtendit qualiter deus mun dum ſenſibilem primo creauit. Secundo vbi ipſuꝫ ꝓ ducens collocauit. Tertio qualiter ip̄m diſtinguens ordinauit. Primū facit a principio diſtinctionis vſqꝫ ibi De qua re priuſꝙͣ tractemus. Scd̓m ab inde vſqꝫ ibi. Nunc ſuꝑeſt. Tertium vſqꝫ ad finem diſtinctiōis Et tm̄ in generali. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quarū prima eſt hec. De us in principio materiam quatuor elementoꝝ infor mem. id eſt. indiſtinctam creauit. Hanc ꝓpoſitioneꝫ magiſter ꝓbans ꝓponit ꝙ diuina ſapientia ſiml̓ cuꝫ angelica natura intaeriam in quattuor elementis cō fuſam et informem ꝓduxit. quam in ſex diebus ꝑfe cte formauit ⁊ diſtinxit. Et ſubdit ꝙ aliquiſancti ſcꝫ beatus Auguſtinus ⁊ ſui dixerunt om̄ia ſimul in ma teria et etiam diſtincta ẜm formas fuiſſę ꝓducta. Alij vero dixerunt ſcꝫ beatus Grego. ⁊ Beda ꝙ pri mo fuit materia rudis atqꝫ informis creata. de qua poſtmodū ꝑ ſex dierū interualla res corꝑales ẜm ꝓ prias ſpeciēs ſunt formate. quā opinionem magiſter approbat ꝓpter plurimoꝝ doctoꝝ ſententiā ⁊ ſacre ſcripture autoritatē. Poſtea dicit ꝙ illa informis ma teria in pͥncipio Gen̄. vbi eius ꝓductio legit̉ diuerſo nomine eſt vocata. Nominat̉ em̄ primo terra. vt ibi. In pͥncipio creauit deus celū ⁊ terram. id eſt. illam informē materiam. ⁊ exprimit̉ nomine terrę. nō qui dem ꝓpter terreſtrem ſubſtantiam. ſed ꝓpter ſpeci oſitatis carentiam. Secūdo exprimitur ibi nomine ūt º... l ſi Fqꝫ aol ſcui.ū Iſit̉ al. jͣ n. cap. A Rbi. ꝯ IL abyſſi: ibi cū dicit̉. ⁊ tenebre erant ſuꝑ faciem abyſſi. et hoc ꝓpter defectū diſtinctionis quā diſtinctiōe ca rebat. Etiam nomīatur ibi aqua. cū ſubdit̉. Et ſpi ritus dn̄i ferebat̉ ſuꝑ aquas. Nam ſicut aqua habet multam fluxibilitatem. ſic materia illa habet fluxibi litatem ⁊ diuerſam potentialitatem ad diuerſas for mas recipiendas. Hmōi aūt diuerſis nominibus fu it materia appellata ne crederetur vnius forme rece ptiua. ſi vno nomine fuiſſet vocata. Vſitatis etiā no minibus eſt vocata. ꝓpter ruditateꝫ populi cui moy ſes ſcripſit et contulit manuductionem. Et ſubdit ꝙ etiam in Geū. dicitur ſuꝑ faciem abyſſi. id eſt. illiꝰ na ture erant tenebre confuſe. id eſt. lucis abſentia. que tenebre nulle res ſunt ſed tm̄ lucis abſentia ſeu pri uatio. Contra quod videtur eſſe illud Dan̄. Bnedici te lux et tenebre dn̄o. vbi tenebre inter res reales no minant̉. Ad quod reſpondet ꝙ tenebre qn̄qꝫ dicunt lucis abſentiam. et ſic nihil ſunt. qn̄qꝫ aerem oſcurū et ſic ſunt aliqua creatura. Secunda ꝓpoſitio ē hec Deus confuſam materiam elementorum in eodeꝫ lo co vbi nūc eſt creāda collocauit. Hanc ꝓpoſitionem magiſter ꝓbans dicit adhuc duo de illa materia eſſe diſtinguenda. Quoꝝ primum eſt qūo illa materia d̓ cta ſit informis. cum tn̄ om̄i forma nō caruit. Ad qd̓ rn̄det ꝙ dicit̉ informis non ꝓpter carentiam omnis forme. ſed quia formam confuſaꝫ habebat et non di ſtinctam. vel quia formata nō fuit ſicut poſtea forma batur. Secunduꝫ eſt vbi fuerit illa materia creata ⁊ ꝙͣtum ſpacium occupauit. Et rn̄det ꝙ creabatur in illo loco vbi nunc eſt mundus. et occupabat ſpacium cuiſlibet elementi. et extendebat̉ etiam ẜm aliquos vltra locuꝫ firmamenti ẜm ꝙ erat meteria illa in ꝑte inferiori ſpiſſior ⁊ groſſior. in ꝑte vero ſuꝑiori rarior et ſubtilior. Vnde de ꝑte illa rariori aquas que ſunt ſupra firmamentū dicunt eſſe factas. Tertia ꝓpoſi tio eſt hec. Deus qui in principio confuſam materiaꝫ creauit quā in ſex diebus ꝑfecte mundū ꝯplendo di ſtinxit et formauit. die ſeptimo ab eius ꝓpagatiōne ceſſauit. Hanc em̄ ꝓpoſitionē magiſter ꝓbans dicit ꝙ ꝑfecta rerū ꝓductio ⁊ formatio ſit expedita in die rum ſenario. ita ꝙ nihil poſtmodum eſt productum. quod in primis creatis aliquo modo nō ꝯtineret̉. et illa de cauſa dicit̉ deꝰ ſeptimo die quieuiſſe. eo ꝙ ceſ ſauit nouas creaturas producere. Sed contra hoc obijcit per dictum dn̄i noſtri ieſu chriſti. qui ait patrē ſuum et ſe vſqꝫ modo operari. ergo vt videtur deus nō quieuit ab om̄i oꝑe die ſeptimo. Et hoc cōfirmat̉ tali ratione. Si deus die ſeptimo quieuiſſet ab omni opere. tūc nō ꝓduceretur amplius de nouo aliquid in rerum natura. ſed hoc eſt falſum. ergo nō quieuit die ſeptimo. Et ꝙ hoc ſit verū patet. Nam quia mul ta ſunt generabilia. nondū tn̄ genita. ſed ſolum in po tentia que eſt ad maximum determinate. ideo in fu turo ſunt aliqua ad eſſe ſpecificum in potentia q̄ poſt ea acctualiter erunt. ideo nō ſunt omnia ſeptimo die diuina virtute creatiua producta. Ad quod reſpon dens dicit deum quadrupliciter operari ad rerum ꝓ ductioneꝫ. Uno modo eternaliter omnia in verbo di ſponendo. Secundo temporaliter materiam infor mem producendo. Tertio modo materiam ſex diebꝰ confuſam ẜm ſpecies diſtinguendo. Quarto ex ſemi nibus rebus inditis creata ne pereant reformando. Et licet deus ẜm tres primos modos operandi die ſeptimo quieuerat. quo ad quartum modum tamen ſemper oꝑatur. Et de illo intelligi habet dictum xp̄i ſuperius allegatum. Et tm̄ in ſpeciali. Que fuerit prima diſtinctionis o peratio.

Al. cp it Q L. Rima autē DI. XIII. diſtinctionis operatio fuit formatio lucis. ſicut oſten dit ſcriptura Gen̄. que cō memorata reruꝫ informita te earum diſpoſitionē a luce inchoauit ſub dens. Dixit deꝰ. fiat lux. ⁊ facta eſt lux. et diuiſit lucē a tenebris. Appellauitqꝫ lucem diem. ⁊ tenebras noctem. Et factum ē ve ſpere ⁊ mane dies vnus. Congrue mundi ornatus a luce cepitⁱ. vnde cetera que cre anda erant viderent̉. Qualis fuerit lux illa. corporalis an ſpūalis. Si querit̉ qualis illa lux fuerit corporalis.ſ. an ſpūalis? Io rn̄demꝰ quod legimꝰ traditum. Dicit em̄ Auguſti Augꝰ. qꝛ lux illa corꝑalis vel ſpūalis intel De ſpūali luꝰ ligi pōt. Si ſpūalis accipit̉: angelica natu ra intelligit̉. que prius īformis fuit. ſed po ſtea formata eſt. cū ad creatorē conuerſae charitate adheſit. Cuius infornitatis crea tio ſuperius ſignificata eſt. vbi dictum eſt. In principio creauit deꝰ celū et terrā. Hic ꝟo eiuſdem formatio oſtendit̉ cum ait. fiat lux ⁊ facta eſt lux. Hec ergo angelica natu ra prius tenebre. ⁊ poſtea lux fuit. quia pri us habuit informitatē et imꝑfectioneꝫ. de Auguſti. inde formationis ꝑfectionē. ⁊ ita diuiſit de us lucem a tenebris. Nam vt ait Augꝰ. ſu per Gen̄. Huiꝰ creature informitas et īꝑf ctio fuit anteqͣꝫ formaret̉ in amore cōdito ris. Formata vero eſt qn̄ ꝯuerſa eſt ad īcō Hic de corꝑa mutabile lumen verbis Si ꝟo corꝑalis fi it lux illa quod vtiqꝫ ꝓbabile eſt. corpꝰ luci duꝫ fuiſſe ītelligit̉. velud lucida nubes. qd̓ nō de nihilo ſꝫ de preiacenti materia forma liter factū eſt vt lux eſſet. ⁊ vim lucendi ha beret. cum qua dies prima exorta eſt. quia ante lucē nec dies fuit nec lux. licet tempuſ fuerit. Ꝙ lux illa facta eſt vbi ſol apparet q̄ in aquas lucere poterat. Si auteꝫ queritur vbi eſt facta lux illa. cū abyſſus om̄em ter re altitudineꝫ tegeret? Dici pōt in illis ꝑti bus facta quas nunc illuſtrat ſolis diurna vel felligi p̄t XIII lux. Nec mirū lucem in aquis poſſe lucere cum etiā naturaꝝ oꝑatione ſepius illuſtrē tur Qui in ꝓfundū merſi. miſſo ex ore oleo aquas ſibi illuſtrāt. que multo rariores fu erunt in principio qͣꝫ modo ſunt. quia non dum ꝯgregate fuerant in vno loco. Facta ergo lux illa. vicem et locū ſolis tenebat. q̄ motu ſuo circūagitata noctē diemqꝫ diſcer nebat Ibi ergo primū lucem apparuiſſe ve riſimile eſt: vbi ſol quotidiano curſu circū uectus apparet. vt eodē tramite lux circum currens. ac primo ad occaſum deſcendens veſꝑam faceret. deinde reuocata ad ortuꝫ auroram.i. mane illuſtraret. et ita diuiſit d̓ us lucem et tenebras. ⁊ appellauit lucem di em. et tenebras noctem. Ꝙ dies diuerſis mōis accipit̉. d Hic notandū eſt ꝙ dies diuerſis modis acciptur in ſcriptura Dicit̉ em̄ dies lux illa que illo triduo tene bras illuminabat. ⁊ dicit̉ dies illuminatio ipſa aeris. Dicit̉ etiā dies ſpaciū vigintiqͣt tuor horaꝝ. qualiter accipit̉ cuꝫ dicit̉. Fa ctum eſt veſꝑe ⁊ mane dies vnus. Qd̓ ita Qualiter di ſtingui debe diſtinguenduꝫ eſt. factum eſt veſꝑe prius. At illud Et fa et poſtea mane. ⁊ ita fuit dies vnus exple ctuꝫ eſt veſpe tus vingintiquatuor horaꝝ Dies ſcꝫ natu re et mane di ralis. qͥ habuit veſꝑam ẜ non mane. Ma es vnus. ne em̄ dicit̉ finis p̄cedentis et initiū ſequē tis diei. quod eſt aurora: que nec plenā lu cem nec om̄ino tenebras habet. Mane er go primus dies nō habuit. qꝛ nec dies pre ceſſerat qui ſequentis diei initio terminare tur ⁊ eo p̄cipue: qꝛ luce apparente mox ſuꝑ terrā plenus atqꝫ p̄clarus dies extitit. qui nō ab aurora. ſed a plena luce inchoauit. et mane ſequentis diei conſummatus ē. Un̄ Beda ſuper Geneſim. Decebat vt dies a Peda. luce inciperet. et in mane ſequentis diei tē deret. vt opera dei a luce inchoaſſe. ⁊ in lu cem cōpleta eſſe ſignificarent̉. Reliqui au tem dies mane habuerunt ⁊ veſꝑam Quo rum qͥſqꝫ a ſuo mane incipiens. vſqꝫ ad al terius diei mane tendebat̉. De naturali ordine cōputationis dierum. ⁊ de illo qui pro myſterio introductus eſt. Hic ē naturalis or do diſtinctionis dierum vt diſtinguantur

LI. atqꝫ ꝯputent̉ dies a māe vſqꝫ ad mane Po ſtea ꝟo in myſterio ſcm̄ eſt vt dies cōputē tur a veſpera in veſperā. et adiungatur di es p̄cedenti nocti ī ꝯputatione. cum iuxta naturalem ordinem precedēs dies ſequen ti nocti adiungi debeat. quia homo a luce per peccatū corruit in tenebras ignorantie et peccatorum. deinde per chriſtum a tene bris ad luceꝫ redijt. Unde apoſtolus. Era mus aliquādo tenebre nunc aūt lux a dn̄o Primus itaqꝫ dies nō ab aurora ſed a ple na luce incipiens. ⁊ poſt veſperā paulatim occidente luce excipiens mane ſequētꝭ diei Beda expletus ē. Un̄ Beda. Occidēte luce pau latim ⁊ poſt ſpacium diurne longitudinis inferiores ꝑtes ſubeunte: factum eſt veſpe re. ſicut nunc viſitato curſu ſolis fieri ſolet. Factum eſt aūt mane eadem ſuꝑ terraꝫ re deunte. et alium diem inchoante. ⁊ dies ex pletus eſt vnus vigintiquatuor horarum Fuitqꝫ nox illo triduo om̄ino tenebroſa. q̄ poſt creata ſidera aliqua luce claruit. Cur ſol factus eſt ſi lux illa ſufficie bat. Solet auteꝫ queri quare factus eſt ſol. ſi lux illa faciēduꝫ diei ſufficiebat? Ad quod dici pōt. qm̄ lux illa forte ſuperiores ꝑtes illuſtrabat. ad illumi nationem inferioruꝫ ſolem fieri oportebat. Uel potius ideo. qꝛ facto ſole diei fulgui auctus eſt. Ampliori em̄ multo luce radia uit dies poſtea qͣꝫ ante Si aūt queritur qͥd de luce illa factum ſit cum modo nō appare at? Poſtea dici aūt de ea corpus ſolis for matum. aut in ea ꝑte celi eſſe in qua ſol eſt. nō ꝙ ipſa ſit ſol. ſed ſic eſt ei vnita vt diſcer ni non valeat. Qūo accipiendum ſit illud. dixit deus an ſono vocis id deꝰ dixerit an aliter. Preterea īueſtiga dum eſt qūo accipiendum ſit quod ait. dix it deus. Utrū temporaliter. vel ſono vocꝭ illud dixerit. an alio modo. Auguſt. ſuper Auguſti Gen̄. tradit nec temporaliter nec ſono vo cis deum locutuꝫ fuiſſe. quia ſi temporali ter: et mutabiliter. ⁊ ſi corporaliter dicatur ſonuiſſe vox dei. nec lingua erat qua loque retur. nec erat quē oporteret audire ⁊ intel ligere. Bene ergo vox dei ad naturam ver II bi per qd̓ omnia facta ſunt refert̉. Dixit et go deus fiat. ⁊cͣ. non temꝑaliter. non ſono vocis. ſed in verbo ſibi coeterno. id eſt ver bum genuit intemporaliter in quo erat. et diſpoſuit ab eterno vt fieret in temꝑe et in eo factū eſt. Qūo accipienduꝫ ſit qd̓ dicit̉ pa ter operari in filio vel per filiū. vel in ſpūſancto. Hic queri ſolꝫ quo modo accipiendū ſit qd̓ dicit̉ pater opera ri in filio. vel ꝑ filiū. vel in ſpūſcō: hoc em̄ ſcriptura frequēter nobis ꝓponit. vt om nia in ſapiētia feciſti dn̄e. id ē. in filio. ⁊ In principio. id eſt. in filio creauit. deus celuꝫ et terrā. Et illud. Per quem fecit et ſecula Suꝑ illum quoqꝫ pſalmi locū. Verbo dn̄i celi firmati ſunt ⁊cͣ. dicit Augꝰ. ꝙ pater o peratur verbū ſuum ⁊ ſpm̄ſanctum. Quo modo ergo hͦ accipiendū eſt? Putauerunt quidam heretici ꝙ pater velut auctor ⁊ ar tifex filio ⁊ ſpūſancto in rerum oꝑatiōe qͣſi inſtrumento vteret̉. Ex predictꝭ verbis er randi occaſionē ſumētes. quod velut blaſ phemum atqꝫ ſane doctrine aduerſuꝫ abij cit pia fides Nō eſt itaqꝫ intelligendū ideo ſcripturam frequenter cōmemorare patrē. Hic aperit ex operari in filio vel per filiū: tanqͣꝫ filius nō quo ſenſu di poſſet facere: ſi ei nō porrexiſſet pat̓ dexte catur pater o ram. vel tanqͣꝫ aliquod inſtrumentū fuerit perari in filio vel per filiur patris operātis. ſed potius illis verbis pa trē intelligi voluit cuꝫ filio ⁊ ſpirituſancto oꝑari et ſine eis nihil facere. Contra hanc expoſitionem ſurgit hęreticus. ed dicit heretio hac ratione hoc poſſe dixiſſe filiū oꝑari ꝑ patrem vel in patre ⁊ ſpiritumſanctum cū vtroqꝫ vel per vtrūqꝫ. quia filius cum pa tre ⁊ ſpirituſſanctus cum vtroqꝫ operatur Cui breuiter reſpondetur Ideo illud dcm̄ eſſe et nō iſtud. vt in patre monſtraret̉ au toritas. Non enim pater a filio. ſed filius a patre operatur. ⁊ ſpirituſſanctus ab vtro qꝫ. Ideoqꝫ etiam alius ꝑ ſpiritumſanctum legitur operari. quia cū ſpirituſancto ope ratur hocipſum a filio habenti vt opere k Alia predictoꝝ expoſitio.

DI. Poteſt et alter illd̓ accipi: vt dicat̉ pater in filio vel ꝑ filiuꝫ oꝑ ari. quia eum genuit omnium opificē. ſic̄ di citur pater ꝑ eum iudicare. qꝛ genuit iudi cem. ita ⁊ ꝑ ſpm̄ ſctm̄ dicit̉ oꝑari ſiue pater ſiue filius. quia ab vtroqꝫ ꝓcedit ſpūſſan Iohānes. ctus factor omniū. Vnde Ioh̓. Chryẜ. in Chryẜ. expoſitōne epiſtole ad Heb̓. ſic ait. Nō vt hereticus inaniter ſuſpicat̉ tanqͣꝫ aliqd̓ in ſtrumentū patris extiterit filiꝰ neqꝫ ꝑ eū pr̄ dicit̉ feciſſe tanqͣꝫ ipſe facere nō poſſet. ſed ſicut dicit̉ pater iudicare ꝑ filiū. quia iudi cem genuit. ſic etiā dicit̉ oꝑari ꝑ filiū. quia eum cōſtat opificem genuiſſe. Si em̄ cauſa eius pater eſt: ẜm ꝙ pater eſt. multo ampli us eorū cauſa eſt q̄ ꝑ filiū facta ſūt. Hec de oꝑe prime diei dicta ſunt. lſ qpaieio Iſta eſt diſtinctio. xiij. hꝰ ſecundi libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de oꝑe creationis Pulalenus qd̓ faccū eſt ante omnē diem. agit de oꝑe diſtinctiōis quod factū ē in primo die.ſ. de lucis ꝓductione. Et iitalciturr. tria facit. Nam primo agit de lucis actuali productio ne. Secundo de ꝓducētis locutiōe. Tertio de cuiuſ dam ꝓpoſitionis expoſitionē. Primum facit a prin cipio diſtinctiōis vſqꝫ ibi. Preterea inueſtigandum. Scd̓m ab inde vſqꝫ ibi. Hic queri ſolet. Tertiū vſꝗ ad finem diſtinctionis. In ſpeciali ſentētia mgr̄i ſtat in tribꝰ ꝓpoſitionibus quaꝝ prima eſt hec. Deus pͥma die fecit lucem diſtinguēdo tempus in diē et no ctem. Hanc mgr̄ ꝓbans ꝓponit. ꝙ primū a quo om nium rerū principiū incepit fuit lux. ⁊ hoc ꝯgrue qꝛ lux cetera habet manifeſtare. Circa qd̓ vlterius mo uet tres queſtiones quaꝝ pͥma eſt Utrū lux illa pͥma die diſtincta vel ꝓducta fuerit corꝑalis vel ſpūalis. Et reſpondet ꝙ vtroqꝫ modo accipi pōt. Si aūt acc piat̉ ꝓ luce ſpūali. tunc ſignificat formationē angeli ce nature. ꝑ gratiā gratū facientem. que vt ſupra di ctum eſt quodāmodo ſub noīe celi fuit producta. Si aūt ꝓ luce corꝑali accipiat̉ tunc ſupponit ꝓ aliqua nubecula lucida de p̄iacenti materia formata ⁊ ꝓdi cta. Tunc ſcd̓a queſtio eſt. Vbi facta fuerit lux illa. Et rn̄det ꝙ ibi vbi ſol iam mouet̉. īmo lux illa vicem ſolis in tribꝰ primis diebꝰ tenēſ motu ſuo diē ⁊ noctē faciebat. nec ab aliquis impediebat̉ ne luceret. ꝓpt̓ raritatem aquaꝝ tunc vn̄ et nūc qn̄ ꝑ olei īmiſſione a qua rarificat̉ quodāmodo illuſtrat̉. quare naute fundo maris ſe immergētes mittūt ex ore ſuo ole um ad centrum. ſeu profunduꝫ maris. ⁊ ſic aque cla riores fiunt. Et ſubdit ibidem ꝙ dies poteſt accip diuerſimode.ſ. vel ꝓ ipſa luce. que in illo triduo te nebras illuminabat. vel ꝓ ipſa illuminatione aeris. vel ꝓ ſpacio vigintiquatuor horarū. Tertia queſtio eſt. Quare ſol factus eſt quarto die ſi lux illa prima die ꝓducta ſufficiebat ad dies faciendū. Et rn̄det ꝙ lux illa tm̄ ſuꝑiores ꝑtes illuminabat ⁊ tn̄ nō ita cla re ſicut nunc ſol. ideo cōgruit ſolem fieri ad lucis cla rioris diffuſionem. Et ſubdit ꝙ corpus ſolare forma tum eſt de illa luce vel inſeꝑabiliter habet eā ſibi con iunctam. Scd̓a ꝓpoſitio ē hec Deꝰ nō tꝑali vocis ſo no. ſed verbo. ſic ab eterno dixit oīa efficiendo. Hāc mgr̄ ꝓbās querit. qualiter deus dixit. fiat lux.ſ. an hoc temꝑali ſono ꝓtulerit. vel ab aliquo alio modo. Et rn̄dens dicit ẜm Augꝰ. ꝙ non tꝑaliter. quia da XIIII to ꝙ ſic. tunc deꝰ fuiſſet locutꝰ mutabiliter nec etiam ſono vocis corꝑaliter. cū deꝰ careat inſtrumentis na turalibus quibꝰ talis ſonus habeat cauſari. Sed in verbo ſono ſibi coeterno dixit. fiat lux.i. ꝟbuꝫ geni it intemꝑaliter in quo erat diſpoſitū ab eterno vt fie ret lux in temꝑe ⁊ iam in eo factū eſt. Tertia ꝓpo ſitio eſt hec. Quāuis ẜm ſcripturā deꝰ oꝑatꝰ ſit ꝑ fili um. nō tn̄ vt ꝑ miniſtrum. ſed ꝑ illum que genuit ſibi coequalē oīm opificem. Hanc ꝓpoſitionē mgr̄ pro bans querit. qūo pater dicit̉ oꝑari ꝑ filiū vel in filio. ſicut ꝑ miniſtrū. et qꝛ hoc eſt erroneū. Ideo dat du plicem intellectū catholicū huiꝰ ꝓpoſitionis. Primꝰ eſt ꝙ qn̄ pater dicit̉ oꝑari per filiū ſeu etiam ꝑ ſpiri tumſcm̄. ſignificat̉ inſeꝑabilis oꝑatio ꝑſonarū cū au toritate. et exinde ꝓuenit ꝙ pater dicit̉ oꝑari ꝑ filit̓ ſed non econtra. qꝛ filius non haberet reſpectum pa tris autoritatem principij. ſicut pater reſpectu filij. Secundus eſt ꝙ pater dicit̉ oꝑari ꝑ filiū. qꝛ filiū ge nuit opificem. Et tm̄ in ſpeciali. M2ꝰ dic De opere ſecunde diei. qua factuꝫ Fſū fucroa nōcſi eſt firmamentū. Ixit quoqꝫ deus fiat firmamentū ī me dio aquarū et diuidat aqͣs OI. XIIII ab aquis. Diuiſitqꝫ aquas q̄ erant ſub fir mamento ab his q̄ erant ſuꝑ firmamentuꝫ Sciendum eſt ꝙ illius celi deſcribitur hic Beda ad celū creatio. ſicut ait Beda ſuꝑ Gen̄. in quo fi dicit̉ creari. xa ſunt ſidera cui ſuppoſite ſunt aque in ae re ⁊ in terra. ⁊ ſuꝑpoſite alie. de quibus di citur. Qui tegis aquis ſuꝑiora eiꝰ. In me̓ De qua mate dio ergo firmamentum eſt. id eſt. ſidereum ria ſit factum celum. quod de aquis factum eſſe credi poⁱllud celum. teſt Cryſtallinus enim lapis cui magna eſt firmitaſ ⁊ perſpicuitas de aquis factus eſt Si quem vero mouet. quomodo aque na Quo aq̄ poſ ture fluide ⁊ in ima labiles ſuper celuꝫ poſ ſunt eſſe ſuꝑ ſint conſiſtere. de deo ſcriptū eſſe memine celū ⁊ quales rit. Qui ligat aquas in nubibus ſuis Qui ſunt ille aque enim infra celum ligat aquas ad tempꝰ va poribus nubium retentas. poteſt etiam ſu per celi ſperam non vaporali tenuitate ſed glaciali ſoliditate aquas ſuſpendere ne la bantur. Quales autem et ad quid condites I ſint. ipſe nouit qui condidit. Ecce oſtenſuꝫ eſt his verbis quod celū factum ſit. ſcꝫ il lud in quo ſunt fixa ſidera. id eſt quod exce dit aerem. ⁊ de qua materia ſcilicet de aqͥs et quales ſint aque q̄ ſuper illud celū ſunt. ſcꝫ vt glacies ſoliditate. Alij putant celum illud eſſe ig nee nature quibus conſentit Au guſtinus. Quidam Vo celuꝫ

LI. quod excedit aeris ſpacia ignee nature di cunt. aſſerentes ſuper aerem purum igneꝫ eſſe. qui dicitur eſſe celuꝫ. de quo igne ſide ra ⁊ luminaria facta eſſe coniectant. Qui Auguſti bus Auguſtinus cōſentire videtur. Vtrū ſuꝑ Gen̄. vero nomine firmamenti celum quod exce dit aerem an ipſe aer hic intelligatur. idem Auguſtinꝰ querit nec ſoluit. Magis tam̄ approbare videt̉ celum illud hic accipi qd̓ ſpacia aeris excedit. Aquas autem que ſu per illud celum ſunt dicit vaporaliter trahi ⁊ leuiſſimis ſuſpendi guttis. Sicut aer iſte nubiloſus exalatione terre aquas vapora liter trahit et ꝑ ſubtiles minutias ſuſpēdit et poſt corpulentius conglobatas pluuia liter refundit. Si ergo poteſt aqua ſicut vi demus ad tantas minutias peruenire vt fe ratur vaporaliter ſuper aerem aquis natu raliter leuiorem. Cur non credamus etiaꝫ ſuper illud leuius celum minutioribus gut tis et leuioribus imminare vaporibuſ. ſed quoquo modo ibi ſint. ibi eſſe non dubita mus. Que ſit figura firmamenti. Queri etiā ſolet cu ius figure ſit celuꝫ? Sed ſpirituſſanctus qͣꝫ uis autores noſtri ſciuerint per eos dicere Utruꝫ ſtet an noluit. niſi quod proſit ſaluti. Querit̉ etiā moueat̉ celū. ſi ſtet an moueat̉ celum? Si moueat̉ inqui unt qͦmodo eſt firmamentuꝫ? Si ſtat: qͦmo Quare dicat̉ do in eo fixa ſidera circumeūt? Sed firma firmamentū. mentum dici poteſt non ꝓpter ſtationē ſed ꝓpter firmitatem vel terminū aquarum in tranſgreſſibilem. Si autem ſtat. nihil impe dit moueri et circūire ſidera. Quare tacuit ſcriptura d̓ opere ſe cunde diei qd̓ in alijs dixit. d Poſt hoc queri ſo let quare hic non eſt dictum ſicut in aliorū dierum operibus. vidit deus ꝙ eſſet bonū Sacramentuꝫ aliquod hic commendatur. Ideo enim fortaſſis non eſt hic dictum qd̓ tamen ſicut in alijs factum eſt: quia binari us principium alteritatis eſt et ſignum di uiſionis. De opere tertię diei qn̄ aque ꝯgreDe 3º die II gate ſunt in vnū locum. eqͥtur. Dixit de Congregentur aque in locum vnum ⁊ ap pareat arida. Tertie diei opus eſt congre Beda. gatio aquarum in vnum locuꝫ. Congrega te ſunt enim omnes aque celo inferiores in vnam matricē. vt lux que preterito biduo aqͣs clara luce luſtrauerat: ī puro aere cla rior fulgeat et appareat terra que cooperta latebat. et que aquis limoſa erat fieret ari da et germinibus apta. Eodem em̄ die ꝓ tulit terra herbam virentem lignumqꝫ fa ciens fructum. Si autem queratur vbi cō qpi cōgreca gregate ſint aque que totuꝫ texerant ſpaciꝰ te ſunt ac um vſqꝫ ad celum? Potuit fieri vt terra ſb̓ ſidens cōcauas partes preberet vbi fluctu antes aquas reciperet. Poteſt etiam credi primarias aquas rariores fuiſſe que ſicut nebula tegerent terras. ſed congregatione eſſe ſpiſſatas. ⁊ ideo facile in vnuꝫ poſſe re digi locum. Cunqꝫ multa cōſtet eſſe maria gpo omuc ⁊ flumina. in vnum tamen locum dicit aqͣs. q ſint in vnō congregatas propter continuationem omꝰ locuꝫ congre niuꝫ aquarum que in terris ſunt. quia cun gate cū multa ſint maria et cta flumina ⁊ maria magno mari iungūtur Ideoqꝫ cum dixerit aquas cōgregatas in vnum locum. deinde dicit pluraliter. con gregationes aquaruꝫ propter multifidos ſinus earum quibꝰ om̄ibus ex magno ma ri pͥncipiū eſt. De opere quarte diei qn̄ facte ſunt luminaria. D 5di. Seqͥtur. Dixit deꝰ ꝙ pruoy Fiant luminaria in firmamento celi. ⁊ diui cedenti facta dāt diem ac noctem. In precedenti triduo eſt diſpoſitio ⁊ diſtinctio qͣ diſpoſita eſt vniuerſitatis huiꝰ mundi ma tuor elemēto. china ⁊ partibus ſuis diſtributa. Forma rum et triduo ta enim luce pͥma die que vniuerſa illuſtra ſequēti orna ret. duo ſequētes dies attrbuti ſunt ſupre tus eſt mūdꝰ. me ⁊ infime parti mundi firmamento.ſ. ae ri terre ⁊ aque. Nam ſecunda die firmamē tum deſuper expanſuꝫ eſt. Tertia vero aqͣ rum molibus inter receptacula ſua collectꝭ terra eſt reuelata atqꝫ aer ſerenatus. Qua tuor ergo mundi elemēta illis diebus ſuis locis diſtincta ſunt ⁊ ordinata Tribus au tem ſequentibus diebus ornata ſunt illa q̄ tuor elementa. Quarta em̄ die ornatuꝫ eſt firmamentum ſole ⁊ luna ⁊ ſtellis. Quinta

DI. aer in volatilibus et aque in piſcibus orna menta acceperunt. Sexta accepit terra iu menta et reptilia ⁊ beſtias. poſt que oīa fa ctus eſt homo d̓ terra et in terra. non tn̄ ad terrā nec ꝓpter terram. ſed ad celum et ꝓp ter celum. Ante alia de ornatu celi agit̉ ſicut prius factum eſt. Quia ergo celuꝫ ce Qua vtillta te facta ſunt teris elementis ſpeciem preſtat. priuſqͣꝫ a ei luminaria. lijs factum eſt. ideo ante alia ornatur in qͣr to die quo fiunt ſidera. Que ideo facta ſūt vt ꝑ ea illuſtret̉ inferior pars ne eſſet habi tantibꝰ tenebroſa. Infirmitatiqꝫ hominuꝫ prouiſum eſt vt circūeunte ſole potirentur homines diei noctiſqꝫ viciſſitudine ꝓpter dormiendi vigilandiqꝫ neceſſitatē. et ideo ne nox indecora remaneret ſed luna ac ſide ribus conſolarentur homines quibꝰ in no cte operandi neceſſitas incumberet. ⁊ quia quedam animalia ſunt que lucem ferre nō Qūo accipiē poſſunt. Quod autem ſubditur. Et ſint in duꝫ ſit qd̓ ait ſigna ⁊ tempora et dies et ānos. quomodo vt ſint ī ſigna ꝗccipiendum ſit queri ſolet? Ita em̄ dictuꝫ et tempora. videtur quaſi quarto die cepiſſent tempo ra. cum prius triduum ſine tempore nō fu erit. Ideoqꝫ temꝑa que fiunt per ſidera nō ſpacia morarum ſꝫ viciſſitudinē aeree qua litatis debemus accipere. quia talia moti bus ſiderum fiunt. ſicut dies et anni quos vſitate nouimus. Sunt enim in ſigna ſere nitatis et tempeſtatꝭ. ⁊ ī tempora. quia per ea diſtinguimꝰ quattuor tempora anni ſci licet. ver. eſtatem. autumnum hiemē. Vel xlldeꝰ ſunt in ſigna et in tempora. id eſt. in diſtin ctionem horarum. quia priuſqͣꝫ fierent. or do temporuꝫ nullis notabatur inditijs vel meridiana hora vel qualibet hora. Hec qͣt ta die facta ſunt. Iſta eſt diſtinctō. xiiij. hꝰ ſecundi libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de opere prime diei ſcꝫ de ꝓductione lucis. incipit agere de operibꝰ ſub ſequentium dierum. ſcꝫ de productione corporis fir mamenti et elementorum. Et tria facit. Nam primo agit de firmamenti productione. Secundo de aqua rum ſuperceleſtium congregatione. Tertio de ſolis et lune et aliarum ſtellarum collocatione. Primum facit a principio diſtinctiōis vſqꝫ ibi. Sequitur dixit Secundum ab inde vſqꝫ ibi. Squit̉ dixit deus fiant Tertium vero vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et tantuꝫ. in generali. In ſpeciali autem ſententia magiſtri ſtat in trbus propoſitionibus quaꝝ prima eſt hec. De XIIII us ſecunndo die fecit firmamentum. id eſt celum ſide reum in medio ſuperceleſtium ⁊ ſubceleſtium aquaꝝ Hanc enim propoſitionem magiſter probans dicit. ꝙ deus ſecundo die fecit firmamentuꝫ: quod ẜm Be dam celum fidereum dicitur habens aquas ſupra ſe ⁊ infra ſe. quod non eſt mirum diuina virtute eſſe fa ctum. cum videmus aquas vaporabiliter eleuari in celum Vnde ⁊ ſuper firmamentum glaciei ſoliditate aque ſuſpenduntur ne labantur. Poſtea querit tres queſtiones. quaruꝫ prima et vltima omiſſis ſecundā ponit.ſ. Utrum celum ſtet vel moueatur. Ꝙ nō mo uetur arguit ſic. quia ſi ſic tunc non eſſet firmamen tum. Si autem ſemper ſtat tunc non mouentur ſide ra fixa in eo. quod eſt falſum. Ad quod reſpondens neutram partem determinate ponit. ſed ſoluit argu mentū dicens. ꝙ ſi moueretur adhuc poſſet dici fir mamentum: propter ſui firmitatem in ſubſtantia. et non propter ſtabilitatem in ſitu. Si autem ſtat poſſi bile eſt ſidera moueri in eo ipſo ſtante. Secūda ꝓ ſitio eſt hec. Deus tertia die per aquarum ſupercele ſtium adunationeꝫ ſerenauit aerem ⁊ fecundauit ter ram ad productionem arborum et herbarum. Hanc enim propoſitionem magiſter probando dicit. ꝙ opꝰ tertie diei ſit congregatio aquarum in vnum locum que ſub celo ſunt. Ex qua cōgregatione terra et aer clariora apparuerunt. Vnde et in eodeꝫ die herbe vi rorem ⁊ ligna fructum fecerunt Si autem queratur vbi ſunt congregate aque que totuꝫ texerunt ſpaciū vſqꝫ ad celum. Dicit ꝙ illa congregatio fieri potuit. vel qꝛ aque cancauitates terre ſubintrauerunt. Vel quia aque que prius erant rariores terram per mo dum nebule tangentes inſpiſſate fuerunt. et dicūtur congregate in vnum locum. non obſtante ꝙ ſunt in multis locis. et hoc propter cōtiguitatem earum ad inuicem quia omnia flumina ⁊ omnia maria in mari magno ad minus occultis meatibus iunguntur. Tertia propoſitio eſt hec. Deus quarto die ſole et luna et ſtellis ornauit firmamentuꝫ vt eſſent in ſigna horarum et tempoꝝ. Hanc enim propoſitionem ma giſter probans aſſumit ꝙ in tribus diebus diſpoſita eſt vniuerſalis mūdi machina. ⁊ partibus ſuis diſtri buta. Quare etiaꝫ primo die facta eſt lux que vniuer ſa illuſtrat. Secunda vero die firmamentum ſeu ce lum ſidereum. Tertia vero die facta eſt diſtinctio ſu perioris partis mundi. ſcilicet nature elementaris. Unde tres dies que ſequuntur ſpectant ad ornatum eorum que in tribus primis diebus ſunt diſtincta: qꝛ quartus dies ſpectat ad ornatum celi. id eſt. firmam ti. Quintus ad ornamentum aeris et a quē. Sextus ad ornamentum terre. Celum autem ante alia quar to die ornatur: eo ꝙ dignius eſt omnibus elementis. Imponuntur qͣꝫ ſibi ad ornamentum ſol et luna et ſi dera ad inferiores partis mundi illuminationem. et etiam ad animalium ſeu hominum vtilitatem et no ctis et diei decorem. Et ſubdit etiam ꝙ ſunt facta in ſigna et in tempora In ſigna quidem eo ꝙ aeris qua litatem vel aeree qualitatis viciſſitudinem ſicut ſere nitatem aut tempeſtatem ſignificant In tempora ve ro quia partes temporis diſtinguunt. videlicꝫ veris eſtatis. autumni. hiemis que ſunt quatuor anni tem pora. Vel enim ſunt in ſigna et tempora. id eſt. in di ſtinctionem horarum et temporum quia ante motuꝫ ipſorum ordo temporis nullis notificabatur inditijs Et tm̄ in ſpeciali. De opere quinto diei quādo cre auit deus ex aquis volatilia et na tatilia.

LI. De 7ᵐ die Ixit etiaꝫ de DI. XV Producant aque reptile ani me viuētis ⁊ volatile ſuꝑter ram ⁊cͣ. Opꝰ qͥnte diei eſt for matio piſciū ⁊ auiū. quibꝰ duo elemēta or nant̉. ⁊ de eadē materia.i. de aqͥs piſces et aues creauit. volatilia lauās in aera. et na talitia remittens gurgiti. De opere ſexte diei qn̄ creata ſunt animalia ⁊ reptilia terre. De 6 lo L e Sequit̉. Dixit de us. Producat terra animā viuentē: iumē ta et reptilia ⁊ beſtias terre. ẜm ſpecies ſu as ⁊c̄. Sexte diei opus de ſcribit̉ cuꝫ terra ſuis animalibus ornari dicit̉. Utrū poſt peccatuꝫ venenoſa ani malia noxiā facta fuerint. an ꝓpt̓ peccatuꝫ nocere ceperint prius fa cta innoxia. Queri ſolet de ve Nō de venenoſ. A nenoſis et ꝑnitioſis animantibꝰ. vtrū poſt q̄ n. catu F kcv. pctm̄ hoīs ad vindictā creata ſint. an poti us creata innoxia pctōribꝰ nocere ceperint Sane dici pōt. ꝙ creata nihil homī nocuiſ ſent ſi nō peccaſſet. Puniendoꝝ nanqꝫ vi tiorū et terrendoꝝ. vel ꝓbande vel ꝑficien de ⁊ ꝑfruende ꝟtutis cauſa nocere ceper̄t. Fuerunt ergo creata innoxia. ſꝫ ꝓpter pec catū facta ſunt noxia. Utrū minuta animalia tunc crea ta fuerint. De quibuſdam eti am minutis animātibꝰ queſtio ē. Utrū in pͥmis ꝯditionibꝰ creata ſint. an ex rebꝰ cor ruptis poſtea orta ſint? Pleraqꝫ em̄ de hu midoꝝ corporuꝫ vitijs vel exalationibus terre ſiue de cadaueribꝰ gignunt̉. Quedā etiā de corruptione lignoꝝ et herbarum et fructuū. et deꝰ autor oīm eſt. Pōt aūt dici ꝙ ea q̄ de corporibꝰ aīaliū maxime mortuo rū naſcunt̉: cū aīalibꝰ creata nō fuerint. ni ſi potential̓r et materialiter. Ea ꝟo que ex terra vel ex aquis naſcunt̉. vel ex eis q̄ t̓ra germināte orta ſunt. tūc creata fuiſſe nō in congrue dici pōt. Quare poſt oīa factꝰ eſt hō. Omnibus aut cre oca ſij. horuo II atis atqꝫ diſpoſitis nouiſſime factuſ eſt hō Anteꝙͣ de fa tanqͣꝫ dn̄s ⁊ poſſeſſor. qͥ ⁊ oībꝰ p̄ferēdꝰ erat ctura homīa vn̄ ſequit̉. Vidit deꝰ ꝙ eſſꝫ bonū. ⁊ ait Fa igat de mō pͦ ne ꝯditioni. ciamꝰ hoīem ad imaginē ⁊c̄. Sꝫ anteqͣꝫ de rerū vn̄ ſupra hoīs creatiōe tractemꝰ: qd̓ ſupra breuit̓ te breuit̓ tetigi tigimꝰ pleniꝰ ꝟſantes clarius faciamꝰ. In pleniꝰ agit vb viri catholio hac em̄ reꝝ diſtinctione catholici tractato ei diſtētire vi res diſſentire vt ſupra diximꝰ inueniuntur dentur. Alijs dicentibꝰ res creatas atqꝫ diſtinctas ẜm ſpēs ſuas ꝑ int̓ualla ſex dieꝝ. Quoruꝫ ſnīe. qꝛ lr̄a Gen magꝭ inẜuire videt̉ atqꝫ ca tholica eccl̓ia magꝭ approbat. iō hactenꝰ ſtu dioſe docuimꝰ qūo ex illa cōi materia pͥꝰ in formit̓ facta poſtea corꝑaliū reꝝ genera ꝑ ſex dieꝝ volumina diſtinctim ſint formata Alijs aūt videt̉ ꝙ non ꝑ int̓ualla tēpoꝝ fa cta ſint. ſꝫ ſimul ita formata ad eſſe ꝓdierūt Qd̓ Augꝰ. ſuꝑ Gen̄. pluribꝰ mōis nitit̉ on̄ Alijs dicent dere. dices elemēta qͣtuor ita formata ſicut bus mūdū in materia ⁊ for mō apparēt ab initio extitiſſe. et celū ſideri zma ita fuiſſe bus ornatū fuiſſe. Quedā ꝟo nō formalit̓ ſiml̓. alijs ve ſed materialiter tunc facta fuiſſe Que poſt rō ꝑ interual per temꝑis acceſſum formaliter diſtinctaˡa tꝑm ⁊ dieꝝ ẜm q̄ expoſi ſunt. vt herbe. arbores et forte animalia. tiop̄miſſa huc Omnia gͦ in ip̄o tꝑis initio facta eſſe dicūt̉ uſqꝫ deducta ſꝫ q̄dā formalit̓ ⁊ ẜm ſpēs qͣs hr̄e cernimus eſt. vt maiores mūdi ꝑtes. q̄dā ꝟo materialit̓ tm̄. Sꝫ vt dicūt: moyſes loquēs rudi ⁊ car nali ppl̓o locutiōis modū tꝑauit de deo lo hic proſequi tur opinione quēs a ſil̓i hoīs qͥ ꝑ moras tēporū oꝑa ſua illoꝝ qui ſim ꝑficit. cū ipſe ſiml̓ ſua oꝑa fecerit. Un̄ Au om̄ia facta cō gu. Iō inqͥt moyſes diuiſim refert deū illa tendunt. oꝑa feciſſe. qꝛ nō potuit ſimul ab hoīe dici qd̓ a deo ſiml̓ potuit fieri. Itē Potuit diui dere ſcriptura loquēdi tꝑibꝰ. qd̓ deꝰ oꝑan di tꝑibꝰ nō diuiſit. Illi qͥ his autoritatibꝰ ⁊ alijs hmōi īherētes. dicūt qͣtuor elemēta atqꝫ celi luminaria ita formata ſiml̓ eē ⁊ ha buiſſe illos ſex dies qͦs ſcpͥtura cōmemorat ſex rerū genera.i. diſtinctiōes appellāt. q̄ ſil̓ facte ſunt. ꝑtim formal̓r. ꝑtim cauſaliter. Qūo intelligendū ſit deū reqͥeuiſ ſe ab omni opere ſuo. Iam de ſeptime di ei reqͥre aliqͥd nos eloqͥ oportꝫ. Scpͥtū ē: qꝛ ꝯpleuit deꝰ die ſeptīo opꝰ ſuū. ⁊ reqͥeuit die ſeptīo ab vniu̓ſo oꝑe qd̓ patrarat Reqͥeuiſ ſe d̓r deꝰ die ſeptīo nō qͣſi oꝑando laſſus. ſꝫ ab vniu̓ſo oꝑe reqͥeuit. qꝛ nouā creaturā fa cere ceſſauit Reqͥeſcere em̄ ceſſare d̓r. Un̄ ī Apoc̄. d̓r. Nō habebāt reqͥeꝫ dicētia Sā ctꝰ ſcūs ſcūs.i. dice̓ nō ceſſabāt. Requieuiſ ſe gͦ deꝰ dicit̉. quia caſſauit a faciendis ge

iiq. ſ⁊c̓ aſſac̓ dʳuio qꝛ oꝑe nido l ip ẜ ꝙ QII neribus creature. qꝛ vltra noua nō ꝯdidit Uſqꝫ nūc tamen vt ꝟitas in euāgelio ait. oꝑat̉ pater cū filio.ſ. aminiſtrationē eorun dem geneꝝ q̄ tunc īſtituta ſunt. Creatoris em̄ ꝟtꝰ cauſa ſubſiſtēdi ē om̄i crature. Qd̓ gͦ d̓r. Pater meꝰ vſqꝫ mō oꝑat̉: et ego ope ror. illud vniuerſe creature ꝯtinuā amini ſtrationē oſtēdit. Die gͦ ſeptimo requieuit vt nouam creaturā vlterius nō faceret. cū ius materia vel ſimilitudo non preceſſerit. ſed vſqꝫ nunc oꝑat̉. vt qd̓ ꝯdidit cōtinere et gubernare nō ceſſet. Qualiter accipiēdum ſit qd̓ dicit̉ deus compleſſe opus ſuum ſepti mo die. cum tunc requieuit ab om ni opere ſuo. Sed queritur quo modo ſeptimo die dicat̉ deus ꝯpleſſe op ſuū. cuꝫ ab omni oꝑe illo die reqͥeuerit. nec aliqd̓ genus nouū reꝝ fecerit: Alia tranſ Scd̓m alian lr̄am nihil ibi latio habet. Conſummauit deus die ſexto eſt queſtōnis oꝑa ſua que nihil queſtionis affert. qꝛ ma quā ſequitur nifeſta ſunt quę in eo facta ſunt et omnium Auguſtinū cōſummatio eo die ꝑfecta ē. ſicut ſcriptura oſtendit cū ait. Uidit deus cūcta que fece rat et erant valde bona. Omnia quideꝫ na turaliter bona erāt nihilqꝫ in ſui natura v tij habentia. et ſunt bona que ꝯdidit deus etiam ſingula. Smul vero vniuerſa valde bona. quia ex om̄ibꝰ conſiſtit vniuerſitatiſ ammirabilis pulchritudo. in qua etiaꝫ illd̓ qd̓ malū d̓r: bene ordinatū ⁊ loco ſuo poſi tum eminentiꝰ ꝯmēdat bona. vt magis pla ceant ⁊ laudabiliora ſint dū comꝑant̉ mal̓ hlc redit ad Sexto gͦ die facta ē opeꝝ cōſummatio Iō queſtionē po p̄miſſa orit̉ queſtio qūo dicat̉ deꝰ die ſepti ſitā.ſ. qn̄o v rum ſit deū ſe ᵐō opus ſuū ꝯpleſſe. qd̓ hebraica veritas ptimo die cō. habet in qͦ tn̄ nihil nouuꝫ creaſſe dicit̉. niſi pleſſe opꝰ ſuū forte dicat̉ die ſeptimo cōpleuiſſe opꝰ ſuuꝫ qꝛ ip̄m bn̄dixit et ſanctificauit ſicut ſubijcit ſcriptura. Bn̄dixit diei ſeptimo ⁊ ſanctifi cauit illū Opꝰ em̄ ē bn̄dictio ⁊ ſanctificatō ſicut Salomon aliquid operis fecit cū tem plum dedicauit. Que ſit benedictio et ſanctifica tio ſeptime diei. Illum autem dieꝫ ſanctificaſſe ⁊ bn̄dixiſſe dicicur. quia miſti ca p̄ ceteris bn̄dictōe ⁊ ſanctificatione eum donauit. Vnd̓ in lege dicit̉. Memēto ſan XV Q..F ḡql Ꝙ ſep̓nō op) ſo ctificare diem ſabbati. Ei inde eſt ꝙ nume̓ rando dies. vſqꝫ ad ſeptimū ꝓcedimus et dicimus ſeptem eſſe dies quoꝝ repetitōne omne tempus agit̉. nō qͥn alius ſit ab illis dies octauus et nouus. ⁊ ſic de ceteris. Sꝫ qꝛ in ſex diebꝰ reruꝫ genera diſtincta ſunt. ⁊ in ſeptimo licꝫ nō fuerit nouū genus reꝝ inſtitutuꝫ. fuit tn̄ in eo quaſi quidā nouus ſtatus ſanctificatiōis opeꝝ et requietōis o pificis. Poteſt etiā ſic exponi illud. Com pleuit deus die ſeptimo opus ſuum.i. cō pletum ⁊ ꝯſummatū vidit. Iſta eſt diſtinctio. xv. huiꝰ ſecūdi libri. In qua quidem diſtinctiōe magiſter poſtꝙͣ egit de ornatu firmamenti. agit hic ꝯſequēter de ornatu aeria ⁊ aque. Et tria facit. Nam primo agit de orna tu aeris. ⁊ ſimiliter de ornatu aque. ſeu etiaꝫ de ope re qͥnte dici. Scd̓o agit de ornatu terre. ſeu etiam de opere ſexte diei. Tertio de ſeptime diei reqͥe Primū facit a principio diſtinttionis vſqꝫ ibi. Sequitur di xit deus ꝓducat. Scd̓m ab inde vſqꝫ ibi. Iā de ſep time diei requie Tertiū vſqꝫ ad finē diſtinctionis. Et tm̄ in generali. In ſpeciali aūt ſententia mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitionibꝰ quaꝝ pͥma eſt hec. Deus qͥn to die volatilibus et natatilibus de aqua factis aerē et aquā adornauit. Hanc mgr̄ inſinuās dicit ꝙ opuſ qͥnte diei ē ornatio duoꝝ elementoꝝ.ſ. aque ⁊ aeris. ꝑ volatilia ⁊ natatilia. que de aqua tanꝙͣ ex materia ſui ſunt creata. ex quibus aues ſeu volatilia eleuauit deus in aerem. piſcis aquis ad ornatum relinquens Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Deꝰ ſexto die iumētis. re ptilibus et beſtijs terre de terra formatis terrā deco rauit. Hanc mgr̄ inſinuās dicit ꝙ oꝑe ſextē die orna ta fuit terra iumentis. reptilibꝰ ⁊ beſtijs ⁊ alijs con ſimilibꝰ. Poſtea mouet duas queſtiones quaꝝ pͥma eſt. An nociua animalia aut venenoſa etiā tunc a deo facta fuerūt. Et rn̄dens dicit ꝙ illa animalia cre ata fuerunt innoxia. ſed hoīe peccante facta ſunt no ciua vt ꝑ ea vitia punirent̉. ⁊ vt virtus probaretur. Secūda queſtio eſt. An minuta animalia que ex putrefactione naſcunt̉ etiā tunc ꝓducta fuerūt. Et reſpondens dicit. ꝙ illa que putrefactiōe naſcunt̉ cū alijs animalibus ꝓducta non ſunt niſi materialiter. Et ſubdit ꝙ nouiſſimus omniū animaliū fuit hō tan ꝙͣ omniū dominator. Addens ꝙ circa rerū creatio nem due ſolēnes opiniones fuerunt. quarum prima dicit. ꝙ ꝑ ſex dierum interualla omnia eſſe formata ⁊ ꝑ ſpiritūſanctū eſſe diſtincta. Alia dicit oīa ſimul eſſe ꝯdita et diſtincta. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Deus ſeptimo die dicit̉ quieuiſſe et opus ſuū cōpleuiſſe. qꝛ vlterius nouā creaturā non ꝯdidit que in ſe materi aliter vel in ſuo ſimili nō fuerit licet tn̄ res ꝓductas benedixit et ſanctificauit. Hanc ꝓbans querit. Cur deus dicat̉ ꝯſummaſſe opus ꝑ requiem die ſeptimo cū tn̄ ꝯpleuerit ipſum die ſexto Ad quod rn̄dens di cit deū opꝰ ſuū cōpleuiſſe et ſexto die et ſeptimo. ſex to quidem. qꝛ tūc om̄ia ꝑfecit. Septimo autem quia vltimū opus ſanctificationē.ſ. adhibuit. Vnde et ſe ptimus dies miſtica quedaꝫ ratione ſanctificatus cō ſueuit appellari: Et tm̄ in ſpeciali. De hominis creatione vbi cōſide randum eſt quare creatus ſit ho mo. et qualiter ſit inſtitutus. que duo ſupratractata ſunt. et qualis

pare n. Malij̓ ꝓhilfo LI. cal̓ q. quiō facto I qual. tei. lapſue̓ qͣlat̉ r̓ꝑalꝰ Ffactꝰ et qualiter lapſus. poſtremo quomodo ſit reparatuſ. que diſcu cienda ſunt. Is excurſis que ſupra de hominis crea tione p̄miſimꝰ effectui mā DI. XVI cipare atqꝫ ordine explana re nunc ſuſcipimꝰ vbi hec ꝯſideranda vident̉ ſcꝫ quare creatꝰ ſit hō. et qualit̓ inſtitutꝰ. et qualis et qūo factus. Deinde qualiter ſit lapſus. poſtremo qua liter et ꝑ que ſit reparatus. Hoꝝ aūt pͥmo et ſecūdo poſita.i. cauſam creatiōis hūane et modum inſtitutionis ſuperius ꝓ modu lo noſtre facultatis tractauimus. Ideoqꝫ ſuꝑeſt vt qualis vel qūo factꝰ ſit diſcutia mus. In Gen̄. legit̉. Faciamus hoīem ac imaginē ⁊ ſimilitudineꝫ nr̄am ⁊cͣ. In eo Beda. Qūo intelli. dicit faciamꝰ. vna oꝑatio triū ꝑſonaꝝ oſtē gendū eſt. Fa dit̉. in hoc vero ꝙ dicit ad imaginē ⁊ ſimi ciamus homī tudē nr̄am. vna et equalis ſubſtantia triuꝫ neꝫ ad imagi. perſonaꝝ monſtrat̉. Ex ꝑſona em̄ patris nem et ſimili hic d̓r ad filiū et ſpm̄ ſctm̄. Non vt quidaꝫ tudineꝫ nr̄ putant angelis. qꝛ dei et angeloruꝫ non eſt vna eadē imago vel ſimilitudo. Ꝙ imago et ſimilitudo hic a diuer ſis accipitur varie. a quibuſdaꝫ in creata. ⁊ ab alijs creata ⁊ increata vel eſſentia trinitatis vel filius et ſpirituſſanctus. Imago autem ⁊ ſi militudo in hoc loco vel increata intelligi tur.i. trinitatis eſſentia ad quā factꝰ eſt ho mo. vl̓ creata in qua factus eſt homo. et ip̄i hoī ꝯcreata. Increatā em̄ imaginē q̄ deꝰ ē intellexiſſe videt̉ Beda cū dic̄. nō eſſe vnā imaginē dei et angeloꝝ. ſꝫ triū ꝑſonaruꝫ. ⁊ iō ꝑſonis nō angelis fit ibi ẜmo. Impropͥe tn̄ imago d̓r. qꝛ imago relatiue ad alind di cit̉ cuiꝰ ſil̓itudinē gerit ⁊ ad qd̓ repn̄tandū facta eſt. ſic̄ imago ceſaris q̄ ipſiꝰ ſimilitu dineꝫ p̄ferebat ip̄m quodāmō repn̄tabat. Proprie aūt imago d̓r id ad quod aliud fit Sic̄ exēplū ꝓprie d̓r qd̓ ſumit̉ ex aliqͦ. ⁊ ex emplar. ex qͦ ſumit̉ aliqͥd Ponit̉ tn̄ ⁊ aliqn̄ abuſiue alteꝝ ꝓ altero. ita ⁊ minꝰ ꝓprie ac cipit̉ imago: eſſentia trinitatis. ſi tn̄ ea noīe imaginis. in hoc loco intelligit̉. Opinio eoruꝫ qui putauerunt filiDI. XVI um per imaginem et ſimilitudineꝫ hic accipi. Filius vero ꝓprie imago patris dicit̉ ſicut ſupra in tractatu de trinitate diximus. Un̄ fuerūt nōnulli qͥ ita dixerūt vt imaginē in hoc loco intellige rent filium. hoīem ꝟo nō imaginem. ſed ad imaginē factum dicerēt. quos refellit apo ſtolus dicēs. Uir quidem eſt imago et glo Auguſti. ria dei. Hec nanqꝫ imago.i. homo cū dicit̉ in.vij. li d̓ tri fieri ad imaginē non quaſi ad filiuꝫ dicitur nitate. fieri. alioquin nō diceret̉ ad imaginem no ſtram. Qūo em̄ nr̄am diceret̉. cū filius ſoli us patris imago ſit. Fuerunt autem ⁊ a galiorum qpe lij ꝑſpicatius hoc tractantes qui ꝑ imagi nio. nem filium ⁊ ꝑ ſimilitudinē ſpmſcm intelli gerent. qui ſimilitudo eſt patris et filij. Et ideo pluraliter putauerūt dici nr̄aꝫ id refe rentes ad ſimilitudinē tm̄. ad imaginē ve ro ſubintelligendū eſſe meā Hoīem vero ⁊ imaginē eſſe et ad imaginē et ſimilitudineꝫ facto eſſe tradiderunt. et imaginem imagi nis eſſe et ſimilitudinis. Nec horum ſcientiaꝫ approbat. ſꝫ imaginem et ſimilitudinem dei in homine querendaꝫ et conſideran dam docet vt imago et ſimilitudo creata intelligat̉. Uerūtamē hec di ſtinctio lꝫ re ꝓbabil̓ penitꝰ nō videat̉. quia de medio motiū.i. autoritatibꝰ ſcōꝝ nō ma nat. ꝯgruētiꝰ ī ip̄o hoīe imago ⁊ ſil̓itudo q̄ rēda ē ⁊ ꝯſiderāda. Factꝰ ē gͦ hō ad imagi In quibꝰ cō nē dei ⁊ ſil̓itudinē ẜm mētē: qͣ irrōnabilibꝰ ſiderat̉ ima an̄cellit. ſꝫ ad imaginē ẜm mēoriā ⁊ ītelligē Pet ſin tiā ⁊ dilectiōeꝫ. Ad ſil̓itudinē ẜm īnocētiā ⁊ iuſticiā. q̄ ī mēte rōali nat̉ al̓r ſūt. Ul̓ ima go ꝯſiderat̉ in cognitōe ꝟitatꝭ. ſil̓itudo in amore ꝟtutꝭ. vl̓ imago ī alijs oībꝰ. ſil̓itudo ī eēntia. qꝛ ⁊ īmortal̓ ⁊ īdiuiſibil̓ ē. Un̄ Au gu. ī li. d̓ qͣntitate aīe. Aīa fcā ē ſil̓is deo. qꝛ īmortalē ⁊ īdiſſolubilē fec̄ eā deꝰ Imago gͦ ꝑtinet ad formā. ſil̓itudo ad naturā. Faci ē gͦ hō ẜm aīaꝫ ad imaginē ⁊ ſil̓itudinē non pr̄is vel filij vel ſpūſſcī. ſꝫ totiꝰ trinitatꝭ. ita ⁊ ẜm aīaꝫ d̓r hō eſſe imago d̓i. qꝛ imago d̓i in eo ē. Sic̄ imago d̓r et tabula ⁊ pictura q̄ in ea ē. ſꝫ ꝓpt̓ picturā q̄ in ea ē ſiml̓ et tabl̓a Augꝰ. in. xx imago appellat̉. Ita ꝓpt̓ imaginē trinitatꝭ libro de trini etiā illud ī qͦ ē imago noīe imaginis vocat̉ tate.

DI. Ꝙ homo dicitur imago et ad ima ginem. filius vero imago non ad imaginem. Quo circa homo ⁊ imago dicit̉ ⁊ ad imaginē. filiꝰ autē imago nō ad imaginē. qꝛ natus. nō creatuſ. equa lis ⁊ in nullo diſſimilis. homo creatus eſt a deo nō genitus nō parilitate equalis. ſed qͣ Auguſti dam ſimilitudine accedēs ei. Un̄ Augꝰ. in lib̓. vij. de trinitate. In Gen̄. legit̉. Facia mus hoīem ad imaginē ⁊ ſimilitudinē no ſtram. Faciamus ⁊ noſtram pluraliter di xit. et niſi ex relatiuis accipi non oportet vt facere intelligant̉ pater ⁊ filius ⁊ ſpirit ſanctꝰ: ad imaginē patrꝭ ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti vt ſubſiſteret homo imago dei. Sed qꝛ nō omnino equalis fiebat illa imago tanquā non ab illo nata ſed ab eo creata: Ideo ita imago dicit̉ ꝙ ⁊ ad imaginē. quia nō equa tur parilitate. ſed accedit quadā ſimilitudi ne. Filiꝰ aūt eſt imago. ſed nō ad imaginē qꝛ equalis patri Dictꝰ eſt gͦ hō ad imaginē ꝓpter impareꝫ ſil̓itudinē. Et ideo nr̄aꝫ. vt imago trinitatis eſſe hō intelligat̉. nō trin tati equalis. ſicut filiꝰ patri. Ecce oſtenſuꝫ eſt ẜm quid homo ſit ſimilis deo.ſ. ẜm ani Ꝙ et ẜm cor mam. Sed ⁊ in corꝑe quandā ꝓprietatem pus poteſt di habet que hoc indicat. qꝛ eſt erecta ſtatura ci factus ſim ẜm quaꝫ corpus aīe rōnali congruit. quia inē dei. incelum erectū eſt. Iſta eſt diſtinctio. xvj. hꝰ ſecundi libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de creatura pure ſpūali.ſ. angelis. ⁊ de creatura pure corporali. Inci pit agerere de compoſita ex ſpūali ⁊ corꝑali.ſ. d̓ hoīe Et circa hoc in hac diſtinctione agit de productione hominis in cōmuni. Et tria facit. Nam primo on̄dit qualiter homo ſit factus. Secundo ad cuiꝰ imaginē ſit productus. Tertio ꝙ nō ſit imago que om̄ino ad equatur dei filio: Primum facit a principio diſtinctō nis vſqꝫ ibi. filius quoqꝫ. Secundū ab inde vſqꝫ ibi. Quo circa. Tertiū vero vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et tm̄ in generali. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribus propoſitionibus quarum prima hec eſt. Deus pater cū dixit. Faciamꝰ hoīem ad imagineꝫ et ſimilitudineꝫ nr̄am loquebat̉ filio et ſpirituiſancto et nō ſpiritibꝰ quibuſcūqꝫ creatis. Hanc magiſter. bans querit. qͣlis ⁊ qūo factus ſit hō. Et rn̄dens dic̄ ꝙ per verbū dn̄i imaginē et ſimiltudinē dei ſit produ ctus. ẜm illud Gen̄. j. Faciamus hominem ad imagi nem et ſimilitudinē nr̄am. in quibus verbis oſtendi tur vnitas eſſentie et trinitas ꝑſonarum. et ſunt ver ba patris ad filium et ſpm̄ ſctm̄. et nō ad angelos. quidam dixerunt ꝙ dei/ et angeloꝝ non eſt vna eadē imago. ſed bene ſimilitudo. Secunda propoſitio eſt hec. Homo ẜm animam factus eſt ad imaginem non ſimpliciter vnius diuine ꝑſone ſed totius trinitatis. Hanc ꝓpoſitionem probās recitat duas opiniones XVII circa intellectum predictoꝝ verborum Gen̄. quarum prima dicit in illo textu Gen̄. ꝑ imaginem debere ſo lum filiū intelligi. ⁊ nō hoīeꝫ. qꝛ hō nō eſt imago de ſed ad imaginē dei factus. ſed quia huic opinioni cō trariat̉ illud apoſtoli vbi dicit ꝙ vir ſit imago dei et gloria dei. quā ꝓpter magiſter videt̉ eam reprobare Alia opinio dicit ꝙ filius dei ſit ꝓprie imago. ⁊ ſpūſ ſanctus ſimilitudo. ⁊ ꝙ hō ſit factus ad imaginē fili et ſimilitudinē ſpūſſancti. Hanc opinionē mgr̄ nō ap probat. eo ꝙ ſanctoꝝ autoritatibꝰ minime ſit fulcita Poſtea dicit magiſter hoīem eſſe factū ad imagi nem nō cuiuſcūqꝫ ſingularis ꝑſone diuine. ſed totius trinitatis et hoc ẜm naturalia.i. ẜm animā ad ſimili tudinem dei factus eſt hō quātū ad ſuꝑaddita anime cuiuſmodi ſunt ꝟtutes.ſ. īnncētie et iuſticia que na turaliter in mēte rōnali exiſtunt. Tertia propoſi tio eſt hec. Hō qͥ eſt imago dei ad imaginē dei creatꝰ nequit adequari dei filio. qui nō eſt ad imaginem ſed ſolum imago eſt patris rōne eterne natiuitatis. Hāc magiſter ꝓbans dicit ꝙ filius dei et hō dei imago ſūt ſꝫ filiꝰ ſolū imago ⁊ nō ad imaginē qꝛ nō creatꝰ ſꝫ na tus eqͣlis pr̄i ⁊ in nullo diſſil̓is. hō aūt eſt imago ⁊ ad imaginē. qꝛ creatꝰ nō genitꝰ nō equalis. ſꝫ qͣdā ſimi litudine accedēs Et hāc mgr̄ ꝯfirmat autoritate btī Augu. Et ſicut priꝰ dcm̄ eſt ꝙ nulla imago trinitatis create ē ſine magna ſiml̓itudine imaginis īcreate re p̄ſentatiua ꝓpter realē dr̄am q̄ int̓ illas imagines ꝯ ſiderat̉. ita etiā nec eſt hō ad imaginē dei creatꝰ pōt adequari filio in diuinis qͥ eſt pr̄is imago ꝓpt̓ diuer ſitatis diſtātiā int̓ dei filiū ⁊ hoīeꝫ. Et tm̄ in ſpeciali De creatōne aīe vtrū de aliquo fa cta ſit vel no. et qn̄ facta. et quam gratiam habuerit in creatiōe. a Ac De OrIgINE OI. XVII. .I anime plura queri ſolent. ſcilꝫ vnde creata fuerit. et quando. et quaꝫ gratiā habuerit in crea tione? Sicut hominis formatio ẜm corp deſcribit̉ cū dicit̉ Formauit deꝰ hoīem de limo terre. ita eiuſdeꝫ ẜm aīam fectura de ſcribit̉ cum ſubdit̉. ⁊ inſpirauit in faciē eiꝰ ſpiraculū vita? Corpꝰ em̄ de limo terre for Beda mauit deꝰ cui aīam inſpirauit. Uel ẜm ali Ꝙ nō corpo am lr̄am flauit vel ſufflauit. nō ꝙ faucibus reis inſtrumē tis formaſſe l̓ ſufflauerit. vel manibꝰ corporeis corpꝰ for ſufflaſſe deus mauerit. Spūs em̄ deꝰ ē. nec lineamētꝭ me̓ dicitur. brorū compoſitus. Nō ergo carnaliter pu temꝰ deū corporeis manibꝰ formaſſe corꝑ vel faucibꝰ inſpiraſſe aīam. ẜꝫ potiꝰ hoīem ¶Sxpꝰ Grʳibdo de limo terre ẜm corpꝰ formauit iubendo. volēdo.i. voluit ⁊ verbo ſuo iuſſit vt ita fie Vol. nido ⁊ vol.. F ret. et inſpirauit in faciem eius ſpiraculum Fita fict ſc ſili cqqꝫ. X ulogit vite. id ē. ſubſtantiā aīe in qua viueret: cre auit. nō de materia aliqͣ corꝑali vel ſpūali. ſed de nihilo. Opinio quorundā hereticoꝝ qͥ pu tauerūt aīaꝫ eē de ſubſtātia dei. b

LI. Putauerunt enim quidā heretici deum de ſua ſubſtātia aīam creaſſe verbis ſcripture ꝑtinaciter inherē tes. quibꝰ dicit̉ inſpirauit vl̓ inſufflauit ⁊cͣ Cū flat inquiunt vl̓ ſpirat: homo de ſe fla tum emittit. Sic ergo cum d̓r deꝰ flaſſe vel ſpiraſſe ſpiraculū in facieꝫ hoīs. ex ſe ſpirſ tum hoīs emiſiſſe intelligit̉.i. de ſua ſabſtā tia. Qui hoc dicunt nō capiūt tropica locu tione dictū eſſe ſufflauit vel flauit id eſt fl Reſpoſio. tum hoīs.ſ. animā fecit. Flare em̄ eſt flati facere. flatum facere eſt animā facere. Un̄ dn̄s ꝑ eſaiam. Oēm flatum ego feci. Non ſunt ergo audiēdi qui putant aīam eē ꝑte dei. Si em̄ hot eēt: nec a ſe nec ab alio deci pi poſſet. nec ad malum faciendū vel patiē dum cōpelli. nec in melius vel deteriꝰ mu tari Flatus ergo quo hominē animauit fa ctus eſt a deo. nō de deo nec de aliqua ma teria ſed de nihilo. Hic qn̄ facta ſit anima. an an̄ cor pus an in corpore. Sed vtrum in cor pore vel extra corpus etiā int̓ doctos ſcru puloſa queſtio ē Augꝭ. em̄ ſuꝑ Gen̄. tradit aīam cum angelis ſine corꝑe fuiſſe creataꝫ Opinio Au poſtea ꝟo ad corpus acceſiſſe. neqꝫ cōpul guſtini. ſa eſt in corporari ſed naturaliter illud vo luit.i. ſic creata fuit vt vellet. ſicut naturale nobis eſt velle viuere. Male aūt velle vi uere. non nature ſꝫ voluntatis eſt peruerſe Alij vero dicūt aīam primi hominis in cor pore fuiſſe creatam. ita exponētes verba il Alioꝝ ſnīa la. Inſpirauit in faciē eius ſpiraculuꝫ vite id eſt. aīam in corꝑe creauit que totū corpꝰ animaret faciē tn̄ ſpecialiter exp̄ſſit. qꝛ hec pars ſenſibꝰ ornata ē ad intuenda ſuꝑiora Sed quicqͥd de anima primi hoīs eſtimet̉ de alijs certiſſime ſentiēdū ē ꝙ in corꝑe cre ent̉. Creādo em̄ infūdit eas deꝰ. ⁊ infundē do creat. Dicēdū ē etiā aīam illā nō ſic eſſe Ꝙ aīa illa nō creatam. vt preſcia eſſet operis futuri iuſti eſt preſcia o peris futuri. vel iniuſti. In qua etate deus hominem fece Solet etiam queri vtrū deꝰ hoīeꝫ repēte in virili etate fecerit an ꝓficiendo ⁊ etates augēdo. ſic̄ nunc for mat in matris vtero. Augꝭ. ſuꝑ Gen̄. dicit Ꝙ adā in virili etate ꝯtinuo factus eſt. ⁊ hͦ ẜm ſuꝑiores nō inferiores cauſaſ.i. ẜm vo luntate et potentiā dei quā nature generi bus nō alligauit. qualiter ⁊ ꝟga moyſi cō uerſa eſt in draconem. Nec talia contra na turā fiunt. niſi nob̓ quibꝰ aliter nature cur ſus īnotuit. deo aūt natura ē qd̓ facit. Nō ergo ꝯtra diſpoſitionē ſuā illud fecit deus Erat em̄ in prima creaturaꝝ cōditione ſic hoīem poſſe fieri. ſed nō ſibi erat neceſſe vt ſic fieret. hoc em̄ nō erat in ꝯditione creatu re. ſed in beneplacito creatoris cuiꝰ volun tas neceſſitas eſt hoc em̄ ncc̄ario futuꝝ ē qd̓ vult ⁊ p̄ſcit. Multa ꝟo ẜm inferiores cauſas futura ſunt. ſꝫ in p̄ſcientia dei futu ra nō ſunt. Si aūt ibi aliter futura ſunt po tius futura ſunt. ſicut ibi ſunt vbi p̄ſcit ille qui nō poteſt falli. Sic gͦ factꝰ ē adā nō ẜm inferiores cauſas. qꝛ nō erat in rerū cauſis ſeminalibꝰ vt ita fieret. ſꝫ ẜm ſuꝑiores non ꝯtra naturā operātes. qꝛ in rerū cauſis nar turalibus erat. vt ita poſſet fieri. Ꝙ homo extra paradiſuꝫ creatus in paradilo ſit poſitus. ⁊ quare ita factum ſit. Homine auteꝫ ita formatū tulit deꝰ. vt ſcriptura docꝫ ⁊ poſu it in paradiſo voluptatis quē plātauerat a principio. His ꝟbis aꝑte moyſes inſinuat ꝙ homo extra paradiſuꝫ creatꝰ poſtmodū in paradiſo ſit poſitꝰ. Qd̓ ideo factū d̓r. qꝛ nō erat in eo ꝑmanſurus. vel vt nō nature ſꝫ gr̄e hͦ aſſignar et̉. Intelligit̉ autē paradi ſus localis ⁊ corꝑalis in quo hō locatꝰ eſt. Tres em̄ generales de paradiſo ſententie Tres ſnīc de ſunt. Una eoꝝ qui corꝑaliter intelligi vo ꝑadiſo ſunt ⁊ lunt tm̄. Alia eoruꝫ qͥ ſpūaliter tm̄. Tertia que ſunt̓. eoꝝ qui vtroqꝫ modo paradiſum accipiūt Tertiam mihi placere fateor. vt hō in cor porali paradiſo ſit poſitꝰ. qui ab illo princiꝰ A quo prin pio plantatus accipi pōt. quo terrā oēm re cipio ſit plan motis aquis herbas ⁊ ligna ꝓducere iuſſit tatus. Qui ⁊ ſi pn̄tꝭ eccl̓ie vl̓ future typū tenet. ad lr̄am tn̄ ītelligēdū ē eē locū ameniſſimū fru ctuoſis arboribꝰ magnū. ⁊ magno fonte fe cūdū. qd̓ dicimꝰ a pͥncipio. ātiqͣ trāſlatō dic̄ ad oriētē Un̄ volūt ī oriētali ꝑte eē ꝑadiſū Qualis ſit lo lōgo int̓iacēte ſpacio vl̓ marꝭ vl̓ t̓re regioni vp̄i. cus ꝑadiſi et bus qͣs īcolūt hoīes ſecretū. ⁊ ī alto ſitū vſ qꝫ ad lunarē circulū ꝑtingentē. Un̄ nec aq̄ diluuij illuc ꝑuenerunt. De lignis paradiſi īter que erat li gnum vite et lignum ſcientie bo Quaj ſiploīꝫ ꝓadiſi. xvbi

L5 ni et mali. In hoc autem pa radiſo erant ligna diuerſi generis. int̓ que vnū erat quod vocatum eſt lignuꝫ vite. al terū ꝟo lignū ſcīe boni et mali. Lignū aūt vite dictū eſt ſicut docet Beda et Strab qꝛ diuinitus accepit hāc vim. vt qui ex ei fructu comederet: corpus eiꝰ ſtabili ſanita te perpetua ſoliditate firmaret̉. nec vlla in firmitate vel etatis imbecillitate in deteri Quare voca vel in occaſum laberet̉. Lignū aūt ſcien tū ſit lignumtie boni et mali. nō a natura hoc nomen ac ſciētie boni et cepit. ſꝫ ab occaſione rei poſtea ſecute. Ar bor em̄ illa nō erat mala. ſed ſcientie boni ⁊ mali ideo dicta eſt. qꝛ poſt prohibitionem erat in illa trangreſſio futura. qua hō expe riendo diſceret quid eſſet inter obedientie bonum. et inobedientie maluꝫ. Nō ergo d̓ fructu qui naſceretur inde poſitum eſt illd̓ nomen. ſed de re tranſgreſſionē ſecuta. Co gnouit em̄ homo priuſqͣꝫ tangeret hͦ lignū bonū et malum. ſed bonum per prudentiaꝫ et experientiam. malū vero per prudenti am tantum. Quod etiā per experientiā no uit vſurpato ligno vetito. quia per experi entiā mali didicit quid ſit inter bonuꝫ obe dientie et malum inobedientie. Si vero pͥ Ꝙ ſi pͥmipa.ᵐi parentes obedientes eſſent. nec ꝯtra p̄ rētes nō pec ceptum peccaſſent. nō ideo tn̄ minus dice caſſent. nō iō retur lignum ſcientie boni ⁊ mali. quia hoc minnus ſcien ex eius tactu accideret ſi vſurparetur. Ali tie boni ⁊ mn li lignuꝫ dice. gno ergo homo prohibitus eſt quod malū non erat. vt ipſa precepti conſeruatio bo Augꝰ. ſuper num illi eſſet. trangreſſio malum. Nec me Geneẜ. lius conſiderat̉ qͣꝫtum malum ſit inobediē tia qͣꝫ hoc modo. cum ſcilicet ideo reus fa ctus eſſet homo intelligitur. quia ꝓhibitꝰ rem tetigit. quam ſi non prohibitus tetigiſ ſet. nec peccaſſet nec penaꝫ ſenſiſſet. Si em̄ venenoſam herbam prohibitus tetigeris. pena ſequitur. et ſi nemo prohibuiſſet: ſimi liter proſequeretur. Si etiam prohibetur res tangi que non tangenti tantum ſed pro hibēti obeſt. ſicut aliena pecunia. ideo pro hibitum eſt peccatum. quia prohibenti eſt damnoſum. Cum vero tangitur. quod nec tangenti obeſt ſi nō ꝓhibetur. nec cuilibet ſi tangat̉. ideo ꝓhibetur vt per ſe bonuꝫ o bedientie et malum inobedientie monſtret̉ Sicut primus homo a re hona prohibituſ penam incurrit. vt nō ex re mala. ſed ex in obidientia pena eſſe monſtret̉. ſicut ex obe dientia palma. l.5Iv. to lig̉ ſnen. boꝝ. Fmali XVII Iſta eſt diſtinctio. xvij. hꝰ ſecūdi libri. In qua inagiſter oſtenſa productione hominuꝫ in generali. agit de productione viri in ſpeciali. Et tria facit. Nam primo agit de ꝓductione anime qua ipſum viuificauit. Secundo de paradiſo in quo ipſū collocauit. Tertio de ligno ſcientie quo eundem non vti ſibi precipiens limitauit. Primum facit a pͥncipio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Solet etiam queri. Secunduꝫ vſqꝫ ibi. In hoc autem paradiſo. Tertium vero vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et tm̄ in generali. In ſpecia liſentētia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus qua rum prima eſt hec. Deus qui ade animā non de di uina ſubſtantia nec de aliqua materia creauit ſed ip ſam ex nihilo creando eidem in ſpirauit. Hanc enim propoſitionem magiſter probans dicit ꝙ anime ho minis creatio exprimitur in Gen̄. vbi dicit̉. Inſpira uit in faciem eius ſpiraculum vite. quam quidem in ſpirauit et fecit nō faucibꝰ corporeis. nec de ſua ſub ſtantia ipſam a ſe efflauit vt quidā heretici opinant̉. ſed dicit̉ inſpiraſſe qn̄ animā ad modum flatus de ni hilo ſpiritualiter creauit. Sed circa hoc tunc mouet vnam queſtionem. Vtrum ſcꝫ anima creata ſit in cor pore vel extra corpus. Et reſpondens ꝙ aliqui oꝑi nati ſunt ꝙ ſit creata in corꝑe. Alij vero opinati ſūt ꝙ ſit creata extra corpus. Sed magiſter de anima pͥ mi hominis quo ad hoc nihil determinat. ſꝫ de alijs animabus certiſſime ſciendum eſſe dicit ꝙ in corpore creātur. Secunda ꝓpoſitio eſt hec. Deus qͥ adaꝫ in virili etate plaſmauit eundem ab extra in paradi ſum collocauit. Hanc em̄ propoſitionem magiſter ꝓ bans querit. Vtruꝫ primus homo creatus fuit in vi rili etate. Et reſpondet ꝙ ſic. ſed non virtute cauſa rum inferiorum. ſed diuina virtute. quia multa ſunt poſſibilia ẜm cauſas ſuperiores que fieri cauſalit̓ nō poſſunt ẜm cauſas inferioreſ. ⁊ ſic virga Moyſi ver tebatur in draconem virtute diuina. nec talia fiūt cō tra naturam. niſi tantūmodo nobis quibus curſus nature aliter non innotuit. Et ſubdit magiſter ꝙ ho minem vt premittitur in virili etate formatum deus poſuit in paradiſum. Quod ideo dicit magiſter fuiſ ſe factum. qꝛ nō erat in eo māſurus. vel vt cognoſce ret ꝙ non eſſet nature eius vt in illo loco eſſet ſꝫ gr̄e De quo ſunt tres opiniones. Prima dicit paradiſuꝫ eſſe locum corporalem preciſe. Secunda dicit ipſum eſſe locum ſpiritualem. Tertia que magiſtro placet ponit vtrūqꝫ affirmans ꝙ ſpiritualiter gerat tipum eccleſie preſentis vel future. ⁊ cū ad litteraꝫ ſit locus corporalis. longe a terra inhabitabili per hoīes per interpoſitionē maris vel longo terre ſpacio ſeꝑatus et ſui ſitus altitudine vſqꝫ ad lunarem circulum ꝑtin gens. Tertia propoſitio eſt hec. Adam in paradi ſo de fructu ligni ſcientie boni et mali non a natura ſed ab aduentu futuro ſic dicti guſtando peccauit. Hanc enim propoſitionem magiſter probans ꝓpo nit.ſ. in paradiſo erant et diuerſa ligna inter q̄ vnum dicebatur lignum vite. et huiuſmodi virtutem diuini tus acceperat. vt de ſuo fructu comedentes ab infir mitate et morte cōſeruari poterat. Aliud autem di cebatur lignum ſcientie boni ⁊ mali. nō a natura nec ab aliqua virtute ſibi a deo indita. ſꝫ ab aduentu. qꝛ poſt eius guſtum homo experimentalit̓ cognouit dif ferentiam inter bonum obedientie et maluꝫ inobedi lpobado entie. Et ſubdit ꝙ eſus illius ligni licitus fuit de ſe. vcij hoī ꝓ pt̓ony ſed fuit homini interdictus. et ad oſtendendū ꝙͣtum malum ſit in obedientia. etiam ſi fiat in his que de ſe xximtalit̓ ſunt licita. Et tm̄ in ſpeciali. De formatione mulieris. a

LI. N eodeꝫ quo DI. XVIII qꝫ paradiſo ml̓ierē formauit de us de ſubſtātia viri. ſic̄ pꝰ plan tatum paradiſum hoīemqꝫ in eo poſitum. ⁊ poſt vniuerſa animalia ad eum ducta ſu iſqꝫ nominibus deſignata. ſubnectit ſcrip tura. Immiſit deꝰ ſoporem in adam Cūqꝫ obdormiſſet. tulit vnā de coſtis eius. et for mauit eam in mulierē. Quare virum prius. et poſtea de viro mulierem creauit. non ſimul vtrumqꝫ. Hic attendendum eſt quare nō creauit ſimul viruꝫ et mulierē ſicut angelos. ſed prius virum deinde mu lierem de viro. Ideo ſcꝫ vt vnū eſſet gene ris humani principiū. qͣtenꝰ in hoc ⁊ ſuper bia diaboli ꝯfunderet̉. et hominis humili tas dei ſimilitudine ſublimaret̉. Diaboluſ quippe aliud a deo principiū eſſe concupie rat. Ideoqꝫ vt eius ſuꝑbia retunderet̉. h̓ homo in munere accepit quod diabolus ꝑ uerſe raꝑe voluit. ſed obtinere non potuit Et per hoc imago dei in homine apparuit quia ſicut deus om̄ibus rebus exiſtit prin cipium creatōnis. ita homo om̄ibus homi nibus principium generationis. Ideo eti Alia ratio qͣ am ex vno homine om̄es eſſe voluit deus. re ex vno ho mine oēs hō. vt dū cognoſcerēt ſe ab vno eē oēs: ſe qua ſi vnū amarent. mines. Quare de latere viri nō de alia cor poris ꝑte formata ſit. Cum auteꝫ his de cauſis facta ſit mulier de viro. nō de quali bet ꝑte corꝑis viri. ſꝫ de latere eius forma ta eſt. vt on̄deret̉. qꝛ in ꝯſortiuꝫ creabatu dilectōnis. ne forte ſi fuiſſet de capite facta viro ad dominationē videret̉ preferenda. aut ſi de pedibus ad ẜuituteꝫ ſubijcienda. Quia igitur viro nec domīa nec ancilla pa rabat̉ ſed ſocia. nec d̓ capite nec de pedib ſed de latere fuerat ꝓducenda. vt iuxta ſe ponendā cognoſceret. quā de ſuo latere ſū ptam didiciſſet. Quare dormienti ⁊ non vigilanti coſta ſubtracta eſt. Nō ſine cauſa dor IL miēti quoqꝫ viro potius qͣꝫ vigilāti detra cta eſt coſta. de qua mulier in adiutoriū ge nerationis viro eſt formata. ſed vt nullam in eo ſenſiſſe penā mōſtraret̉ ⁊ diuine ſiml potentie opus mirabile oſtēderet̉. que ho minis dormientis latus aꝑuit. nec eum ta men a quiete ſoporiſ excitauit In quo etiā ꝯe cacto pu oꝑe ſacramentum chriſti et eccleſie figura ius operis. tum eſt. Quia ſic̄ mulier de latere viri dor mientis formata eſt. ita eccleſia ex ſacremē tis que de latere chriſti in cruce dormientiſ ꝓfluxerunt.ſ. ſanguine ⁊ aqua qͥbus redi mimur a penis atqꝫ abluimur a culpis. Ꝙ de illa coſta ſine extrinſeco ad ditamento facta fuit per dei poten tiam ſicut quinqꝫ panes in ſe mul tiplicati ſunt. olet etiam queri vtrū de illa coſta ſine adiectiōe rei extrinſe ce facta ſit mulier? Quod quibuſdā nō pla cuit. Certum ſi ad ꝑficiendū corpus mulie ris deus extrinſecū augmentū addidiſſet. maius illud eſſet qͣꝫ ipſa coſta. Ideoqꝫ po tius de illo addito qͣꝫ d̓ ip̄a coſta mulier fa cta deberet dici. de qͦ plures accepiſſet ſub ſtātie ꝑtes. Reſtat gͦ vt de ſola ipſius co ſte ſb̓ſtatie ſine om̄i extrinſeco additamēto ꝑ diuinam potentiā in ſemetipſa multipli cata mulieris corpus factum dicatur. eo ſa ne miraculo quo poſtea de quīqꝫ panibus ieſu celeſti bn̄dictione multiplicatꝭ quinqꝫ milia hominū ſaciata ſūt. Illud etiam ſciri Ꝙ licet ange oportet ꝙ cuꝫ angeloꝝ miniſterio facta ſit lica miniſtra tione ſit illuo mulieris formatio. nō eſt eis tamē tribuer opus expletū da creatiōis potētia. Angeli em̄ nullā poſ nō tamen cre ſunt creare naturā. ergo nec formare coſtā atores fuerūt in mulierem nec carnis ſupplementuꝫ in lo ªngeli. cum coſte. nō ꝙ nihil agāt vt aliquid creet̉ ſꝫ nō ideo creatores ſunt. ſicut nec agricole ſegetū vel arboꝝ Solus deꝰ.i. trinitas eſt creator. Facta eſt gͦ femina a deo. etiā ſi co ſta miniſtrata ſit ꝑ angelos. Utrum ẜm ſuperiores an ẜm infe riores cauſas ita facta ſit mulier. id eſt an ratio ſeminalis id haberꝫ vt ita fieret an tantum vt ita fieri poſſet. ſꝫ vt ſic fieret in deo tantū eſſet cauſa. Sꝫ queritur an ra

DI tio quam deꝰ primis oꝑbus cōcreauit id haberet vt ẜm ipſam ex viri latere feminaꝫ fieri neceſſe foret. an hoc tm̄ vt fieri poſſet Ad quod ſciendū eſt omniū rerū cauſas in Aaucꝰ. ſuper deo ab eterno eē. Vt em̄ homo ſic fieret vl̓ equus ⁊ hmōi. in dei potentia ⁊ diſpoſitio Geneſim. De cauſis re. ne ab eterno fuit. Et he dicunt̉ primordia rū latiꝰ diſpū les cauſe: quia iſtas alie nō precedunt. ſed tat ꝙ cauſe q̄ iſte alias que ſunt cauſe cauſaꝝ. Cūqꝫ vni in deo ſunt ꝓ prie dicunt̉ pͥ? ſit diuina potentia diſpoſitio ſiue volūtas mordiales. et ⁊ ideo vna omniū principalis cauſa tn̄ ꝓ qͣre plurali pter effectus diuerſos pluraliter dicit Au guſtinus. cauſas primordiales omniuꝫ re rum in deo eſſe: inducens ſimilitudinem ar Ꝙ nō oīuꝫ q̄ fificis. in cuiꝰ diſpoſitione eſt: qualis futu fiūt cauſe ſūt ra ſit arca. Ideo ⁊ in deo vniuſcuiuſqꝫ re in creaturis. future cauſa preceſſit. In creaturis vero qͣ rundam rerum. ſed non omniū cauſe ſunt. vt ait Augꝰ. Quia inſeruit deus ſemīales rōnes rebꝰ: ẜm qͣs alia ex alijs ꝓueniūt. vt de hoc ſemine tale granum. de hac arbore Ꝙ cāe etiā q̄ talis fructus. ⁊ hmōi Et he quoqꝫ dicun ſūt ī creatur. lꝫ imprope tn̄ primordiales cauſe. ⁊ ſi nō adeo ꝓprie. qͥa dicūt̉ pͥmordi habent ante ſe cauſam eternam: que ꝓprie ⁊ vniuerſaliter prima eſt. Illa vero ad res Alia rō qu aliquas dicuntur prime que ſcꝫ ex eis pro re dicunt̉ pr ueniunt. Ideo etiam primordiales dicunt̉ mordiales. quia in prima rerum conditione rebꝰ a deo inſite ſunt. ⁊ ſicut creature mutabiles ſunt ita ⁊ he cauſe mutari poſſunt. Que aūt in ī mutabili deo cauſa eſt. mutari nō poteſt. Diſtinctio cauſarū rerū perutilis ſcꝫ ꝙ quedā in deo ⁊ in creaturis. quēdā in deo tm̄ ſunt. Omniū ergo reru cauſe in deo ſunt. ſed quarundā cauſe et in deo ſunt ⁊ in creaturis. Quarūdam cauſe in deo tantū ſunt. ⁊ illaruꝫ rerum cauſe di cuntur abſcondite in deo. quia ita eſt in d uina diſpoſitione vt hoc vel illd̓ fiat. quo nō eſt in ſeminali creature ratiōe. Et illa qͥ dem que ẜm cauſam ſeminalem fiunt dicū tur naturaliter fieri quia ita curſus nature hominibus innotuit. Alia vero preter na turam quorū cauſe tm̄ ſunt in deo. Hec au tem dicit Augꝰ eſſe illa que per gratiam fi unt vel ad ea ſignificanda nō naturaliter ẜꝫ mirabiliter fiūt. Inter que mulieris factu ram de coſta viri ponit ita dicēs. Vt muli erem ita fieri neceſſe foret. nō in rebus cōdi tum. ſed in deo abſconditū erat. Om̄is cre ature curſus habet naturales leges. ſuper XVIII hūc naturalem curſum creator habet apd̓ ſe poſſe de omnibus facere aliud qͣꝫ eorum naturalis ratio habet. vt ſcꝫ virga arida re pente floreat. fructum gignat. ⁊ in iuuentu te ſterilis femina in ſenectute pareat. vt aſi De gemino na loquat̉. ⁊ hmōi. Dedit aūt naturꝭ Vt ꝯpe ꝓuiden ex his etiam hec fieri poſſent. nō vt in natu xje. rali motu haberent. Habet ergo deus in ſe abſconditas quorūdaꝫ futurorum cauſas quas rebus conditis nō inſeruit. eaſqꝫ im plet nō oꝑe prouidentie quo nature ſubſi ſtunt vt ſint. ſed quo illas amminiſtrat vt voluerit quas vt voluit condidit Omniū ergo que ad gratiam ſignificandam nō na turali motu rerum. ſed mirabilit̓ facta ſunt abſcōdite cauſe in deo fuerunt. quoꝝ vnū erat ꝙ mulier facta eſt de latere viri dormi entis. Non habuit prima rerū conditio vt femina ſic fieret. ſed vt fieri poſſet. ne cōtra cauſas qͣs deꝰ volūtarie inſtituit mutabili voluntate aliquid facere putaret̉. De anima mulieris q̄ nō eſt ex aīa viri. vt quidaꝫ putauerūt dicētes aīas eſſe extraduce. Quēadmodū mu lieris corpus de viri corpore traductuꝫ fu it: ita putauerunt aliqui ipſius animaꝫ de viri anima propagatam. ⁊ omnes animas preter primam detraduce eſſe ſicut corpo gliorum opi ra. Alij autem putauerunt ſimul oēs aīas pio qͦ putaue ab initio creatas. Catholica auteꝫ eccleſia runt oēs ani nec ſimul nec extraduce factas eſſe animas mas ſimul ab docet. ſed in corporibus per coitum ſemīa initio creari. tis atqꝫ formatis infundi. ⁊ infundēdo cre ari Unde in eccleſiaſticis dogmatibꝰ Ani mas hominum non eſſe ab initio inter crea turas intellectuales naturas. nec ſimul cre atas: ſicut Origenes fingit dicimus. neqꝫ in corporibꝰ per cōitum ſeminari. ſicut Lu ciferiani ⁊ Cyrillus ⁊ quidaꝫ latinorū pre ſumptores affirmant. Sed dicimus corpꝰ tantum per coniugij copulā ſeminari. Cre ationem vero anime ſolum creatorē noſſe. Eiuſqꝫ iudicio corpus coagulari in vulua ⁊ compingi atqꝫ formari. ac formato iā cor pore aīaꝫ creari atqꝫ infundi vt viuat ī vte ro homo ex anima ꝯſtās ⁊ corpore. ⁊ egre diatur viuus ex vtero: plenꝰ humana ſub ſtantia. Hiero. etiam anathematis vincu lo illos condemnat qui animas extraduce dicunt. inducēs autoritatē prophete Qui finxit ſigillatim corda eorum. hoc ſatis in

LI. quit innuit ꝓpheta ꝙ non ipſam animam d̓ anima facit deus. ſed ſingillatim animas de nihilo creat. Iſta eſt diſtinctio. xviij. huiꝰ ſcd̓i libri. in qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de ꝓductiōe viri agit d̓ productione mulieris. Et tria facit. Nam pͥmo agit de formatione corporis mulieris. Secūdo de mate ria de qua formabat̉. Tertio de anima qͣ viuificaba tur. Primum facit a principio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Sꝫ queritur. Scd̓m vſqꝫ ibi. Quēadmodū mulieris corpus. Tertium vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et tm̄ in generali. In ſpeciali ſententia mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitionibꝰ quarū prima eſt hec. Deus de coſta ade dormientis in ꝑadiſo ſine alicuiꝰ alterius mate rie additione formauit corpus eue. Hāc mgr̄ ponēs dicit. ꝙ plātato ꝑadiſo ⁊ adam in eo poſito ⁊ anima libꝰ ante eū ductis ⁊ nominibꝰ ꝓprijs eorū ꝑ eum aſ ſignatis immiſit deus ſoporem in adam. Ip̄o quoqꝫ dormiente vnā de coſtis eius tollens formauit eaꝫ in mulierem. Circa quam materiā determinat quattu or queſtiones quarū prima eſt hec Quare deꝰ nō cre auit ſimul feminā ⁊ virū ſicut ſimul creauit angelos Ad quod reſpondens aſſerit duplicem cām. Vna eſt vt ſuꝑbia diaboli cōfunderet̉. Nam diabolꝰ aliud a deo principium eſſe concupierat. ⁊ ideo vt in hoc cō funderet̉ accepit homo hoc in muncre.ſ. vt vnus hō eſſet pͥncipiū omniū hominū. Alia rō eſt vt ſil̓itudo dei magis in homīe manifeſtaret̉: quia ſicut deꝰ om nibus rebus eſt vnū principiū creationis. ſic vnꝰ ho mo eſt vnū principiū generatiōis om̄ibus hominibꝰ quod fieri nō potuiſſet ſi eos ſimul creaſſet. Secū da queſtio eſt. quare mulier ſpecialiter facta eſt de coſta ade. ⁊ non de aliqua alia ꝑte corporis Reſpon det ꝙ quia viro non domina nec ancilla ſed ſocia ꝓ ducebat̉. ideo nō de capite nec de pedibus fuit ꝓdu cta. ſed de latere. vt iuxta ſe ponendam eā cognoſce ret quā de ſuo latere ſumptam didiciſſet. Tertia queſtio eſt. Quare potius de latere viri dormientis ꝙͣ vigilantis ſumebat̉ coſta ad mulieris formationē Ad qd̓ rn̄dens aſſignat tres rationes. Prima eſt ne vir ſentiret dolorem ī coſte ſubtractione. Secūda vt deus in hoc oſtenderet ſuā potentiā cum hoīs dormi entis latus aperuit. ⁊ ip̄m tamen a ſoporis qͥete no excitauit. Tertia vt ꝓfluxio ſacramentorū de latere chriſti in cruce dormiētis figuraret̉ Quarta ē. an de ſola coſta ſine alicuiꝰ alter ius mēbri additione fu it mulier formata. Et reſpondet ꝙ nō fuit ad ipſam aliqua alia materia addita ſꝫ ſolū coſta fuit multipli cata diuina ꝟtute ad totiꝰ mulieris formationem. ſi cut factū fuit de quinqꝫ panibus multiplicatis ad ſa turationē multorū hominū. Et ſubdit ꝙ lꝫ mul ieris formatio facta fuit angelorū miniſterio. non tn̄ pro pter hoc ſunt creatores cenſendi. Sccūda ꝓpoſitio ē hec. Corꝑis eue de coſta corꝑis ade organiſatio nō fuit ex aliqua ratione ſeminali in pͥncipijs a rebus in ditis ſeu creatis. Hanc mgr̄ ꝓbans querit. Utrumī illa coſta erat ratio ſemīalis ad mulieris ꝓductionē Ad quod reſpondēs ponit differentiā īter cauſas ī mordiales ⁊ inter rationes ſeminales. Naꝫ cauſe pͥ mordiales ab eterno fuerunt in deo. Rationes vero ſeminales ex tꝑe indite ſunt creaturis: ⁊ non habent ſe reſpectu omniū ſicut cauſe primordiales. ſꝫ reſpe ctu quorūdā tm̄. Attamen rōnes ſeminales poſſunt quodāmodo dici cauſe pͥmordiales. cū rebꝰ in prima ſua conditione indite ſunt. Tum qꝛ ſunt qͣſi principa lia rerum ex ipſis ꝓducendarū principia. Et ſubdit ꝙ quedā ſunt que naturaliter ꝓducunt̉ ex rōnibꝰ cō II ſeminalibus. Alia vero fiunt ſuꝑnaturaliter quorū cauſe ſunt tm̄ in deo. Ex his concludit reſpōſum ad requiſitum dicens. ꝙ cum mulieris formatio d̓ coſta nō fuit naturaliter ſed ſuꝑnaturaliter facta. ꝯn̄s eſt ꝙ illa coſta nō fuit rō ſeminalis ad mulieris ꝓducti onem. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Deus animaꝫ eue nō de anima ade ſed ex nihilo infundendo eam cōdi dit. Hanc mgr̄ ꝓbans dicit ꝙ animā mulieris qͥdaꝫ poſuerunt de anima viri ꝓpagatam. Sed hoc ē fal ſum. qm̄ anima rationalis eſt ingenerabilis ⁊ incor ruptibilis: ſolum per actum diuine virtutis creatiuū ꝓducibilis. non habēs aliquas ꝑtes quātitatiuas ī quas poterit lacerari. qd̓ tn̄ eēt neceſſariū ſi vna aīa eſſet ab alia ꝓpaganda. quēadmodū eſt de materia que ſi debeat ad diuerſarū formarū ſuſceptionē ad aptari: neceſſario in diuerſas. portiones diuidit̉ ad ſubſtandum talibus diuerſis formis qͥbus ꝑ ꝟtuteꝫ effectiuam ꝓducentis proportionant̉. Alij vero di xerūt eam ab initio cum ceteris animabus fore crea tam. ſed ẜm fidei catholice ſententiā ipſa ſicut om̄es aīe rōnales creando iufundebat̉ ⁊ infundendo crea batur. Vnde beatus Hiero. excōicat om̄es qui dicūt animas extraduci. Et tm̄ in ſpeciali. De primo hominis ſtatu ante pec catum ſcilicet qualis fuerit ẜm cor pus ⁊ ẜm animam. DI. XIX Uient queri plura de primo hominis ſta tu ante peccatuꝫ.ſ. qualis fu erit homo priuſqͣꝫ peccaret. ⁊ ī corpore ⁊ in anima mortalis an immorta lis paſſibilis an impaſſibilis: De termino inferioris vite ⁊ de tranſitu ad ſuperiorem de modo ꝓpagationis filioruꝫ. ⁊ alia ml̓ta que nō inutiliter ſciuntur. lꝫ aliquādo curi oſitate querāt̉. An priuſqͣꝫ ad animi quali tatem ꝑtinentia proſequamur. de qualita te eius ẜm corpus ⁊ modo ꝓpagationis fi liorum. ⁊ de alijs quibuſdam inſpiciamus Primus ergo homo ẜm naturam corꝑis terreni ⁊ immortalis fuit quodāmodo ẜm aliquid. quia potuit non mori. ⁊ mortalis quodāmodo. qꝛ potuit mori. In illo nāqꝫ pͥmo ſtatu habuit poſſe mori ⁊ nō poſſe mo Ꝙ hō in pri ri. Et hec fuit pͥma humani corꝑis īmorta mo ſtatu ſcilꝫ an̄ pctm̄ fuit litas.ſ. poſſe non mori. In ſecundo ꝟo ſta ẜm corpꝰ mo tu poſt peccatum habuit poſſe mori. ⁊ non talis et īmor poſſe non mori. quia ī hoc ſtatu moriēdi ē talis In ſcd̓o neceſſitas In tertio ſtatu habebit poſſe nō ꝟo ſtatu fuit mortal̓ ⁊ mo mori ⁊ non poſſe mori. quia ad illum ſtatū tuꝰ. ſ. pꝰ pctū ꝑtinet moriendi īpoſſibilitas. quod ex gra In t̓tio ſtatu tia erit nō ex natura. In pͥmo ſtatu fuit cor erit oīno im mortal̓.i. nō pus homīs aīale.i. egens alimonijs ciboꝝ potēs mori. Unde ⁊ homo factus dicitur in animaꝫ viuentem non ſpiritualem. id eſt. in animā Quō d̓r ho corpus ſenſificātem. quod adhuc erat ani mō factꝰ ī an mā viuenten male. non ſpirituale quod egebat cibis vt

DI per animam viueret. Factus eſt ergo ī ani mam viuentem. id eſt. vitam corpori dan tem: tamen per ſuſtentamenta ciborum. et tunc erat corpus mortale ⁊ immortale: qͥa poterat mori ⁊ poterat nō mori. Poſt pec catum vero factuꝫ eſt mortuum. ſicut dic̄ apoſtolus. Corpus propter peccatū mor tuum eſt. id eſt. neceſſitatem moriendi in ſe habet. In reſurrectione vero erit ſpiritus le.ſ. agile ⁊ cibis nō egēs. ⁊ immortale. nō ſicut in ſtatu primo fuit.ſ. ꝙ poſſit non mo ri. ſed etiam ꝙ nō poterit mori. Un̄ Aug ſuꝑ Gen̄. Apoſtolus ait Corpus quidem mortuum eſt ꝓpter peccatum ⁊cͣ. Priꝰ de limo terre formatū eſt corpus animale non ſpirituale cuꝫ quali reſurgemus. Renoua bitur em̄ a vetuſtate non in corpꝰ animale quale fuit. ſed in meliꝰ. id eſt. ſpirituale. cū hoc mortale induet immortale ī quod mu tandus erat adaꝫ. niſi mortē corporis ani malis peccando meruiſſet. Non ait apl̓us corpus mortale eſt ꝓpter peccatuꝫ ſꝫ mor tuum. Illud em̄ ante peccatum mortale et queriᵐ īmortale erat. quia poterat mori ⁊ nō mo ri. Aliud autē eſt nō poſſe mori. aliud poſ ſe non mori. Ideo factum eſt per peccatu nō mortale quod erat. ſed mortuum. quod nō fieret niſi peccaret. Animale em̄ non eſt hoc corpꝰ ſicut primi hominis fuit. ſed iā deterius eſt. Habet em̄ neceſſitatē morien Corpꝰ homīs di. Ecce hic euident̓ aperit Augꝰ ꝙ cor an̄ pctm̄ mor tale ⁊ īmoria pus hominis ante peccatum mortale ⁊ im tale fuit. mortale fuit. ſed non qualiter fiet in reſur rectione. De hoc eodem Beda ſuꝑ Gen̄. ait. Non eſt credendum ante peccatuꝫ ita fuiſſe mortua corpora ſicut modo. Ait em̄ apoſtolus. Corpus ꝓpter peccatum mor tuum eſt. ſed licet fuiſſent animalia nondū ſpiritualia. non tamen mortua. que ſcilicet neceſſe eſſet mori. Utꝝ immortalitas quam habuit an̄ pctm̄ eēt de conditione nature an gr̄e beneficio. Solet hic queri cū homo primus mortale ⁊ immortale cori habuerit. vtrū ex conditione nature ip̄iu Rn̄ſio qꝛ S corporis habuerit vtrūqꝫ an alterum bn̄fi alteꝝ fuiſſe d̓ cium eſſet gratie.ſ. īmortalitas. id poſſe nō ꝯditiōe natu. mori. Ad quod dici poteſt. quia alterū re.ſ. poſſe mō habebat in natura corporis. id ē. poſſe mo ri alterum ex gr̄e dono. ſcꝫ ri. Alteruꝫ vero ſcꝫ poſſe nō mori erat ei ex poſſe nō mori ligno vite.ſ. ex dono gratie. Vnde Augu. XIX ſuꝑ Gen̄. Quodāmodo creatꝰ eſt homo ī mortalis. quod erat ei de ligno vite. nō de conditione nature. Mortalis erat de con ditione corporis animalis. immortalis be neficio conditoris. Non em̄ īmortale erat ꝙ om̄ino mori nō poſſet. qd̓ nō erit niſi cū fuerit ſpūale. Aꝑte dicit ꝙ nō natura. ſed ex ligno vite habebat poſſe nō mori. Pro pter hoc aliqui dicunt ꝙ niſi illo ligno vite vteret̉. nō ſemꝑ viueret̉. qꝛ peccaret. Pec caret em̄ ſi illo ligno nō vteret̉. quia prece Aliqͦ dicūt ꝙ ptū erat ei vt comederet de omni ligno pa ſi non vteret̉ adaꝫ de ligno radiſi. niſi de ligno ſcientie boni ⁊ mali S l vite non ſꝑ vi cut ergo peccauit comedendo quod erat ꝓ ueret. qꝛ pec hibituꝫ. ita etiā peccaret ſi non comederet caret. qd̓ erat iuſſum. Si nō foret p̄ceptū vt de illo ligno comederet ⁊ alijs nō illo vteretur an poſſet nō mori. Sed adhuc queri tur ſi nō eēt p̄ceptū vt de ligno vite ederet ⁊ alijs ⁊ nō illo veſceret̉. nunqͥd poſſet non mori? Si ſemꝑ viueret non vtens de illo li gno. nō erat ei ex illo ligno poſſe non mori Si vero nō poſſet ſemꝑ viuere: id erat ei ex illo ligno poſſe. Aliqui dicunt ꝙ ſi nō fuiſ ſpinio quo ſet ei preceptum veſci de illo ligno. ⁊ alijs ⁊ ru non illo veſceret̉: viueret ſemꝑ. Sic deter minātes illud quod ſupra dixit Auguſti erat ei de ligno vite nō de conditione natu re tm̄.ſ. quaſi nō ex cōditione nature ſolū modo erat ei. ſed etiam ex illo ligno. Alijs autē videt̉ ꝙ ex ligno vite erat ei poſſe nō Alioꝝ opinio mori. nō ex natura Ideo em̄ dicit̉ potuiſſe nō mori. quia poterat vti illo ligno. d̓ quo edens non moreret̉. Queſtio Auguſtini quō immorta lis factus ſit homo. De hac vero homi nis immortalitate qualis fuerit Augꝰ ſuꝑ Gen̄. queſtionem mouēs ſic ait. Queritur quō immortalis factus ſit homo pre alijs animātibus. ⁊ quō cum illis cōmunē acce perit alimoniam? Sed alia eſt īmortalitas Soluere inci carnis quam in adaꝫ accepimus. alia quā in reſurrectione ſperamus per chriſtū. Il le factus eſt homo immortalis vt non poſ ſet mori ſi nō peccaret. moreretur autem ſi peccaret. Filij vero reſurrectionis nec po tuerūt vltra peccare nec mori Caro noſtra

LI. non tunc egebit refectione ciboꝝ. quia nul la poterit eſſe defectio. Caro ade an̄ pecca tum ita immortalis creata ē. vt ꝑ alimoni am adiuta eēt mortꝭ ⁊ doloris expers. Sic ergo immortalis ⁊ incorruptibilis cōdita eſt caro hominis. vt ſuam īmortalitateꝫ et incorruptionē ꝑ obſeruātiam mādatorum Attēde qꝛ in dei cuſtodiret. In qͥbus mandatis hoc cō p̄ceptis a deo tinebat̉. vt de illis lignis cōceſſis māduca hoī primo de ret ⁊ ab interdicto abſtineret. Per horum tis. ⁊ hoc con tinebatur vbi eduliū īmortalitatis dona cōſeruaret: do de om̄i ligno nec corꝑalibꝰ incremētis ꝑductꝰ ad etatem vbi d̓ ligno ſci que cōditori placeret multiplicata ꝓgenie entie boni et ipſo iubente ſumeret de ligno vite. quo ꝑ mali. fecte immortalis factus. cibi alimenta vlte rius non requireret. Summatim ſuꝑ ip̄m verboꝝ ſen tentiam ꝑſtringit. Ecce his verbis Vi detur Augꝭ. tradere ꝙ caro pͥmi hominis īmortalitatem in ſe habuerit. que ꝑ alimo niam ciboruꝫ conſeruaret̉ vſqꝫ ad tempus ſue tranſlationis in melius. quādo d̓ ligno vite comederet et fieret omnino īmortalis. ita vt non poſſet mori. Ꝙ ex predictis conſequi videt̉ ho minē de nature ſue conditiōe quo quo modo fuiſſe immortalem ſed nō oīno fieret īmortalis niſi parti cipato ligno vite. Ideo aliqui dicūt ꝙ īmortalitatē de natura habebat qua po terat nō mori. que aliorū lignorū eſu pote rat conſeruari. ſed nō poterat conſummari niſi ꝑ aſſumptioneꝫ ligni vite. Quod vide tur Augꝭ. ſentire ſuꝑ Gen̄. dicens. hoc qͦꝫ addo talem cibū illam arborem preſtitiſſe. quo corpus hominis ſtabili ſanitate firma retur: nō ſicut ex alio cibo ſed inſpiratione ſalubritatis occulta. Hic innuere videt̉ ꝙ cū alijs cibis poſſet corpus ſuſtentari hoc cibo indeficiente ſanitate firmaret̉ Ex quo conſequi videtur. ꝙ ſicut in natura ſua ha buit mortalitatem quandā.ſ. aptitudinem moriēdi. ita aliquā īmortalitatē in natura ſui habuit. id ē. aptitudinē qua poterat nō mori. cibis adiutus. ſed ſi ꝑſtitiſſet: immor talitatis perfectio eſſet ei de ligno vite. Sꝫ qui hͦ tradunt. quō ſuꝑiora Auguſtini ver ba. quibꝰ dicit ꝙ erat immortalis ex ligno II vite. huic ſententie non contradicāt diligē ter inquirant. Iſta ē diſtinctio. xix. huiꝰ ſecūdi libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de ꝓductiōe hūa ne nature agit de ipſius conſeruatione. Et tria facit Nam primo oſtendit hoīem immortalem fuiſſe in ſta tu innocentie. Secūdo inquirit an illā īmortalitateꝫ habuiſſet a nat̉a vel ex dono gr̄e. Tertio recitat qͥd clamant de illa īmortalitate diuerſe opiniones. Pri mum facit a principio diſtinctionis vſqꝫ ibi Solet eti am queri. Scd̓m ab inde vſqꝫ ibi. Sed adhuc queri tur. Tertiū vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et tm̄ in ge nerali. In ſpeciali ſententia mgr̄i ſtat in tribus ꝓpo ſitionibus quaꝝ prima eſt hec. Adam ī paradiſo P ante ſtatum peccati viguit nō moriendi ptāte. Hanc ꝓbans mgr̄ dicit ꝙ primus homo ante peccatū erat quodāmodo mortalis. ⁊ quodammodo immortalis quia poterat mori ⁊ poterat nō mori. Poſtea inſinu at triplicem ſtatum hominis.ſ. an̄ peccatū in quo ha buit poſſe nō mori. poſt peccatū in quo habuit necet ſe mori. ⁊ poſt reſurrectionem in quo habuit impoſſi bilitatem moriendi. Et ſubdit ꝙ corpꝰ humanū erat animale egens alimētis. ⁊ ideo erat mortale. habēs tn̄ cū hoc poſſe non mori poſt pctm̄ factū eſt mortuū ⁊ neceſſitatē moriendi habēs. ſed in reſurrectōe erit ſpūale cibis nō egens ⁊ mori nō potens. Secūda propoſitio eſt hec Homini īmortalitas affuit ī ſtatu innocentie non ex conditione ſue nature ſed ex ligni vite vſu ⁊ ex bn̄ficio conditoris. Hanc mgr̄ ꝓbās q̄ rit. vtꝝ poſſe nō mori in ſtatu hō an̄ pctm̄ nō habue rit ex dono gr̄e vel ex conditione ſue nature. Ad qd̓ reſpondendo dicit. ꝙ nō habuit hoc ex conditōe na ture ſue ſed ex dono gratie vicꝫ ex vſu ligni vite. Et hoc ꝓbat autoritate beati Auguſtini. ⁊ ꝯfirmat hoc dicto antiquoꝝ dicēs. ꝙ homo poſſe nō mori habu it ex vſu ligni vite quod patet ex hoc qꝛ ſi nō fuiſſet eſu eiꝰ vſus peccaſſet. quia preceptum habuit. vt illo vteret̉. ⁊ ꝑ cōſequēs cum mors ſequat̉ pctm̄ ſi homo eſu ligni vite vſus nō fuiſſet. mortē ſubijſſet. ⁊ ſic poſ ſe nō mori habuit ex vſu ligni vite. Tertia ꝓpoſi tio eſt hec. Adā īmortalitateꝫ habuiſſe in ſtatu inno centie doctores opinādo deſignāt diuerſimode Hāc mgr̄ ꝓbans querit. An dato ꝙ hō nō habuiſſet p̄ce ptum de vſu ligni vite ⁊ de alijs. an adhuc habuiſſet poſſe nō mori. ſꝫ ſꝑ viuere ſi illo ligno vſus nō fuiſſe Et reſpondens dicit aliquos dicere ꝙ lignū vite nō fuit totalis cauſa immortalitatis ſed coadiuuās. No tandum ꝙ erat ade datū triplex p̄ceptū ſiue manda tum. Vnū.ſ. diſcipline ⁊ tale datū erat pͥmo homini inꝙͣtum precipiebat̉ ſibi ꝙ nō ederet de ligno ſciētie Aliud eſt nature ⁊ hoc eſt duplex.ſ. ad ꝯſeruanduꝫ naturā vniuerſalē. ī hoc dictū fuit ſibi Creſcite ⁊ mul tiplicamini. Aliud ad cōſeruandū naturā ꝑticularē ſqꝫ vt comederet de ligno vite. Alij dicūt ꝙ oīno ha buit immortalitatē ex vſu ligni vite. Et ſubdit quaſ dam autoritates beati Aug. quibꝰ dicit̉ quō alia fu it immortalitas ade ab īmortalitate beatorū in eter na patria. ſic ꝙ īmortalitas ade ꝑ vſum aliorū cibo rum cōſeruata fuiſſet. ⁊ ad tempus.ſ. quouſqꝫ ſum pſiſſet de ligno vite. ⁊ fieret ꝑfecte immortalis. Qui buſdā aūt viſum fuit ꝙ etiā a natura habuiſſet quā dam īmortalitatē ſꝫ ꝑfectam habuiſſet per vſū ligni vite. Magiſter autē ſuſtinet ꝙ etiā primā īmortalita tem ex vſu ligni vite habuiſſet. Et tm̄ in ſpeciali. De modo procreationis filiorū ſi nō peccaſſent primi parētes ⁊ qua

DI les naſcerentur filij. Oſt hec vidē DI. XX dum eſt qualiter primi paren tes fi n̄ peccaſſent filios ꝓcre aſſent ⁊ quales ipſi filij naſce Opinſo qū rent̉? Quidā putant ad gignēdos filios pͥ rundam. mos homīes in paradiſo miſceri nō potu iſſe. niſi poſt pctm̄. dicētes concubitū ſine corruptione vel macula nō poſſe fieri Sed ante pctm̄ nec corruptio nec macula in ho mine eſſe poterat. qm̄ ex pctō hec cōſecuta An̄ſio ꝯtra loꝝ opinionē ſunt. Ad qd̓ dicenduꝫ eſt ꝙ ſi nō pecca ſent primi hoīes. ſine omi peccato ⁊ macu la in paradiſo carnali copula ꝯueniſſent. et eſſet ibi thorus immaculatus et cōmixtio ſine ꝯcupiſcētia. atqꝫ genitalibus mēbris ſicut ceteris imꝑarent. vt ibi nullū motū il licitum ſentirent. ⁊ ſicut alia mēbra corꝑis alijs admouemuſ. vt manū ori ſine ardore libidinis. ita genitalibꝰ vterent̉ membris ſine aliqͦ pruritu carnis. Hec em̄ letal̓egri tudo mēbris humanis ex peccato inheſit Genuiſſent itaqꝫ filios ī paradiſo ꝑ coituꝫ Augꝰ. ſuper īmaculatum ⁊ ſine corruptione. Cur non Ben̄. li. ix. credamꝰ primos hoīes ante peccatuꝫ geni talibus mēbris ad ꝓcreationem imperaſſe potuiſſe: ſicut ceteris in qͦlibet oꝑe ſine vo luptatis pruritu vtunt̉. Incredibile enim nō ē deū talia feciſſe illa corꝑa. vt ſi nō pec caſſent. illis mēbris ſicut pedibus impera rent. nec cū ardore ſeminarent. vel cū dolo re parerent. ſed poſt pctm̄ motum illuꝫ me ruerunt quē nuptie ordinant. ꝯtinentia co hibet Infirmitas em̄ prona in ruinā turpi tudinis. excipit̉ honeſtate nuptiali. et qd̓ ſanis eſt officiū. egrotis ē remediū. Emiſſi qͥdē de paradiſo cōuenerunt ⁊ genuerunt ſed potuerūt in paradiſo eis eē nuptie ho norabiles ⁊ thorus immaculatꝰ. ſine ardo re libidinis. ſine labore pariendi. Quare in paradiſo nō cōierūt du obus modis ſoluit. Cur ergo non cōīe Augꝰ. ſuper runt ī ꝑadiſo? Quia creata ml̓iere mox trāſ greſſio facta eſt. et eiecti ſunt de paradiſo. Uel quia nōdum deus iuſſerat vt cōirent ⁊ poterāt diuīa expectari autoritas vbi cō cupiſcentia nō angebat. Deꝰ vero nō iuſſe rat. quia caſum eoꝝ p̄ſciebat. de quibꝰ hō ꝓpagādus erat. Ecce exp̄ſſe habes de mo do ꝓpagationis filiorum. XX De termino illius inferioris vite. vtrum natis filijs per ſucceſſiōes an ſimul oēs tranſferendi eēt c De termino No te poris quo tranſferrent̉ ad ſpūalē celeſtēqꝫ vitā certū aliqͥd ſcpͥtura nō tradit. Et ideo ambiguū ē vtrū parētes genitis filijs ꝑfe ctaqꝫ humani officij iuſticia ad meliore ſta tū trāſferrent̉. nō per mortē ſed per aliquā mutationē. an partes in aliquo ſtatu vite remanerent. ligno vite vtentes. donec filij ad eundē ſtatū ꝑuenirent. ⁊ ſic impleto nu mero omnes ſimul ad meliora trāſferrent̉ vt eſſent ſicut ſancti angeli in celis De quo Augꝰ ambigue diſſerit ſuꝑ Gen̄. ita inqui Auguſti. ens. Potuerunt pͥmi homīes in paradiſo filios gignere nō vt morientibꝰ patribꝰ ſuc cederent filij ſed in aliquo forme ſtatu ma nentibus. ⁊ de ligno vite vigorem ſumēti bus. ⁊ filij ad eūdem ꝑducerent̉ ſtatū. do nec īpleto numero ſine morte animalia cor pora in aliam qualitateꝫ tranſirent. in qua om̄ino regenti ſpiritui deſeruirēt ⁊ ſolo ſpi ritu viuificante ſine corporeis alimentꝭ vi uerent. Vel potuerunt parentes filijs cede re vt per ſucceſſionē numerus impleretur. Qui genitis filijs ꝑfectaqꝫ humani officij iuſticia ad meliora tranſferent̉. non ꝑ mor tem ſed ꝑ aliquaꝫ mutationē. Ecce hic ha bemus de trāſitu hominis ad meliora. ſed incertum nobis relinquit̉. vtrū ſimul trāſ ferant̉ an ꝑ ſucceſſiones. Quales ꝓcrearent filios vtruꝫ ꝑ fectionē ſtature ⁊ vſum mēboruꝫ babentes qualis homo primꝰ fuit conditus. Uo querit̉ qua les ſi nō peccaſſet hō filios genuiſſet: vtrū videlicꝫ ſicut ip̄e pͥmus hō ẜm ſtaturā cor poris ⁊ vſus mēbroꝝ ꝑfectꝰ mox cōditus extitit. ita etiā eius filij ī ip̄o natiuitatis ex ordio ꝑfecti exiſterent. qͥ ambulare ⁊ loqͥ ⁊ cuncta facere poſſent? Rn̄deri pōt ꝙ filios Xteſpōſio vbi ꝑuulos naſci oportebat ꝓpt̓ materni vteri vno fine am neceſſitatē. Sꝫ vtrū mox nati ꝑfectiōeꝫ ſtaᵇi guo poſito triꝑtitā ſubij ture ⁊ mēbroꝝ vſum haberēt. an ꝑuuli ⁊tcit diſtinctōeꝫ minori etate cōſtituti vti poſſent mēbrorū officijs. an ꝑ īterualla tꝑm. eo mō quo nūc ſit ꝑfectionē ſtature ⁊ vſum mēbroꝝ rece pturi eēt. d̓ autoribꝰ diffinitū nō habemꝰ

LI. Ambigua auguſtini verba ponit. vbi tamen videt̉ innuere ꝙ filij et paruuli poſſent membrorū vti of ficijs. Et ſuper hoc Aug ambigue loquit̉. Mouet nos inqͥt ſi pͥmi homines nō peccaſſent. vtrum tales filios eſſent habituri qui nec ligua. nec manibus nec pedibus vterent̉. Nam ꝓpter vteri ne ceſſitateꝫ forte neceſſe erat paruulos naſci. Sed qͣꝫuis exigua ꝑs corꝑis ſit coſta. non ꝓpter hͦ ꝑuulam viro coniugem fecit. Un̄ ⁊ eius filios poterat om̄ipotētia creatoris mox natos grādes facere. Sꝫ vt hoc omit tā. poterat certe eis p̄ſtare quod multꝭ ani malibꝰ p̄ſtitit. quoꝝ pulli qͣꝫuis ſint ꝑuuli tamē mox vt naſcunt̉ currunt ⁊ matrem ſe quunt̉ Ecōtra homini nato nec ad inceſſi pedes idoneī ſunt. nec manus ſaltē ad ſca pendum abiles. ⁊ iuxta ſe māmis poſitꝭ na ſcentes magis poſſunt eſuriētes flere qͣꝫ ſu gere. ꝓprieqꝫ infirmitati mentis congruit hec infirmitas carnis. His ꝟbis videt̉ in ſinuari ꝙ filij etiam paruuli officijs mēbro rum valerent vti. Quibuſdam non abſurde placuit ꝙ filij parui naſcerentur. ⁊ per ac ceſſum tēporis in ſtatura ⁊ in alijs ſicut nūc ꝓficerent qd̓ nō eēt vitio imputandū. ed cuꝫ Aug ꝰ ſub aſſertione d̓ his nihil tradat. nō irrōnabili ter quibuſdam placuit primoꝝ parentum filios naſcituros ꝑuos. ac deinde ꝑ int̓ual la temporū eadē lege qua ⁊ nunc natiuita tem humanā ordinatā cernimꝰ: ſtature in crementū ⁊ mēbroruꝫ vſum recepturos vt in illis expectaret̉ etas ad ambulanduꝫ et loquēdū ſicut modo in nobis. quod vtiq non eſſet vitio imputandū. ſed conditioni nature. ſicut a cibo abſtinere penitus non valebant nec tamen illud erat ex vitio. ſed ex natura conditionis. Oppoſitio quorundam volentiū probare eos poſſe viuere ſine ali monia. Ad hoc autē oppo LL nit̉ ita. Si nō peccarēt nō morerent̉. ſꝫ non peccarēt ſi non comederent. Poterāt igit̉ ſine alimonia viuere. Ceteꝝ ſicut ſupra di ximus nō ſolū peccarent ſi de ligno vetito ederent. ſed etiā ſi cōceſſis nō vterēt̉. qꝛ ſic̄ erat eis p̄ceptum nō illo ligno vti. ita alijs veſci. Preterea ꝯtra naturalem rōnē face rent qua intelligebant de illis eſſe edenduꝫ qd̓ naturaliter appetebāt. Iteꝫ opponit̉. Alia oppoſi. Cū fames ſit pena peccati. ſi n̄ peccarēt: fa llo cir ca idem mē nō ſentirent. ſꝫ ſine fame ſuꝑfluū videre tur comedere Un̄ putāt qͥdā eos cibos nō indiguiſſe an̄ pctm̄. quia nō poterāt eſuri re ſi nō peccaſſent. Ad quod dici pōt. ꝙ fa mes vere defectus eſt ⁊ pena peccati. Eſt em̄ immoderatꝰ appetitꝰ edendi. cui nō ſub iacuiſſet hō ſi n̄ peccaſſet. ſꝫ ꝓculdubio pec caret niſi hunc defectū cibo p̄ueniret. Ha bebat em̄ naturalē appetituꝫ ⁊ moderatum cui ita ſatiſfaciendū erat ne defectuꝫ famis ſentiret. Sicut gͦ non ex vitio ſed ex nature cōditione erat ꝙ an̄ pctm̄ hō cibis indige bat. ita nō ex vitio eſſet. ſed de natura: ſi ho minis conditio in pͥncipio ſuo.i. in pͥmo pa rente a ꝑfecto inchoata in ſubſequēti ꝓpa gatione a modico ad maiora ꝓficeret. vt.ſ. ꝑ interualla tꝑis ſtature corporee incremē ta. vſumqꝫ membroꝝ ſuſciꝑet. Utrū ſicut ſtatura corporis ita eti am ſenſu mētis ꝑuuli naſcerēt̉. et ꝑ acceſſum tꝑis ꝓficerent in ſenſu ⁊ noticia veritatis.ſ. an mox nati ti in his eēt ꝑfecti. Et cum de corpore humano nō ſit abſurdum vel incōueniens hoc exiſtimare. q̄ri ſolet. vtrū de ſenſu anīe ⁊ cognitiōe veritatis eodē modo ſentiēdū ſit. vt ſcꝫ hi qͥ ſine pctō naſcerent̉: ſenſu ⁊ in telligētia mētis ⁊ imꝑfecti exiſterēt. ⁊ ꝑ ac ceſſū tꝑis ī his ꝓficeret vſqꝫ ad ꝑfectioneꝫ an mox conditi ꝑfectionē ſenſus ⁊ cogniti onis ꝑciperēt. Illi qͥ ſentiūt ꝑuulos na Reſpōſio. tos in ſtatura corꝑis ⁊ vſu mēbrorum ꝑ ac ceſſum tꝑis ꝓfecturos. nō diffitent̉ eoſdeꝫ in exordio natiuitatis ſenſu imꝑfectos exi ſtere ⁊ ꝑ interuallum tꝑis in ſenſu ⁊ cogni tione ꝓficere vſqꝫ ad ꝑfectū. Cōtra illorum ſententiā opponūt quidam. Ad quod quidam

DI. opponūt dicētes. Si mox nati nō haberēt ꝑfectionē ſenſus ⁊ intelligētie: ignorātia ī eis eēt. ignorātia aūt peccati ē pena. Sꝫ qͥ hoc dicūt nō ſatis diligēter ꝯſiderāt. quia nō oīs qͥ aliqͥd neſcit vel minꝰ perfecte ali qͥd ſcit. ſtatim ignorātiam hr̄e ſiue in igno rantia eē dicendus ē. qꝛ ignorantia non d̓r niſi cū id qd̓ ſciri ⁊ nō ignorari debet neſci Quō ignorā. tur. Taliſqꝫ ignorantia pena peccati eſt cū tia d̓r eē īali. mens vitio obſcurat̉. ne cognoſcere valeat ea q̄ ſcire deberet. De hoīs trāſlatione in meliorē ſta tu ⁊ de duobus bonis altero h̓ da to altero ꝓmiſſo. Talis erat homīs inſtitutio ante peccatum ẜm corporis con ditionem. De hoc autem ſtatu tranſferren dus erat cū vniuerſa poſteritate ſua ad me liorē dignioremqꝫ ſtatuꝫ. vbi celeſti et eter no bono in celis ſibi parato frueretur. Sic̄ em̄ ex duplici natura compactus ē homo ita illi duo bona conditor a principio p̄pa rauit. vnum temporale. alterū eternū. vnū viſibile: alterū inuiſibile. vnū carni: alteꝝ ſpiritui. Et qꝛ pͥmum eſt quod eſt animale deinde quod eſt ſpirituale. temporale ac vi ſibile bonum prius dedit. Inuiſibile autē Ꝙ rōnem naͣ ⁊ eternū promiſit. ⁊ meritis querenduꝫ ꝓ turaleꝫ ⁊ p̄ce poſuit. Ad illius autem cuſtodiā quod ptū dedit deꝰ hoī ad ſeruā dederat. ⁊ ad illud promerendum quod ꝓ dū bonuꝫ qd̓ miſerat. naturali rationi in creatiōe anime acceꝑat ⁊ hominis indite qua poterat inter bonuꝫ ⁊ merenduꝫ iſſū erat. MNlum diſcernere preceptum addidit obe dientie. per cuiꝰ obſeruantiam datum non perderet ⁊ ꝓmiſſum obtineret. vt per meri tum veniret ad premiū. Iſta ē diſtinctio. xx. huiꝰ ſecundi libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de conſeruatione humane nature per nutrimenti ſumptionē. agit d̓ cō ſeruatione eiuſdem ꝑ naturalem generationem. Et tria facit. Primo enī inquirit an homines in ſtatu in nocentie ante peccatum genuiſſent. Secūdo quales proles ꝓcreaſſent. Tertio qualiter ad ſtatum melio rem ꝑtranſiſſent. Primuꝫ vſqꝫ ibi. Si vero queritur Secundum vſqꝫ ibi. Talis erat hominis inſtitutio. Tertium vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et tm̄ in gene rali. In ſpeciali ſententia mgr̄i ſtat in tribꝰ ꝓpoſitio nibus quarū prima eſt hec. Si primi parētes non peccaſſent generatiōis officio ſine pruritu ⁊ libidine in paradiſo expleto ſine morte cū om̄ibus ſuis ſimul vel ſucceſſiue ad meliorem ſtatum tranſlati fuiſſent. Hanc mgr̄ inſinuans querit. qualiter primi parētes filios ꝓcreaſſent ſi non peccaſſent. Et rn̄dens dicit quoſdā opinatos fuiſſe ꝙ ꝑ concubitum non genuiſ XR ſent. eo ꝙ concubitus ſine corruptione non eſt. que corruptio ante peccatum eſſe non potuit in homine. Sed magiſter dicit ꝙ ẜm veritatem concubitꝰ ibi fu iſſet thorus īmaculatus. ⁊ nuptie honorabiles. ⁊ cō mixtio ſine concupiſcentia. ⁊ vſum membroruꝫ geni talium ſine corruptione. imo membra genitalia fuiſ ſent homini ad vſum ẜm voluntateꝫ. ſicut homo vti tur alijs mēbris. Poſtea magiſter mouet duas q̄ſtio nes. Prima eſt. quare non fuit generatio in paradi ſo facta Et reſpondet ꝙ hoc fuit. vel qꝛ nondū deus preceperat ꝙ generarent. vel quia ſtatim poſt mulie ris formationem peccatū ⁊ eiectio d̓ paradiſo fuit ſe cuta. Secunda queſtio eſt. Qualiter ꝑentes poſt ge nerationem ad ꝑfectam immortalitatem ⁊ beatitudi nem tranſiſſent. Reſpondet ꝙ hoc eſt dubium. Naꝫ ſcriptura nihil d̓ hoc ponit. ſed tamen fieri potuiſſet vt ꝑacta generatione ſtatim parētes anteꝙͣ filij fuiſ ſent ad beatitudinem tranſlati. Vel ſic ꝙ parentes ⁊ filij ſimul vixiſſent. ⁊ poſtea completo numero electo rum ſimul ad beatitudinem fuiſſent tranſſumpti. Scd̓a ꝓpoſitio ē hec. Primi parētes ſi ī ſtatu ꝑſtitiſ ſent innocentie filios non ſoluꝫ in ſtatu ꝑuulos. ac ꝑ fecto vſu membrorū deſtitutos ⁊ alendos genuiſſen donec corꝑe ⁊ intellectu ad ꝑfectum ꝓfeciſſent. Hāc magiſter ꝓbans mouet ⁊ determīat circa hoc duas queſtiones. Prima eſt Quales filios genuiſſent ī ſta tu innocentie.ſ. an filios magnos ẜm corpus ac mē brorum ſuorum vſum habentes ſicut primi parētes creati fuerunt membrorum ſuorum cōpotes loquen tes ⁊ oꝑantes ſeniorum hominū oꝑationes. Ad qd̓ reſpondēs dicit ꝙ oportebat naſci paruulos ꝓpter maternorum viſcerum artitudinem. Sed quia bea tus Augꝰ hanc queſtioneꝫ mouens ⁊ nihil determi nās dicit alter quos fuiſſe opinatos ꝙ filij naſcētes eque membrorum vſum ⁊ loquele vſum habuiſſent. ſicut apparet in quibuſdam animalibus ꝙ ſtant īme diate poſt natiuitatem ⁊ matres ſequunt̉. Alijs au tem placet. ꝙ tunc ſicut modo in ſtatura corꝑis et lo quela ⁊ in alijs huiuſmodi ꝑ temporis momenta ꝓ feciſſent. quia ſicut ex cōditione nature in illo ſtatu ſi ne culpa indigebant cibo. ſic etiam ex conditione na ture in illo ſtatu ſine culpa de ꝑuulis in magnos pro feciſſent. Secunda queſtio eſt vtrū in alijs que cō cernunt animam ſcilꝫ in ſenſu ⁊ intellectu ꝓfeciſſent ẜm concernentia ipſum corpus. Et reſpōdens dicit ſuſtinendo ipſam primam opinionem ſupradictam. ſcꝫ ꝙ ꝓfeciſſent ẜm corpus. poteſt etiam ſuſtineri ſe cunda.ſ. ꝙ ꝓfeciſſent ẜm animā ⁊ in his que ad ani mam ꝑtinent ad augmentum accepiſſent. attamē ig norantia ſcientie tunc in paruulis non fuiſſet penoſa ſicut modo in hominibus. ſed tantum naturalis. eo ꝙ non fuiſſet reſpectu eorum que ſcire tenerētur. qͣ lis ſolum dicitur pena. Tertia propoſitio eſt hec. Talis conditionis erat hominis inſtitutio ante pec catum ꝙ obſeruando diuinum preceptum fuiſſet cuꝫ tota ſua poſteritate tranſlatus vltimate ad melioreꝫ ſtatum vbi meliori bono. ſcꝫ eterno frueretur. Hanc propoſitionem magiſter ſententialiter ponēs ſubdit rationem quare homo d̓ illo bono temporali ad eter num tranſferret̉. quia ſicut ex duplici natura hō con ſtabat. ita duplex bonū deꝰ ei ꝑauerat. Primū bonū ẜm apoſtolū eſt temꝑale ⁊ viſibile. quod ſcꝫ prepara uit carni in ꝑadiſo. Aliud bonū eſt ſpūale eternuꝫ et inuiſibile.ſ. beatitudo eterna. ad qd̓ mediāte obediē tia ⁊ merito ferendus fuit. Et tm̄ in ſpeciali. De inuidia diaboli qͣ ad hoīem tē ptandum acceſſit.

LI. OI XI Idēs igitur diabolus hoīem ꝑ obedien tie hūilitatem poſſe aſcēdere vnde ip̄e per ſuꝑbiam corru erat inuidit ei. ⁊ qui prius ꝑ ſuꝑbiam dia bolus fuerat. id eſt. deorſum lapſus. zelo in uidie factus eſt ſathan.i. aduerſarius. Un̄ ⁊ mulierē tēptauit in qua minus qͣꝫ ī viro rationē vigere nouit. Eius em̄ malicia ad tēptandū ꝟtutē timida. hūanaꝫ naturā in ea ꝑte vbi debilior videbat̉ aggreſſa ē. Vt ſi forte illic aliquatenꝰ p̄ualeret. poſtmodū fiducialiꝰ ad alteram q̄ robuſtior fuit. pul ſandam vel potiꝰ ſubuertendaꝫ accederet Quare ad fe minā priꝰ ve. Primū gͦ ſolitariā feminā explorauit. vt in ea primū oēm ſue tēptatiōis vim exꝑiret̉. Quare in aliena forma venit b Sed qꝛ illi per vio lentiā nocere nō poterat. ad fraudem ſe cō uertit. vt dolo hominē ſupplantaret. quem ꝟtute ſuꝑare nequiret. Ne autē fraus illi nimis manifeſtaret̉ in ſua ſpecie non venit ne aꝑte cognoſceret̉ ⁊ ita repelleret̉. Iterū ne nimis occulta foret fraus eiꝰ que caueri nō poſſet. ⁊ hō ſimul videret̉ iniuriaꝫ pati ſi taliter circūueniri ꝑmitteret euꝫ deꝰ vt p̄ cauere nō poſſet. in aliena quidē forma ve nire ꝑmiſſus ē diabolus. ſꝫ in tali in qua eiꝰ malicia facile poſſet dep̄hendi. Vt gͦ in ꝓ pria forma nō veniret. volūtate ſua ꝓpͥa fa ctū ē. Vt aūt in forma ſue malicie cōgruen ti veniret. diuinitꝰ factuꝫ ē. Venit gͦ ad ho minē in ſerpente. qͥ forte ſi ꝑmitteret̉ in co lumbe ſpecie venire maluiſſet. Sꝫ non eraꝫ dignū vt ſpūs malignꝰ illā formā hoī odio ſam faceret. in qͣ ſpūſſanctꝰ appariturꝰ erat. Quare nō ni Nō gͦ niſi ꝑ ſerpentē tēptare ꝑmiſſus fu ſi īforma ſer it diabolus. vt ꝑ illud qd̓ foris erat aſtutiā pētis acceſſit tēptantis anīaduertere femina qͥret. Dia bolꝰ em̄ ꝑ ſerpētē tēptabat in quo loq̄bat̉. Ideoqꝫ ſerpēs dictꝰ ē eē callidior cūctis Quare dictꝰ ē ſerpēs calli animātibꝰ terre. Quia vt ait Augꝰ. Mal dior cunctisº angelilꝫ ſuꝑbia deiecti. natura tn̄ ſūt excel animantibus Iētiores omibus beſtijs ꝓpter eminentiaꝫ rōnis. qͣꝫuis ſerpēs nō rōnali aīa. ſed ſpiri tu diabolico poſſit ſapiētiſſimꝰ dici. Non ē gͦ mirū ſi diabolꝰ ſpū ſuo implēs ſerpētē ſi cut vates īplebat ſapiētiſſimuꝫ reddiderat oīm beſtiaꝝ. quē tn̄ ad tēptandū nō elegit diabolꝰ. ſꝫ ꝑ qd̓ aīal ꝑmiſſus fuit tēptauit. Auguſti. Un̄ Augꝰ ſuꝑ Gen̄. Nō ē putandū ꝙ dia bolus ſerpentē ꝑ quē tēptare elegerit. ſꝫ cū E x. v̓ ſic oH9.5 gx aſnenā. L L deciꝑe cuꝑet non potuit. niſi ꝑ qd̓ aīal poſ ſe ꝑmiſſus ē. Nocēdi em̄ volūtas ineſt cui qꝫ a ſe. ſed ptās a deo. Sic autem loqueba tur diabolus ꝑ ſerpentē ignorantem. ſicut ꝑ energuminos vl̓ ꝑ phanaticos loquitur Serpente em̄ velut organo ē vſus mouēs naturam eiꝰ ad expͥmēdū ſonos verborum ⁊ ſigna qͥbꝰ ſuā monſtraret volūtatē. Ser pens gͦ nec verba intelligebat. nec rōnalis ē factus. callidiſſimus tn̄ eſt dictus ꝓpter aſtutiā diaboli Locutꝰ ē aūt ſicut aſina ba laam. ſed hoc diabolicuꝫ: illud angelicum fuit. boni em̄ ⁊ mali angeli ſimiliter oꝑant̉ Hic queri ſolet quare ml̓ier nō horruit ſer Quare mull pentem. Quia cum nouerit creatuꝫ eſſe. ip er nō horruit ſerpentem. ſum etiam officium loquendi a deo accepiſ ſe putauit. De modo tēptationis. Temptatio autem Quare ex in hoc modo facta ē. Stās corā femīa hoſtis ſuꝑbus. nō audet in ꝟba ꝑſuaſionis exire̓ exorſus eſt. terrogatione metuēs dep̄hendi. ſed ſub interrogatione eā aggredit̉. vt ex rn̄ſione colligeret qͣliter in malicia ꝓcedere poſſet. Cur inquit p̄ce/ Verba ſerpē pit vobis deus. vt nō comederitꝭ de lignoˡˡᵍ. paradiſi. Cui rn̄dit ml̓ier. De fructu ligno rum que ſunt in paradiſo veſcimur De fru ctu ꝟo ligni qd̓ eſt in medio ꝑadiſi p̄cepit nobis deus ne comederemꝰ ⁊ ne tāgeremꝰ ne forte moriamur. In qͦ verbo dedit locū Addit ẜpēs tēptandi cum dixit. ne forte moriamur. vr̄ nactꝰ fiduci ex ꝟbis mul mox diabolus dixit ad mulierē. Nequaqͣꝫ eris ꝓmiſſio moriemini. ſcit em̄ deus ꝙ in qͦcūqꝫ die co nem falſam. mederitis ex eo. aꝑient̉ oculi vr̄i. ⁊ eritis ſi cut dij ſcientes bonū ⁊ malum. Attende or dinem ac ꝓgreſſum hūane ꝑditionis. Pri mo deꝰ dixerat. quacūqꝫ die comederitꝭ ex eo morte moriemini. Deinde mulier dixit: ne forte moriamur. nouiſſime ſerpēs dixit: nequaqͣꝫ moriemini. Deꝰ affirmauit. muli er qͣſi ambigēdo illd̓ dixit. diabolꝰ negauit Que gͦ dubitauit ab affirmāte receſſit. ⁊ ne ganti appropinquauit. De verſutia diaboli qͥ vt faciliꝰ ꝑ ſuaderet malū remouit. ⁊ bonuꝫ ī pollicito duplicauit. Qui ad ſuam ꝑſua ſionē plenit̓ ſuffulciendaꝫ.i. vt malū qd̓ ītē debat libe̓ ꝑſuade̓t ⁊ malū qd̓ ml̓ier timuit negādo remouit. ⁊ re ꝓmiſſionē addidit. et

DI. vt eius ꝑſuaſio citius reciperet̉ ę miſſionē duplicauit. Unā mempe comeſtioneꝫ ſua dens. duo in p̄mio ꝓpoſuit. ſimilitudineꝫ Ꝙ hō tribus dei. ſcientiamqꝫ boni ⁊ mali ſpondēs. Ubi modis tēpta tribus modis hominē temptauit.ſ. gula. ī tus eſt. Gul eaana gloria. ꝑſuaſione cibi cum dixit. In quocūqꝫ die comederitis. Inani gloria in ꝓmiſſiōe de Auaricia. tatis cum dixit. Eritis ſicut dij. Auaricia in ꝓmiſſione ſcientie. ſciētes bonū ⁊ malū. Gula ē immoderata cibi auiditas. Uana gloria amor ꝓprie excellentie. Auaricia ī moderata habendi cupiditas. que nō ē tm̄ pecunie. ſed etiam altitudinis ⁊ ſcientie cū ſupra moduꝫ ſublimitas ambit̉. De duplici tēptatiōis ſpecie. e Porro ſciēdum eſt duas eſſe ſpēs tēptationis. interiorē ſcꝫ et Que ſit exte. exteriorē Exterior temptatio eſt qn̄ nobis rior tēptatio extrinſecus malū viſibiliter ſuggerit̉ ꝟbo ⁊ a quo fiat. vel ſigno aliquo vt ille cui fit ad conſenſu peccati declinet. ⁊ talis temptatio tātuꝫ fit Que ſit ten ab aduerſario Interior vero temptatio ē ptatio īterio qn̄ inuiſibiliter malū nobis ītrinſecus ſug ⁊ a quo fiat. gerit̉. ⁊ hec tēptatio aliqn̄ ſit ab hoſte. ali qn̄ a carne. Naꝫ ⁊ diabolus inuiſibilit̓ ma la ſuggerit et ex carnis corruptiōe ſuborit̉ motus illicitus ⁊ titillatio praua. id̓oqꝫ tē ptatio que ex carne non eſt ſit ſine peccato Que aūt eſt ab hoſte: niſi ei conſentiat̉ nō habet peccatum. ſed eſt materia exercēd virtutis. Temptatio aūt carnis īterior dif ficilius vincit̉. quia interius oppugnās d̓ Quare hō ꝝ noſtro contra nos roborat̉. homo ergo qͥ aliuꝫ ſur ger potuit et non ſola exteriori temptatiōe pulſatus cecidit diabolꝰ et hō tanto grauius plectendus erat quāto leui minis pecca ori impulſu fuerat proſtratus. Et tamē qꝛ tū remediab aliquam lꝫ modicā cadendi occaſionē ha le. diaboli v buit. Idcirco ꝑ dei gratiam iuuari potuit ro non. ad veniā. vt qui per aliuꝫ ceciderat. ꝑ aliū erigeret̉. Qui gͦ incitatione habuit ad ma lum. nō iniuſte reꝑatorem habuit ad bonū Diabolus vero quia ſine alicuiꝰ temptati one peccauit. ꝑ aliuꝫ vt ſurgeret iuuari nō debuit. nec per ſe potuit. Et ideo irremedi abile peccatū eiꝰ extitit. pctm̄ vero homīs ſicut ꝑ aliū habuit initium. ita ꝑ aliuꝫ non incōgrue habuit remedium. Quare homo non angelus ſit re demptus. Preterea angelica XXI natura qm̄ nō tota ꝑierat. ſed ex ꝑte ꝑſtite rat non eſt redempta. hūana vero tota ꝑie rat. Et ideo ne penitus ꝑderet. ex ꝑte ē re dempta. vt inde ruina ſuppleret̉ angelica. Unde Augꝰ in ench̓. Placuit vniuerſita Ausꝰ ī ench. tis creatori et moderatori vt qm̄ non tota multitudine angeloꝝ deū deſerēdo ꝑierat ea q̄ ꝑierat in ꝑpetua ꝑditione remaneret Que aūt cū deo illa deſerente ꝑſtiterat. de ſua certiſſime cognita ſemꝑ felicitate gau deret. At ꝟo creatura rationalis que ī ho minibꝰ erat. qm̄ peccatis atqꝫ ſupplicijs to ta perierat ex ꝑte porerat reꝑari Un̄ ange lice ſocietati ſuppleret̉ qd̓ ruina illa minue rat. hoc em̄ ꝓmiſſuꝫ ē ſanctis ꝙ erūt equa les angelis dei. Ꝙ non ſoli viro preceptuꝫ fuit da tum. Illud etiam notan dum ē ꝙ nō ſoli viro p̄ceptum videt̉ eē da tum cū ipſa mulier teſtat̉ ſibi etiā eſſe man datum dicēs. Precepit nobis deꝰ ⁊cͣ. Su pra tamen legit ante factam mulierē deum dixiſſe viro. De ligno ſcientie boni et mali ne comedatꝭ Nō dixit. ne comedas. Forte Augꝰ. ſuper quia facturus erat mulierē de viro. ſic p̄ce ʰen. pit. vt per virum ad mulierē ꝑueniret mā datum. quia mulier que ſubiecta viro fuit nō niſi mediante viro diuinuꝫ debuit acci pere preceptum. Vnde apoſtolꝰ. Si quid diſcere voluerint domi viros ſuos īterro gent. Si querit̉ quō loqui potuerūt vl̓ Quō loq̄ po tuerūt ⁊ loq̄n loquenteꝫ intelligere qui non didicerāt in tem ītelligere ter loquētes creſcēdo vel magiſterio? Di cimus quia deus eos tales fecerat qui poſ ſent loqui. ⁊ diſcere ab alijs ſi eſſent. Iſta ē diſtinctio. xxj. huiꝰ ſecūdi libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de ꝑtinentibus ad primam hominis inſtitutionē. agit de ꝑtinētibus ad eiꝰ caſum ⁊ deſtitutionem. Et tria facit. Primo oſtē dit quō contingit primos parentes preuaricari. Se cūdo ſubdit quare decuit pctm̄ eoꝝ remediari. Ter tio aūt ſubiungit ꝙ preceptum dei ꝑ virum ad mulie rem debuit deriuari Primum facit a principio diſtin ctionis vſqꝫ ibi. Et tamen quia aliquam. Secunduꝫ vſqꝫ ibi. Illud etiam. Tertium vſqꝫ ad finem diſtin ctionis. Et tātū in generali. In ſpeciali ſentētia ma giſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quarum pͥma eſt hec. Homo in paradiſo a diabolo temptatus eſt diuinum preceptum preuaricatus. Hanc propoſitio nem magiſter probans dicit. ꝙ diabolus videns ꝙ homo ꝑ ſimilitudinē obedientie poſſet ad gl̓iaꝫ aſcē dere celeſtem a qua ipſe ꝑ ſuꝑbiā corruerat id̓o inui dens homini eum temptauit. ⁊ vires ſuas quodam modo in eo exꝑiens. ſed in debiliori ꝑte ſexꝰ.ſ. ī muli ere quā ꝑ temptationē aggreſſus ē. Un̄ volens do

LI. lo ſupplantare que virtute ⁊ violentia ſuꝑare nequi bat mulieri apparuit nō quidem in ſua ſpecie ꝓpria ne cognoſceret aꝑte. ſed neqꝫ etiam ī quacunqꝫ ali ſpecie ꝑmiſſus fuit apparere. ſed tm̄ in illa in qua et fraus de facili poſſet comprehendi.ſ. in ſpecie ſerpē tis per quem diabolus quaſi ꝑ quoddam inſtrumen tum locutus eſt. nec ſerpens verba intelligebat. ſed mouebat̉ a diabolo. ſicut aſina Balaā ab angelo bo no. quem ſerpentem mulier videns loquentem. cre didit ipſum loquēdi officiū a deo recepiſſe. Et ſubdit ꝙ temptatio hoc ordīe facta eſt ⁊ modo ꝙ diabolus interrogatiue loquebat̉ dicens. Quare p̄cepit deus ne de hoc ligno comederetis: vt ex reſponſione eius diſceret qualiter in temptatione procedere deberet. Unde cuꝫ mulier ſtatim dubitatiue reſpondit dicēs. Ne forte morte moriamur. Ip̄e negatiuaꝫ addidit ci tius mētum mortis excludēdo ⁊ dixit. Nequaꝙͣ mo riemini. ⁊ ad mulieris maiorem deceptionem p̄miuꝫ ꝓmittēs ei illa que homo naturaliter appetit.ſ. pri mo vitationē ignorantie dicens. Aperient̉ oculi vr̄i. Secundo excellentiaꝫ dignitatis addens. Et eritis ſicut dij. ⁊ perſpicacitatem ſcientie concludens. ſciē tes bonum ⁊ malum Temptauit quidem pͥmo ip̄am de gula loquens de cibo. Secundo de vna gloria in promiſſione dignitatis. Tertio de auaritia in ſciētie ꝓmiſſione. In hac enī triplici ꝓmiſſione triplici ge nere peccati diabolus primum hominem temptauit Subdit auteꝫ duas eſſe ſpecies temptationis quaꝫ vna eſt exterior. ⁊ ſit cū maluꝫ ab extra viſibili ſigno vel ꝟbo ſuggeritur. Alia quidem eſt interior que in uiſibiliter ꝑficit̉ ab aduerſario. ⁊ ē duplex Quia enī qn̄qꝫ fit ab hoſte tm̄. ⁊ ſic eſt ſine pctō. Aliqn̄ a car ne. que non fit ſine peccato. ⁊ quia temptatio īterior difficilior eſt ꝙͣ exterior. ⁊ homo ſola temptatione ex teriori pulſatus cecidit. ideo tanto grauius plecten dus erat. quāto leuiori pulſu fuerat ꝓſtratus. Se cunda ꝓpoſitio eſt hec. Conueniens qͥdeꝫ fuit hoīe poſt lapſum ꝑ aliquem redemptorē reformari ⁊ non angelum. Hanc enī ꝓpoſitionē mgr̄ ꝓbans aſſerit rationes quare pctm̄ hominū fuit remediabile. ⁊ nō peccatum angelorum. Prima enim eſt. quia licet ho mo modicam habuit occaſionem ad pctm̄. tn̄ quia ꝑ alium ſeductus cecidit. ꝑ alium reꝑari debuit Diabo lus vero quia nullo ſuadente peccauit pctm̄ eius irre mediabile extitit. Alia ratio eſt. qꝛ nō tota angelica natura preuaricata fuit vel ꝑieret. humana aūt tota ꝑierat. ideo humana natura magis erat reparanda imo etiam ꝑ humane nature reꝑationem angelorum ruina erat reparanda ⁊ reſtauranda. Tertia pro poſitio eſt hec. Congrue ſunt diuina precepta per vi rum ad primam mulierē deriuata. Hanc propoſitio nem magiſter probans dicit. Hic eſſe notandū ꝙ nō ſoli viro datum fuit preceptū de abſtinentia ligni ve titi Quod patet ex hoc quia mulier reſpondens dia bolo dixit. Precepit nobis deꝰ ⁊cͣ. nō obſtāte ꝙ etia ante mulieris formationem dn̄s viro p̄ceptum dede rit. quod per eum ad mulierem debuit deferri. quia viro ſubiecta debuit nō immediate a deo. ſed ꝑ medi um viri preceptum diuinum reciꝑe. Sicut dicit apo ſtolus ad Coꝝ. x. Si quid diſcere voluerīt mulieres domi viros ſuos interrogent. Et ſubdit quomo do vir potuit loqui ⁊ quō mulier virum loquentē in telligere potuit. Et dicit ꝙ reſpōderi poteſt ꝙ tales fuerūt a deo facti. quia poterant loqui. Et tm̄ in ſpe ciali de ſententia huius diſtinctionis. De origine illius peccati Ic videt̉ di DI. XXII ligenter inueſtigandū eē que fuerit origo ⁊ radix illius pec Opinio quo rundā qui di cati Quidā putāt quādā ela cunt elation tionem in animo hoīs preceſſiſſe. ex qua di p̄ceſſiſſe ī aīo aboli ſuggeſtiōi cōſenſit. Qd̓ videt̉ Augꝰ hoīs. innuere ſuꝑ Gen̄. ita inquiēs. Nō ē putā dū ꝙ hō deijceret̉ niſi p̄ceſſiſſet ī eo quedā elatio cōprimēda. vt ꝑ hūilitatem peccati ſciret qͣꝫ falſo de ſe p̄ſūpſerit. ⁊ ꝙ non bn̄ ſe hꝫ natura ſi a faciēte receſſerit. Itē ī eodē. Quō ꝟba tēptatoris crederet mulier deū ſe a re bona ⁊ vtili ꝓhibuiſſe. niſi ineſſet eiꝰ mēti amor ille ꝓprie poteſtatꝭ. et de ſe ſuꝑ ba p̄ſūptio. q̄ ꝑ tēptationē fuerat ꝯuincen da aut perimēda. Deniqꝫ nō ꝯtenta ſuaſi one ſerpētis aſpexit lignū bonū eſu. decoꝝ aſpectu. nec credēs ſe inde poſſe mori. forte putauit deū alicuiꝰ cā ſignificatiōis illa di xiſſe id̓o manducauit. ⁊ dedit viro ſuo for taſſis cū aliqͣ ſuaſione quā ſcriptura intelli gēdā reliquit. Vel forte nō fuit ſuaderi ne ceſſe. cū eā mortuā eſſe illo cibo nō videret vir. Sic̄ gͦ nō ē ꝑmiſſus diabolꝰ tēptare fe minā niſi ꝑ ſerpentē. ita nec virū niſi ꝑ fe minā. Vt ſicut preceptum dei per virū ve nit ad mulierē. ita diaboli temptatto ꝑ mu lierē trāſiret ad virū. In muliere vero que Augꝰ. ſuper rationalis erat nō eſt ip̄e locutus vt in ſer Gen̄. pente. ſed perſuaſio eiꝰ. qͣꝫuis inſtinctu ad alit̓ locutꝰ ē diabolꝰ ī mu iuuaret interiꝰ qd̓ ꝑ ſerpētē gerebat exteriꝰ liere ꝙͣ in ſer Ex p̄dictis tēptationibꝰ modus atqꝫ pro pente. greſſus inſinuat̉. necnō etiā qd̓ p̄diximꝰ in nui videt̉.ſ. ꝙ temptationeꝫ p̄ceſſerat aliqͣ elatio ⁊ p̄ſumptio in mente hoīs. Obiectio ꝯtra illos qͥ dicūt elatio nem p̄ceſſiſſe in mente. Quod ſi ita fuit nō gͦ alteriꝰ ſuggeſtiōe pͥus peccauit cuꝫ auto toritas tradat id̓o pctm̄ diaboli īcurabile eē. qꝛ non ſuggeſtione ſꝫ ꝓpria ſuꝑbia ceci dit. hoīs ꝟo curabile. qꝛ nō ꝑ ſe ẜꝫ ꝑ alium cecidit. ⁊ ideo per alium reſurgere potuit. Quocirca p̄dicta ꝟba Augꝭ. piū ac dili gētē lectoreꝫ efflagitant q̄ ſic ītelligere ſane Quō īteſlis da ſint illa ꝟ qͥmꝰ. Non deijceret̉ hō in actū illiꝰ peccati ꝑa hic diffinit vt.ſ. lignū vetitū ederet. ⁊ ī has miſerias ꝑ tēptatiōeꝫ diaboli. niſi elatio cōprimenda p̄ceſſiſſet: nō vtiqꝫ tēptatiōeꝫ ſꝫ opus pctī. Talis em̄ fuit ordinis ꝓceſſus. Diabolꝰ tē Uide tēptati ptādo dixit. Si comederitꝭ eritꝭ ſic̄ dij ſciē onis ordineꝫ. tes bonū ⁊ maluꝫ. quo audito ſtatim mēti mulieris ſurrepſit elatio q̄dam ⁊ amor pro

DI. prie poteſtatis. ex quo placuit ei facere qd̓ diabolus ſuadebat ⁊ vtiqꝫ fecit. Suggeſti on igitur peccauit. quia tēptatio p̄ceſſit. ex qͣ in mēt e eiꝰ orta ē elatio quā pctm̄ ope ris ſecutū eſt ⁊ pena peccati. Que fuit elatio mulieris. Et talis quideꝫ ela tio in mēte mulieris fuit ꝓ certo qua credi dit ⁊ voluit habere ſimilitudinē dei cū eqͣ litate quadam. putans eſſe verū qd̓ diabe lus dicebat. Et ideo ſpecialiter mulierē cō memorat Augꝰ inquiens. Quomodo cre deret mulier diabolo niſi eſſet in mēte eius ſuꝑba preſumptio Et quod ibi ſequitur.ſ. que per temptationeꝫ fuerat conuincenda vel ꝑimenda. ad mulierem referenduꝫ eſt. vt intelligatur que mulier. nō elatio fuerat ꝑ temptationem ⁊cͣ. Que fuit elatio viri an crediderit ⁊ voluerit qd̓ mulier. Solet queri vtruꝫ Ꝙ adā nō illa talis elatio ⁊ amor ꝓprie poteſtatis in it feductꝰ ſic̄ viro fuerit ſicut in muliere. Ad quod dici mulier. ſcꝫ vt mus: quia adā non fuit ſeductus eo modo crederet veꝝ quo mulier. Non enim putauit eſſe verum qd̓ diabolus quod diabolus ſuggerebat In eo tn̄ fuiſſe ſuadebat ⁊ tn̄ ſeductum credi poteſt ꝙ cōmiſſum venia in aliquo fuit ſeductꝰ.ſ. vt le putauerit quod peremptoriū erat. Sed veniale puta nec prior ſeductus fuit. nec in eo ī quo mu ret pctm̄. lier vt crederet deum illud lignuꝫ ideo tan gere prohibuiſſe. qm̄ ſi tangerent fierēt ſic̄ dij. Uerū tn̄ p̄uaricator fuit adam vt teſtat̉ apoſtolus. Poterat em̄ aliqua elatio mer ti eius ineſſe ilico poſt temptationem. ex voluit lignum vetitum experiri. cum muli erem nō videret mortuā eſca illa percepta. Autoritate Unde Augꝰ ſuꝑ Gen̄. Cum ꝯpl̓s adam p̄ confirmat qd̓ paricatorem fuiſſe oſtendit dicēs. In ſimi dixerat. litudinem preuaricationis ade. ſeductū tn̄ negat vbi ait. Adam non eſt ſeductꝰ ẜ mu lier. Vnde ⁊ interrogatꝰ non ait. mulier ſe duxit me. ſed dedit mihi ⁊ comedi. Muli Quaꝫ apluseˣ vero dixit Sexpens ſeduxit me hāc vocauerit ſe autem ſeductioneꝫ proprie vocauit apl̓us ductionē qua per quam id quod ſuadebatur cum falſum mulier ſedu? ęēt verum putatum eſt. ſcꝫ ꝙ deus lignum cta ē nō vir illud ideo tāgere prohibuerit. quia ſciebat eos ſi tetigiſſent ſicut futuros deos. tanqͣꝫ eis diuinitateꝫ inuideret. qui eos homīes fecerat. Sed ⁊ ſi virum propter aliquā mē XXII tis elationem que deum latere non poterat ſolicitauit aliqua experiendi cupiditas cū mulierem videret accepta illa eſca non eſſe mortuam. Nec tamen eum arbitror ſi iam ſpirituali mente preditus erat nullo modo credidiſſe qd̓ diabolus ſuggerebat. Quis plus peccauit Adam vel Eua. Ex quo manifeſte animaduerti poteſt. quis eorum plus pec cauerit Adam ſcꝫ vel Eua. Plus enim vi detur peccaſſe mulier que voluit vſurpare diuinitatis equalitateꝫ ⁊ nimia preſumpti on elata credidit ita eſſe futurum. Adam vero nec illud credidit ⁊ d̓ penitentia ⁊ dei miſericordia cogitauit. dum vxori morem gerens eius perſuaſioni conſenſit: nolens eam contriſtari ⁊ a ſe alienatam relinquere ne periret: arbitratus illud eſſe veniale nō mortale delictum. Vnde Auguſtinꝰ Apo zaugꝰ. ſuper ſtolus ait. Adam non eſt ſeductus. Quod Gen̄. vtiqꝫ ita accepi poteſt vt intelligatur nō eē ſeductus prior.ſ. vt in eo in quo mulier vt ſcꝫ crederet illud eſſe verū. Eritis ſicut di ſed putauit vtrūqꝫ poſſe fieri. vt vxori mo rem gereret. ⁊ per penitentiam veniaꝫ ha beret. Minꝰ ergo peccauit qͥ de penitētia ⁊ dei miſericordia cogitauit. Poſtqͣꝫ enim mulier ſeducta māducauit eiqꝫ dedit vt ſi mul ederent: noluit eaꝫ contriſtari quā cre debat ſine ſuo ſolatio cōtabeſcere. ⁊ a ſe ali enatam om̄ino interire. Nō quidem carna li victus concupiſcentia quā nondū ſenſe rat. ſed amicabili quadaꝫ beniuolētia qua plerūqꝫ ſit vt offendat̉ deus. ne offendatur amicus. qd̓ euꝫ facere non debuiſſe diuine ſentētie iuſtus exitus indicauit Ergo alio quodāmodo ipſe etiam deceptꝰ eſt. Inex In quo ada pertus em̄ diuine ſeueritatis in eo falli po deceptꝰ ⁊ in tuit. vt veniale crederet eſſe cōmiſſum. ſed dolo illo ſerpētino quo mulier ſeducta eſt nullo modo arbitror illum potuiſſe ſeduci Ex his datur intelligi ꝙ mulier plꝰ pecca uerit in qua maioris tumoris p̄ſumptio ſū Ex pena etiā it. Que etiam in ſe ⁊ in ꝓximum ⁊ in deum plus peccaſſi peccauit. vir aūt tm̄ in ſe ⁊ in deū Inde eti ꝓbat̉ ml̓ier. am colligitur ꝙ mulier plus peccauerit. qꝛ grauiꝰ punita eſt. cui dictū fuit. In dolore paries filios ⁊cͣ. Quid predicte ſentētie aduerſari videtur.

LI. Sed huic videtur contrarium quod Augꝰ ſuper Gen̄. de vi ro ⁊ muliere peccatum ſuum excuſantibus ait. Dixit adam mulier quam dediſti mihi dedit mihi de ligno ⁊ comedi. nō dicit pec caui. Suꝑbia em̄ habet confuſionis defor mitatem. non cōfeſſionis humilitatē. Nec etiam mulier confitetur peccatū. ſed refert in alterum dicens: Serpens decepit me et comedi. in impari ſexū ſed pari faſtu. Ecce hic dicit Augꝰ quia parem faſtum habuit mulier cum viro. Pariter ergo ſuꝑbierūt Det̓mīatio p̄. ⁊ pariter peccauerunt. Sed hoc ita de dicte autorita terminari poteſt vt dicamus parē vtriuſqꝫ fuiſſe faſtum in excuſatione peccati. ⁊ etiā in eſu ligni vetiti. ſed diſparem: ⁊ ī muliere multo maiorē in eo ꝙ credidit ⁊ voluit eſſe De viro etiaꝫ ſicut deus. quod nō vir. Verūtamen ⁊ de legit̉ ꝙ volue. viro legitur ꝙ voluit eſſe ſicut deus Dicit rit eē ſic̄ deꝰ. em̄ Augꝰ ſuꝑ illum locum psͣ. Que non ra pui tunc exoluēdum. Rapuit adam ⁊ eua p̄ſumens vt diabolus de diuinitate. rape re voluerunt diuinitatem. ⁊ ꝑdiderunt feli citatem. Item ſuper illum locum. Deus quis ſimilis tibi. Qui per ſe vult eſſe vt de us. ꝑuerſe vult eſſe ſimilis deo. vt diabolꝰ qui noluit ſub eo eſſe. ⁊ homo qui vt ſeruꝰ noluit teneri p̄cepto. ſed voluit vt nullo ſi bi dominante eſſet quaſi deus Item ſuper illum epl̓e locum. Non rapinam arbitrat eſt ſe eſſe equalem deo. quia nō vſurpauit quod ſuum non eſſet. vt diabolus ⁊ primꝰ homo. Quorundam ſententia ꝙ adā am bierit eſſe vt deus. ſed nō credide rit poſſibile. Ideo quibuſdā vi detur ꝙ etiam adam ambierit eſſe ſicut de nō tamē credidit id fieri poſſe. ⁊ ideo falſū eſſe quod diabolus promittebat cognouit Et licet diuinitatis equalitatem concupie rit: nō tamē adeo exarſit. nec tanta eſt affe ctus ambitione ſicut mulier que illud fieri poſſe putauit. ⁊ ideo magis illud ambiēdo ſuꝑbiuit. Virum autem aliqua forte ambi tionis ſubreptio mouit. ſed non ita vt illud Aliorū ſente verum vel poſſibile fore putaret. Alijs au tiaꝙ ꝓpt̓ euā tem videtur ideo dictum eſſe ꝙ adaꝫ illud de viro ſum? voluerit. quia mulier de eo ſumpta illd̓ vo ptam id dictū luit: ſicut inquiunt. Peccatuꝫ dicitur per putant. vnum hominē intraſſe in mūdū. id ē. in huº II manam naturam. cum tamē mulier ante vi rum peccauerit. quia per mulierem ītraue rit de viro factam Uel potius ideo per hō Per ſil̓itudi minem dicitur intraſſe. quia etiā peccante ncm oſtendi muliere ſi vir non peccaſſet: humanum ge nus minime peccatis corruptū ꝑiret. Mi nus gͦ peccauit vir qͣꝫ mulier. Obiectio cōtra id qd̓ dictū ē virū minus peccaſſe. His auteꝫ opponi ſolet hoc modo. Tribus modis(vt Iſido rus ait) peccatum geritur ſcilꝫ ignorantia infirmitate. induſtria. Et grauius eſt infir mitate peccare qͣꝫ ignorantia. grauiuſqꝫ in duſtria qͣꝫ infirmitate. Eua autem videtur ex ignorantia peccaſſe. quia ſeducta fuit. Adam vero ex induſtria. quia nō fuit ſedu Rn̄ſio qͣ diſti ctus vt apoſtolus ait. Ad quod dicimꝰ gui quia licet eua in hoc per ignorantiam deli tia eue. ī qꝛ querit quod putauit verū eſſe quod diabo pecca lus ſuadebat. non tamē in hoc quin noue in quo rit illud dei eſſe mandatum ⁊ peccatuꝫ eſſe cōtra agere. Et ideo excuſari a peccato per ignorantiam non potuit. Ꝙ ignorantia alia excuſat. alia non. Eſt enim ignoran tia que excuſat peccanteꝫ. ⁊ eſt ignorantia talis que non excuſat. Eſt autem ignoran tia vincibilis. et ignorātia inuincibilis Ex cuſatio omnis tollitur: vbi mandatū non ignoratur. De triplici ignorantia q̄ excuſat et quę non. Eſt auteꝫ ignoran tia triplex ⁊ eorū.ſ. qui ſcire nolunt cū poſ ſint que nō excuſat. quia ⁊ ipſa peccatuꝫ ē Et eoruꝫ qui volunt. ſed non poſſunt. que excuſat. ⁊ eſt pena peccati non peccatū Et eorum qui quaſi ſimpliciter neſciunt nō re nuentes vel ꝓponentes ſcire. que neminē plene excuſat. ſed ſic fortaſſe vt minus pu niatur. Vnde Auguſtinus ad Ualentinū Eis aufert̉ excuſatio qui mandata dei no uerunt quā ſolēt habere homines de igno rantia Et lꝫ grauius ſit peccare ſcienter qꝫ Ubi nō ſit ex neſcienter. non ideo tamē fugienduꝫ eſt ad cuſatio. ignorātie tenebras. vt in eis quiſqͣꝫ excuſa

DI. tionem requirat. Aliud eſt em̄ neſciſſe. alid̓ ſcire noluiſſe. qꝛ in eis qͥ intelligere noluer̄t ip̄a ignorantia peccatū eſt. in eis ꝟo qͥ non potuerunt: pena peccati. Ignorātia ꝟo q̄ non eſt eorū qui ſcire nolunt: ſꝫ qui tāqͣꝫ ſim pliciter neſciūt: nullū ſic excuſat: vt eterno igne non ardeat: ſꝫ fortaſſe vt minus arde at. Nō igit̉ mulier excuſatiōneꝫ habuit de ignorantia: cū ⁊ mandatū nouerit̉. ⁊ pctm̄ eſſe ſecus agere non ignorauerit. Un̄ ꝓceſſerit conſenſus illiꝰ pec cati cū natura hominis eſſꝫ incor rupta. ꝯolet etiam queri cū ſine vitio eſſet natura hominis. vn̄ con fenſus mali ꝓceſſerit. Ad quod reſponde ri poteſt: quia ex libero arbitrio ꝓpͥe volū tatis fuit. In ip̄o em̄ ⁊ in alio cauſa extitit vt fieret deterior. In alio. quia in diabolo qui ſuaſit. In ip̄o. quia voluntate liberi ar bitrij conſenſit. ⁊ cum liberum arbitriuꝫ ſit bonum. ex re vtiqꝫ bona malus ille conſen ſus prouenit. ⁊ ita ex bono malum mana uit. De hoc autem in ſequenti plenius tra ctabimꝰ cum origo mali ⁊ in qͣ re coaleſcat inueſtigabit̉. An voluntas preceſſerit illud pec catum. Si vero queritur vtruꝫ voluntas illud pctm̄ preceſſerit? Di cimus quia peccatum illud ⁊ in volūtate ⁊ in actu conſiſtit. ⁊ voluntas actum preceſ ſit. ſed ip̄am voluntatem alia homīs volū tas mala non preceſſit. atqꝫ ex diaboli per ſuaſione ⁊ hominis arbitrio illa voluntas mala prodijt. qua iuſticiam deſeruit ⁊ ini quitatem inchoauit: ⁊ ip̄a volūtas iniqui tas fuit. Iſta eſt diſtinctio. xxij. huiꝰ ſecū di libri. n qͣ mgr̄ poſtꝙͣ egit de temptatōe ex ꝑte tē ptantis. agit de eadeꝫ ex parte temptati. Et tria fa cit. Nam pͥmo inqͥrit qͥd qͥlibet eorū peccādo appeti erit. Scd̓o quis eoꝝ grauius peccauerit vir aut mu lier. Tertio vn̄ conſenſus quo peccauerūt ꝓceſſerit. Primū facit a pͥncipio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Ex quo manifeſte. Scd̓m ab inde vſqꝫ ibi. Solet etiam q̄ri. XXII Tertium vſqꝫ ad finem diſtinctiōis. Et tm̄ in gene rali. In ſpeciali aūt ſententia mgr̄i ſtat in tribus ꝓ poſitionibus. quarū pͥma eſt hec. Nō Adam: ſed Eua in tanta elatiōe fuit ſeducta. vt ꝑ eſum ligni ve titi ſe ſil̓em fieri deo eſtimauit. Hāc mgr̄ ꝓbās dicit ꝙ radix ⁊ origo pͥmi peccati pͥmorū parentum fuit. ꝙ in animis eorū p̄ceſſit q̄daꝫ p̄ſumptionis elatio ex qua diaboli ſuggeſtione conſenſerunt pͥmo mulier. poſtea vir. Contra qd̓ dictum obijciens dicit ꝙ cum ip̄o dicto ſequit̉ hoīem nō alteriꝰ ſuggeſtiōe: ſed pro pria ſuꝑbia peccaſſe. vt angelus. ⁊ ꝑ ꝯſequēs vt an gelus corruiſſę. cuius tn̄ ꝯtrariū dicebat̉ in p̄cedenti diſtinctione. Ad quod reſpōdet dicendo ꝙ cuꝫ dice bat elationem quandam in peccato p̄morum paren tum p̄ceſſiſſe non ita intelligebat ꝙ illa elatio p̄ceſſe. rit ſuggeſtionem: ſed vt opus peccati. Nā in illo pec cato iſte fuit ꝓceſſus ⁊ ordo ꝙ pͥmo p̄ceſſit diaboli tē ptatio. ex qua ſecuta eſt immediate hoīs elatio. quā ſecutum eſt peccatum oꝑis: ⁊ vlterius pena peccati. Et ſubdit ꝙ talis elatio fuit aliter in muliere ꝙͣ in vi ro. qꝛ mulier credidit ſe poſſe habere dei ſimilitudi nem putans verum eſſe quod diabolus ſuadebat. vir aūt nō credebat nec putauit veꝝ eē qd̓ diabolus ſuadebat aliqͣ tn̄ elatio in mente eius ꝑ tēptationē ex titit. vnde vir: aliter fuit ſeductus ꝙͣ mulier. quod di uerſis ſanctorum autoritatibus magiſter cōfirmat. Secunda ꝓpoſitio eſt hec. Grauiꝰ Eua ꝙͣ Adā peccauit tranſgrediendo diuinū p̄ceptum in ꝑadiſo Hanc mgr̄ ꝓbat tripliciter. Primo ex hoc ꝙ muli er verum eſſe credebat qd̓ diabolus ei dixit. quod n̄ fecit vir. vt patet ex predictis. Scd̓o ex hoc ꝙ muli er elata nimis p̄ſumebat ſe poſſe fieri equalem deo. qd̓ non fecit vir. ſed de penitentia ⁊ miſcd̓ia dei cog tans deceptus fuit in hoc ꝙ eſtimabat peccatū eē ve niale quod mortale fuit. Tertio ex hoc ꝙ ml̓ier pec cauit in deū. in ſe ⁊ in ꝓximum. vir aūt ſolū in deum ⁊ in ſeip̄m. Sed contra illud obijcit tripliciter. Pri mo autoritate Augu. dicētis ꝙ vtriuſqꝫ erat par fa ſtus. ⁊ ꝑ conſequens equaliter peccauerunt. Ad qd̓ reſpondens dicit ꝙ licet vtriuſqꝫ erat par faſtus ī ex cuſatione peccati. qꝛ vir excuſauit ſe ꝑ mulierem. et mulier ꝑ ẜpentem. In muliere tamen multo maior faſtus erat. quo ad tria predicta. Secūdo obijcit au toritate beati Auguſtini dicentis ꝙ etiam vir voluit eſſe equalis deo. Ad quod reſpondens dicit ꝙ hoc aliqui opinati fuerunt. qui tn̄ cum hoc poſuerunt ꝙ vir non tanta ambitione ad hoc exarſit ſicut mulier. Tertio obijcit contra idem aſſumens ꝙ tribꝰ modis peccatū cōmittit̉.ſ. ex ignorātia. ex infirmitate ⁊ ex induſtria. ⁊ grauius eſt pctm̄ qd̓ cōmittit̉ ex infirmi tate ꝙͣ quod cōmittit̉ ex ignorantia. ⁊ grauiꝰ qd̓ cō mittit̉ ex induſtria ꝙͣ quod cōmittitur ex infirmitate Cum ergo mulier videt̉ peccaſſe ex ignorantia. qꝛ ſe ducta fuit. Adam ꝟo ex induſtria. qꝛ non fuerat ſe ductus ẜm apoſtolū. ergo videt̉ vir grauius peccaſ ſe muliere. Et reſpondens magiſter dicit. ꝙ licꝫ mu lier quo ad hoc ex ignorantia peccauit ꝙ ꝑ diaboluꝫ ſeducta credidit eſſe verum qd̓ ip̄e ſuadebat. non tn̄ quo ad hoc ꝙ mādatū dei nō nouerit. cuiꝰ oppoſitū diabolus ſibi ſuaſit. ⁊ ideo ꝑ ignorantiam excuſari n̄ poteſt. cum ibi ignorantia tollat̉ vbi mandatum non ignoratur ⁊ peccatū eſſe ꝯtra ip̄m mandatum agere non dubitat̉. Poſtea ſubdit diſtinctioneꝫ ignorantie dicens. ꝙ ignorantia alia eſt vincibilis. ⁊ eſt eoruꝫ q̄ nolunt homines ſcire tamen poſſunt ⁊ tenent̉. ⁊ illa non excuſat a peccato. ſed potius peccatum aggra uat̉. Alia eſt inuincibilis. ⁊ eſt eorum que hoīes vo lunt ſcire ⁊ non poſſunt. ⁊ illa excuſat ⁊ non eſt pec catum: ſcd pena peccati. Et iſta cōfirmat autoritate

LI. II DI. XXIII Auguſtini. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Malus con ſenſus hoīs naturā bonā habentis ꝓceſſit ex ꝓprio libero arbitrio ⁊ ſuggeſtione diaboli ſuadētis. Hāc magiſter ꝓbans querit. Cum natura hoīs eſſet ſine vitio. vnde ꝓceſſit conſenſus malus? Et reſpōdens dicit ꝙ ꝓceſſit ex libero arbitrio volūtatis. vnde ex hoc ꝙ homo fiebat deterior hoc fuit a diabolo qͥ ſua ſit ⁊ a voluntate qua homo ſuadenti conſenſum de dit. qꝛ liberum arbitrium licet de ſe fuit bonuꝫ. de ip ſo tamen potuit ꝓcedere conſenſus malus. Querit etiam vtrum voluntas illud peccatum preceſſerit? Et reſpondet ꝙ volitiuam poteſt dicere potentiam anime.ſ. potentiam vltimam. ⁊ ẜm hoc volūtas pe catum p̄ceſſit. vel etiam malum actum volūtatis poſ ſumus vocare voluntatem. ⁊ ẜm hoc voluntas pec catum non p̄ceſſit. qꝛ ante pͥmam malā voluntateꝫ pͥ mi hoīs alia mala voluntas hoīs non fuit. ſed pͥma mala hoīs volūtas ex diaboli ꝑſuaſione. ⁊ ex hoīs libero arbitrio ꝓdijt. Et tm̄ in ſpēali. Quare deus permiſerit homi nem temptari ſciens euꝫ eſſe caſu rum. DI. XXIII Reterea que Vri ſolet cur deus hominem tem Arg. ſuper ptari ꝑmiſerit quem decipiēdū fore p̄ſciebat? Sed non eſſet laudabile ho mini ſi ideo bn̄ viuere poſſet. qꝛ nemo ma le viuere ſuaderet. cum in natura poſſe ⁊ ī poteſtate haberet velle non conſentire ſua Quare deus denti deo iuuante. ⁊ eſt glorioſius non cō creanit quos ſentire qͣꝫ temptari non poſſe. Mouentur p̄ſciebat ma? etiam qͥdam dicentes. Cur creauit deꝰ qͥs los futuros futuros malos p̄ſciebat: Quia p̄uidit qͥd boni de malis eorum eſſet facturꝰ. Sic em̄ eos fecit vt relinqueret eis vnde aliqͥd face rent. ⁊ ſi culpabiliter aliquid facerēt. illum de ſe laudabiliter operantem inuenirēt. A ſe habent voluntatem malam. ab illo natu ram bonam: ⁊ iuſtam penaꝫ. Fruſtra gͦ di citur. nō deberet deꝰ creare qͦs preſciebat malos futuros. ſciebat enim bonis profu turos ⁊ iuſte pro mala volūtate puniēdos Addunt etiam. talem hominem deberet fa cere qui nollet omnino peccare. Cōcedimꝰ quidem meliorem naturam eſſe que omni nō peccare nollet. Cōcedant ⁊ ip̄i non eſſe malā que tal̓ facta eſt. vt poſſet nō peccare ſi vellet: ⁊ iuſte punitam q̄ volūtate non ne ceſſitate peccauit. Cum ergo hec bona ſit illa melior: cur nō vtranqꝫ faceret vt vberi us laudaret̉ de vtraqꝫ. Illa em̄ de ſanctis angel̓: hec de hominibus eſt. Item inqͥunt Si deus vellet: ⁊ illi boni eſſent. Et hoc qͥ dem concedimus. ſed melius voluit. vt qd̓ vellent eſſent. Et boni qͥdeꝫ nō infructuoſe mali ꝟo non impune eſſent. Item inquiūt. Poſſet deꝰ voluntatē eorū vertere ī bonū qꝛ omnipotens eſt. poſſet reuera: cur nō fe cit: Quia noluit. Cur noluit? Ip̄e nouit. Non debemus plus ſapere qͣꝫ oportet. Hic qual̓ ẜm aīam et agit de ſciē tia hoīs an̄ peccatum. Et quideꝫ ſꝫm ani mam rōnalis fuit hō habens diſcretionem boni ⁊ mali. Scientiā qͦꝫ rerū creatarum ⁊ cognitionē veritatis. que pͥme ꝑfectiōi cō gruebat. mox cōditus nō incōgrue accepiſ ſe putat̉. ⁊ ad illam non ſtudio vl̓ diſciplīa aliqua ꝑ interualla temꝑis ꝓfeciſſe. ſed ab exordio ſue conditionis diuinitus illam ꝑ cepiſſe. Ꝙ triplicem habuit homo ante la pſum cognitionem ſcilicet rerum propter ſe factarum et creatoriſ et ſui. Fuitqꝫ homo pri mus ante lapſum triplici cognitione predi tus. rerū ſcꝫ propter ſe factarū. ⁊ creatoris Secognitiō. ⁊ ſui. Rerum quippe cognitionem homīeꝫ reꝝ creataꝝ accepiſſe ꝑſpicuum eſt: cū nō ip̄e creator vl̓ angelus aliquis. ſed hō omnibus animan tibus nomina impoſuerit. vt oſtenderetur ꝙ ſingulorū noticiam homo ip̄e habuerit Que em̄ ꝓpter illum creata erant. ⁊ ab il lo regenda ⁊ diſponenda erant: horuꝫ oīm deus illi ⁊ ſcientiam tribuit ⁊ prouidentiaꝫ atqꝫ curam reliquit. Quia vt ait apoſtol Nō eſt cura deo de bobus. Quoꝝ alioruꝫ qꝫ aīaliū deus homini curam reliquit ⁊ ꝓ uidentiam vt dominationi eiꝰ ſubijcerētur ⁊ ratione illius gubernarent̉. vt ſciret illis neceſſaria ꝓuidere a quibus emolimentuꝫ debebat reciꝑe. Hanc autem ſcientiam ho mo peccando nō ꝑdidit ſicut nec illā qͣ car nis neceſſaria ꝓuident̉. Et idcirco in ſcri ptura hō de hmōi nō erudit̉. ſed de ſcīa aīe quam peccando amiſit. De cognitione creatoris. d Cognitionem quo qꝫ creatoris primus homo habuiſſe credit̉ Cognouit em̄ a quo creatus fuerat. non eo

DI. modo cognoſcendi quo ex auditu ſolo ꝑci pitur qūo a credētibus abſens queritur. ſꝫ quadam interiori aſpirationē qua dei p̄ſē tiam cōtemplabat̉. nō tamē ita excellenter utus ſicut poſt hanc vitam ſancti viſuri ſunt. ne qꝫ ita in enigmate qualiter in hac vita vide mus. De cognitione ſui. Porro ſui cogniti onem idem homo talem accepiſſe videtur vt ⁊ quid deberet ſuperiori. ⁊ quid equali ⁊ inferiori nō ignoraret. Conditionem qͦꝫ ſuam ⁊ ordinem ſcꝫ qualis factus eſſet ⁊ qͣ lit̓ incedere deberet qͥd agere. quid cauere ī tellexit. Si horum noticiā nō habuiſſet. nō eſſet reus preuaricationis. neqꝫ ſeipſum co gnouiſſet. Utrū homo preſcius fuerit eoruꝫ que ſibi futura erant. III Si auteꝫ queritur vtrum homo ſcienciam habuerit eorū que circa eum futura erant. id eſt. ſi ruinam ſu am p̄ſciuerit. ⁊ ſimiliter preſcierit bona que habiturus fuiſſet ſi ī obediētia perſtitiſſet. An̄ſio qͣre d̓r Reſponderi poteſt ꝙ ei magis facienda in non hr̄e futū dicta ſunt qͣꝫ futura reuelata. Accepit enim rorū p̄ſciētiā ſcientiam ⁊ preceptum eorum que faciēda fuerant. ſed non habuit preſcientiam eoruꝫ que futura erant. Non fuit ergo homo pre ſcius ſui caſus ſicut ⁊ de angelo diximus. Quod Auguſtinus ſuper Gen̄. aſſerit ra tione vtens quam ſupra poſuimus. Hec de ſcientia hominis qͣꝫtum ad primū ſtatū ꝑtinet: dixiſſe ſufficiat. Iſta eſt diſtinctio. xxiij. huiꝰ ſecū di libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de temptatōe pͥmo rum parentum ex ꝑte temptati ⁊ temptatoris. agi conſequenter de eadem ex parte dei ꝑmittentis. Et tria facit. Nam pͥmo inquirit quare deus hominem temptari ꝑmiſit. Secundo de ſcientia qua homo il luſtratus fuit. Tertio an etiam homo ſtatum futurū p̄ſciuit. Primum facit a pͥncipio diſtinctiōis vſqꝫ ibi. Et quidem ẜm animam. Secūdum ab inde vſqꝫ ibi Si ꝟo queritur. Tertium ab inde vſqꝫ ad finem di ſtinctionis. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tri bus ꝓpoſitionibus quarum pͥma eſt hec. Deꝰ ho minem quem preſciuit decipiendum ad laudabilius bonum temptari permiſit. Hanc magiſter inſinuās XXIIII querit quinqꝫ queſtiones. Prima eſt. Cur deus ho minem temptari permiſit quem decipiendum preſci uit? Et reſpondens ad hoc dicit ꝙ ad oſtendendum humane nature dignitatem. quia dignior eſt condi tio poſſe temptari ⁊ non conſentire: ꝙͣ nec poſſe tem ptari nec poſſe conſentire. Secunda queſtio eſt. Cur deꝰ illos homīes creauit: quos futuros malos p̄uidit? Ad quod reſpondet dicendo ꝙ propter bo num quod inde venturum nouit. Tertia queſtio eſt hec. Cur deus non fecit hoīem impeccabileꝫ? Et reſpondens dicit ꝙ ideo. ꝙ melius eſſet vtrāqꝫ natu ram eſſe.ſ. eam que non peccare poſſet: ſicut in ſan ctis angelis ꝑ gratiam in gloria confirmatis. ⁊ eam qua peccare ⁊ non peccare poſſet ſi vellet. qualis fu it in hominibus ꝙͣ vnius modi ſolum. Quarta qͦ ſtio eſt. Cur deus qui ſola ſua voluntate potuiſſꝫ eos ſaluaſſe a conſenſu non ſaluauit eoſ? Et reſpōdens dicit ꝙ voluit eos nature ſue relīquere. vt nec infru ctuoſe boni eſſent. nec impune mali. Quinta que ſtio eſt. Cur deus cum ſit omnipotens non conuertit voluntates eorum ad bonum? Et reſpondet ꝙ nolū it cuius nolitionis cauſa vlterius non eſt querenda. Secunda propoſitio eſt hec. Deus mox homineꝫ creatum repleuit omni ſcientia pertinente ad ſuum ſtatum. Hanc ꝓpoſſtionem magiſter inſinuās dicit: ꝙ pͥmus homo non per interualla ſiue per ſucceſſio nem temporis: ſed creatus mox ſcientiam ſibi neceſ ſariam ⁊ competentem ſibi accepit. vnde triplici cō gnitione primus parēs preditus fuit. Primo cogni tione rerum ꝓpter ſe creatarum. quarum curā erat habiturus. vnde ⁊ eis nomina impoſuiſſe legitur. ⁊ illam rerum cognitionem ꝑ ſpeciem non ꝑdidit: ſed hanc peccato perpetrato retinuit. Sccundo dotatꝰ fuit primus homo cognitione ſui creatoris.ſ. dei nō quidem enigmatica: ſed per quandam interiorem in ſpirationem. non tamen illa clare ſicut in patria. ⁊ il lam poſt peccatum non retinuit. Tertio fuit illuſtra tus cognitione ſuijp̄ius. ſciuit enim quid debuit ſu periori. quid alijs. quid ſibi. ⁊ etiam poſt peccatum illam retinuit. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Homo an̄ peccatū non p̄ſciuit futurum euentum ſui ſtatꝰ. Hāc magiſter ꝓbans querit. Vtrum pͥmus homo habu it ſcientiam eorum que circa ip̄m futura erant. id ē ante preſciuerat. qualia bona habuiſſet ſi perſtitiſſꝫ vel etiam ante preſciuerit anteꝙͣ lapſurus erat? Et reſpondens dicit ꝙ pͥmus homo acceperat ſcientiaꝫ eorū que agenda ⁊ dimittenda fuerant. al̓s peccatū fuiſſet ſibi iniuſte imputatum. ſed non fuit ſui caſus preſcius. cuius ſimile ſupradictuꝫ eſt de angelis cor ruentibus. quod confirmat autoritate beati Augu. Et tm̄ in ſpēaliꝭ. De gratia homīs et de potētia an̄ caſum. DI. XX Snc diligen ter inueſtigari oportet quā gra tiam vel potentiaꝫ habuerit hō ante caſum. Et vtrum ꝑ eam potuerit ſta Ꝙ in gr̄a cre re vel non. Sciendum eſt ergo ꝙ homī in atꝰ fuit ī qua creatione(ſicut de angelis diximus) datū potuit ſtare: ſed non ꝓfice eſt ꝑ gr̄am auxiliū ⁊ collata eſt potentia ꝑ quam poterat ſtare. id eſt non declinare ab

LI. eo quod acceperat. ſed non poterat profice re intantuꝫ. vt per gratiam creationis ſine Ꝙ etiā pote alia mereri ſalutem valeret. Poterat qui rat ꝑ illa crea dem per illud auxilium gratie creatiōis re tionis gratiā bene viuere ſiſtere malo. ſed non perficere bonum. Po quodāmodo terat tn̄ ꝑ illud bene viuere quodāmodo. quia poterat viuere ſine peccato. ẜꝫ nō po terat ſine alio gratie adiutorio ſpūalit̓ viue Auguſti re quo vitam mereret̉ eternam. Unde Au guſtinus in ench̓. Sic factus eſt hō rectus vt ⁊ manere in ea rectitudine poſſet. non ſi ne diuino adiutorio. ⁊ ſuo fieri ꝑuerſus ar bitrio. Vtrūlibet horum elegiſſet. dei volū tas fieret vel ab illo vel de illo. Et qꝛ ſuam maluit facere voluntatem qͣꝫ dei. de illo fa cta eſt voluntas dei. Item in eodē. Sic ho minem prius oportebat fieri. vt ⁊ bn̄ poſſꝫ velle ⁊ male. Nec fruſtra ſi bene. nec impu ne ſi male. Idem quoqꝫ in libro de correcti on ⁊ gratia ait. Si hoc adiutorium vel an gelo vel homini cum primum facti ſunt de fuiſſet. quoniam nō talis natura facta era vt ſine diuino auxilio poſſet manere ſi vel let. non vtiqꝫ ſua culpa cecidiſſet. Defuiſſ quippe adiutoriuꝫ ſine quo manere nō poſ ſet. Idem. Dederat deus homini bonam voluntatem. in illa quippe eū fecerat rectū: dederat adiutorium ſine quo non poſſet in ea manere ſi vellet ⁊ per quod poſſꝫ. Vt au tem hoc vellet: in eius dimiſit arbitrio. In eodem. Acceperat poſſe ſi vellet: ſed nō ha buit velle quo poſſet. Nam ſi habuiſſet: ꝑ ſeueraſſet. His teſtimonijs euidēt̓ mon ſtratur ꝙ homo rectitudinem ⁊ bonaꝫ vo luntatem in creatione accepit. atqꝫ auxiliū quo ſtare poterat. alioqͥn nō ſua culpa vi deretur cecidiſſe. Qualis fuerat illa rectitudo et bonitas voluntatis in qua creatꝰ eſt. Sed quomo rectā ⁊ bonam voluntatem habuit homo ſi ꝑ eā nec mereri vitā valuit nec ī ea ſtare voluit. Quia nec aliqͥd mali ea tunc volebat: ⁊ ad tempus ſtare voluit: ſꝫ non ꝑſeueranter. et ideo recta ⁊ bona fuit tunc voluntas homi Oppoſitio contra illud quod di ctum eſt hominem non potuiſſe ꝓ ficere. Ad hoc autē quod diximus hominē nō poſſe ꝓficere vl̓ mere ri ꝑ gr̄am creatiōis: ſolet opponi ſic. Per illud auxilium gratie creationis potuit ſta re in bono quod acceperat. Potuit gͦ reſi ſtere temptationi. Sed reſiſtere temptatio nibus atqꝫ ſuggeſtionibus malis meritum eſt ac bonū remunerabile. Omne auteꝫ bo num meritū: ꝓfectus eſt. Per gr̄aꝫ gͦ crea tionis ꝓficere potuit ſine adiectōne alteriꝰ Reſpōſio. gratie. Ad quod dicimꝰ qꝛ reſiſtere ma lo ⁊ non conſentire temptationi nō feciſſet illi meritū ⁊ ſi non cōſenſiſſet. qꝛ nihil in eo erat quod ad malū impelleret ſicut angeliſ qͥ non ceciderunt nō fuit meritū quod ſtete runt. id eſt ꝙ nō corruerunt. Nobis auteꝫ Ꝙ reſiſtere meritum eſt aliqn̄ ſi malum nō facimꝰ: ſed malo alio reſiſtimus. ibi dūtaxat vbi cauſa ſubeſt qͣ do meritū eſt nos id facere mouet. quia ex peccati corru ptela proni ſunt ad lapſum greſſus noſtri. Ubi aūt non interuenit cauſa nos ad malū impellens: nō meremur ſi ab eo declinamꝰ Declinare em̄ a malo ſemꝑ vitat penā: ſed non ſemꝑ meret̉ palmam. De adiutorio homī in creatōe da to quo ſtare poterat. Hic conſiderandū eſt qd̓ fuerit illud adiutoriū homini datuꝫ in creatiōe quo pot̓at manere ſi vellet: Il lud vtiqꝫ fuit libertas arbitrij ab omni la be ⁊ corruptela immunis. atqꝫ voluntatis rectitudo ⁊ oīm naturaliū potentiaꝝ aīme ſinceritas atqꝫ viuacitas. De libero arbitrio. Liberum vero ar bitriū eſt facultas rationis ⁊ voluntatis qͣ bonum eligitur gratia aſſiſtente. vel maluꝫ eadem deſiſtente. Et dicitur liberū quantū ad voluntatem que ad vtrūlibet flecti pōt. Arbitrium ꝟo quantum ad rationē cuius eſt facultas vel potentia illa cuiꝰ etiā eſt di ſcernere inter bonū ⁊ malum. Et aliqn̄ qui dem diſcretionem habens boni ⁊ mali: qd̓ malum eſt eligit. aliqn̄ ꝟo quod bonū eſt. Sed quod bonum eſt: niſi gratia adiuta n̄ eligit. malum ꝟo ꝑ ſe eligit. Eſt em̄ in ani ma rationali voluntas naturalis qua na

DI. turaliter vult bonum. licet tenuiter ⁊ exili ter: niſi gͣtia iuuet. que adueniēs iuuat eaꝫ ⁊ erigit vt efficaciter velit bonum. Per ſe aūt poteſt velle malum efficaciter. Illa er Ꝙ bruta a malla nō hn̄t go rational̓ anime potentia qua bonuꝫ vel libe. ar. ſꝫ ap malū poteſt velle. vtrūqꝫ diſcernēs liberū petitū ſenſus arbitriū nuncupat̉. qd̓ bruta aīalia nō ha bent. qꝛ rōe carent. habent tn̄ ſenſum ⁊ appe titum ſenſualitatis. De ſenſualitate. Eſt enim ſenſuali tas q̄dam vis anime inferior ex qua ē mo tus qui intendit̉ in corꝑis ſenſus atqꝫ appe De rōne q̄ h titus rerū ad corpus ꝑtinentiū. Ratio ꝟo duas ꝑtes cia. vis anime eſt ſuꝑior. que(vt ita dicamus) duas habet ꝑtes vel differentias. ſuꝑioreꝫ ⁊ inferiorem. Scd̓m ſuꝑiorem ſuꝑnis con ſpiciendis vl̓ conſulendis intendit. Scd̓m inferiorem ad temꝑalium diſpoſitionē pre Quid ad rō. ſpicit. Quicquid ergo in anima noſtra no nem ꝑtinet bis conſiderantibus occurrit qd̓ nō ſit cōe cum beſtijs: ad rationem ꝑtinet. Qd̓ auteꝫ Ubi īcipit rō in ea reperis cōmune cū beluis. ad ſenſua litatem ꝑtinet. Et vbi nobis gradatim ī cō ſideratione partium anime ꝓgredientibꝰ pͥmum aliquid occurrit quod nō eſt cōmu ne cum beſtijs: ibi incipit ratio. Hoc auteꝫ deraſuli Augꝰ. docet in duodecimo libro de trinita te ita dicens. Uideamus vbi ſit quaſi qd̓ dam hominis exterioris interioriſqꝫ confi nium. Quicqͥd enim habemus in aīmo cō mune cū pecore: recte dicit̉ ad exteriorem hominem ꝑtinere. Non em̄ ſolum corpus exterior homo deputabit̉. ſed adiūcta qua dam vita ſua quā compages corꝑis ⁊ om nes ſenſus vigent. qͥbus inſtructꝰ eſt ad ex teriora ſentienda. Aſcendentibus gͦ intror ſum qͥbuſdam gradibus conſideratōis per anime ꝑtes vbi incipit aliquid occurrere qd̓ non ſit nobis cōmune cum beſtijs. ibi ī perpal cipit ratio. vbi hō exterior iam poſſit agno ſci. Rationis aūt ꝑs ſuꝑior eternis ratiōi bus conſpiciendis vel conſulendis adhere ſcit. Portio inferior ad temporalia guber nanda deflectit̉. Et illa rationis intentio qͣ contemplamur eterna. ſapientie deputat̉ Illa ꝟo quā bene vtimur rebus tempora libus ſcientie deputat̉. Cum ꝟo diſſerimꝰ de natura mentis humane: de vna quadā re diſſerimus. nec eam in hec duo quę com memorauimus. niſi ꝑ officia geminamus. Carnalis autem vel ſenſualis anime motꝰ qui in corporis ſenſus intēditur. nobis pe XXIIII coribuſqꝫ cōmunis eſt. qui ſecluſus eſt a ra tione ſapientie. rationi autem ſcientie vici nus eſt. Ꝙtalis eſt ordo peccandi vel cadē di in nobis qualis fuit ī primis ho minibus. Illud quoqꝫ p̄ter mittendum non eſt ꝙ tal̓ nunc in vno hoīe temptationis eſt ordo ⁊ ꝓgreſſio qual̓ tūc in pͥmis p̄ceſſit parentibus. Vt em̄ tūc ſer Ꝙ in nob̓ eſt pens malum ſuaſit mulieri ip̄aqꝫ conſenſit vir ⁊ mulier ⁊ deinde viro ſuo dedit. ſicqꝫ conſummatumʰ pens ⁊ quo. eſt peccatū. Ita ⁊ nunc in nobis pro ſerpē te eſt ſenſualis motus anime. ꝓ muliere in ferior portio rationis. pro viro ſuꝑiori ra tionis portio. Et hic eſt vir qui ẜm apl̓um dicitur imago ⁊ gl̓a dei. ⁊ illa eſt mulier: q̄ ẜm enndem dicitur gloria viri. Atqꝫ inter De ſpūale c hunc virū ⁊ hanc mulierem eſt velut qd̓ mulieris ī no lugio viri et dam ſpūale coniugiū naturaliſqꝫ ꝯtractus bis. quo ſuꝑior rationis portio quaſi vir debꝫ p̄eſſe ⁊ dominari. Inferior ꝟo quaſi muli er debet ſubeſſe ⁊ obedire. Iō vir ẜm apo ſtolum non debet habere velamen: ſꝫ muli er. Et ſicut in cunctis animantibꝰ nō eſt re pertum homini adiutoriuꝫ ſimile ſibi. ſꝫ de illo ſumptum qd̓ ei formaret̉ in coniugiū. ita in ꝑtibus aīme quas cum pecoribꝰ ha bemus cōmunes. nullū menti noſtre ſimi Teſtimonio le eſt adiutoriū: Vnde Augꝰ. in eodē. Ilꝰ ꝯſtendit Augu jta ē lud noſtrū quod in actione temꝑalium tra ctandorū ica verſat̉ vt non ſit in nobis cō mune cum pecore. rationale eſt qͥdem: ſꝫ ex illa rōnali mente qua ſubheremꝰ intelligi bili ⁊ incōmutabili veritati tanqͣꝫ ductum ⁊ inferioribus tractandis gubernandiſqꝫ deputatum eſt. Sicut em̄ in omībus peco ribus nō eſt inuentū viro adiutoriū ſimile ſibi: niſi de illo detractū in coniugium for maretur. ita mēti nr̄e qua ſuꝑnam conſuli mus veritatem: nullū eſt ad vſum reꝝ tꝑa lium qͣꝫtum nature homīs ſatis eſt ſil̓e ad iutorium ex anime ꝑtibus quas cōmunes cū pecoribus habemꝰ. Ideoqꝫ rōnale no ſtrum nō ad vnitatis diuortiū ſeꝑatuꝫ: ſed in auxiliū ſocietatis quaſi deriuatuꝫ in ſuo diſpartit̉ officio. Et ſicut vna caro eſt duo rum in maſculo ⁊ in femina. ſic intellectum nr̄m ⁊ actionē ſiue rationē ⁊ appetitū ratio nalem. vel ſi aliquo mō ſignificantius dici poſſunt vna mentis natura cōplectit̉. vt ſi cut de illis dictum eſt. Etunt duo in carne

III. vna. ſic ⁊ de his dici poſſit. duo ī mēte vna Ecce ex his ꝟbis aꝑte intelligi pōt qͣlit̓ in aīma homīs exiſtat imago illius coniugij. ⁊ qualit̓ in ſingul̓ noſtrum ſpūaliter ſint il la tria.ſ. vir. mulier. ẜpens. Qualiter ꝑ illa tria in nobis cōſū metur temptatio. Nūc ſupereſt oſtē dere quō ꝑ hec tria in nobis conſummet̉ peccatū. Ubi agnoſci poterit ſi diligent̓ in tendat̉ quid ſit in aīma mortale vel venia le peccatū. Vt enim ibi ẜpens ſuaſit mulie ri. ⁊ mulier viro. Ita ⁊ in nob̓ ſenſual̓ mo tus cum illecebrā peccati conceperit. qua ſi ẜpens ſuggerit mulieri.ſ. inferiori ꝑti ra tionis.i. rationi ſcientie. q̄ ſi conſenſerit ille cebre: mulier edit cibum vetitum. Poſt de eodem dat viro cum ſuꝑiori ꝑti ratiōis. id eſt rationi ſapientie eandē illecebraꝫ ſugge rit quaſi conſentit. tunc vir etiam cū femīa Qn̄ pctm̄ ſit cibum vetitū guſtat. Si gͦ in motu ſenſuali Qn̄ mr̄ier ſofantū peccati illecebra teneat̉: veniale ac le veniale. la manducat uiſſimū eſt peccatū. Si ꝟo inferior pars cibū vetitum rationis conſenſerit: ita vt ſola cogitatiōis delectatione ſine voluntate ꝑficiendi tenea tur. mulier ſola manducauit nō vir. cuiꝰ au toritate cohibetur voluntas. ne ad opꝰ vſ qꝫ ꝑueniat. Si ꝟo aſſit plena voluntas ꝑ ficiendi vt ſi aſſit facultas ad effectum ꝑdu catur: vir qͦꝫ manducat. qꝛ ſuꝑior ꝑs ratio nis illecebre conſenſit. ⁊ tunc eſt damnabi An ē morta. le ⁊ graue peccatum. Quando aūt mulier le pctm̄ in gu ſine viro guſtat aliqn̄ eſt mortale. aliquan ſtu ml̓ieris di do veniale peccatū. Vt em̄ dictum eſt tūc ſcerne aliquā do mortale: Mulier ſine viro guſtat cum ita delectatiōe aliqn̄ veniale cogitatiōis peccatū tenet̉. vt faciendū nō decernat̉. vt cum qͥdam terminus ⁊ mēſu ra peccato adhibet̉ a viro. vt nō liceat mu lieri effrenata libertate in peccatū ꝓgredi. Repetit quā Si ergo peccatū non diu teneat̉ delecta do ml̓ier ſin viro guſtatº. tione cogitationis. ſed ſtatim vt mulierem vbi on̄dit qn̄ tetigit viri autoritate repellat̉: veniale eſt. veniale et qn̄ Si ꝟo diu in delectatiōe cogitatōis tenea mortale eſt tur ⁊ ſi voluntas ꝑficiendi deſit. mortale ē ⁊ ꝓ eo damnabit̉ ſil̓ vir ⁊ mulier.i. totꝰ hō qꝛ ⁊ tunc vir non ſicut debuit mulierem co hibuit. vnde pōt dici conſenſiſſe. Repetitio ſummam perſtringēs. Itaqꝫ vt breuiter II ſummam ꝑſtringam qn̄ peccatum ita ī ani ma ꝯcipit̉ vt illud facere diſponat. vel etiā ꝑficiat. aliud frequenter. aliud ſel̓. vel etiaꝫ quando delectatione cogitatōis diu tenea tur: mortale eſt. Cum ꝟo in ſenſuali motu tantum eſt vt p̄diximus: tunc leuiſſimū eſt quia ratio tunc non delectat̉ Ideo aūt ſu pra dixi aliud frequenter. aliud ſemel. qꝛ q̄ dam ſunt que ſi tantū ſemel fiant. vel faciē da diſponant̉. damnant. quedam ꝟo non niſi ſepius fiant vel facienda decernantur. Aucte ancu. vt de ocioſo verbo ⁊ hmōi. Hec Augꝰ. in ita eē xij. li. de trinitate tradit ita. Sicut in illo cō iugio pͥmorum hominū ẜpens manducan dum ꝑſuaſit. Mulier autem non mandu cauit ſola: ſed viro ſuo dedit ⁊ ſimul mādu cauerunt. ita ⁊ in quodam ſecreto cōiugio quod in homine geritur ⁊ dinoſcit̉ cum ra tione ſciētie que in rebus temporalibꝰ agē dis ratiocinandi viuacitate verſatur: ani malis ſenſus ingerit quandam illecebram. Qn̄ ml̓ier cī tunc vel ut ſerpens alloquit̉ feminā. Huic viro in autem illecebre conſentire de ligno vetito cae. eſt edere. Sed iſte conſenſus ſi ſola cogita tionis delectatione contentus eſt. ſuperio ri ꝟo autoritate ita retinent̉ membra vt nō exhibeāt̉ arma iniquitatis peccato: ſic ha bendum eſtimo. velut lignum vetituꝫ mu lier ſola comederit. Si aūt in conſenſu illo ita decernitur quodqꝫ peccatū. vt ſi ſit po teſtas etiam oꝑe impleatur. intelligēda eſt mulier dediſſe viro ſuo ſimul edendum illi citum cibum. Neqꝫ enim poteſt peccatum non ſolum cogitandum ſuauiter verū. etiā perpetrandum efficaciter mēte decerni: ni ſi ⁊ illa mentis intentio penes quā ſumma poteſtas eſt membra in opus mouendi: vl̓ ab opere cohibendi male actioni cedat. Utrū ſit mor Nec ſane cum ſola cogitatione mens oble tale qd̓ in ſo ctatur illicitis non quidem decernens eſſe la facienda: tenens tamen ⁊ volēs libent̓ que tene ſtatim vt attigerunt animuꝫ reſpui debue tlol runt: negandū eſt eſſe pctm̄: ſed longe minꝰ qͣꝫ ſi ⁊ oꝑe ſtatuatur implendū. Et ideo de talibus qͦꝫ cogitationibus venia petenda ē pectuſqꝫ ꝑcutiendum ⁊ dicendū. Dimitte nobis debita noſtra Neqꝫ enim ſicut ī illis duobus pͥmis hominibus perſonam ſuam quiſqꝫ portabat. Et ideo ſi ſola mulier cibū ediſſet illicitum. ſola vtiqꝫ mortis ſupplicio plecteretur. ita dici poteſt in homine vno. ſi delectationibus illicitis a quibus conti nuo ſe deberet auertere: cogitatio liben ter ſola paſcatur: nec facienda decernan tur mala. ſed tamen ſuauiter in recordatio

DI. ne teneant̉ quaſi mulierem ſine viro poſſe damnari. Abſit hoc crede̓. Hic quippe vna ꝑſona eſt: vnus homo eſt. totuſqꝫ damna bitur. niſi hec que ſine voluntate oꝑandi. tn̄ cum voluntate animum talibus oblectā di ſolius cogitationis ſentiunt̉ eſſe peccata Auguſti. per mediatoris gratiam remittantur. Idē quoqꝫ ī libro contra manicheos de hoc eo dem ſic ait. Apoſtolus dicit. Scd̓m princi pem poteſtatis aeris huiꝰ ſpūs qͥ nūc ope ratur in filijs diffidētie. Nunquid ergo vi ſibiliter eis apparꝫ aut quaſi corporeis locꝭ accedit ad eos ⁊ operatur. Sed miris mo dis per cogitationem ſuggerit quicqͥd po teſt. quibus ſuggeſtionibus reſiſtendum ē Nō em̄ ignoramus aſtutias eiꝰ. Quomo do em̄ acceſſit ad iudam quādo ei perſuaſit vt dn̄m traderet. Nunquid in locis. aut hos oculos ei viſus eſt? Sꝫ vtiqꝫ vt dicti eſt in cor eius intrauit. Repellit autem illū homo ſi ꝑadiſum mentis cuſtodiat. Poſu it em̄ hominem deus in paradiſo vt opera retur ⁊ cuſtodiret. quia ſic̄ eccleſie dicit̉ in canticis canticorum. Ortus ꝯcluſus fons ſignatus. quo vtiqꝫ nō admittit̉ ꝑuerſitatꝭ ille perſuaſor. ſed tamen per muliereꝫ dece pit. Non em̄ etiam ratio noſtra deduci ad conſenſionem peccati poteſt. niſi cum dele ctatio mota fuerit in illa ꝑte animi qua de bet obtemꝑare rationi tanqͣꝫ rectori viro. Etiam in vno quoqꝫ noſtrum nihil aliud agitur cum ad peccatum quiſqꝫ dilabitur. qꝫ tunc actum eſt in illis tribus ſerpēte. mu liere ⁊ viro. Nam primo fit ſuggeſtio ſiue per cogitationem ſiue ꝑ ſenſus corporis vl̓ videndo vel tangendo. vel audiendo. ve guſtando. vel olfaciendo. Que ſuggeſtio cum facta fuerit ſi cupiditas noſtra nō mo ueatur ad peccandum. excludit̉ ſerpentis aſtutia. Si aūt mota fuerit: quaſi iam mult eri perſuaſum erit: ſed aliquādo ratio virili ter etiam commotā cupiditatem refrenat ⁊ compeſcit. Quod cū ſit: nō labimur in pec catum. ſed cum aliquāta luctatione corona mur. Si autem ratio conſentiat ⁊ quod li bido cōmouerit faciendum eē decernat. ab omni vita beata tanqͣꝫ de paradiſo ex pelli tur homo. Iam em̄ peccatum inputat̉ etiā ſi non ſubſequat̉ factū. qn̄ rea tenet̉ in con ſenſione cōſcientia. Quare hec de anime partibꝰ di Hec de anime par XXIIII tibus interſeruimus. vt ipſius anime natꝝ ra plenius cognoſceretur. ⁊ ſcd̓m quaꝫ ſui portionem in ea ſit liberum arbitrium: ītel ligatur.ſ. ẜm ratōnem qua omne peccatuꝫ mortale geritur. ſed nō om̄e veniale. illud ſcꝫ qd̓ in ſolo motu ſenſualitatis exiſtit. Ꝙ ſenſualitas ſępe in ſcriptura ali ter qͣꝫ ſupra accipit̉.ſ. vt etiaꝫ infe rior rationis portio eius nomine intelligat̉. Non eſt auteꝫ ſilē tio pretreundum ꝙ ſepe in ſcriptura nomi ne ſenſualitatꝭ. nō id ſolum ī anima quod ē nobis cōmune cum pecore. ſed etiam infe rior portio ratiōis que temꝑ alium diſpo ſitioni intendit: intelligitur. Quod diligēs lector in locis ſcripture vbi de ipſa fit men tio vigilanter annotet. Iſta eſt diſtīctio. xxiiij. huiꝰ ſecū di libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de temptatione pͥmi hominis ꝑ quaꝫ cecidit agit de potētia ẜm quā ſtare potuit. cuiuſmodi eſt liberum arbitriū. Et tria facit. Nam pͥmo oſtendit ꝙ pͥmis parentibus fuit da tum ſufficiens adiutorium ad ſtatus innocentie ten tionem. Secundo ſubdit ꝙ illud adiutorium fuit li berum arbitrium inſinuans ad quam ip̄m pertineat anime portionem. Tertio ſubiungit ꝙ nos peccan tes ſequimur quodāmodo pͥmorum parentum tem ptationem. Primuꝫ facit a pͥncipio diſtinctiōis vſqꝫ ibi. Conſiderandū eſt. Secundū vſqꝫ ibi. Illud quo qꝫ non p̄tereundum eſt. Tertiū ꝟo vſqꝫ ad finem di ſtinctiōis. In ſpēali ſententia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus. quarū pͥma eſt hec. Primꝰ homo auxilio gratię a creatione ſibi indite potuiſſet abſqꝫ merito cuilibet temptationi reſtitiſſe. Hanc mgr̄ ꝓ bans dicit ꝙ pͥmus hō ex creatiōe habuit ſibi inditū recte voluntatis auxilium. quo reſiſtere potuit ma lo. licet non ad meritum glorie. Et ratio eſt qꝛ ſi ta le auxilium non habuiſſet peccatū: non fuiſſꝫ ſibi iu ſte imputatum. Sed contra obijcitur duplicit̓. Pri mo querendo quomō talis voluntas recta poſſit di ci. qꝛ pͥmus homo nec meruit nec ſtetit? Et reſpon det ip̄am fuiſſe rectam ꝑ mali carentiam. ⁊ quia per hoc eam ad tempus ſtare voluit. Secūdo querit ſic. Cum reſiſtere malo ſit meritoriuꝫ ſi potuit in primo ſtatu reſiſtere malo. ergo mereri potuit? Et reſpon det ꝙ reſiſtere malo in natura corrupta meritorium bene eſt. in qua eſt aliquid impellens ad malum. ſed non fuit ſic in natura integra. in qua fuit auxiliuꝫ in cludens rectitudinem oīm potentiarū anime. abſqꝫ quocunqꝫ impellente ad malum. Secunda ꝓpoſi tio eſt hec. Auxilium quo homo in ſtatu innocentie potuiſſet vitaſſe peccatum eſt liberum arbitriū per tinens ad ſuꝑioris rationis portionem. Hanc magi ſter inſinuās q̄rit. Quid ſit iliud auxiliū quo hō po tuiſſet in primo ſtatu vitaſſe peccatū? Et reſpondēs dicit ꝙ fuit liberum arbitrium. quod deſcribens di cit ꝙ ſit facultas rationis ⁊ voluntatis: quā bonum eligitur cum gratia ⁊ malum ſine gratia. ⁊ dicitur li berum quo ad voluntatem. ⁊ dicitur arbitrium quo

LI. ad rationem ad quam ſpectat potentia diſcernendi. Et dicitur facultas voluntatis ⁊ rationis eo ꝙ tā ad voluntatem ꝙͣ ad rationem ſpectat. Ex quo correla rie infert ꝙ liberum arbitriū ſit potentia rationalis nature qua poteſt velle bonum vel malum vtrūqꝫ d̓ ſcernendo. ⁊ ꝑ conſequens bruta animalia eo carēt ⁊ ſic tantum ſenſum ⁊ oppetitum qͥ ſenſualitas dicit̉ habent. Et ſubdit ꝙ ſenſualitas ⁊ ratio ſunt due vt res anime ab inuicem differentes. Nam ſenſualitas reſpicit ſenſus corporis ⁊ appetitus eorū. Ratio ꝟo eſt quedam vis anime ſuꝑior excedens omne illd̓ qd̓ habemus cōmune cum brutis. Cuius qͥdem ratiōis duplex eſt portio. vna inferior que diſponit tempo ralia. Alia ſuperior que eternis bonis conſpiciēdis intendit. Et he due portiones non nominant duas eſſe potentias anime. ſed diuerſa eſſe officia vnius ⁊ eiuſdem potentie. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Tunc mortaliter vel venialiter peccamus: dum vl̓ in opus vel in delectationem culpe conſenſum damus. Hanc mgr̄ inſinuans dicit ꝙ ad inſtar pͥmi hoīs pͥmi pecca ti aliqn̄ contingit nos peccare. Vnde ſicut in primo peccato pͥmorum parentum inueniebatur ẜpēs ſua dens mulieri. ⁊ mulier ſuadens viro. ita ⁊ in nob̓ ſen ſualitas ꝑ modum ẜpentis ſuadet rationi ſuperiori. nam ratio ſuꝑior ⁊ inferior habet ſe ſicut vir ⁊ ml̓ier qꝛ ſicut vir ſeductus fuit a muliere ſibi data in adiu torium. ⁊ vnum cū ip̄o exiſtit in carne vna. ita ratio inferior a ſuꝑiori deducit̉: ⁊ eſt ei in adiutoriū vnum cū illa vna mentis natura exiſtens. Et ſubdit ꝙ mo tus ad peccandū qͥ ſolum eſt in ſenſualitate eſt pctm̄ veniale. ſed ꝑueniens ad rationem ſuꝑiorem eſt pe catum mortale. conſiſtens aūt in ratiōe inferioris: ſi non diu tenet̉ etiam eſt veniale. Si ꝟo in ea diu te neatur mortale eſt. Et hec oīa ꝓbat autoritate bea ti Auguſtini. addens ꝙ ratio inferior etiam quādo qꝫ ſumit̉ ꝓ ſenſualitate. quod dimittit diligēti lecto ri ꝑſcrutandū. igit̉ ⁊cͣ. Et tm̄ in ſpēali de ſnīa huius diſtinctionis. Redit ad liberi arbitrij conſidera DI. XXV tionem. Im vero ad ꝓpoſitum redeamus.ſ. ad libe Diffinitio li ri arbitrij tractatum. Qd̓ phi beri arbitrij. loſophi diffinientes dixerūt li berum de voluntate iudiciū. qꝛ ptās ip̄a ⁊ abilitas voluntatis ⁊ rationis quaꝫ ſupra diximus eſſe liberū arbitrium. libera eſt ad vtrūlibet. qꝛ libere pōt moueri ad hͦ vel ad illud. Liberū ergo dicit̉ arbitriū quantuꝫ ad voluntatē. qꝛ voluntarie moueri ⁊ ſpō taneo appetitu ferri pōt ad ea que bona vel mala iudicat. vel iudicare valet. Ꝙ liberum arbitriuꝫ non pertinet niſi ad futurum. nec ad omne fu turum. Hoc auteꝫ ſciendū eſt ꝙ liberum arbitriū ad p̄ſens vel ad p̄te LL ritum non refert̉: ſed ad futura cōtingētia. Quod em̄ in p̄ſenti eſt. determinatū ē: nec in poteſtate noſtra eſt vt tunc ſit vel non ſit qn̄ eſt. poteſt em̄ non eſſe vel aliud eſſe po ſtea. ſꝫ non pōt nō eſſe dū eſt. vl̓ aliud eē dū id eſt qd̓ eſt: ſꝫ in futuro an hoc ſit vel illud ad ptātem liberi arbitrij ſpectat. Nec tam ē omnia futura ſub poteſtate liberi arbitrij veniūt: ſed ea tantū que ꝑ liberuꝫ arbitriū poſſunt fieri vel non fieri. Si quis enim ta le quid velit ac diſponat facere quod in eiꝰ nullatenus ſit poteſtate. vel qꝛ ſine ip̄iꝰ di ſpoſitione eque fieret. in hoc ip̄e liberū nō habet arbitriū. Ꝙ ſuprapoſita deſcriptio liberi ar bitrij nō cōuenit deo. nec his qui glorificati ſunt. Et quidem ſꝫm pre dictam aſſignationē in his tm̄ videtur eſſe liberū arbitrium qui voluntateꝫ mutare ⁊ in contraria poſſunt deflectere. In quoruꝫ videlicet poteſtate eſt eligere bonū vl̓ ma lum. ⁊ vtrūlibet ẜm electioneꝫ facere vl̓ di mittere. Scd̓m ꝙ nec in deo nec in his omī bus: qui tanta beatitudinis gratia ſunt ro borati. vt iam peccare nequeant liberū ar bitrium eſſe nequit. Sed ꝙ deus liberū ar Ꝙ in deo ſi bitrium habeat Augꝰ. docet in lib̓. xxij. de liberum arbi ciui. dei ita inqͥens. Certe deus ip̄e nunqͥd trium. qm̄ peccare non pōt. ideo liberū arbitrium habere negandus eſt. Amb̓. qͦꝫ in li. de tri. ait. Paulus dicit. quia omnia oꝑat̉ vnus Ambro. atqꝫ idem ſpūs. diuidēs ſingulis ꝓut vult id eſt ꝓ libere voluntatis arbitrio. nō pro neceſſitatis obſequio. Qualiter in deo accipit̉ liberū ar bitrium. ed auter accipit liberū arbitrium in creatore qͣꝫ in creaturis Dei etem̄ liberū arbitrium dicit̉ eius ſapi entiſſima ⁊ omnipotens voluntas. que nō neceſſitate: ſꝫ libera bonitate omnia facit ꝓ ut vult. Ideoqꝫ Hiero. attendēs nō ita eſſe Hiero. liberū arbitriū in deo ſicut eſt in creaturis. ab ip̄o videt̉ liberum arbitriū excludere ī omelia quadam de filio ꝓdigo dicēs. So lus deus eſt in quem peccatū nō cadit: nec cadere poteſt. Cetera cū ſint liberi arbitrij in vtranqꝫ ꝑtem flecti poſſunt. Dū ait: ce tera. indicat liberum arbitrium ſicut eſt in

DI. ceteris non ita eſſe in deo. Ꝙ angeli et ſancti qui iam btī ſunt habent liberū arbitriū. Angeli v̓o ⁊ ſancti qui iam cum dn̄o feliciter viuūt. atqꝫ ita gͣ tia beatitudinis confirmati ſunt vt ad ma Auguſti. ſum flecti nō velint nec pn̄t: libero arbitrio non carēt. Vnde Augꝰ. in li. xxij. de ciuita te ait. Sicut pͥma immortalitas fuit quam peccando Adā ꝑdidit poſſe nō mori. ita pͥ mum liberū arbitriū poſſe nō peccare. no uiſſimū nō poſſe peccare Idē in ench̓. Sic oportebat pͥus hominē fieri. vt bene velle poſſet ⁊ male. Poſtea vero ſic erit vt male velle nō poſſit. nec ideo carebit libero arbi Ꝙ liberit erit arbitriuꝫ fr io. Multo quippe liberiꝰ erit arbitriū qn̄ peccare n̄ quod omnino non poterit ẜuire peccato: neqꝫ aut volūtas nō eſt. aut libera dicenda poterit. nō eſt. qͣ beati ſic eſſe volumus. vt eſſe miſe ri nō ſolū nolimus. ſed nequaqͣꝫ ꝓrſus vel le poſſimus. Sicut ergo aīma nr̄a nūc ha bet nolle infelicitatē. ita nolle iniquitatem ſemꝑ habitura eſt. Sed ordo ẜuādus fuit quo deus voluit oſtendere qͣꝫ bonū ſit ani mal rationale qd̓ etiā peccare poſſit. qͣꝫuis ſit meliꝰ qd̓ peccare non poſſit. Ecce his ꝟbis euidenter aſtruit̉ ꝙ poſt beatitudīs ꝯfirmationē erit ī hoīe libeꝝ arbitriuꝫ quo peccare non poterit. ⁊ nunc in angel̓ eſt et ī ſanctis qui cum dn̄o ſunt. ⁊ tanto vtiqꝫ li berius quāto a peccato immuniꝰ. ⁊ ad bo Euldēs ⁊ ſutⁿuᵐ ꝓnius. Quo em̄ quiſqꝫ ab illa ẜuitu ficiēs rō qͣre te: de qua ſcriptum eſt. Qui facit peccatuꝫ dicat̉ eē libe. ẜuus eſt peccati. longius abſiſtit. tanto in rum arbitriū ęligendo bonum liberius habet iudicium. Unde ſi diligent̓ inſpiciat̉ liberū videt̉ di ci arbitrium. quia ſine coactione ⁊ neceſſi tate valet appetere vel eligere qd̓ ex rōe de creuerit. De libertatis arbitrij differentia ẜm diuerſa tꝑa. Ex predictis ꝑſpi cuum fit ꝙ maior fuit libertaſ arbitrij pͥma qͣꝫ ſecunda. ⁊ tertia ml̓to maior qͣꝫ ſecūda vl̓ pͥma. Prima em̄ libertas arbitrij fuit ī qua poterat peccare ⁊ nō peccare. Ultima ꝟo erit in qua poterit non peccare. ⁊ non pote rit peccare. media ꝟo in qͣ pōt peccare. ⁊ n̄ pōt nō peccare. an̄ reꝑatōꝫ etiā mortaliter poſt reꝑationem ꝟo ſaltem venialiter. XXV De quattuor ſtatibus liberi arbi trij. Et poſſunt ī homi ne notari quatuor ſtatꝰ liberi arbitrij. An̄ pctm̄ em̄ ad bonum nil impediebat. ad ma lum nil impellebat. Nō habuit infirmita tem ad malū. ⁊ habuit adiutorium ad bo num. Tunc ſine errore ratio iudicare ⁊ vo luntas ſine difficultate bonū appetere pote rat. Poſt pctm̄ ꝟo an̄ reꝑationem gr̄e pre mitur a ꝯcupīa ⁊ vincit̉. ⁊ hꝫ infirmitateꝫ in malo: ſed non habet gr̄am in bono. et iō pōt peccare ⁊ non pōt nō peccare: etiā dā nabiliter. Poſt reꝑationem ꝟo an̄ ꝯfirma tionem p̄mitur a concupiſcentia: ſed nō vī citur. ⁊ habet quidem infirmitatem in ma lo: ſed gratiam in bono. vt poſſit peccare ꝓ pter libertatem ⁊ infirmitatem. ⁊ poſſit nō peccare ad mortem propter libertatē ⁊ gra tiam adiuuantem. nondū tn̄ hꝫ poſſe om nino non peccare vel non poſſe peccare ꝓ pter infirmitatem nondū ꝑfecte abſorbtaꝫ. ⁊ ꝓpter gratiam nondum plene cōſumma tam. Poſt confirmationem ꝟo infirmitate penitus conſumpta ⁊ gr̄a cōſummata. nec vinci poterit nec p̄mi. ⁊ tunc habebit non poſſe peccare De corruptione liberi arbitrij per peccatum. Unde manifeſtuꝫ eſt ꝙ p̄ter alias penalitates ꝓ pctō illo in currit hō penā in corruptōe ⁊ dep̄ſſiōe libe ri arbitrij. Per illd̓ nāqꝫ pctm̄ nat̉ alia bōa ī ip̄o hoīe corrupta ſunt ⁊ gͣtuita detracta. Hic eſt em̄ ille qͥ a latronibꝰ vulneratꝰ eſt ⁊ ſpollatꝰ. Uulneratꝰ qͥdē in naturalibus bo nis qͥbꝰ nō ē pͥuatꝰ. alioqͥn nō poſſꝫ fieri re paratio Spoliatꝰ ꝟo gͣtuitis q̄ ꝑ gr̄am na turalibꝰ addita fuerāt. Hec ſunt data opti ma ⁊ dōa ꝑfecta. Quorū alia ſūt corrupta ꝑ pctm̄.i. naturalia. vt ingeniū. mēoria. in tellectꝰ. alia ſb̓tracta.i. gͣtuita. quāqͣꝫ ⁊ na turalia ex gr̄a ſint. Ad generalē dei qͥppe gͣ tiam ꝑtinet. Sepe tn̄ hmōi fit diſtīctio cuꝫ gr̄e vocabulū ad ſpēꝫ nō ad genꝰ refertur. Corrupta ē gͦ lib̓tas ꝑ pctm̄ ⁊ ex ꝑte ꝑdita Un̄ Augꝰ. in ench̓. Libero arbitrio male Auguſti. vtēs hō ⁊ ſe ꝑdidit ⁊ ip̄m. Cū em̄ lib̓o arbi trio peccaret̉: victore pctō amiſſum ē ⁊ li berū arbitriū. A quo em̄ quis deuictus eſt

LI. huic ſeruus addictus eſt. Ecce liberū arbi triū dicit hoīem amiſiſſe. nō quia poſt pec catum nō habuerit libeꝝ arbitriū. ſed quia libertatem arbitrij ꝑdidit. nō quidē om̄em ſꝫ libertatē a miſeria ⁊ a peccato. De tribus modis libertatis ar bitrij. Eſt nanqꝫ libertaſ triplex.ſ. a neceſſitate. a peccato. a miſeria Aneceſſitate ⁊ an̄ peccatū ⁊ poſt eque libe rum ē arbitrium. Sic̄ em̄ tūc cogi nō pote De lherta a neceſſitate. rat ita nec modo. Ideoqꝫ volūtas merito apud deū iudicat̉ que ſemꝑ a neceſſitate li bera eſt ⁊ nunqͣꝫ cogi pōt. vbi neceſſitas ibi nō eſt libertas. vbi nō eſt libertas. nec vo lūtas ⁊ ideo nec meritū. Hec libertas in oī bus eſt tā in malis qͣꝫ in bonis. Eſt ⁊ alia De libertate libertas a peccato.ſ. de qua dicit apoſtol a peccato. Ubi ſpūs dn̄i ibi libertaſ. Et ꝟitas in eu gelio. Si filius vos liberauerit vere liberi eritis. Hec libertas a ẜuitute peccati libe rat ⁊ ſeruos iuſticie facit. ſicut ecōuerſo ſe uitus peccati liberos iuſticie facit. Vndi apoſtolꝰ. Liberati a peccato ſerui facti eſtꝭ iuſticie. Et item. Cum ſerui eſſetis peccati liberi fuiſtis iuſticie. Hanc libertatem pec cando homo amiſit. Ideoqꝫ Augꝰ. dic̄. ꝗ homo male vtens libero arbitrio: ⁊ ſe per dit ⁊ ipſum. quia perdita eſt ꝑ peccatum ſi bertas. nō a naceſſitate ſed a peccato. Qui em̄ facit pctm̄. ſeruus eſt peccati. Qui habent hanc libertateꝫ ſcꝫ a pctō et per quid. Iſtam liberattem que eſt a peccato illi ſoli nunc habēt quos filius ꝑ gr̄am liberat ⁊ reparat. nō ita ꝙ p nitus ſint ſine pctō in hac mortali carne. f vt in eis peccatuꝫ nō dn̄et̉ neqꝫ regnet. Et hec eſt vera ⁊ bona libertas que bonaꝫ pa rit ſeruitutem.ſ. iuſticie. Un̄ Auguſtinꝰ in ench̓. ait. Ad iuſticiā faciendam nō erit ali quis liber niſi a peccato liberatꝰ: eſſe iuſti cie ceperit ſeruus. ⁊ ipſa eſt vera libertas ꝓpter recti facti leticiam. ſimul ⁊ pia ſerui tus ꝓpter precepti obedientiam. Eſt alia libertas nō vera male ſeruituti adiuncta. q̄ ē ad malū faciendū vbi ratio diſſentit a vo luntate iudicans nō eſſe faciendum qd̓ vo luntas appetit. Ad bonū vero faciendū cō cordat ratio voluntati. ⁊ id̓o ibi vera liber tas eſt ⁊ pia. De libertate aūt ad malum ⁊ ſeruitute mala ait Augꝰ. in ench̓. Serui ad dicti peccato.ſ. que poteſt eſſe libertas niſi qn̄ eum peccare delectat. Liberaliter enim ſeruit qui ſui dn̄i voluntateꝫ libenter facit. ac ꝑ hoc ad peccādū liber ē. qui peccati ſer uus eſt. Queſtio de libertate ad maluꝫ an ſit ip̄a libertas liberi arbitrij an alia Hic qͣri pōt vtruꝫ hec libertas qua quis liber eſt ad maluꝫ ſit libertaſ arbitrij? Si em̄ libertas arbitrij eſt bonū quidem eſt. quia libertas arbitrij bo Reſpōſio ẜm num naturale eſt. Quibuſdā videt̉ ꝙ ſit ip quoſdam ſa libertas arbitrij. que ſemꝑ bona eſt. ſꝫ ꝓ pter peccati ſeruitutem ad malum ſit liberi or ⁊ pronior. ⁊ ideo dicitur non eſſe vera li bertas. quia ad malum eſt. Alijs autem vi detur ꝙ hec libertas ad malum quam ſu pra cōmemorauit Augꝰ. nō ſit ip̄a libertas arbitrij. ſed ſit quedā pronitas peccandi et curuitas que ex peccato eſt. ⁊ mala eſt. Queſtio alia de libertate ad bo num. an ip̄a ſit libertas arbitrij an non. Similiter etiā que ri ſolet vtrū illa libertas vera que eſt ad iu ſticiam faciendam ſit ip̄a libertas arbitrij? Reſpōſio ẜm Quidam dicunt illam eandem eſſe: ſed re quoſdam. paratam ꝑ gr̄am: qua iuuante libera eſt ad bonum. ſine gratia ꝟo non eſt libera ad bo num. Vnde Augꝰ. in ench̓. Iſta libertas ad bene faciendum vnde erit homini addi cto ⁊ vendito ſub peccato: niſi euꝫ redimat qui dicit. Si filius vos liberauerit: vere li beri eritis. Quod anteqͣꝫ fieri in homīe in cipiat. quō qͥſqͣꝫ de libero arbitrio gloriat̉ qui nōdum eſt liber ad oꝑanduꝫ bn̄. Ecce aꝑte oſtendit libeꝝ arbitriū ꝑ gr̄am libera ri. vt ꝑ illud bn̄ oꝑet̉ quis. Ideoqꝫ dicunt̉ illā lib̓tatem veram q̄ eſt ad bn̄ faciendum cuiꝰ ſupra meminit Augꝰ. eſſe lib̓tatē ip̄aꝫ Scd̓m alios arbitrij gr̄a dei liberatā ⁊ adiutaꝫ. Alij ꝟo putāt. nō eſſe ip̄am arbitrij lib̓tatem: ſꝫ aliā quandā q̄ ex gr̄a ⁊ libero arbitrio in mente hoīs deo oꝑante incipit eſſe cū reꝑatꝰ eſt. Certa determinatio vtriuſqꝫ que ſtionis quā dicit̉ libertaſ ad bonū et ad malū eſſe libertas arbitrij. n̄

DI. Ueruꝫ nobis ma gis placet vt ip̄a libertas arbitrij ſit. ⁊ illa qua pͥus liber eſt ad maluꝫ. ⁊ illa qua qͥs li ber eſt ad bonū faciendū. Ex cauſis em̄ va rijs ſortit̉ diuerſa vocabula. Dicit̉ enim li bertas ad malū faciendū anteqͣꝫ ꝑ gratiam ſit reparata. ſed cū ꝑ gratiam fuerit repara ta dicit̉ libertas ad bonum faciendū. quia an̄ gratiam libera eſt voluntas ad malum ꝑ gratiam ꝟo libera fit ad bonuꝫ. Semꝑ gͦ voluntas hoīs aliquo mō libera eſt: ſꝫ non ſemꝑ bona eſt. Non em̄ eſt bona: niſi a pec cato liberata. eſt tn̄ a neceſſitate libera. Un̄ Augꝰ. in li. de gr̄a ⁊ libero arbitrio. Semꝑ in nobis voluntas libera eſt: ſed nō ſꝑ boa eſt. Aut em̄ libera eſt iuſticie qn̄ ẜuit pecca to. ⁊ tunc eſt mala. aut a peccato libera eſt: qn̄ ẜuit iuſticie. ⁊ tunc eſt bona. De libertate a miſeria. Eſt iteruꝫ libertas a miſeria. de qua apl̓s ait. Et ip̄a creatura liberabit̉ a ẜuitute corruptionis in liberta tem glorie filiorū dei. Hanc libertatem ha buit hō ante peccatū. qꝛ omni carebat miſe ria ⁊ nulla tangebat̉ moleſtia. ⁊ pleniꝰ ha bebit in futura beatitudine vbi miſer eē nō poterit. Sed in hac vita que eſt inter pͥmū peccatum ⁊ vltimam confirmationem: ne liI mo a miſeria liber eſt. quia penam peccati non caret. Repetit de corruptione liberi ar bitrij. vt addat alia. Ex predictis appa ret in quo ꝑ peccatū ſit imminutū vel cor ruptum liberū arbitrium. qꝛ ante peccatuꝫ nulla erat homini difficultaſ. nullūqꝫ impe dimentū de lege mēbrorum ad bonū. nulla impulſio vel inſtigatio ad maluꝫ. Nūc au tem ꝑ legem carnis ad bonum impeditur: ⁊ ad malū inſtigat̉. vt non poſſit velle ⁊ ꝑ Ꝙ nō ē parit ficere bonū niſi ꝑ gr̄am liberet̉ ⁊ adiuuet̉. libe. ar. in bo qꝛ ait apl̓s. Peccatū habitat in carne. Li nis ⁊ in mal̓: herū gͦ arbitriū cum ſꝑ ⁊ in ſingul̓ ſit libeꝝ ad bona ⁊ ad nō eſt tn̄ parit̓ liberū in bonis ⁊ in mal̓. et ad bona ⁊ ad mala. Liberiꝰ eſt em̄ in boniſ vbi liberatū eſt: qͣꝫ in mal̓ vbi liberatuꝫ nō eſt. Et liberius eſt ad maluꝫ qd̓ ꝑ ſe pōt: qͣꝫ ad bonū. quod niſi gratia liberet̉ ⁊ adiuue tur: non poteſt. XXV De libertate que fit ex gr̄a et que ex natura. Libertas ergo a peccato ⁊ a miſeria ꝑ gratiam eſt. libertas ꝟo a neceſſitate ꝑ naturam. Vtranqꝫ liber tatem nature.ſ. ⁊ gratie notat apoſtolꝰ cu ex perſona hominis non redempti ait. Vel le adiacet mihi. ꝑficere autem bonū nō in uenio. ac ſi diceret. habeo libertateꝫ gratie Quid poſſit Ideo non eſt apud me ꝑfectio boni. Nā ꝑſe hoīs vo voluntas hoīs quam naturaliter habꝫ. nō lātas. ⁊ qͥd ꝑ valet erigi ad bonum efficaciter volendum gr̄am. vel oꝑe implendū: niſi ꝑ gratiam liberet̉ ⁊ adiuuet̉. Liberet̉ quidem vt velit. ⁊ adiu uetur vt ꝑficiat. Quia vt ait apl̓s. Nō eſt volētis velle neqꝫ currentis curre̓.i. oꝑari ſꝫ miſertis dei: qui oꝑat̉ in nobis velle et oꝑari bona. cuius gr̄am non aduocat ho minis volūtas vel oꝑatio: ſed ip̄a gr̄a vo luntatem p̄uenit p̄parando vt velit bonū: ⁊ p̄paratam adiuuat vt ꝑficiat. Iſta eſt diſtinctio..xxv. huius ſe cūdi libri. In qͣ mgr̄ poſtꝙͣ egit de libero arbitrio ꝓ ut eſt in omnibus in generali. agit de eo ꝓut eſt in qͦ buſdam in ſpēali. Et tria facit. Primo enim oſtēdit reſpectu quorū ſit liberum arbitriū. ⁊ ꝙ aliter ſit in deo. ⁊ aliter in homine. ⁊ aliter in angelo. Secūdo quomō differenter ad bonum vel malum ſe habeat in viatoribus. Tertio qualiter ip̄m modo debilitatū ſit ex peccato. Primum facit a pͥncipio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Hic queri poteſt. Secundū ab inde vſqꝫ ibi. Ex predictis apparet. Tertium ꝟo vſqꝫ ad finem di ſtinctionis. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tri bus ꝓpoſitionibus. quarum pͥma eſt hec. Liberū arbitriū quod ſolum reſpectu futurorū cōtingentiū eſt in viatoribus aliter in deo. aliter in angelis ⁊ ali ter eſt in hominibus. Hanc mgr̄ ponens dicit ꝙ libe rum arbitriū ph̓i diffinientes dixerūt hoc eſſe libeꝝ de voluntate iudicium. eo ꝙ libere poſſit moueri ad hoc vel ad aliud. non aūt attendit̉ libertas arbitrij reſpectu p̄ſentium aut p̄teritorū. qꝛ pn̄tia ⁊ preteri. ta determinata ſunt. nec ſubiacent noſtre volūtatis facultati. ſed ſolum reſpectu futurorū contingentiuꝫ que ſolum humane ſubſunt ptāti. Et ſubdit ꝙ libe rum arbitrium diſſimiliter eſt in deo. nobis ⁊ angel̓ beatis. Nam in deo eſt omnino liberum arbitrium a ſeruitute peccati. In angel̓ beatis confirmatū ꝑ gra tiam. In nob̓ aūt eſt flexibile in bonū vel in malum. Un̄ ẜm q̄druplicē hoīs ſtatū qͣdruplex aſſignat̉ ī ho mine fuiſſe lib̓tas. in ſtatu innocētie erat libertas in hoīe qͣ potuit peccare ⁊ nō peccare. in ſtatu beatitu dinis ſeu patrie. erat in eo libertas qͣ nullo mō pote rat peccare. In iſto ſtatu vie poſt pctm̄ an̄ reꝑatōeꝫ habuit libertatem qͣ non potuit nō peccare etiā mor talit̓. In ſtatu ꝟo poſt pctm̄ ⁊ poſt reꝑationeꝫ ante gl̓am habet libertatē qͣ hō nō pōt peccare venialit̓. Arguit̉ hō pōt peccare mortalit̓ poſt pctm̄ ⁊ poſt re parationē ante ſtatum glorie. ergo illud dictū mgr̄i nō vid̓r vere eſſe aſſumendū. an̄cedēs ꝓbat̉. qꝛ ille pōt peccare mortaliter qui habet potentiā ad oppo

LI. ſita exiſtentem. Sed homo in illo ſtatu exn̄s habet ad oppoſita potentiā inclinatam. ergo poteſt etiam mortaliter peccare. maior nota eſt. Sed minor patꝫ ex hoc ꝙ homo habet in illo ſtatu potentiam rōnalē que eſt ad oppoſita. Solutio ſatis manifeſta eſt ⁊ pa tet ergo dimittit̉. Ex quo infert correlariū ꝙ liberū arbitriū ꝑ pctm̄ eſt vulneratū ⁊ expoliatuꝫ. vulnera tum quo ad naturalia. expoliatum quo ad gratuita que duo homo ſine gratia non poteſt reꝑare. ſic̄ ali qͥs qui ſeip̄m occideret. ille non poſſet ꝑ ſe ad vitam redire. qm̄ non ens non poteſt eſſe alicuius rei ꝓdu cibilis pͥncipium. Sed ꝑ interfectionem occiſus fa ctus eſt non ens. ideo ꝑ ſe non poteſt ad vitam redi re. licet tāmen poſſibile ſit ꝑ ꝟtutem diuinaꝫ. al̓s nō ſequeret̉ em̄ ꝙ idem eſſet ſuijp̄ius pͥncipium produ ctiuum quod contradictionem implicat. Subdit eti am ꝙ ſit triplex libertas. Prima eſt a coactiōe. et il la ſemꝑ fuit ⁊ manet in hominibus in oī ſtatu. Alia eſt libertas a miſeria. ⁊ illa habuit liberū arbitriū in ſtatu innocentie. ⁊ habebit ip̄m in ſtatu beatitudīs ⁊ glorie. Tertia eſt libertas a peccatis que ſoluꝫ eſt in hominibus viatoribus: qui ẜm gratiaꝫ a peccatis liberant̉. Unde infert ꝙ etiam ſicut ſeruus iuſticie ē liber a peccatis. ſic ſeruus peccati eſt liber a iuſticia non tamen ꝓpter hoc ſeruus peccati eſt liber dicen dus. eo ꝙ libertas a iuſticia.ſ. non ſit vera lib̓tas cē ſenda. Secūda ꝓpoſitio eſt hec. Quāuis hō ſolo libero arbitrio mediante non poſſit ꝑfecte ꝑ ſe in bo num ꝑ ſe tamen ip̄o ſolo mediante pōt in malū. Hāc magiſter ꝓbans querit. Vtrum in hoīe ad bonuꝫ e ad malum faciēdum ſit libertas arbitrij? Ad quod reſpondens recitat duas opiniones ⁊ poſtea ſenten tiam ſuam ꝓpriam. Prima opinio dicit ꝙ ſola libet tas arbitrij etiam nullo addito facit hominē liberuꝫ ad bonum vel ad malum faciendum. Secūda dicit ꝙ non ſola libertas arbitrij efficiat. ſed mediāte ali quo alio addito ita ꝙ pronitas ad peccandum addi to libero arbitrio moueat ip̄m ad malum. gr̄a ꝟo ip ſi appoſita moueat ip̄m ad bonum. Sed magiſt̓ po nens ſententiā ſuam dicit. ꝙ vtrūqꝫ ſit a libero arbi trio.ſ. ⁊ poſſe in bonum ⁊ poſſe in malum. ita ꝙ po ſe in malum habeat homo ex ſe. poſſe autē in bonu mediante gratia. ſine qua non poteſt quis in bonuꝫ niſi valde debiliter. Et hoc confirmat magiſter au toritate beati Auguſtini. Tertia ꝓpoſitio ē hec. In hominibus liberum arbitrium eſt quodāmodo ꝑ peccatum minutum. Hanc magiſter probans dicit. ꝙ ex predictis patet ꝙ liberum arbitrium ſit ī hom ne per peccatum minutum ſeu quodāmodo in ſua li bertate corruptum. quia ante peccatum homo potu it ſine difficultate moueri in bonum. quod poſt pec catum non poteſt lege membrorum repugnante. eo ꝙ ꝑ peccatum recepit difficultatem ad bonum ⁊ inci tamentum. ſeu pronitatem ad malum. q̄ ante pecca tum non habebat. Et libertas nature. id eſt libertaſ a coactione. quam libertatem nature vocat. eo ꝙ naturam ineſt ⁊ etiam cuilibet non ſufficit ad bonū ꝑficiendum. ſi non aſſit libertas gratie. id eſt lib̓tas a miſeria ⁊ peccato. ita ꝙ ꝑ liberum arbitrium null poteſt velle bonum: niſi liberatus a ẜuitute peccati: neqꝫ ꝑficere bonum niſi adiutus gr̄a aſſiſtente. qd̓ ꝓ bat ꝑ illud apoſtoli. Non eſt volentis neqꝫ currentis ſed dei miſerentis: qͥ oꝑatur in nob̓ velle ⁊ ꝑficere. Et tm̄ in ſpēali. De gratia operante et cooperan II Ec eſt gratia ox. xxvj operās ⁊ cooperās. Operās em̄ gr̄a p̄parat hoīs volunta tem vt velit bonum. Gr̄a coo perans adiuuat ne fruſtra velit. Un̄ augꝰ Auguſti in li. de gr̄a ⁊ libero arbi. Cooꝑando deꝰ nob̓ ꝑficit qd̓ oꝑando incipit. qꝛ ip̄e vt ve limꝰ oꝑat̉ incipiēs. qͥ volentibus coopera tur ꝑficiens. Vt gͦ velimus oꝑat̉. Cū autē volumus ⁊ ſic volumus vt ꝑficiamꝰ: nob̓ cooꝑatur. ⁊ tn̄ ſine illo vel oꝑante vt veli mus: vel cooꝑante cū volumus bona pie tatis oꝑa nihil valemus. Ecce his verbis ſatis aꝑit̉ que ſit oꝑans gr̄a: ⁊ q̄ cooperās Oꝑans em̄ gr̄a eſt que pͥuenit voluntateꝫ bonam. ea em̄ liberat̉ ⁊ p̄parat̉ hoīs volū tas vt ſit bona. bonumqꝫ efficaciter velit. Cooꝑans ꝟo gr̄a voluntatem iā bonaꝫ Que ſit gra ſequit̉ adiuuando. Un̄ Augꝰ. ꝯͣ Iulianū tia operans hereticū qui bonā voluntatem ex libero ar q̄ cooperās. bitrio tm̄ eſſe dicebat. atqꝫ hoīem ꝑ liberuꝫ arbitriū poſſe bonū velle ⁊ oꝑari ſine gͣtia aſſerebat ait. Aꝑtam de cōmendatiōe gra tie apl̓s ſententia ꝓtulit cum ait. NNō eſt vo lentis neqꝫ currentis: ſed dei miſerētꝭ. Hec ſi attenderes Iuliane. non extenderes con tra gr̄am merita voluntatis humane. Nō em̄ ideo miſeret̉ deꝰ alicuiꝰ qꝛ voluit et cu currit: ſꝫ ideo voluit ⁊ cucurrit. qꝛ miſertꝰ ē deus. Parat̉ em̄ voluntas hoīs a deo: ⁊ a dn̄o greſſus hoīs dirigunt̉. Iōqꝫ con De ꝑfectione grue ait. Nō eſt volentis neqꝫ currentis: ſꝫ miſerentis dei. Nō qꝛ h̓ ſine voluntate nr̄a agat̉: ſed qꝛ volūtas nr̄a nil boni agit: niſi diuinitus adiuuet̉. Un̄ alibi apl̓s ait. Nō Auguſtinus aūt ego ſꝫ gr̄a dei mecū. Non ideo dicit qꝛ ad Paulinū. nihil boni agebat: ſꝫ qꝛ nihil boni agerēt: ſi illa nō adiuuaret. His teſtimonijs aꝑte inſinuat̉: qꝛ voluntas hoīs gr̄a dei p̄uenit̉ atqꝫ p̄parat̉ vt fiat bona: nō vt fiat volun tas. qꝛ ⁊ an̄ gr̄am volūtas erat: ſꝫ non erat bona ⁊ recta volūtas. Quid ſit voluntas. Boluntate ipſam Augꝰ. in li. de duabꝰ aīabꝰ iia diffinit Vo lūtas ē aī motꝰ cogēte nll̓o ad aliqͥd nō ad mittēdū l̓ adipiſcēdū. hͨ āt vt nō admittat malū ⁊ adipiſcat̉ bonū p̄uenit̉ ⁊ p̄ꝑat̉ dei De gr̄a oꝑar gr̄a Un̄ apl̓s gr̄aꝫ p̄ueniētē ⁊ ſb̓ſeq̄nteꝫ cō te ⁊ cooꝑanto mēdās.i. oꝑantē ⁊ cooꝑantē vigilāt̉ dixit ⁊ hoīs volun Nō ē volētꝭ neqꝫ currētꝭ: ſꝫ dei miſerētꝭ. ⁊ n̄ tāte. econu̓ſo. nō ē miſerētꝭ dei ſꝫ volētꝭ ⁊ currētꝭ ſit volotab̓. ſt auii wolꝰ rogunſi vallꝰ ad alijud nō adiutdā il̓ adi piiipꝰ

DI. Nam ſi vt quibuſdam placuit qd̓ dictū eſt ita accipiat̉. Non eſt volentis neqꝫ curren tis: ſꝫ miſerentis dei. tanqͣꝫ diceret̉. nō ſuffi cit ſola voluntas hominis: ſi nō ſit etiā mi ſericordia dei. Econtra dicitur non ſufficit etiam miſericordia dei ſi non ſit etiā volun tas hominis. Ac per hoc ſi recte dictuꝫ eſt illud. quia id volūtas hominis ſola nō im plet. cur non etiam a contrario recte d̓r non miſerentis eſt dei: ſed volentis eſt hominis cum id miſericordia dei ſola non impleat. Homo enim credere vel ſperare non pote rit: niſi velit. nec ꝑuenire ad palmā: niſi vo lūtate currat. Reſtat gͦ vt ideo ita recte di ctum intelligat̉. vt totū det̉ deo qͥ hoīs vo luntatem bonā p̄uenit ⁊ p̄parat adiuuan dam. ⁊ adiuuat p̄paratam. nolentē preue nit vt velit. volentem ſubſequit̉ ne fruſtra velit. Ecce his verbis ⁊ alijs premiſſis euidenter tradit̉ qꝛ voluntas homīs p̄pa ratur ⁊ p̄uenitur gr̄a dei vt velit bonum. ⁊ adiuuat̉ ne fruſtra velit. Ꝙ bona voluntas comitatur gra tiam. Itaqꝫ bona volū tas comitat̉ gr̄am: non gratia voluntateꝫ. Unde Augꝰ. ad Bonifacium papam ſcri bens contra pelagianos inqͥt. Cū fides im petrat iuſtificationem ſicut vnicuiqꝫ deus ꝑtitus eſt menſurā fidei. non gr̄am dei ali quid meriti p̄cedit humani. ſed ip̄a meret̉ augeri. vt aucta mereat̉ ⁊ ꝑfici volūtate co mitante: non ducente. pediſſeqͣ: nō preuia. Ecce hic aꝑte habes ꝙ gratia p̄uenit bōe voluntatis meritū. ⁊ ip̄a bona volūtas pe diſſequa eſt gratie non p̄uia. Que ſit gr̄a voluntatem p̄ueniēs ſcꝫ fides cum dilectiōe. Et ſi diligenter in tendas nihilominus tibi monſtrat̉ que ſit ip̄a gr̄a voluntatem p̄ueniēs ⁊ p̄parans. ſcꝫ fides cum dilectōe. Ideoqꝫ Augꝰ. in eo dem tractans quō iuſtificati ſumus ex fide ⁊ tn̄ gratis. vtrunqꝫ enim dicit apl̓s qui di cit. Iuſtificati ex fide. alibi ait. Iuſtificati gratis ꝑ gratiam. hoc em̄ ideo dixit: ne fi des ip̄a ſuꝑba ſit ne dicat ſibi: ſi ex fide iu ſtificati. quō gratis? Qd̓ em̄ fides meret̉: XXVI cur non potiꝰ reddit̉ qͣꝫ donat̉. Non dicat hō iſta fidelis. qꝛ cum dixerit habeo fidem vt merear iuſtificationem. Reſpondet̉ ei. Quid habes qd̓ non accepiſti? Fides em̄ qua iuſtificatus es: gratis tibi data ē. Hic aꝑte oſtendit̉ ꝙ fides eſt cauſa iuſtificatio nis. ⁊ ip̄a eſt gratia ⁊ beneficiū quo homi nis p̄uenitur voluntas ⁊ p̄parat̉. Un̄ Au guſtinus in pͥmo libro retractationuꝫ. Vo luntas eſt qua ⁊ peccatur ⁊ recte viuitur. Voluntas ꝟo ip̄a niſi dei gratia liberetur a ẜuitute qua peccati ẜua facta eſt. ⁊ vt vi tia ſuperet ⁊ adiuuetur. recte pieqꝫ viui a mortalibus non poteſt. ⁊ hͦ beneficiuꝫ quo liberat̉ niſi eam ꝑueniret iam meritis dare tur. ⁊ non eſſet gratia: que vtiqꝫ gratis da tur. Preuenitur ergo bona homīs volun De beneficio tas illo gratie bn̄ficio quo liberat̉ ⁊ p̄para? quo volūtas tur. Et illud beneficiū fides chriſti recte in lbera telligit̉. ſicut Augꝰ. in ench̓. euident̓ oſten dit dicens. Ip̄m arbitrium liberanduꝫ eſt poſt illam ruinam a ſeruitute peccati. Nec omnino per ſeipſum: ſed per ſolam dei gra tiam que in fide chriſti poſita eſt liberatur ⁊ voluntas preparet̉. Ecce aperte dicit gratiam per quam liberat̉ arbitrium ⁊ pre paratur voluntas. ſitam eſſe in fide chriſti. Fides enim chriſti(vt in eodem ait) impe trat quod lex imperat. Ꝙ voluntas bona que preuenitur gratia quedam dei dona preuenit Ipſa tamen eadeꝫ voluntas quedam gr̄e dona p̄uenit. Und̓ Augꝰ. in ench̓. Precedit bōa volūtas ho minis ml̓ta dei dona: ſed non oīa. que aūt non p̄cedit: ip̄a in eis eſt ⁊ ip̄a iuuat. Naꝫ vtrūqꝫ legit̉ in ſanctis eloquijs. Et miſeri cordia eius p̄uenit me. ⁊ miſcd̓ia dei ſubſe quetur me. Nolentem quippe p̄uenit vt ve lit. volentem ſubſequitur ne fruſtra velit. Cur em̄ ammonemur orare ꝓ inimicis no ſtris nolentibus pie viuere: niſi vt deus in eis operet̉ ⁊ velle. Itēqꝫ cur ammonemur petere vt accipiamus: niſi vt ab illo fiat qd̓ volumus a quo factum eſt vt velimꝰ. In de apl̓us ait. Nō eſt volētis neqꝫ currētis: ſed dei miſerētis. Ex his apparet ꝙ bōa hoīs volūtas q̄dā dōa dei p̄uenit. quia eā comitat̉ gratia adiuuans. ⁊ qͥbuſdam pre uenit̉. quia eam p̄uenit gratia operans.ſ. fides cum charitate.

LI. Que predictis videant̉ aduerſari ſcꝫ qd̓ videt̉ dici fidem eſſe ex vo luntate. Non e tamen igno randum quod alibi Auguſtinus ſignifica re videt̉ ꝙ ex voluntate ſit fides. de illo ꝟ bo apoſtoli. Corde credit̉ ad iuſticiam. ita ſuꝑ Iohannem tractans. Ideo non ſim pliciter apoſtolus ait credit̉. ſed corde cre ditur. quia cetera poteſt homo nolens. cre dere non niſi volēs. intrare eccleſiaꝫ ⁊ acce dere ad altare poteſt nolens ſed non crede re. Iteꝫ ſuꝑ Geneſimꝭ vbi Laban ⁊ Batu el dixerunt. Vocemꝰ puellam ⁊ queram Rn̄ſiocū de eius volūtatem. dicit expoſitor. quia fides latione eſt voluntatis non neceſſitatꝭ Ad quod reſpondentes dicimus. non hec ita accipi enda fore vt ex voluntate hominis fides ī telligatur prouenire cū ipſa ſit proprie dei donum. vt ait apoſtolus. et ex ea bona ho minis merita incipiant. Per hanc enim vt ait. Auguſtinus ſuper pſalmum. lxvj. iuſti ficatur impius. id eſt. fit de impio pius. vtᵏ deinde ipſa fides incipiat per dilectionem operari. vnde omnia bona merita incipiūt Sꝫ potius hec ideo ita dicta ſūt. quia non eſt fides niſi in eo. qui vult credere cuiꝰ bo nam voluntatem fides preuenit nō tempo re ſed cauſa et natura. Vnde Auguſtinus ſupra congruenter dixit. ꝙ bona voluntas in eis donis eſt que non precedit. ⁊ ipſa iu uat. quia ea iuuat quibus preuenit̉ dū eis conſentit ad effectum boni ⁊ in eis eſt. quia tempore ab eis nō precedit̉. Quedaꝫ adhuc addit que grauio rem faciunt queſtionē.ſ. ꝙ cogita tio boni precedit fidem. Ceterum hāc que ſtionem magis acuunt. ⁊ vrgent vba Au guſtini quibus in libro de predeſtinatione ſanctorum vtitur ꝑtractans illud verbum apoſtoli. Non ꝙ ſufficientes ſimus cogita re aliquid quaſi ex nobis. Attendant īquit hic ⁊ verba iſta perpendant: qui putant ex nobis eſſe fidei ceptū. ⁊ ex deo eſſe fidei ſuꝑ plementum. Cōmendās em̄ iſtā gr̄am que nō dat̉ ẜm aliqua merita. ſed efficit omnia bona merita inquit. nō ꝙ ſufficiē es ſimus cogitare aliquid boni.ſ. ex nobis. Quis au tem nō videat prius eē cogitare qͣꝫ credere II Nullꝰ quippe credit aliqͥd niſi prius cogita uerit eſſe credendū. Si ergo cogitare bonū non ē ex nobis. vt hic apl̓us tradit: nec cre dere. quāqͣꝫ ⁊ ip̄m credere nihil ē alid̓ qͣꝫ cū Quid ſit cre aſſentione mētꝭ cogitare. Hic videt̉ inſinu dere. are ꝙ cogitatio bona p̄cedat fidē. ⁊ ita bo na voluntas p̄uenit fidem. nō p̄ueniat̉. qd̓ p̄dictis aduerſari videt̉. Ad hoc aūt di Determlatis cimus ꝙ aliqn̄ cogitatio bona ſiue volun tas p̄uenit fidem. ſed nō eſt illa bona volū tas vel cogitatio qua recte viuit̉. Illa em̄ ſine fide ⁊ caritate nō eſt. Nā vt ait Augꝰ. ad Anaſtaſium. ſine ſpiritu nō eſt volūtas hominis libera. cuꝫ cupiditatibus vincat̉ nō ē libera ad bonū niſi liberata fuerit. Nō aūt liberat̉ niſi ꝑ ſpiritūſanctum diffunda tur charitas in cordibꝰ. nō eſt libera volū tas niſi eaꝫ liberet gr̄a ꝑ legem fidei. id eſt. nō eſt libera ſine fide oꝑante ꝑ dilectionem ⁊ illa ſufficiēter bona eſt. Nō eſt em̄ fructꝰ bonus qui de charitatis radice non ſurgit. Si ꝟo aſſit fides oꝑans ꝑ dilectionē: ſit de lectatioboni. De illa cogitatōne boni que prece dit fidem plene diſſeritur. Illa autem cogita tio ſiue volūtas que fidem ⁊ charitatē aliaſ qꝫ iuſtificatiōes p̄cedit nō ſufficit ad ſalutē nec recte ea viuit̉ Hac volūtate cōcupiſcit̉ o ītellectꝰ ⁊ illa bona volūtas que ē magnū bonū: iſta ⁊ mali. volū vero nō. Alia ergo illa eſt volūtas ſiue cō tātem p̄ced gitatio: alia iſta. Et ſicut illa iſtam p̄cedit. ita illam preuenit intellectus Unde Augꝰ. Auguſti. iſtam diſtinguens ſuꝑ illum locū psͣ. Con cupiuit aīa mea de ſi. iu. ait. Cōcupiuit de ſiderare īquit. nō deſiderauit. Uidemꝰ em̄ rōne nōnunqͣꝫ qͣꝫ vtiles ſunt iuſtificatōnes dei. ſꝫ infirmitate p̄pediti aliqn̄ nō deſidera mus. Preuolat gͦ intellectꝰ. ſequit̉ tardus aut nullus affectus. Scimus bonū nec de lectat agere. ⁊ cupimus vt delectet Sic iſte olim deſiderare cōcupiſcebat. que bona eē cernebat. cupiens eorū habere delectatio nem quorū potuit videre rationem. Oſtē dit itaqꝫ quibus qͣſi gradibꝰ ad eas ꝑuenia tur. prius em̄ ē vt videant̉ qͣꝫ ſint vtiles et honeſte: deinde vt earum deſideriū cōcu piſcat̉. Poſtremo vt ꝓficiente gracia dele ctet earum oꝑatio quarū ſola ratio delecta Scd̓m verbi bat. Attende hunc ordinem gratiarum Augu. gr̄aꝝ quem hic diſtincte aſſignat Auguſtinus. ordinē expe qualiter ſcꝫ intellectus bonorum precedit nt.

DI. concupiſcentiam eorūdem. ⁊ ip̄a concupi ſcentia delectationem que ſit ꝑ fidem ⁊ cha ritatem. qua habita vere bona eſt volun tas qua recte viuit̉. Ip̄aqꝫ fidei comes eſt Ꝙ allqn̄ gr̄a non p̄uia. Qui ꝟba Auguſtini p̄miſſa iuſtificatiōis ẜm hanc diſtinctionem ꝯſiderat. nullaꝫ ib repugnantiam fore aīaduertit. nō ignoranſ multa ī hoīe p̄cedūt bona ādā ex gr̄a ⁊ etiam an̄ gr̄am p̄uenientem ⁊ oꝑanteꝫ qua libertate arbi voluntas bona preꝑat̉ in hoīe: p̄cedere q̄ dam bona ex dei gratia ⁊ libero arbitrio. q̄ dam etiam ex ſolo libero arbitrio qͥbus ta men vitam non meret̉: nec gr̄aꝫ qͣ iuſtifica Aiugꝰ. de ſciᵗur. Illius em̄ gratie ꝑcipiende que volun tatem hoīs ſanat. vt ſanata legem impleat. ritū ⁊ lr̄a. Augꝰ. ad Si nulla merita p̄cedūt. Ip̄a eſt em̄ qͣ iuſtifica tus impius fit iuſtus. qui prius erat impiꝰ meritis aūt impij nō gratia ſed pena debe tur. nec iſta eſſet gratia ſi nō daret̉ gratuita Ꝙ ab hom pona ſiūt y ¶ Datur aūt gratuita. qꝛ nil boni ante fecera beꝝ arbitriū mus vnde hoc mereremur. Nō negamus tn̄ multa ante hanc gr̄am ⁊ p̄ter hanc gr̄aꝫ ab homine fieri bona ꝑ liberuꝫ arbitrium vt tradit Augꝰ. in reſpōſionibꝰ cōtra pela gianos. vbi dicit hoīes ꝑ liberū arbitriuꝫ agros colere. domos edificare. ⁊ alia plu ra bona facere ſine gr̄a cooꝑante. Utrū vna eademqꝫ ſit gratia que dicit̉ operans et cooperans. Hic conſiderandū eſt cum p̄dictum ſit ꝑ gratiam oꝑantem et p̄uenientem voluntatem hoīs liberari ac p̄parari vt bonum velit ⁊ ꝑ gr̄am coope rantem ⁊ ſubſequentē adiuuari. ne fruſtra velit. vtrū vna ⁊ eadem ſit gratia.i. vnum Hic dicit ꝙ munꝰ gͣtis datū qd̓ oꝑet̉ ⁊ cooꝑet̉. an̄ di vna ſit: ſꝫ pro uerſa alterū ⁊ alterū cooperās. Quibu pter diuerſ effeciꝰ diuer. dam non irrationabiliter vid̓r ꝙ vna ⁊ ea ſa ſortit̉ noīa. dem ſit gr̄a.i. donum. eadem ꝟtus q̄ opera tur ⁊ cooꝑatur. ſed ꝓpter diuerſos eiꝰ effe ctus ⁊ dicit̉ oꝑans ⁊ cooꝑans. Oꝑans eī dicit̉ inqͣꝫtum liberat ⁊ p̄parat voluntateꝫ homīs vt bonum velit. Cooꝑans inqͣꝫtuꝫ eandem adiuuat ne fruſtra velit.ſ. vt opus faciat bonum. Ip̄a enim gratia non eſt ocioſa. ſed meretur augeri. vt aucta merea tur ꝑfici. Quid ſit ipſa gratia et quō mere tur augeri querit̉. 19 C. pca borrxi XXVI Cdi i vero queritur quomō ip̄a gratia p̄ueniens mereat̉ auge ri ⁊ ꝑfici. cum nullum meritū ſit abſqꝫ libe ro arbītrio. ⁊ qͥd ſit ip̄a gratia an ꝟtus an non? Et ſi virtus: an actus vel nō. Vt hoc An̄ꝙͣ ſoluit̓ p̄ aꝑte inſinuari valeat p̄mittendum eſt tria eſſe genera bonorū. Alia nanqꝫ ſunt magͣ. bus generibꝰ mittit de tri alia minima. alia media. vt Auguſtinꝰ ait bonorū. in pͥmo libro retractationū. Uirtutes inqͥt quibus recte viuitur magͣ bona ſunt. Spe cies autem quorūlibet corporum ſine qui bus recte viui poteſt: minima bona ſunt. Idē in li. de. Potentie ꝟo animi ſine quibus recte viui libe. arbi. non poteſt media bona ſunt. Item virtuti: bus nemo male vtitur. Ceteris autem bo nis. id eſt medijs ⁊ minimis. non ſolum be ne: ſed etiam male quiſqꝫ vti poteſt. ⁊ ideo virtute nemo male vtitur. quia opus vir tutis eſt bonus vſus iſtorum quibꝰ etiam non bene vti poſſumus. Nemo autem be ne vtendo male vtitur. Non ſolum autem magna: ſed etiā media ⁊ minima bōa eſſe p̄ ſtitit bonitas dei. Ecce habes tria genera bonorum diſtincta. In quibus bonis ſit liberum arbi trium. Queritur auteꝫ in quibus bonis contineatur liberū arbitriū De hoc Auguſtinus in primo libro retra. Auguſti ctationum ita ait. In medijs quidē bonis inuenitur liberum voluntatis arbitrium. quia ⁊ male illo vti poſſumus. ſed tamē ta le eſt vt ſine illo recte viuere nequeamus. Bonus autem vſus eiꝰ iam ꝟtus eſt: que ī magnis reperitur bonis. quibus male vti nullus poteſt. Et quia bona ⁊ magͣ et me dia ⁊ minima ex deo ſunt. ſequit̉ vt ex deo ſit etiam bonus vſus libere voluntatis qui virtus eſt. et in magnis numeratur bonis. Attende diligenter que dicta ſunt ⁊ con Premiſſas fer in vnum. Sic em̄ aperietur quod ſupra autoritateſ ꝯ querebatur. Dixit equidem opus virtutꝭ ſiderari ⁊ cō ferri iubet vt eſſe bonum vſum illorum bonorum quibꝰ poſſit ſoluiqd̓ etiam non bene vti poſſumus. id eſt medio q̄rebat̉. rum in quibus poſuit liberum arbitrium. cuius quoqꝫ bonum vſum dixit eſſe virtu tem. Quod ſi eſt. non eſt ergo opus virtu tis quod ſupra dixit. quia aliud eſt virtus aliud opus eius.

LI. Iſta eſt diſtinctio xxvj. huius ſe cundi libri. In qͣ mgr̄ poſtꝙͣ egit de temptatōne per quam homo cecidit ⁊ de libero arbitrio ꝑ quod ſta re potuit. Incipit agere de gr̄a ꝑ quā ſtare debuit. Et tria facit. Nam pͥmo ponit quandā gr̄e diſtīctōꝫ Secundo ſubdit ip̄ius gr̄e expreſſioneꝫ. Tertio ſub iungit ꝑtium gr̄e mutuā comꝑatiōꝫ. Primū fac̄ vſo ibi. Itaqꝫ bona voluntas. Scd̓m vſqꝫ ibi. Hic conſi derandū. Tertium vſqꝫ ad finem diſtinctōis. In ſpe ciali ſententia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quaꝝ pͥma eſt hec. Iuuat̉ volūtas hūana ad bo num ꝑficiendum oꝑante ⁊ cooperante gr̄a. Han mgr̄ inſinuans ponit duplicem eſſe gr̄am qua libeꝝ arbitrium hoīs iuuatur ad bonū. quarū pͥma d̓r ope rans p̄ueniens volūtatem bonā ea em̄ liberat̉ ⁊ pre parat̉ voluntas hoīs vt ſit bona. ⁊ vt bonum effica citer velit. Alia eſt gr̄a cooperās que ad voluntateꝫ bonam ⁊ p̄paratā iam ſequit̉ adiuuando ne fruſtra bonum velit. ſed vt bonū velit en̄ effectu. quā ſenten tiam mgr̄ ꝓbat autoritate beati Auguſtini. Deinde recitat mgr̄ errorem cuiuſdam heretici dicētis homi nem poſſe velle bonum oꝑari ex libero arbitrio ſine gr̄a. quem improbat autoritate apl̓i dicentis. Nor eſt volentis neqꝫ currentis: ſed dei miſerentis. Suꝑ quod beatus Augꝰ. ait. Non em̄ ideo deus alicuius o latanẜ d. ſd̓no miſeret̉. qꝛ voluit ⁊ currit. ſed ideo quis vult ⁊ cur rit qꝛ deus ſui miſeret̉. Et ſubdit deſcriptionē volū tatis quam ponit btūs Augꝰ. dicēs ꝙ volūtas ē an mi motus nullo cogente ad aliquid non admittēdū vel adipiſcendum. Annectens ꝙ eandem gr̄am quā ip̄e ſupra diſtinxit in oꝑantem ⁊ cooꝑantem. etiā vo camus p̄cedentem ⁊ ſubſequentem. Scd̓a ꝓpoſt tio eſt hec. Gratia operans q̄ eſt fides cū dilectōe bo nam voluntatem non tꝑe: ſed natura ⁊ cauſaliter pre cedens. ab ip̄a voluntate non acquirit̉ aliquo meri to. Hanc mgr̄ ꝓbans dicit. ꝙ voluntas vt prefert̉ ꝑ gr̄am p̄uenientem ſeu operantē mota ad bonuꝫ tūc dignior eſt.i. ip̄a voluntas dignioreꝫ dominā.i. gra tiam nō p̄uenit. ſed ſequit̉ ip̄am. qꝛ nullū meritū vo luntatis p̄cedit gr̄am. ſed ip̄am gr̄ām ordine cauſali tatis bn̄ ſequit̉. que qͥdem gr̄a operans eſt fides cuꝫ dilectione. Quod ꝓbat ꝑ btm̄ Auguſtinū. Ex qui bus verbis manifeſte expͥmitur ꝙ ꝑ fidem iuſtifica mur. Et ꝑ ꝯſequens gr̄a operās.i. fides p̄uenit vo lūtatē ſeu meritū volūtatis. Cōtra qd̓ obijcit magiſt̓ duabus autoritatibꝰ. Tertia ꝓpoſitio ē hec Gr̄a oꝑans ⁊ cooperās vna exn̄s eſſentialit̓ ẜm diuerſos Gra oꝑ.ẜ. Froc eius effectus aliter dicit̉. Hāc em̄ ꝓpoſitionē mgr̄ ꝓ bans querit. Vtrum gr̄a oꝑans ⁊ cooperans ſint di N.§ xaF uerſe gratie ſeu vna gratia diuerſis vocabulis deſi xFhD. Rẜ. gnata. Et rn̄dens dicit ꝙ ſit vna ⁊ eadem gr̄a ⁊ idē donū: tn̄ ꝓpter diuerſos effectus eſt diuerſis noībꝰ Kch al. xj Sinr. vocata. Nam inqͣtū liberat voluntatē a malo d̓r ope rans. inꝙͣtum aūt adiuuat ad bonū vlteriꝰ faciēduꝫ dicit̉ cooꝑans. Et tm̄ in ſpēali. De virtute quid ſit. ⁊ quid ſit actꝰ XX ęius. Ac Videnduꝫ eſt quid ſit virtus. ⁊ qͥd ſit actꝰ vel opus eius. Uirtꝰ eſt(vt ait Augͦꝰ) bona qualitas mentis qͣ recte viui Q. xn§ſcyno tur. ⁊ qua nullus male vtitur. quam deus ſolus in homīe oꝑat̉. Ideoqꝫ opus dei tā χλρ Fρδ. vd ρ tum eſt. ſicut de virtute iuſticie. Augꝰ. do cet ſuꝑ illum locum pſalmi. Feci iudiciū ei iuſticiā. ita dicens. Iuſticia magna virtuſ Exemplū po animi eſt. quam nō facit in homīe niſi deꝰ. nit̉ de juſ Ideoqꝫ cū ait ꝓpheta ex ꝑſona eccl̓ie. Feꝰ ꝙ de alijs ī ci iuſticiā. non ip̄aꝫ ꝟtute quā nō facit hō. dem in ſed opus eius intelligi voluit. Ecce aꝑte in dum et ſinuat̉ hic ꝙ iuſticia in homīe nō eſt opus homīs: ſed dei. qd̓ ⁊ de alijs ꝟtutibus iti dem intelligendū eſt. De fide itideꝫ dicit ꝙ nō eſt ex ho mine. ſed ex deo tantū. Nam de gratia fi dei Epheſis ſcribens apl̓s. ſimilit̓ fidē nō ex homīe: ſꝫ ex deo tm̄ eſſe aſſerit inquiens. Gratia eſtis ſaluati ꝑ fidem. ⁊ hoc non ex vobis: dei em̄ donū eſt. Qd̓ a ſanctiſ ita ex ponit̉. hec.ſ. fides non eſt ex vi nature nr̄e. qꝛ donum dei pure eſt. Ecce ⁊ hic aperte tradit̉ ꝙ fides nō eſt ex libertate arbitrij ſi ue ex arbitrio voluntatis. qd̓ ſuperioribꝰ conſonat. vbi dictū eſt. gr̄am p̄uenientem vel operantem eſſe ꝟtutem que volūtatem homīs liberat ⁊ ſanat. Un̄ Augꝰ. in li. de Augꝰ. de ſꝫ ſpiritu ⁊ littera ait. Iuſtificati ſumus non ritu ⁊ lra ꝑ liberam voluntatē. ẜꝫ ꝑ gratiam chriſti. nō ꝙ ſine voluntate nr̄a fiat: ſed voluntas noſtra oſtendit̉ infirma ꝑ legem vt ſanet gͣ tia voluntateꝫ. ⁊ ſana voluntas impleat le gem. De gratia que liberat voluntateꝫ que ſi virtus ē. nō eſt ex libero ar bitrio. et ſic nō eſt motus mentis. ī igit̉ gratia que ſanat ⁊ liberat voluntatem mentis homīs ꝟtus eſt. vel vna vel plures. cū ip̄a gratia non ſit ex arbitrio voluntatis. ſed eā potiꝰ ſanet ac p̄paret vt bona ſit. conſequitur vt virtus non ſit ex libero arbitrio. ⁊ ita non ſit motus vel affectus mentis. Cum omīs motus vel affectus mentis ſit ex libero ar bitrio. ſed bonus ex gratia eſt ⁊ libero arbi trio. malus vero ex libero arbitrio tantuꝫ. Ut em̄ ait Augꝰ. in libro retractationum. Auguſti. Homo ſponte ⁊ libero arbitrio cadere po tuit. non etiam reſurgere. Idem in libro de duabus animabus. Aīe ſi libero ad faci endū ⁊ non facienduꝫ motu animi careant ſideniqꝫ his abſtinēdi ab opere ſuo. ptās

DI nulla cōcedat̉. earū peccatū tenere nō poſ ſſumus Hic aꝑte oſtendit̉ ꝙ motus animi ſiue ad bonū ſiue ad malum ex libero arbi trio eſt. Ideoqꝫ ſi gratia vel virtus motus mentis eſt. ex libero arbitrio eſt. Si ꝟo ex libero arbitrio vel ex ꝑte eſt. iā nō ſolꝰ deꝰ Hie aꝑit ad ſine homine eam facit. Propterea qͥdā qͥd p̄dicta ten dāt vt innote nō inerudite tradunt ꝟtutem eē bonā men ſceret an ꝟtꝰ tis qualitatē. ſiue formā que animaꝫ infor ſit motꝰ mētis mat. ⁊ ip̄a nō eſt motus vel effectꝰ animi. ſ vel non. ea liberū arbitriū iuuat̉. vt ad bonū moue atur ⁊ erigat̉. ⁊ ita ex virtute ⁊ libero arbi trio naſcit̉ bonus motus vel affectus ani Per ſſre oſte. ᵐi. ⁊ exinde bonū opus ꝓcedit exteriꝰ Sꝫ dit. ⁊ ē cōꝑa cut plunia rigat̉ terra ⁊ germinet ⁊ fructū tio īter tria et faciat. nec pluuia eſt terra. nec germen. nec fructus. nec terra germen vel fructus. nec germen fructus. Ita gratis t̓re mentis no ſtre. id eſt. libero arbitrio volūtatis infūdi tur pluuia diuine bn̄dictiōis. id ē. inſpira tur gr̄a qd̓ ſolus deus factt. non homo cuꝫ eo. qua rigat̉ volūtas hominis vt germīet ⁊ fructificet. id ē. ſanat̉ ⁊ p̄parat̉ vt bonuꝫ velit. ẜm quod dicit̉ oꝑans. ⁊ iuuat̉ vt bo num faciat. ẜm qd̓ dicit̉ cooperans. et illa ili. de do. gratia virtus nō incōgrue nominat̉. qꝛ vo umus non fmu luntatem hoīs infirmam ſanat ⁊ adiuuat. Ex quo ſenſu dicunt̉ ex gratia in cipere bona merita. ⁊ de qua gra tia hoc intelligatur. Cuꝫ ergo ex gratia dicunt̉ eſſe bona merita ⁊ inciꝑe. aut intel ligit̉ gratia gratis dans. id ē. deus. vel po tius gratia gratis data. que voluntatē ho Qualie ītelli. ᵐinis p̄uenit. Nō em̄ eſt magnum ſi hec a gat̓ euꝫ ex ſo. deo dicerent̉ eſſe a quo ſunt om̄ia. ſed poti la gr̄a eſſe di. us eius gratia gratis data intelligitur ex incipiunt bona merita. que cuꝫ ex ſola gr tia eſſe dicant̉. nō excludit̉ liberū arbitriū quia nullum meritū eſt in homine qd̓ non ſit ꝑ liberum arbitriū. Sed in bonis merē dis cauſe principalitas gratie attribuitu quia principalis cauſa bonorum merito eſt ipſa gratia. qua excitat̉ liberum arbitri um ⁊ ſanatur atqꝫ iuuatur voluntas homi nis vt ſit bona. Ꝙ bona voluntas gratie pͥncipali ter ē. ⁊ etiaꝫ gratia eſt. ſic ⁊ omne bonum meritū. XXVII Que ipſa etiam do num dei eſt ⁊ hominis meritū. imo gratie. quia ex gratia principaliter eſt ⁊ gratia eſt Unde Auguſtinus ad Sixtum p̄ſbyterū Auguſti. Quid eſt meritum hominis ante gratiam. cum omne bonum noſtrum meritum nō in nobis facit niſi gratia. Ex gratia em̄ vt di Qualit̓ bonū ctum eſt que preuenit ⁊ ſanat arbitriū hōc meritū ī hoīe cōſtituit̉ ⁊ qͥd minis. ⁊ ex ip̄o arbitrio procreat̉ in anima ſit pͥmū boni hominis affectus ſiue bonus motꝰ mentis meritum ⁊ hoc eſt primum bonuꝫ hominis meritū Sicut verbi gratia ex fidei virtute ⁊ homi nis arbitrio generat̉ in mēte motus qͥdam bonus ⁊ remunerabilis ſcꝫ ipſuꝫ credere. Ita ex charitate ⁊ libero arbitrio aliꝰ qui dam motus bonus ꝓuenit ſcꝫ diligere. bo nus valde. Sic de ceteris virtutibus intel ligendū eſt. ⁊ iſti boni motꝰ vel affectus me rita ſunt ⁊ dona dei quibus meremur. ⁊ ip ſorum augmentationeꝫ ⁊ alia q̄ ꝯſequēter hic ⁊ in futuro nobis apponunt̉. Ex qua rōne dicit̉ fides mereri iu ſtificationem ⁊ alia. Cuꝫ ergo dicitur fi des mereri iuſtificationē ⁊ vitā eternam ex ea rōne dictum accipit̉. quia ꝑ actum fidei meret̉ illa. Similiter d̓ charitate ⁊ iuſticia ⁊ de alijs accipit̉. Si em̄ fides ip̄a virrꝰ p̄ ueniens diceret̉ eſſe mētis actus qui ē me ritū: iam ipſa ex libero arbitrio originē ha beret. quod quia non ē. ſic dicit̉ eē meritū quia actus ē eiꝰ meritū. ſi tn̄ aſſit charitas ſine qua nec credere nec ſperare meritum ē vite. Vnde apparet vere quia charitas eſt ſpūſſanctꝰ. que anime qualitates informat et ſanctificat. vt eis anima informet̉ et ſan ctificet̉. Sine qͣ anime qualitas nō dicitur ꝟtus. qꝛ non valet ſanare animā. De muneribus virtutum ⁊ d̓ gra tia q̄ nō eſt ſed facit meritū. g Ex muneribus ita qꝫ virtutum boni ſumus ⁊ iuſte viuimus. ⁊ ex gratia que non eſt meritū ſed facit: nō tamē ſine libero arbitrio ꝓueniunt merita noſtra.ſ. boni affectus eorūqꝫ ꝓgreſſus at qꝫ bona oꝑa que deus remunerat in nobis Exponit quō ⁊ hec ip̄a ſunt dei dona. Vnde Auguſtinꝰ ītelligēduꝫ ſit illd̓ bonꝰ vſus ad Sixtum p̄ſbyterum. Cū coronat deus liberi arbitrij merita noſtra nihil aliud coronat qͣꝫ mune̓ ꝟtus eg

LI. ra ſua. Vnde vita eterna que in fine a deo meritis p̄cedentibus reddit̉. quia ⁊ eade merita quibus reddit̉ nō a nobis ſunt. ſed in nobis facta ſunt per gratiam. recte ⁊ ip̄a vita gratia nuncupat̉. quia gratis datur. Nec id̓o gratis. quia non meritis dat̉. ſed quia data ſūt ꝑ gratiam ⁊ ip̄a merita ⁊ qui bus datur. Epilogus vt alia addat. Ex premiſſis iaꝫ in noteſcere nobis aliquatenꝰ poteſt. qualiter gratia p̄ueniens meret̉ augeri. ⁊ alia. ⁊ qͥd ipſa ſit. an ꝟtus an aliud. ⁊ ſi virtus. an ſit actus vel non. Oſtenſum enim eſt ſupra ex ꝑte quorūdaꝫ ꝙ ipſa eſt ꝟtus. quia virtus nō eſt actus. ſed eius cauſa. nō tamē ſine li bero arbitrio. Vnde quod ſupra Augꝰ di xit bonum vſum liberi arbitrij eſſe ꝟtutem ita accipi poteſt. id eſt. actum ꝟtutis. Alio qͥn ſibi contradicere videret̉. qui etiaꝫ op virtutis ſupra dixit eſſe bonū vſum eorum quibus nō bene vti poſſumus. in quibꝰ po ſuit liberuꝫ arbitriū. Si vero bonus vſus liberi arbitrij opus ꝟtutis eſt. iā ꝟtus nō eſt. Cum ergo bonum vſum eius virtutem eſſe dixit. nomine virtutis. ipſius vſum ſi gnificauit. Ꝙ idē vſus ē virtutis ⁊ liberi arbi trij. ſed virtutis pͥncipaliter Ideꝫ nempe vſus Ꝙ gratia ī bonus ex virtute eſt ⁊ ex libero arbitrio. f ueniens que ex virtute principaliter Et bonus ille vſus ꝟtus ītellig ī magnis bonis annumerādus ē. Illa aūt tur non eſt li. gratia p̄ueniens que ⁊ virtus eſt non vſus ar. vſus. ſꝫ ex ea bonꝰ vſus liberi arbitrij eſt: ſꝫ ex ea potiꝰ ē bonꝰ vſus li. ar. ⁊ om̄ia liberi arbitrij. que nobīs eſt a deo. nō a no bona merita. bis. Uſus vero bonꝰ arbitrij ⁊ ex deo eſt ⁊ ex nobis. ⁊ ideo bonū meritū eſt. Ibi enim ſolus deus oꝑat̉. hic deus ⁊ hō. Hoc meri tum ex illa puriſſima gratia ꝓuenit. quod apoſtolus notauit dicens. Gratia dei ſum Augꝰ de gr̄a id quod ſum. ⁊ gratia eius in me vacua nō ⁊ libe. ar. fuit. Suꝑ quem locuꝫ Auguſtinus ita ait Recte gratiaꝫ nominat. pͥmū em̄ ſolā gr̄aꝫ dat deus. ⁊ nō niſi gratiaꝫ. cum non prece dunt niſi mala merita. ſed poſt ꝑ gratiam ī cipiunt merita bona. Et vt oſtēderet etiaꝫ liberū arbitrium. addit. ⁊ gratia eius ī me vacua nō fuit. Et ne ip̄a voluntas ſi ne gra tia dei putet̉ aliqͥd boni poſſe. ſubdit. Non II autem ego ſolus ſcꝫ ſine gratia. ſed gr̄a de mecum. id eſt. cum libero arbitrio. Plan cuꝫ data fuerit gratia incipiunt eſſe noſtra merita bona. ꝑ illaꝫ tn̄. quia ſi illa defuerit cadit homo. Aliorū ſententia hic oſtendit̉ qͥ di cunt virtutes eſſe bonos vſus libe ri arbitrij.i. actus mentis. k Aiij vo dicunt vir tutes eſſe bonos vſus naturaliū potētiarū nō tn̄ om̄es. ſed tm̄ modo interiores qui in mente ſunt. Exteriores vero qui ꝑ corpus gerunt̉ nō virtutes eſſe dicunt. ſꝫ oꝑa ꝟtu Qualiter p̄d tum. Et ideo ꝙ Augꝰ dicit opus virtu. cta ꝟba Au tis eſſe bonum vſum naturalium potentia ᵐⁿ. huic ſu rum. d̓ vſu exteriori accipiunt. Ꝙ vero dic̄ᵈᵘᵉ bonum vſum liberi arbitrij ꝟtutem eſſe. et in magnis numerari bonis. de vſu interio ri intelligunt. Et virtutes nihil aliud eſſe. qͣꝫ bonos affectus vel motus mentis aſſe runt quos deus in hominē facit nō homo quia lꝫ illi motus ſint liberi arbitrij. nō ta men eſſe queunt niſi deus ip̄m liberet ⁊ ad iuuet gratia ſua operante ⁊ cooꝑante. quā dei gratuitam voluntateꝫ accipiunt. quia deꝰ eſt qui ⁊ operatur in nobis velle ⁊ ope rari bonum. Quibus autoritatibꝰ muniunt ꝙ virtutes ſint motꝰ mētis. Ꝙ auteꝫ virtutes ſint motꝰ mētis: teſtimonijs ſanctoꝝ aſtru unt. Dicit autem Augꝰ ſuꝑ Ioh̓eꝫ. Quid eſt fides? Credere quod non vides. Crede re aūt motus mentis eſt. Idem in lib̓. iij. d̓ doctrina chriſtiana. Charitatem aūt voco motum animi. Si ꝟocharitas ⁊ fides mo tus animi ſūt. virtutes ergo motus animi ſunt. Quibus ⁊ alij reſpondētes premiſſa Quō alij hi reſpondeāt p̄ verba Auguſtini ita intelligenda fore inqͥ dicta det̓mi unt. Fides eſt credere quod nō vides. id ē nantes. fides ē virtus qua creditur quod nō vide tur. Item. Charitas eſt motus animi. id ē gratiā qua mouet̉ animus ad diligendum Et ꝙ hͨ ⁊ his ſimilia accipiēda ſint. ex his Determinati conicitur que alibi Augꝰ ait. Nam in pͥmo enem ꝯfirmat autoritatibꝰ. libro queſtionū euangelij inquit Eſt fides qua creduntur ea que nō vidēt̉. que ꝓprie dicitur fides. Item in. xiij. li. d̓ trinita. Ali ud ſunt ea que creduntur. aliud eſt fides qͣ creduntur. Ex quibus verbis ſic argumē

D L tando procedunt. Aliud eſt credere. aliud illud quo credit̉. Predictum aūt eſt fidem id eſſe quo credit̉. Sic ergo credere nō ē fi des. quia credere nō ē id quo creditur Ad dunt quoqꝫ. virtus opus dei tm̄ eſt. quam ip̄e ſolus facit in nob̓. Ip̄a ergo nō ē vſus vel actus liberi arbitrij. ſed credere eſt act Haruꝫ ſnīaꝝ liberi arbitrij. non eſt itaqꝫ virtus. Premi iudiciū lecto ſis alijſqꝫ rōnibus ac teſtimonijs innitunt̉ ri relinquit̉ vtriqꝫ Horū aūt iudiciū diligētis lectoris relinquo exanimi: ad alia ꝓperās. Iſta ē diſtinctio. xxvij. huiꝰ ſecū di libri. In qua quidem diſtinctione magiſter poſtꝙͣ egit d̓ efficacia gratie liberi arbitrij generaliter. ac de efficacia virtutis ſpecialiter. Et circa hoc tria fac̄ Nam primo tractat de virtute oſtendens qualiter re cte capiat̉ Secundo agit de gratia oſtendens ꝙ ſine ipſa nemo ꝓprie mereat̉. Tertio repellit quādā ſen tentiam que nō recte circa virtutem opinat̉. Primi quidem facit a principio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Cū er go ex gratia. Scd̓ꝫ ab inde vſqꝫ ibi. Alij vero dicūt Tertiū vero vſqꝫ ad finem diſtinctionis. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibꝰ. qua rum prima eſt hec. Uirtus que eſt bona mētis qͣli tas cenſenda non eſt actus neqꝫ motꝰ animi vere di cenda. Hanc em̄ ꝓpoſitioneꝫ magiſter ꝓbans dicit ꝙ quedā ſunt magna bona hominū. cuiuſmodi ſunt ꝟtutes quibus nemo male vti poteſt. Quedam aūt ſunt bona minima. vt bona temꝑalia. quedam auteꝫ media. vt potentia anime. ⁊ illis quidam minimis et medijs bonis tam bn̄ ꝙͣ male vti poſſunt homines ī ter q̄ media ẜm beatū Auguſtinū eſt liberum arbitri um. cuius vſum beatus Augꝰ alicubi nomīat opus virtutis. alicubi aūt virtutē. ⁊ ſic ſibbijpſi ꝯtrariꝰ vi det̉. Quā contrarietatem magiſter ſoluens adducit rōnem quandam q̄propter ip̄aꝫ virtutē nō eē actum ſed magis qualitatem ꝓbat. ſic arguens. Cauſa vir tutis in nobis deus eſt. ⁊ noſipſi ſumꝰ cuiuſlibet actꝰ noſtri. ⁊ ꝑ conſequens vſus liberi arbitrij qͥ ē actus noſter nō eſt virtus. ⁊ gratia cum ſit virtus vel ꝟti tis ſimilis. etiam non eſt actus noſter. Iſtiꝰ argumē ti magiſter minorem ſupponit. maiorem aūt multipli citer probat.ſ. ꝙ cauſa virtutis in nobis ſit deus. et ꝙ virtus ſit bona qualitas mētis qua nullꝰ male vti tur. primo in cōmuni ꝑ virtutis diffinitionē quaꝫ be atus Augꝰ ponit dicens ꝙ deus in nobis ſine nobis oꝑatur virtutem. que eſt bona mentis qualitas qua recte viuitur ⁊ qua nullus male vtit̉. Secundo pro bat eam in ſpeciali de virtute iuſticie. de qua beatus Auguſtinus ait. ꝙ nullus eam in homine efficit niſ deus. Tertio probat eam ſpecialiter de fide quā ẜm apoſtolum ſolus deus infundit. Et ſubdit ꝙ omnis motus ⁊ effectus mentis ex libero arbitrio eſt. ſꝫ bo nus quidem eſt ex gratia ⁊ libero arbitrio ſimul. mo tus autem ⁊ effectus malus ex libero arbitrio. quod probat autoritate beati Auguſtini. Ex qua vna cuꝫ predictis infert. ꝙ virtus non eſt motus vel affectus animi. ſed qualitas animaꝫ informans. quod d̓ gra tia que etiam virtus dici poteſt aſſerit fore cēſenduꝫ Secunda propoſitio eſt hec Quāuis abſqꝫ libero arbitrio mereri non poſſumus. gratia tamen princi pale merendi erit principiū. Hanc mgr̄ ponēs ſentē tialiter dicit ꝙ ꝙͣuis nulluꝫ meritum ſit in homīe qd̓ non fit per liberum arbitrium. principalis tamē cau ſa merendi eſt ip̄a gratia gratum faciens ſed nō gra tis data que eſt donum dei. qua ſauatur ⁊ iuuat̉ hoXXVIII minis voluntas. vt ſit bona ⁊ ꝓducat bonas hopera tiones. ⁊ ſic ex gratia ⁊ libero arbitrio quod eſt ani me potentia procedit primus bonus motus mentis cui correſpondet primum meritum hominis. Unde ſubdit ꝙ gr̄a eſt qua virtutes mereri dicūtur inꝙͣtuꝫ ꝑ actus iſta meretur. Et infert ꝙ ex actibꝰ virtutum boni ſumus ⁊ iuſte viuimus. Et ꝙ beatus Auguſti. nus ī principio huiuꝰ diſtinctionis dicit vſū liberi ar bitrij virtutem eſſe. ibi ſumpſit virtuteꝫ pro actu vir tutis. quia alias ſibijpſi contradiceret. Tertia ꝓ poſitio eſt hec. Fides ⁊ charitas non ſunt motus ſeu affectus mentis. ſed virtutes mentem mouentes. Hanc magiſter probans recitat quandā opinionem quorundam introductam ex verbis Auguſtini. qui bus vt ſupra dictum eſt in prima propoſitione videt̉ dicere Auguſ: ꝙ vſus liberi arbitrij ſit ꝟtus ⁊ vſus virtutis. ⁊ dicit quoſdam opinatos fuiſſe ꝙ virtutes eſſent ꝓprie actus potentiarū naturalium. nō tamē omnes ſed tm̄ modo interiores in mēte. quas licꝫ de us faceret. nihilominꝰ liberi arbitrij dicerentur eſſe Sed actus exteriores puta qui per corpus gerūtur dixerunt eſſe ꝓprie actus virtutum ⁊ non virtutes. vnde dixerunt ꝙ dictum beati Auguſtini quo dixit vſum liberi arbitrij eſſe virtutem. ītelligi deberet de motu ſiue de actu interiori. quem ipſi virtutem dice bant. Quod confirmabant per hoc ꝙ idē beatꝰ Au guſtinus dicit ſuꝑ Iohannem ꝙ fides eſt credere qd̓ nō vides. Cum ergo credere ſit motus mentis inter or videtur ꝙ virtus fidei ſit interior mentis motus. Et ſimiliter dicebant de alijs virtutibus fore iudicā dum. Sed magiſter illam opinionem remouens dic̄ heati Auguſtini autoritates innuētes ꝙ fides ⁊ cha ritas ſint motus anime ſeu mentis non eſſe ſic intelli gendas vt ſonant. ſed cum dicit ꝙ fides ſit credere quod non vides hoc eſt ac ſi diceret. Fides ē virtus mouens ad credendum quod non vides. ⁊ ſic de ſin gulis virtutibus conformiter eſt. Et tantum in ſpe Predicta repetit vt alia addat dif finitam aſſignationē ponēs d̓ gra tia ⁊ libero arbitrio contra pelagi ānos. O vero incō g xx oAo cuſſe ⁊ incuntāter teneamus liberum arbitriuꝫ ſine gratia A preueniente et adiuuante nō ſufficere ad ſalutem ⁊ iuſticiam obtinendā nec meritis p̄cedentibus gratiaꝫ dei aduo cari. ſicut pelagiana hereſis tradit. Nam vt ait Auguſtinus in primo libro retracta Aug. in li. de tionum. Noui heretici Pelagiani liberuꝫ hereſibus. ſic aſſerunt voluntatis arbitriuꝫ. vt gratie dei non relinquant locum. quā ẜm merita noſtra dari aſſerunt. Pelagianoruꝫ he reſis omniuꝫ recentiſſima a pelagio mona Que ſit here cho eſt exorta. Hi dei gratie qua predeſti ſis pelagiano rū de gr̄a ⁊ li nati ſumus. ⁊ qua meruimus de poteſtate pero arbitrio tenebrarum erui. intantū inimici ſunt. vt ſi ne hac credant homīeꝫ poſſe facere omnia diuina mandata. Deniqꝫ pelagius a fratri

LI. bus increpatꝰ ꝙ nihil tribueret adiutorio gratie dei. ad eius mandata facienda. non eam libero arbitrio preponebat. ſed infide li calliditate ſupponebat dicēs. ad hoc eaꝫ dari hominibus. vt que facere per liberuꝫ arbitrium iubentur. facilius poſſint imple re ꝑ gratiā. Dicēdo vtiqꝫ facilius poſſint voluit credi. ⁊ ſi difficilius: tn̄ poſſe homi nes ſine gratia facere iuſſa diuina Illā ꝟo gratiam dei ſine qua nihil boni poſſumus facere. nō eſſe dicunt niſi in libero arbitrio quod nullis ſuis precedentibus meritꝭ ab illo accepit noſtra natura. ipſo ad hoc tm̄ iuuante nos ꝑ ſuam legem atqꝫ doctrina vt diſcamꝰ que facere ⁊ que ſperare debe amus. Non aūt ad hoc ꝑ donum ſpūſſan cti. vt que didicerimus eſſe facienda facia mus. Ac ꝑ hoc diuinitus nobis dari ſciē tiam confitentur. qua ignorantia pellitur. charitateꝫ aūt negant diuinitus dari qua pie viuit̉. vt ſcꝫ ſit donū dei ſcientia que ſi ne charitate inflat. ⁊ nō ſit donum dei ip̄a charitas. que vt ſciētie non inflet. edificat Deſtruunt etiam orationes quas facit eo cleſia ſiue pro infidelibꝰ ⁊ doctrine dei re ſiſtentibus vt ꝯuertant̉ ad deuꝫ. ſiue ꝓ fi delibus vt augeat̉ eis fides et ꝑſeuerēt in ea. Hec quippe nō ab ip̄o acciꝑe. ſed a ſeip ſis hoīes habere ꝯtendūt. gr̄am dei qual beramur ab impietate dicētes ẜm merita nr̄a dari. Paruulos etiam ſine vllo pecca ti originalis vinculo aſſerunt naſci. Hic ponit ea quibus ſuū ꝯfirmāt errorē verbis augu. contra ipſuꝫ vtentes. Ꝙ vero dicūt ſine gratia homineꝫ ꝑ liberū arbitriū oīa iuſſa implere hmōi inductionibus muniūt. Si inquiūt nō pōt ea facere hō que iubēt̉. nō eſt ei imputandū ad mortem. Sicut tuip̄e Auguſti. in lib̓. de libero arbitrio aſſeris. Quis inquis peccat in eo quod nullo mo Teſtimoniuꝫ augu. inducit d̓o caueri poteſt? Peccat̉ autē. Caueri er pelagiꝰ ꝓ ſe. go poteſt hoc teſtimonio Auguſtini Pe lagius vſus ē diſputans aduerſus eū. imo aduerſus gratiam. ſicut Augꝰ in lib̓. retra ctationū illud ⁊ alia hmōi retractās cōme Aetractatio morat inquiens. In his atqꝫ hmōi verbis Auguſtini meis. qꝛ gr̄a dei cōmemorata nō eſt d̓ qua tunc nō agebat̉. putāt pelagiani ſuaꝫ nos tenuiſſe ſententiā. ſꝫ fruſtra hoc putat. Vo luntas quippe eſt quā peccat̉ ⁊ recte viuit̉ II qd̓ his verbis egimus. ſed ip̄a niſi dei gra tia liberet̉ ⁊ vitia ſuꝑet ⁊ adiuuet̉. recte a mortalibus viui non pōt Ecce aꝑte deter minat ex qͥ ſenſu illa dixerit inimicos gra tie refellens. Aliud teſtimoniū auguſtini ponit quo pelagiꝰ ꝓ ſe vtebat̉. Similiter ⁊ innite batur pelagius ꝟbis auguſtini ꝯtra grati am. que in libro de duabꝰ animabus dici Peccati inquit reum tenere quēqͣꝫ. qꝛ non fecit qd̓ facere nō potuit. ſumme iniquitaꝰ quenio pcia tis ⁊ inſanie eſt. His auditis exilijt pelagi us dicens. Cur ergo ꝑuuli et illi qͥ nō hn̄t gratiaꝫ ſine qua nō poſſunt face̓ mandata diuina rei tenet̉: Hoc aūt qua occaſiōe di xerit. in lib̓. retractionum pelagio rn̄dens aꝑit. Id em̄ cōtra manicheos dixit. qui in 4 hoīe duas naturas eſſe contendunt. vnaꝫ bonam ex deo. alterā malā ex gēte tenebra rum. que nunqͣꝫ bona fuit. nec bonuꝫ velle poteſt. qd̓ ſi eēt. nō videret̉ ei imputandi eſſe ſi nō bonū faceret. Aliud qd̓ videt̉ contradicere gra tie dei addit. Alibi etiam Augꝰ dicit ꝙ huic gratie cōtradicere videt̉ qua iuſtificamur Ait in libro contra adamanti um manichei diſcipulū. Niſi quiſqꝫ volun tatem ſuam mutauerit. bonum oꝑari non poteſt. quod noſtra poteſtate eſſe poſituꝫ dn̄s docet vbi ait. Aut facit arborem bo nam aut fructus eiꝰ bonos ⁊cͣ. Qd̓ Augꝰ Determlatio in retractationibus nō eſſe contra gratiam Augu. in re dei quam predicamus oſtēdit. In poteſtatrª ctat te qui ppe hominis eſt mutare in melius vo luntatē. ſed ea poteſtas nulla eſt niſi a deo detur. de quo dictum eſt. Dedit eis pote ſtatem filios dei fieri. Cum em̄ hoc ſit ī po teſtate quod cum volumus facimus. nihi tam in poteſtate qͣꝫ ip̄a voluntas eſt. ſed p̄ paratur a dn̄o volūtas. eo ergo modo dat poteſtatem. Aliud teſtimoniū eiuſdē qd̓ vide tur aduerſum. Sic ētiā intelligen

DI dum ē quod in eodē ait.ſ. in noſtra poteſta te eſſe vt vel inſeri bonitate dei. vel excidi Augꝰ in li. d̓ ęius ſeueritate mereamur. Quia ī poteſta duabꝰ aīabꝰ te noſtra nō eſt niſi quod noſtrā ſequit̉ vo luntatem. que cum p̄parat̉ a dn̄o. facile fit opus pietatis etiaꝫ illud qd̓ impoſſibile ⁊ difficile fuit. Aliud teſtimoniū In expoſitiōe quo qꝫ quarūdam ꝓpoſitionū epl̓e ad Roma. quedā Augꝰ. īterſerit. que vident̉ huic do ctrine gratie aduerſari. Ait em̄. Quod cre dimus noſtrū eſt. qd̓ aūt bonum oꝑamur illius ē qui credentibꝰ dat ſpiritūſanctuꝫ. ⁊ paulo poſt. Noſtrū ē credere ⁊ velle. I lius aūt dare credentibus ⁊ volētibꝰ facul tatem bn̄ oꝑandi ꝑ ſpm̄ſanctū. Quę quali ter intelligi debeant Augꝭ. in li. retractatio Augꝰ in li. re num aꝑit dicens. Verum eſt quideꝫ a deo tracta. qͣliter hec accipide eſſe quod oꝑamur bonū. ſed eadem regula vtriuſqꝫ eſt. ⁊ volendi.ſ. ⁊ faciendi. ⁊ vtrū beant. qꝫ ipſius eſt. quia ipſe p̄parat voluntatem ⁊ vtrūqꝫ noſtrū ē. quia nō fit niſi volētib nobis Illa itaqꝫ ꝓfecto nō dixiſſem. ſi iam ſcirem etiā ipſam fidem inter ſpūſſancti mu nera reperiri. Adhuc addit aliud qd̓ videt̉ con trarium. Illud etiam diligē ter eſt inſpiciendū qd̓ Augꝰ in lib̓. ſentētia rū ꝓſperi ait.ſ. quia poſſe habere fidem. ſi cut poſſe habere charitatē. natura ē hoīm. habere aūt fidem ſicut habere charitatem gr̄a eſt fideliū. Quod nō ita dictum eſt tan Determīati qꝫ ex libero arbitrio valeat haberi fides vl̓ abdub dun charitas. ſed qꝛ aptitudinem naturalē ha bet mens hominis ad credendū vel diligē dum que dei gratia p̄uenta credit ⁊ diligit quod ſine gr̄a non valet. Teſtimonio Hieronymi aſtruit quid tenendum de gratia ⁊ libero arbitrio. vbi triplex hereſis īdica tur ſcilicet Iouiniani. Manichei Pelagij. Id ergo de gratiā ⁊ libero arbitrio indubitant̓ teneamus qd̓ Hieronymꝰ ī explanatione fidei catholice ad Damaſum papā. iouiniani ⁊ manichei XXVIII ac pelagij errores collidēs docet. Liberuꝫ inqͥt ſic ꝯfitemur arbitriuꝫ. vt dicamꝰ nos ſemꝑ indigere dei auxilio. Et tam illos er rare qͥ cū manicheo dicūt hoīeꝫ pctm̄ vita re non poſſe. qͣꝫ illos qͥ cū iouiniano aſſerūt hoīeꝫ nō poſſe peccare. Vterqꝫ tollit arbi trij libertatem. Nos ꝟo dicimꝰ hoīeꝫ ſem per ⁊ peccare ⁊ nō poſſe peccare. vt ſꝑ nos liberi ꝯfiteamur eſſe arbitrij. Hec eſt fides quā ī catholica eccleſia didicimus. ⁊ quā ſemꝑ tenuimus. Iſta ē diſtinctio. xxviij. huiꝰ ſecū li libri. In qua magiſter oſtenſa efficienti gratia in li bero arbitrio. Hic agit deſufficienti liberi arbitrij ſi ne gratia. Et tria facit. Nam pͥmo exprimit pelagia norum errorem. Secundo ſubdit eorum obiectiōes ⁊ obiectionū ſolutiones. Tertio ſubiungit veritatis affirmattōnem. Primum facit vſqꝫ ibi. Ꝙ autem di cunt. Secundum vſqꝫ ibi. Illud etiaꝫ diligent̓ Ter tium vero vſqꝫ ad finem diſtinctionis Et tm̄ in gene rali. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribus pro poſitionibus. quarum prima eſt hec. Et ſi liberuꝫ arbitrium in merito habeat magnam virtutem. tn̄ fi ne gratia non ſufficit homini ad ſaluteꝫ. Hanc magi ſter inſinuans dicit ꝙ liberum arbitrium non ſufficit homini ſine gratia ad ſalutem. ꝙͣuis pelagiana here ſis oppoſitum videat̉ ſentire. Nam pelagianꝰ mona chus a quo talis hereſis denominatur. intantuꝫ de libero arbitrio preſumebat ꝙ aſſerebat gratiam dei dari ẜm eius merita. ⁊ etiam hominem poſſe imple re mandata ſine gratia. Vnde increpatus a commo nachis ſuis dicentibus. ad quid gratia tunc neceſſa ria eſſet. ſi ſine gratia poſſemus adimplere mādata. Qui reſpondit ad hoc vt homo facilius cum gratia mandata dei adimpleri poſſet. Addidit etiam alia ī conuenientia que dicebat ex hoc ſequentia.ſ. oratio nes quas faciunt etiam nihil conferre his pro quibꝰ fiunt ſaltem infidelibus ⁊ peccatoribus. quia ex ſua ꝓpria voluntate conuertuntur ad deum. ⁊ nō ex no ſtris orationibꝰ. ⁊ ꝙ gratia datur ẜm merita noſtra ⁊ ꝙ ꝑuuli ſine originali peccato naſcunt̉. quod totuꝫ eſt hereticum. Secunda ꝓpoſitio eſt hec licet via toribus liberum arbitrium ſit innatū. tn̄ ſine gratia nullus poteſt dei adimplere p̄ceptum nec vitare pec catum. Hanc magiſter inſinuans ponit qͥnqꝫ rōnes quibus heretici illi.ſ. pelagiani ſuam hereſim confir mabant. Quarum prima eſt talis. Homo per ſolum liberum arbitrium ſine gratia poteſt vitare peccatū ⁊ facere bonum. ergo pōt ꝑ ſolū liberū arbitriuꝫ me reri. tenet conſequētia ex hoc. ꝙ non imputat̉ homi ni culpa quod vitare non poteſt. Aſſumptum ꝓbāt heretici autoritate beati Auguſtini. qua dicūt ꝙ vo luntas eſt qua peccat̉ ⁊ qua recte viuitur Et reſpon dens magiſter dicit beatum Auguſtinum illam au toritatem in libro retractationum gloſaſſe. et dicit eam cum additione fore intelligendam. ſcilꝫ ꝙ volū tas qua peccatur ⁊ recte viuitur. non poteſt ī bonuꝫ dirigi. niſi ꝑ gratiā dei a pctō mādata iuuet̉. Secun da eſt Si mādata dei ſine gratia dei ſeruari non poſ ſunt. tunc aliqui non ſeruātes ea non peccant. vt pa tet de ꝑuulis natis in peccato originali. ſed ꝯſequēs eſt falſum. ⁊ conſequētia patet autoritate beati Au guſtini dicentis ꝙ nullus debet reputari reus. iō qꝛ non fecit quod facere non potuit. Et reſpondēs ma giſter dicit beatum Auguſtinuꝫ hoc ꝟbum ſcripſiſ ſe contra manicheos qui poſuerunt ī homine duas

LI. eſſe naturas. vnam bonam. aliam malam. bonam a deo. malam vero a diabolo. quod ſi ita eſſet tunc ẜm illam malam naturam homo non poſſet facere bona nec vnꝙͣ poſſet bonum velle. ⁊ tunc hmōi nō eſſet ſi bi imputandum ꝙ non faceret bonum nec etiam ꝙ eſſet malus. Tertia ratio ē hō reſurgere poteſt a pec cato ſine gratia. igit̉ poteſt facere bonum ſine gratia tenet conſequentia. ſed aſſumptum patet autoritatꝭ beati Auguſtini. qua dixit mutare voluntatem eſt ī poteſtate noſtra Et reſpōdens magiſter dicit beatū Auguſtinū intellexiſſe ꝙ ꝙͣuis mutare voluntatē ſit in poteſtate noſtra. hoc tn̄ eſt a deo ꝑ gratiā. Quar ta ratio eſt. homo poteſt credere in deū abſqꝫ gratia igit̉ ⁊cͣ. conſequentia tenet. Antecedens patꝫ ꝑ bea tum Auguſtinū dicentem ꝙ credere ⁊ velle ē noſtrū Et rn̄det magiſter dicēdo ꝙ credere ⁊ velle dei ē pͥn cipaliter. noſtrū aūt ex conſequenti. Quinta ratio ē habere fidem ē naturale homini. igit̉ homo ſine gra tia poteſt credere in deū ⁊ habere fidem. ⁊ per cōſe quens bene facere. Et rn̄det magiſter dicēs ꝙ habe re fidem ē naturale homini. ꝑ hoc non plus intende bat niſi ꝙ homo eſſet ẜm ſua naturalia aptus ad cre dendum ⁊ diligendum. ⁊ nihilominus credere ⁊ in telligere ſine gratia eſſe non poſſunt. Tertia ꝓp ſitio eſt hec. Ex predictis cōſtat omnes hereticos il los errare qui dicunt nos ad bonum dei auxilio not indigere. Hanc enī ꝓpoſitionem magiſter ponēs di cit ſententialiter illos hereticos errare qͥ ponunt h minem ꝓpter malam naturam non poſſe vitare pe catum. cuiuſmodi fuerunt manichei. ⁊ etiam aliosē ponunt homines non poſſe peccare ꝓpter naturam bonam. ſicut iouiniani. quia ambe ille opiniones tol lunt arbitrij libertatem. ẜm quam vt tenet ſententia catholica. homo ſemper poteſt peccare ⁊ non pecca re. Et tm̄ in ſpeciali. Utrū hō ante peccatū eguerit gra tia oꝑante ⁊ cooꝑante DI. xxIX ¶Oſt hec con ſiderandum eſt vtrum homo ante peccatum eguerit gratia oꝑante et cooꝑante: Ad qd̓ Ꝙ operante breuiter dicimuſ. qꝛ non cooꝑante tm̄: ſed ⁊ cooperant eguerit. ſedetiam oꝑante gratia indigebat. non qͥdem oꝑāte nō egū ẜm omnē oꝑandi moduꝫ oꝑantis gratie. erit ẜm omnē Oꝑatur em̄ liberando ⁊ p̄parando volun modū quo ip tatem hominis ab bonū. Egebat itaqꝫ ho ſa oꝑat̉. mo ea nō vt liberaret voluntatē ſuam qu peccati ẜua nō fuerat. ſed vt prepararet ad volendum efficaciter bonuꝫ quod ꝑ ſe non poterat Non em̄ poterat bonū mereri ſine Augꝰ ī enqꝫ. gratia. vt Augꝰ in ench̓. euidenter tradit. Illam inquit īmortalitatem ī qua potera non mori natura hūana. ꝑdidit ꝑ liberū ar bitrium. Hanc vero in qua nō poterat mo ri acceptura eſt ꝑ gratiā. quā fuerat ſi non peccaſſet acceptura ꝑ merituꝫ. Ꝙͣuis ſine gratia. nec tunc vllum meritū eē potuiſſet. quia ⁊ ſi ipſuꝫ peccatū in ſolo erat arbitrio ꝯſtitutuꝫ. nō tn̄ iuſticie habēde vel retine de ſufficiebat liberū arbitrium niſi diuinū p̄beretur adiutorium. Ecce his verbis ſa tis oſtenditur ꝙ ante peccatuꝫ homo indi gebat gratia operante ⁊ cooperante. Non enim habebat quo pedem mouere poſſet ſi ne gratia oꝑantis ⁊ cooꝑantis auxilio. ha buit tn̄ quo poterat ſtare. Ꝙ homo ante lapſum virtutes ha buerit. Preterea queri ſo le vtrum homo ante lapſum virtutem ha buerit? Quibuſdam videtur ꝙ nō habue rit. id ita probare conantibus. Iuſticiā in quiunt non habuit. quia preceptum dei cō tempſit. nec prudentiam. quia ſibi non ꝓ uidit. neqꝫ temperantiaꝫ. quia aliena appe tijt. nec fortitudinem. quia praue ſuggeſti oni ceſſit. Quibus reſpondentes dicimus eum quidem non tunc habuiſſe has virtu tes qn̄ peccauit. ſꝫ ante. ⁊ tūc amiſiſſe. Qd̓ multꝭ ſanctorū teſtimonijs cōprobat̉. Ait ęxximontis em̄ Augꝰ in quadam omelia. Adam perdi ſanctorū affir ta charitate malꝰ inuētꝰ ē. Itē. Princeps mat hoīeꝫ pr̄ vitiorum dū vicit Adam de limo terre ad muꝫ habuiſſ imaginem dei factū pudicitia armatū. tem perantia eompoſitū. charitate ſplendiduꝫ primos parētes illis donis ac tātis bonis expoliauit. pariterqꝫ ꝑemit. De hoc eodē Ambroſtꝰ Amb̓. ad Sabinū ait. Qn̄ adam ſolus erat nō eſt p̄uaricatus. quia eius mens deo ad herebat Suꝑ psͣ. quoqꝫ dicit. Ꝙ homo an̄ pctm̄ beatiſſimus aura carpebat etherea. Augꝰ. ſuper Sꝫ quō ſine virtute beatiſſimus erat? Au Gen̄. guſtinꝰ quoqꝫ ſuꝑ Gen̄. dicit Adaꝫ an̄ pec catum ſpiritali mēte p̄ditū fuiſſe. Nō eſt er go dubitandū hominem an̄ pctm̄ ꝟtutibꝰ fulſiſſe. ſꝫ illis ꝑ peccatū expoliatum fuiſſe. De eiectiōe hoīs de ꝑadiſo. c In illiꝰ quoqꝫ pec cati penā eiectꝰ ē d̓ ꝑadiſo in iſtū miſeriarū locū. ſicut in Gen̄. legit̉. Nūc ergo ne forte mittat manū ſuā ⁊ ſumat de ligno vite ⁊ co medat ⁊ viuat ineternū. emiſit eū deꝰ d̓ pa radiſo voluptatis. His ꝟbis inſinuari vi det̉ ꝙ nunqͣꝫ moreret̉. ſi poſtea d̓ illo ligno ſumpſiſſet. Quō intelligendum ſit illud ne ſu mat de ligno vite ⁊ comedat et vi uat ineternum.

¶ Dno vite ſ. cat qu ¶ Aadi flaccq pext tā ꝑaleb̓ tt̓ vſals qꝛ tꝑa volubil.ſt DI. Sed quia per pec catū iam mortuū corpus habebat. illa ꝟba ex tali intellectu accipi poſſunt. Deꝰ modo irati loquens. de homine ſuꝑbo ait. Uide tene forte mittat manū ſuū ⁊cͣ. id ē. cauet vos angeli ne comedat de ligno vite qͦ indi gnus eſt. d̓ quo ſi ꝑſtitiſſet comederet ⁊ vi ueret ineternum. Sed modo ꝓpter inobe diētiā indignus eſt comedere. Et ſicut ver bo dixit ita oꝑe exhibuit. Emiſit em̄ eū de us d̓ paradiſo voluptatis in locū ſibi con gruum. ſicut plerūqꝫ malus cum inter bo nos viuere ceperit. ſi in melius mutari no luerit. de bonoruꝫ congregatione pellitur pondere praue ꝯſuetudinis preſſus. De flammeo gladio ante paradi ſum poſito. Ne v̓o ad illd̓ poſ ſet accedere. collocauit deꝰ ante paradiſum cherubin ⁊ flammeū gladiū atqꝫ ꝟſatilem ad cuſtodiendā viam ligni vite. Quod iu xta lr̄aꝫ poteſt hoc modo accipi Quia pe miniſteriū angelorū ignea cuſtodia ibi cō ſtituta fuit. hoc em̄ ꝑ celeſtes poteſtates ī paradiſo viſibili factum eſſe credendum ē vt ꝑ angelicū miniſteriū ibi eēt q̄daꝫ igne cuſtodia. nō tn̄ fruſtra. ſꝫ quia aliqͥd ſignifi cat de paradiſo ſpūali. Cherubin em̄ inte pretatur plenitudo ſcientie. hec ē charitas qꝛ plenitudo legis eſt dilectio. Gladiꝰ aūt flāmeꝰ pene temꝑales ſunt. que verſatiles ſunt. qꝛ tempora volubilia ſunt. Illa ergo ad cuſtodiā ligni vite id̓o poſita ſunt ante paradiſuꝫ. quia ad vitā nō redit̉ niſi ꝑ che rubin.ſ. plenitudinē ſcientie.i. charitatem ⁊ ꝑ gladiū verſatilem.i. tollerantiā paſſio num temꝑalium. An hō ante peccatū comederit de ligno vite. Poteſt autem que ri. vtꝝ d̓ ligno vite an̄ pctm̄ comoderit hō De hͦ Augꝰ in li. de baptiſ. par. ſic ait. Re cte ꝓfecto intelligūt̉ pͥmi homīes an̄ mali gna diaboli ꝑſuaſionem abſtinuiſſe a cibo vetito. atqꝫ vſi fuiſſe ꝯceſſis His ꝟbis oſtē dit̉ ꝙ d̓ ligno vite an̄ pctm̄ ſūpſerint. qͥbus p̄ceptum erat vt de om̄i ligno paradiſi co mederēt. niſi de ligno ſcīe boni ⁊ mali. Quare non ſunt facti īmortales ſi AAA comederūt de ligno vite. g Quare ergo perpe tua ſoliditate ⁊ beata immortalitate veſtiti nō ſunt. vt nulla infirmitate vel etate in de terius mutarent̉? Hanc em̄ virtutem natu raliter illud lignū habuiſſe dicit̉. Sꝫ forte hoc nō cōferebat. niſi ſepe de illo ſumeret̉. Potuit ergo fieri vt de illo ſumeret ſemel ⁊ nō ſepiꝰ. qui ꝑ aliquā morā in paradiſo fu iſſe intelligit̉. cum ſcriptura dicat eū ibi ſo poratum fuiſſe. qn̄ coſta de latere eius aſſū pta eſt. ⁊ inde formata mulier. et aīalia an te eū ducta. qͥbus noīa impoſuit. Iſta ē diſtinctio. xxix. huiꝰ ſecun di libri. In qua magiſter oſtēſa ſufficiētia liberi arbi trij ſine gratia in omibus generaliter. Agit de eiuſ dem inſufficientia in primis parentibꝰ ſpecialiter Ex tria facit. Nam primo agit de gratia quam adam in ſtatu innocentie habuit Secundo de pena peccati ꝑ quam paradiſum amiſit. Tertio inquirit an etiaꝫ d̓ ligno vite in ſtatu illo comedit. Primum facit a prin cipio diſtinctionis vſqꝫ ibi. In illiꝰ quoqꝫ peccati Se cundum vſqꝫ ibi. Poteſt autem queri Tertium vſqꝫ ad finem diſtinctionis In ſpęciali enim ſententia ma giſtri ſtat in tribus propoſitionibus. quarum prima eſt hec. Primus homo in ſtatu innocentie nō indi guit gratia ad expellendum maliciam ſed ⁊ gratia ⁊ charitatē indiguit ad exercendum iuſticiaꝫ. Hāc enī ꝓpoſitionem magiſter ponens querit duas queſtio nes quarum prima eſt hec. Vtrum primus homo in diguit gratia in ſtatu innocentie tam oꝑante ꝙͣ coo perantē. Et reſpondet ꝙ indiguit vtraqꝫ gratia non tamen indiguit gratia operante ẜm omnem oꝑandi eius modum. Nam illa gratia oꝑat̉ duobus modis ſcꝫ liberando liberum arbitrium a malo. ⁊ ſeruitute peccati. ⁊ ẜm illum moduꝫ videlicet oꝑandi gr̄a ope rante primus homo in ſtatu innocentie non indiguit eo ꝙ ſine peccato erat. Alio modo oꝑat̉ illa gr̄a pre parando hominis voluntatem ad bonum ⁊ ẜm illaꝫ eius oꝑationem primus homo ipſa indiguit. cū eius voluntas per ſe in bonum efficaciter moueri non po tuit. quod probat magiſter autoritate beati Augu ſtini. Secunda queſtio eſt hec. Utrum primus ho mo in ſtatu innocentie habuit etiam virtutes. Et re ſpondet ꝙ aliqͥbꝰ videtur ꝙ non habuerit eas. quod hoc modo ꝓbant. iuſticiam non habuit. qꝛ p̄ceptum dei contempſit. prudentiaꝫ non habuit. quia ſibi nō prouidebat. nec temperantiam habuit. quia aliena petijt. nec fortitudinem quia praue ſuggeſtiōi nō re ſtitit. Sꝫ mgr̄ hmōi ꝑſuaſioni reſpondens dicit ꝙ lꝫ adam qn̄ actualiter peccauit tunc illas virtutes non habuit. nihilominus tn̄ habuit eas ante pctm̄ qn̄ di uerſis ſanctorum autoritatibꝰ confirmat. Ex cuius q̄ſtionis ſolutione patet ꝙ conſtat primuꝫ hominem in ſtatu innocētie virtutes habuiſſe qͣs peccando di citur abieciſſe. Secunda ꝓpoſitio ē hec. Primus parēs ꝓpter peccati indignitatē fuit de paradiſo cy pulſus ⁊ ꝓhibitꝰ de ligno vite edere ꝓpt̓ qd̓ pote rat ſi pſtitiſſet inet̓nū viuere. Hāc ꝓpoſitionē mgr̄ ī ſinuās dic̄ ꝙ pͥmꝰ hō in penā ſui pctī excluſus ē a lo co voluptatis. ⁊ ab eſu ligni vite. ꝑ cuiꝰ vſū inet̓num poterat viuere. nō qͥdē poſt pctm̄ d̓ ip̄o edēdo. ſꝫ an̄ Ubi ſoluit autoritatē Gen̄. qͣ videt̉ innui ꝙ etiā poſ peccatū ſi de ligno vite comediſſet ineternuꝫ vixiſſet

LI. Et dicit ꝙ autoritas dicit. videte ne forte manum ſu am mittat ad lignum vite. ⁊ viuat ineternū. q̄ ſic glo ſanda eſt. Uidete vos angeline comedat d̓ ligno vi te quo indignus eſt De quo ſi ꝑſtitiſſet et comediſſet viueret ineternū. Et ſubdit ꝙ ad impediēdū reditn̄ hominis in paradiſum appoſita eſt angelica ⁊ ignea cuſtodia.ſ. cherubin ⁊ flammeus gladius atqꝫ ꝟſa tilis ne poſt peccatum pateat hominibus illuc acceſ ſus. Tertia propoſitio eſt hec Licet ſit probabile adam in ſtatu innocentie comediſſe de ligno vite. tn̄ quia frequenter eius vſum non habuit immortalita tem non obtinuit. Hanc magiſter probans q̄rit Vtꝝ ante peccatum etiam de ligno vite comederit. ⁊ ſi co mederit quare non fuit factus immortalis. Et reſpō dens dicit ꝙ comedit de ipſo ante peccatū eo ꝙ om nia ligna preter vnum ſibi ad vſum fuerunt conceſſa ſed ex hoc non fuit effectus immortalitatis. quia nō frequēter de ip̄o guſtauit Cū lignum illud ꝯferre im mortalitatem non poterat. niſi per frequētem eius vſum. Et tm̄ in ſpeciali. Ꝙ per adā peccatū ⁊ pena tranſijt in poſteros. N ſuperiori DI. XXX A bus inſinuatuꝫ ē licet ex ꝑte. nō em̄ ꝑfecte ſufficimus expo nere qualiter pͥmus hō deliq̄ rit. ⁊ quā ꝓ pctō penaꝫ ſubie rit: quibꝰ adijciendū ē peccatū ſimul ac pe nam ꝑ eum tranſiſſe in poſteros. Sic̄ apl̓s oſtendit inquiens. Sicut ꝑ vnū homineꝫ peccatū in hūc mundū intrauit. ita in oēs homines mors ꝑtranſijt. Utrū illud peccatū fuerit origina le vel actuale. Hic primo vidēdū eſt. quod fuit illud peccatuꝫ originale.ſ. an actuale. ⁊ ſi de originali intelligat̉. ꝯſequē ter quid ſit originale peccatum. ⁊ qͣre dica tur originale. ⁊ quō ꝑtranſierit vel ꝑtrāſe at in omnes diligēter inueſtigandum eſt Quibuſdam placuit de peccato actuali Quidaꝫ illu accipiūt d̓ ac. Ade illud accipere aſſerētibus hoc apoſto lum ſenſiſſe cuꝫ inferius ait. Sicut ꝑ inobe tuali. dientiam vnius hominis pctōres ꝯſtituti ſunt multi. ita ⁊cͣ. Euidēter inqͥunt etiam ip̄o nomine expͥmit apoſtolus peccatū qd̓ ꝑ vnū hoīem intrauit in mūdū.ſ. inobediē tiam. Inobediētia ꝟo pctm̄ actuale eſt. Quō intraſſe in mūdū dicūt. Hoc autem dicunt intraſſe in mūdū nō traductione originis ſꝫ ſil̓itudine preuaricatiōis. oēſꝙ in illo vno peccaſſe dicūt. quia om̄ibꝰ ille vnꝰ peccan. g II di exemplū extitit. Hoc male ſenſerūt qͥdaꝫ Hoc dicūt pe heretici qui dicti ſunt pelagiani. d̓ quibusˡªᵈⁱ ani Augꝰ in lib̓. de baptiſmo ꝑuulorum cōme morat dicens. Sciendū eſt inqͥt hereticos quoſdā qui nominati ſint pelagiani dixiſſe pctm̄ pͥme tranſgreſſionis in alios homīes nō ꝓpagatione ſed imitatione trāſiſſe. Un̄ etiam in ꝑuulis nolūt credere ꝑ baptiſmū ſolui originale peccatuꝫ. quod ī naſcentibꝰ nullum eſſe om̄ino contendunt. Sed eis di citur. quia ſi apoſtolus peccatum imitatio nis nō ꝓpagationis ītelligi voluiſſet. eius pͥncipem nō adam ſed diabolū diceret De quo in lib̓. Sapien̄. dicit̉ Inuidia diaboli mors intrauit in orbem terraꝝ. Et quia nō vult intelligi hoc eſſe factū ꝓpagatiōe ſed imitatione: ꝯtinuo ſubiūxit ſcriptura Imi tant̉ autem eum qͥ ſunt ex ꝑte ip̄ius. Imi tant̉ quidem adam quotquot ꝑ inobediē tiā tranſgrediunt̉ mandatuꝫ dei. Sꝫ aliuo eſt quod exemplum eſt voluntate peccanti bus. aliud quod origo eſt cum peccato na ſcentibus. Non eſt igit̉ accipiēdū peccatū ade tranſiſſe in om̄es imitatiōis tm̄ exēplo ſed ꝓpagationis ⁊ originis vitio. Hic aperit illud eſſe peccatum ori ginale qd̓ traſit in poſteros d Et ē illud peccatuꝫ originale. vt aperte Augꝰ teſtat̉ quod per adam tranſiuit ī om̄es ꝑ eius carnem viti atam ꝯcupiſcentialiter generatos. Quid ſit originale peccatuꝫ hic in quiritur. Quod diligēter in ueſtigandum eſt. quid ſit:? De hoc em̄ ſan cti doctores ſub obſcuritate locuti ſunt at qꝫ ſcholaſtici doctores varia ſenſerunt. Quorūdā de Quidaꝫ enim putant originale peccati originli pecca eſſe reatum pene pro peccato primi homīs cato opinio. id ē. debitum vel obnoxietatem quo obno xij ⁊ addicti ſumus pene temporali ⁊ eter ne ꝓ primi hominis actuali peccato. quia pro illo vt aiunt omnibus debet̉ pena eter na. niſi ꝑ gratiaꝫ liberentur. Iuxta horuꝫ ſentētiam oportet dici originale peccatum nec culpam eſſe nec penam. Culpam non eſſe ipſi fatentur. pena quoqꝫ ẜm eos eſſe non poteſt. Quia ſi debitum pene origi nale peccatum eſt. cum debitum pene non ſit pena. nec originale peccatum eſt pena.

DI. Quod etiā quid eorū admittunt. dicētes in ſcriptura originale pctm̄ ſepe nominari reatū. ⁊ reatū ibi intelligunt vt dictū ē ob noxietatē pene. ⁊ ea rōne aſſerunt peccatū originale dici eſſe in ꝑuulis. quia ꝑuuli ꝓ illo primo peccato rei ſūt pene. ſicut ꝓ pec cato iniqui parētis aliquādo exulant filij ẜm iuſticiā fori. Ꝙ originale peccatū ē culpa auto ritatibus ꝓbat. Sꝫ ꝙ origīale pec catum culpa ſit. pluribꝰ ſanctoruꝫ teſtimo Gregoriꝰ nijs edocet̉. Super Exod̓. vbi d̓r. Primo genitū aſini mutabis oue. Gregꝰ ait. Om nes in peccatis nati ſumus ⁊ ex carne dele ctatione cōcepti culpā originalem nobiſcū traximus. vn̄ ⁊ volūtate noſtra peccatꝭ im plicamur. Ecce culpaꝫ originale dixit nos Auguſti trahere. Un̄ conſtat originale pctm̄ culpā eſſe. Augꝰ quoqꝫ in lib̓. de natura ⁊ gratia de hoc eodem ſic ait. Om̄es(vt ait apl̓us peccauerūt. vtiqꝫ vel in ſeip̄is vel in ada quia ſine peccato nō ſunt. vl̓ qd̓ originalit̓ cōtraxerunt. vel qd̓ malis moribꝰ addide runt. Pctm̄ em̄ pͥmi hominis nō ſolum ip ſum. ſꝫ om̄e necauit genus humanuꝫ. qꝛ ex eo dānationē ſimul ⁊ culpā ſuſcepimꝰ Idē ſuꝑ psͣ. l. Qd̓ de corꝑe mortuo ſeminat̉ cū vincl̓o pctī originalis naſcit̉ ⁊ mortis. Iō igit̉ ſe in iniqͥtatibꝰ cōceptū dicit dauid qꝛ in om̄ibꝰ trahit̉ iniqͥtas ex adā ⁊ vinculuꝫ mortꝭ Nemo em̄ naſcit̉. niſi trahēs penā ⁊ meritū pene Meritū āt pene pctm̄ ē. Oīs gͦ qͥ naſcit̉ ꝑ carnis concupiſcētiā pctm̄ tra hit Pctm̄ itaqꝫ originale culpa ē. quā oēs In eccleſiaſti ꝯcupiſcētialit̓ ꝯcepti trahunt. Un̄ ī Eccl̓. cis dogmati. dogmatibꝰ ſcpͥtuꝫ ē. Firmiſſime tene ⁊ nul latenus dubites oēm hoīem qͥ ꝑ cōcubitū viri ⁊ mulieris concipit̉ cū originali pctō naſci īpietati ſb̓ditū mortiqꝫ ſb̓iectū ⁊ ab hͦ nat̉ a ire naſci filiū. ⁊ qͣ nullꝰ liberat̉ niſi ꝑ fi dem mediatoris dei ⁊ hoīm His ⁊ alijs au toritatibꝰ euident̓ on̄dit̉ pctm̄ origīale cul pam eē. ⁊ in oībꝰ ꝯcupiſcentialit̓ genitꝭ tra hi a parentibus. Quid ſit qd̓ d̓r pctm̄ originale ſcꝫ fomes pct̄ī.i. ꝯcupiſcētia. Nunc ſupereſt vi dere qͥd ſit ip̄m originale pctm̄? Qd̓ cū nō ſit actuale. nō ē actꝰ ſiue motꝰ aīe vl̓ corꝑis Si em̄ actꝰ eſt aīe vel corꝑis. actuale vtiqꝫ p55 IL. orl RXRR acl. pſgdcalo foxv pctm̄ ē Sꝫ actuale n̄ ē. nō ē gͦ actꝰ vel motꝰ r1ō p. Fri. o2 Quid gͦ origīale pctm̄ d̓r? fomes pctī.ſ. cō ni. n.j cupiſcētia vel ꝯcupiſcibilitas. q̄ d̓r lex mē lxaaiii brorū. ſiue lāguor nature. ſiue tyrānꝰ qͥ ē in mēbris nr̄is. ſiue lex carnis. Un̄ Augꝰ ī li. Auguſti. de baptiſmo ꝑuulorū. Eſt ī nob̓ ꝯcupiſcē tia q̄ nō ē ꝑmittēda regnare Sūt ⁊ eiꝰ deſi deria q̄ ſunt actuales ꝯcupiſcētie q̄ ſunt ar ma diaboli. que veniūt ex lāguore nature. Lāguor aūt iſte tyrānꝰ ē qͥ mouet mala de ſideria. Si ergo vis eē victor tyrāni atqꝫ ī ermē inimicū īuenire. nō obedias ꝯcupiſtē tie male. His vbis on̄dit̉ fomitem peccati eſſe concupiſcentiā. Quid noīe ꝯcupiſcentie intelligit̉ q̄ dicit̉ fomes peccati. Lomine autem co cupiſcētie nō actū ꝯcupiſcēdi. ſꝫ vitiū pͥmū ſignificauit. cū eā dixit legē carniſ Un̄ idē in tractatu de vbis apl̓i ait. Semꝑ pugna eſt in corꝑe mortis huiꝰ. quia ipſa cōcupi ſcentia cū qua nati ſumus finiri non pōt qͣꝫ diu viuimꝰ. quotidie minui pōt. finiri non pōt. Que aūt eſt ꝯcupiſcētia cuꝫ qua nati ſumꝰ? Uitiū vtiqꝫ eſt qd̓ ꝑuulū abilē ꝯcu piſcere facit. adultū etiā cōcupiſcentē red dit. Sicut em̄ ī oculo ceci ī nocte vitiū ceci Mriginale pcca tatis eſt ſi nō apparet. nec diſternit̉ inter vi dentē ⁊ cecū niſi luce veniente. ſic in puero vetii cōtmſ vitiū eē nō apparet donec etatꝭ ꝓuectioris tp̄s occurrat. Ex his dat̉ ītelligi qͥd ſit originale pctm̄.ſ. vitiū ꝯcupiſcētie. quod ī oēs ꝯcupiſcentialt̓ natos ꝑ adaꝫ intrauit Ꝙy adā ori ginale pctm̄ ī eoſqꝫ vitiauit. Un̄ Augꝰ in li. d̓ baptiſmo oēs ītrauit.i. ꝑuulorū. Adā p̄ter imitatōis exemplū. oc ꝯcupiſcētia. culta etiā tabe carnalis ꝯcupiſcētie ſue. ta bificauit in ſe oēs de ſua ſtirpe venturos. Un̄ apl̓s recte ait. In qͦ oēs peccauerunt. Circūſpecte ⁊ ſine ambiguitate dicit h̓ Auguſ. in li. apl̓s. Siue em̄ intelligat̉ in quo homine ſi ue in quo pctō ſanū eſt In adā em̄ oēs pec de baptiſmo cauerunt vt in materia. nō ſolū eiꝰ exemplo ꝑuuloruꝫ quō vt dicunt pelagiani. Oēs em̄ ille vnus hō ītelligatur in mo fuerāt.i. in eo materialiter erant. Ma quo oēs pec cauerunt. nifeſtū eſt itaqꝫ omnes in adam peccaſſe. qͣ ſi in maſſa. Ip̄e enim per peccatum corru ptus. quos genuit oēs nati ſunt ſub pecca to Ex eo igitur ſicut cuncti conſtituti ſunt peccatores. ita et in illo vno peccato quod intrauit in munduꝫ recte omnes dicuntur peccaſſe. quia ſicut ab illo vno homine. ſic ab eodē vno pctō īmunes eē n̄ pn̄t. niſi ab eiꝰ reatu ꝑ xp̄i baptiſmuꝫ abſoluant̉. Alia

LI. Augꝰ de ba. ergo ſunt ꝓpria peccata in quibus tm̄ pec tiſ. par. cant quorū peccata ſunt. Aliud hoc vnuꝫ in quo om̄es peccauerunt.i. ex qͦ oēs pec catores inſtituti ſunt. Quod ſit peccatuꝫ in quo omnes peccauerunt.ſ. originale quod ex inobediētia ꝓceſſit. Hoc ē origīale pec catum quo peccatores naſcunt̉ omēs con cupiſcētialiter geniti. quod ex adā ſiue ex eius inobedientia emanauit ⁊ in poſteros demigrauit. Un̄ apl̓s cōſequēter ꝑ inobe dientiam vnius hominis. multos dicit cō ſtitutos eſſe pctōres. que eſt actuale pctm̄ Cum autē dixerit ꝑ vnum hoīem pctm̄ in traſſe ī mūdū ⁊ in eo oēs peccaſſe: qd̓ d̓ ori ginali dictū eſſe oportet accipi. Ex quo ſenſu dictuꝫ ē per inobedi entiam vnius multi ſunt conſtitu ti peccatores. Quod ergo ait per inobediētiā vnius multi cōſtituti ſunt pec catores. eo ſenſu dictū eſſe intelligendū eſt. quia ex inobediētia ade.ſ. ex peccato actu ali ade ꝓceſſit originale peccatum qͦ om̄es peccatores naſcunt̉ vt in illo eſſet. ⁊ in om nes trauſiret. Ꝙ peccatū originale in Adā fuit ⁊ in nobis eſt Iuli Unde Augꝰ ano heretico nullū pctm̄ in ꝑuulis eſſe con tendenti rn̄dens. aꝑte aſſerit pctm̄ origina le ex voluntate ade ꝓceſſiſſe. ac ꝑ eius ino bedientiam in mundū intraſſe. Querit em̄ Iulianus. ꝓ quid pctm̄ inuenit̉ in paruu Queſtio tul lo. ita inquiens. Nō peccat iſte qͥ naſcitur Nō peccat ille qui genuit Nō peccat ille qͥ condidit. Per quas igit̉ rimas inter tot p̄ ſidia innocētie peccatum fingis ingreſſuꝫ. Rn̄ſio augu. Et rn̄det ſancta pagina. Per vnum hoīeꝫ pctm̄ intrauit in mūdū. ꝑ vniꝰ inobediētiā ait apl̓s. Quid q̄rit ampliꝰ: qͥd q̄rit aꝑtiꝰ: Queſtio Iu Itē inqͥt Iulianꝰ. Si ꝑ hoīem pctm̄ intra liani. uit in mūdū? pctm̄ vel ex volūtate ē vel ex natura ē. Si ex volūtate ē. mala ē volūtas q̄ pctm̄ facit. Si aūt ex natura ē. mala ē na Rn̄ſio augū. tura. Cui rn̄deo. ex volūtate pctm̄ ē. Que rit forte. Vtrū originale pctm̄ ex volūtate II ſit; Rn̄deo prorſus ⁊ originale pctm̄ ex vo lūtate eē. qꝛ hͦ ex volūtate pͥmi hoīs ſemīa tum ē vt in illo eēt. ⁊ in oēs trāſiret. Obiectio quorūdā cōtra id quod ſupra dictum eſt om̄es in Adaꝫ fu iſſe homīes. Ad hoc auteꝫ ꝙ di ximꝰ in adam fuiſſe oēs hoīes. qͥdā ꝟborū ſectatores ſic obijciūt dicētes Nō oīs caro q̄ ab adā traducta ē. in eo ſimul exiſtere po tuit. qꝛ multo maioris qͣꝫtitatꝭ ēqͣꝫ fuit cor pus ade. In qͦ nec tot etiā athomi fuerunt qͥt ab eo hoīes deſcēderūt. Quocirca verū nō eſſe aſſerūt ſub̓am vniuſcuinſqꝫ ī primo fuiſſe parente. Reſponſio vbi aꝑitur qualiter fue runt ī Adā ẜm rōneꝫ ſeminaleꝫ. et quō ex deo deſcenderint.ſ. lege ꝓ pagationis. Quibus reſponde ri pōt. ꝙ materialit̓ atqꝫ cauſalit̓. nō forma liter d̓r fuiſſe in pͥmo hoīe: om̄e qd̓ ī huma nis corꝑibꝰ naturaliter ē. deſcēditqꝫ a pͥmo parēte lege ꝓpagationis ⁊ in ſe auctum et multiplicatuꝫ eſt nulla exteriori ſub̓a in id trāſeūte. ⁊ ip̄m ī futuro reſurget. Fomētuꝫ qͥdē habet a cibis ẜ nō ꝯuertunt̉ cibi ī hu manā ſub̓am. q̄ ſcꝫ ꝑ ꝓpagationeꝫ deſcēdit ab adaꝫ. Tranſmiſit em̄ adā modicum qͥd Quō ꝑ ꝓp de ſub̓a ſua in corꝑa filioruꝫ qn̄ eos ꝓcrea gationē deſci uit.i. aliqͥd modicū de maſſa ſub̓e eiꝰ diui dit. ſum ē. ⁊ inde formatū corpꝰ filij. ſuiqꝫ ml̓ti plicatiōe ſine rei extrinſecē adiectōe auctū ē. Et de illo ita augmētato aliqͥd īde ſeꝑat̉ vn̄ formant̉ poſteroꝝ corꝑa. ⁊ ita ꝓgredi tur. ꝓcreatiōis ordo lege ꝓpagatiōis vſqꝫ ad finē hūani generꝭ. Itaqꝫ diligenter ac ꝑ ſpicue intelligētibꝰ ptꝫ om̄es ẜm corꝑa in adā fuiſſe ꝑ ſeminalē rōneꝫ. ⁊ ex eo deſcen diſſe ꝓpagatiōis lege. Autoritate ⁊ rōne ꝓbat̉ nihil ex trīſecū ꝯuerti hūana ſubſtātiā vero nihil extri ſecū ī hūani corꝑis naturā trāſeat. ꝟitas ī euāgelio ſignificat dicēs. Oē qd̓ ītrat ī os ī vētrē vadit ⁊ ī ſeceſſū emittit̉. Qd̓ etiā rō ne on̄di pōt hͦ mō. Puer qͥ ſtatī pꝰ ortū mo rit̉ ī illa ſtaturā reſurget quā habiturꝰ erat ſi viueret vſqꝫ ad etatē triginta annoꝝ nul lo vitio corporis impeditꝰ Vnde ergo illa

DI. ſubſtantia que adeo parua fuit mortua. in reſurrectione tā magna erit. niſi ſui ī ſe mul tiplicatione. Vnde apparet ꝙ etiaꝫ ſi viue ret. nō aliunde ſed in ſe augmētaret̉ illa ſub ſtantia. Sicut coſta de qua facta ē mulier. ⁊ ſicut panes euāgelici Non inficiamur tn̄ Ꝙ cibi in ca nem tranſeūt qͦn cibi ⁊ humores in carnem ⁊ ſanguinem ſed non in eā franſcūt. Sed nō ī ꝟitate humane nature q̄ deſcēdit ab que a primis deſcendit parentibꝰ. que ſol in reſurrectione erit. reliqua vero caro. in quaꝫ cibi tranſeūt tanqͣꝫ ſuꝑflua in reſurre ctione deponet̉. que tn̄ ciboruꝫ aliarūqꝫ re rum fomentis coaleſcit. Iſta ē diſtinctio. xxx. huiꝰ ſecūdi libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de peccato primorū pa rentum quo perſona corrumpebat naturam Incipit agere de peccato ꝑuuloruꝫ quo natura corrumpit ꝑ ſonam. Et tria facit Nam primo oſtendit eē tale pe catum in genere. Secundo manifeſtat ipſum in ſpē Tertio reſpondet queſtioni ex dictis originate. Pri mum facit a principio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Qd̓ dili genter inueſtigandū eſt. Secunduꝫ vſqꝫ ibi Ad hoc autem. Tertium vſqꝫ ad finem diſtinctionis. In ſpe ciali ſententia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quarum prima eſt hec. Parentum primorum pri mum originale actuale peccatum fuit mortale. et ab eis in poſteros deriuatum Hanc magiſter intēdens ꝓponit ꝙ peccatum ⁊ pena peccati in poſteros trāſe unt. ⁊ tale peccatum dixerunt quidam eſſe peccatuꝫ actuale ip̄ius ade. quod ꝓbat autoritate apoſtoli di centis. ꝙ peccatum quod ꝑ vnum hominē in mūduꝫ intrauit ſit inobedientia que videtur eſſe peccatum actuale. vt dicit opinio iſta. Alij ꝟo ſicut pelagiani dixerunt peccatū quod in mundum intrauit ꝑ adam etiam eſſe peccatum actuale. ſed non ipſius ade. ſed peccatum cuiuſlibet hominis quod dicebant ꝑ adaꝫ s pdea piuum in mundum introductum eſſe. non introductione ori ginis. ſed ſimilitudine preuaricationis. eo ꝙ ille vnꝰ om̄ibus exemplum reliquit. Sed illud non videtur bene conſonum. quia dato ꝙ peccatum originale di ceretur ſolum exemplum peccati preſciti ad peccan dum. tunc deberet etiam dici ꝙ tranſiret a demone ī homines qui primum exemplum peccandi reliquit. Et ipſe tanꝙͣ primus in poſteros a peccantibus imi tatur. quod quia eſt inconueniens. ideo dicit mgr̄ eē tenendum peccatum ab adam trāſiuiſſe in poſteros non ſolum imitationis exemplo. ſed propagationis ⁊ originis vitio. quod probat per beatum Auguſti num aꝑte dicentem. ꝙ originale peccatum tranſiui ab adam in omnes ꝑ eius carnem vitiatam concupi ſcentialiter generatos. Secunda ꝓpoſitio eſt hec Originalis culpa eſt quedaꝫ habitualis ⁊ vitioſa cō cupiſcētia excitans in nobis contra rationem deſide ria. Hanc magiſter inſinuans dicit ꝙ peccatuꝫ pͥmi hominis eſt ẜm veritatem culpa a primis parentibꝰ ꝑ originem in poſteros traducta que culpa nō ē actꝰ hominis. ſed quedam habitualis ⁊ vitioſa concup ſcentia excitans in homine mala deſideria: que quā doqꝫ in ſacra ſcriptura a ſanctis doctoribus nomina tur languor nature. quādoqꝫ lex membroꝝ. quando qꝫ fomēs peccati. qn̄qꝫ lex carnis. quādoqꝫ tyrannꝰ. quādoqꝫ concupiſcentia vel concupiſcibilitas. Poſt ea ſoluit duas difficultates cuiuſdaꝫ heretici iuliani ſcꝫ querentis. Primo quō peccatum originale ſubir tret ꝑuul os. cum nec ipſe genitus. nec generās pec XXXI cet. nec conditor. Et reſpndet ẜm beatum Auguſti num ſententialiter dicenteꝫ. ꝙ odioſa primi parētis inobedientia eſt cauſa quare in nobis nata eſt fomēs peccati ⁊ concupiſcentia. Secundo queſiuit. an illd̓ peccatum ſit a natura vel a voluntate. Et reſpondet ſententialiter dicens. ꝙ licet peccatum originale ſit ī nobis neceſſariuꝫ. tamen in primo parente qui ip̄m traduxit fuit voluntarium Tertia ꝓpoſitio ē hec Om̄es qui deſcendunt ab adam ꝓpagatiōis lege fu erunt in lumbis eius ſeminali ſeu materiali ratione. Hanc magiſter probans querit. quō in adam potue runt omnes homines ẜm carnem eſſe. cum nec tot athomi in ip̄o eſſe potuerunt quot homines ab ipſo proceſſerunt. Et reſpondens dicit. ꝙ omnes homi nes materialiter ⁊ cauſaliter in ip̄o fuerunt. quia ali quid ab ipſo deciſum eſt. a quo ſine alterius additio ne ꝑ ſolam multiplicationem materie in ſeip̄am cor pus filij eius generatum ⁊ actum eſt. ⁊ ſic ꝑ ſimile ꝑ deciſionem factam in poſteros genus humanuꝫ mul tiplicatum eſt. ita ꝙ nihil om̄ino exterius adueniens tranſit in veritateꝫ humane nature. qd̓ ꝓbat primo antoritatē euangelij dicentis Om̄e quod intrat ī os in ventrem vadit. Secundo ꝑ hoc ꝙ omnes in reſur rectione habebūt quantitatē ꝑfectam ſine alterius materie additiōe. Ex iſtis tn̄ nō negat mgr̄ ꝙ alimē tum tranſeat in carnē. ſed negat ꝙ tranſeat ī huma ne nature veritatem. Et tm̄ in ſpeciali. Quomodo peccatum originale a patribus tranſeat in filios. an ẜm animā an ẜm carnem. Inc ſuper eſt īueſtigare qualiter illd̓ Pι. XXXI peccatum a patribꝰ tradu cat̉ in filios.ſ. an ẜm ſolam animā. an ẜm carnem. ſiue ẜm vtrūqꝫ? Putauerunt quidam ẜm aīaꝫ trahi peccatum originale. non ſolū ẜm car nem. quia non ſolum carnem ſed ⁊ animaꝫ extraduce eſſe arbitrati ſunt. Sicut enim ī generatiōe prolis de carne paterna ſubſtā Oyinlo quo rundaꝫ male tialiter trahit̉ caro. ita etiā de gignētis an credētiuꝫ an ma. animā geniti eēntialiter deduci ab his mas eē extra exiſtimabatur. Ideoqꝫ ſic̄ de corrupta car duce. ne caro corrupta ſeminat̉. ita etiā d̓ anima peccatrice aīa peccatrix corruptione origi nali infecta. ab illis trahi dicit̉. Predictā opinioneꝫ damnat ⁊ ꝙ per carnē traducat̉ peccatū dicit. ⁊ quo oſtendit. Hoc auteꝫ fides ca tholica reſpuit. ⁊ tanqͣꝫ veritati aduerſum damnat. que nō animas ſed carnem ſolā ſi cut ſuꝑius diximus extraduce eſſe admit tit. Non ergo ẜm animam ſed ẜm carnem

LI. ſolam peccatū originale trahit̉ a parētibꝰ Eſt em̄ pctm̄ originale(vt ſupra diximus) Un̄ Augꝰ ad cōcupiſcentia nō qͥdem actus ſed vitiū Ip Ualerium ſa cōcupiſcentia eſt lex mēbrorū vel carnis que eſt morbidus quidam affectus vel lan guor qui cōmouet illicitū deſideriū. id eſt carnalē ꝯcupiſcentiā que lex peccati dicit̉ Quare cōeu Que dicit̉ manere in carne: nō quin in ani piſcētia d̓r eē ma ſit. ſed quia per corruptionem carnis ī in carne. anima ſit. Cauſam corruptiōis carnis oſten dit. ex qͣ in anima peccatuꝫ fit. c Caro enī propter peccatū corrupta fuit in adam adeo vt cuꝫ an̄ peccatū vir ⁊ mulier ſine incentiuo libi dinis ⁊ cōcupiſcētie feruore poſſent conue nire: eſſetqꝫ thorus īmaculatꝰ. iā poſt pec catū nō valeat fieri carnalis copula abſqꝫ libidinoſa cōcupiſcentia. que ſemꝑ vitium eſt ⁊ etiam culpa niſi excuſet̉ ꝑ bona coniu gij. In cōcupiſcētia ergo ⁊ libidine cōcipi tur caro formāda in corpus ꝓlis Un̄ caro ipſa que concipit̉ in vitioſa cōcupiſcentia polluitur ⁊ corrumpit̉. ex cuius contactu anima cū infundit̉ maculā trahit. qͣ pollu tur ⁊ fit rea. id eſt. vitiū cōcupiſcētie. que ē originale peccatum. Ꝙ ꝓpter corruptionē carnis q̄ eſt cauſa peccati dicitur peccatum eē in carne Ideoqꝫ ip̄m pecca tum dicit̉ manere in carne. Caro ergo que ī cōcupiſcētia libidinis ſeminat̉. nec culpa habet nec actum culpe. ſed cauſaꝫ. In eo gͦ qd̓ ſeminat̉: corruptio eſt. In eo aūt ꝙ na Ambroſiꝰ ſcit̉ cōcupiſcētia vitiuꝫ eſt. Vnde Amb̓. d̓ ꝟbis apoſtoli ſic ait. Quō habitat pctm̄ ī carne. cū non ſit ſubſtātia. ſed priuatio bo ni? Ecce primi hominis corpꝰ corruptuꝫ ē ꝑ peccatū. ipſaqꝫ corruptio ꝑ conditionem offenſionis manet in corꝑe. robur tenēs di uine ſententie date in adam. cuiꝰ conſortio anima maculat̉ peccato. Per id ergo ꝙ fa cti cauſa monet. inhabitare dicit̉ peccatuꝫ in carne. hec eſt lex carnis. Idem. Non ha bitat peccatum in aīa. ſed ī carne. qꝛ pecca ti cauſa ex carne eſt. nō ex anima. qꝛ caro ī ex origine carnis peccati. ⁊ per traducem om̄is caro ſit cauſa peccati. anima ꝟo non traducit̉. ⁊ ideo in ſe cauſam peccati nō ha bet. Augꝰ quoqꝫ ex carne peccatū aīaꝫ con Auguſti. trahere in ſermone quodam d̓ verbis apo ſtoli oſtendit dicens. Uitiū concupiſcētie eſt qd̓ anima ex carne ꝯtraxit. Natura qͥp pe humana non opere dei cum vitio primi tus eſt inſtituta. ſed ex voluntatis arbitrio priorum hominū venienti vitio eſt ſautia ta. ita vt non ſit in carne bonū. ſed vitiuꝫ qͦ inficitur anima. De cauſa originalis peccati que eſt in carne vtrum ſit culpa an pe Hic q̄ri ſolet vtruꝫ cauſa peccati originalis que dicta ē eſſe in carne culpa ſit vel pena ſiue aliquid aliud culpa eſſe nō pōt. qꝛ culpa nō ē in re irrati actualis ibi nō eſt. nec originalis culpa eſt quia ipſa cauſa ē originalis peccati Si aūt pena eſt. que eſt illa: paſſibilitas vl̓ morta litas vel alia corruptio? Hos em̄ defectus carni ineſſe conſtat. Hic aꝑiet̉ qͥd ſit feditas tracta ex libidine coeuntiū. que vitium vel corruptio dici pot. Ad quod dici pōt quia multiplex defectus carnis et p̄cipue pollutio q̄dam. quā ex feruore coitus parē tum ⁊ ꝯcupiſcētia libidinoſa ꝯtrahit caro dū concipit̉: cauſa eſt originalis peccati. q̄ recte vitium ſiue corruptio carnis appella ri pōt. Que feditas maior videt̉ eſſe in car ne cōcupiſcētialit̓ traducta qͣꝫ in ea vn̄ tra ducit̉. Et ꝙ vitiū vel corruptio ſit in carne an̄ cōiunctionem anime. effectu ꝓbat̉. cuꝫ anima infundit̉ que ex corruptiōe carnis maculat̉. Sicut in vaſe dinoſcit̉ vitiū eſſe cum vinū infuſū aceſcit. Inductu ſimiliū oſtēdit n̄ abſur de dici filios trahere peccatū a pa rentibus etiā mūdis. Lę autē meremur ⁊ intellectu turbemur audiētes pctm̄ origi nale filios traducere a parentibus iam per baptiſmum ab illo peccato mundatis. diu ſarum ſimilitudinum inductione id poſſe fi

DI. eri inſinuat Augꝰ. in lib̓. de baptiſmo ꝑuu lorū ita inquiens. Qūo p̄putiū ꝑ circūciſio nem aufert̉. manet tn̄ in eo quē genuer̄t ci cūcifi. Qūo etiā palea que oꝑe humano tā ta diligētia ſeꝑat̉. manet tn̄ in fructu qui d̓ purgato naſcit̉ tritico. ita peccatū quod in parentibus ꝑ baptiſmū mundat̉ manet in eis quos genuerunt. Ex hoc enim gignunt quod adhuc vetuſtum trahunt. nō ex hoc ꝙ lex in nouitate ꝓmouit eos īter filios dei Nō em̄ generant parētes filios ẜm illā ge nerationē qua denuo nati ſunt. ſed potius ẜm illam qua carnaliter et ipſi primuꝫ ſunt generati. Quare dicat̉ originale hic dicitur cum epilogo. Iam oſtenſum eſt quid ſit originale pctm̄. ⁊ qualiter a paren tibus in filios. et ꝑ carneꝫ in aīam tranſeat. Ex quibꝰ etiā innoteſcit quare dicat̉ orig nale pctm̄. ideo.ſ. quia ex vitioſa lege oris nis noſtre in qua cōcipimur.ſ. carnis libidi noſa ꝯcupiſcentia traducit̉ vt ſupra dictuꝫ eſt. Nō em̄ quia ex carne tracta ab adā con cepti ſumus. ideo pctm̄ traximus. quia et chriſti corpus ex eadē carne formatum eſt. que ab adam deſcendit: ſed eius ꝯceptꝰ eſt celebratꝰ nō lege peccati.i. ꝯcupiſcētia car nis. vn̄ ⁊ caro eius peccatrix nō fuit. immo oꝑatione ſpūſſancti. Noſter ꝟo ꝯceptꝰ nō fit ſine libidine. et ideo non eſt ſine peccato. Augꝰ ī li. de Qd̓ euidenter Augꝰ. on̄dit in libro de fide ſi. ad Pe. ad petrū dicēs. Quia dū ſibi inuicē vir mu lierqꝫ miſcent̉. ſine libidine nō eſt parentuꝫ cōcubitus. ob hoc filioꝝ ex eoruꝫ carne na ſcentium non poteſt ſine peccato eſſe cōcep tus. vbi peccatū in ꝑuulos nō trāſmittit ꝓ pagatio ſed libido. nec fecūditas humane nature facit homines cum peccato naſci. f feditas libidinis quā homines habēt ex il lius iuſtiſſima cōdemnatione peccati. Id̓o beatus Dauid ꝓpter originale pctm̄ quo naturalit̓ obſtricti ſunt filij ire. dicit. In ini quitatibus ꝯceptus ſum. et in peccatis cō cepit me mat̓ mea. Ex hoc itaqꝫ apparet ex lege conceptionis traduci originale pctm̄. quia niſi cōceptio ſic fieret in carne. anima ex carnis coniunctione ꝯcupiſcentie vitiuꝫ non traheret. Obiectio quorundam nitentiū ꝓ bare peccatuꝫ non traduci ex lege coitus. XXXI ed ad hoc oppo nitur hoc modo. In ip̄o conceptū vbi dici tur tranſmittit pctm̄. ꝓpagat̉ caro. nec tn̄ ī fundit̉ anima ẜm phiſicos. ſed iam effigia to corꝑe. Quod etiā moyſes in Exod̓. ape te ſignificat. vbi ait de ꝑcuſſura mulierꝭ pre gnantis. Si quis inquit ꝑcuſſerit muliereꝫ pregnantē et abortū fecerit. ſi adhuc infor me fuerit: puerperiuꝫ mulctabit̉ pecunia. Si aūt formatū fuerit. reddat aīam ꝓ aīa. Formatū vero intelligit̉ ꝓpria anima ani matū. ⁊ informe qd̓ nondū habet animam. In ipſo ergo conceptu cum caro propaga tur nōdum infundit̉ anima. Qūo ergo ibi peccatū tranſmittit̉. cum peccatum nō poſ ſit eſſe vbi anima non eſt? Ad quod dici Rn̄ſio cuꝫ ſo poteſt quia in illo conceptu dicit̉ peccatum ᵐueione tranſmitti. non quia peccatuꝫ originale ibi ſit. ſed quia caro ibi contrahit id ex qͦ pctm̄ ſit in anima cum infunditur. Et vtrūqꝫ vo catur conceptus.ſ. ⁊ cum caro ꝓpagat̉ for mamqꝫ corporis humani recipit. et cū ani ma infundit̉. quod aliqn̄ etiaꝫ dicit̉ natiui tas. Vnde. quod natum eſt in te. Proprie aūt natiuitas d̓r in lucem editio. Iſta eſt diſtintio. xxxj. huiꝰ ſecun di libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de qͥdditate pec cati originalis. agit de ipſius traductione. Et tria fa cit. Nam primo agit de modo quo tranſfundit̉. Se cundo de cauſa quare traducit̉. Tertio de rōne noīs qd̓ ſortit̉. Primum vſqꝫ ibi. Hic ſolet queri. Secūdū vſqꝫ ibi. Iam oſtenſum eſt. Tertium vſqꝫ ad fineꝫ di ſtinctionis. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribꝰ ꝓpoſitionibus quarū prima eſt hec. Per carnem qua vitioſa concupiſcentia concipit̉ et anime vnitur. et nō ꝑ animā peccatū originale traducit̉. Hanc ma giſter inſinuans querit: vtrū peccatum originale tra ducitur a parentibꝰ in filios ẜm ſolā carnem vel ẜm ſolam animā. vel ẜm vtrūqꝫ. Et rn̄dens dicit quoſdā fuiſſe opinatos. ꝙ pctm̄ originale traducit̉ ẜm aīam ponentes aīam ex traductione inciꝑe. exempluꝫ. ita ꝙ ſicut in generatione prolis caro filij ſubſtātialiter de carne patris trahit̉. ita etiaꝫ anima filij. de anima patris eſſentialiter generat̉. Sed iſtam opinionē ma giſter reſpuit tanꝙͣ fidei catholice ꝯtrariaꝫ. eo ꝙ pec catum nō ẜm animam ſed ẜm carnem ſolam a paren tibus trahit̉. Nam in feruore libidinis concipit̉ caro in corpus formanda ⁊ incorrupta polluit̉. Ex conta ctu anima cum infundit̉ contrahit maculā quā et ip̄a polluit̉. et ſic rea eſt vitij concupiſcentie quod dicitur peccatū originale. ⁊ dicit̉ manere in carne nō quideꝫ ſicut in ſubiecto proprio cū caro nō poſſit eē ſubiectū culpe. ſed ſicut in cauſa ſeu virtualiter in carne contē tum. Iſtas ſententias ꝓbat magiſter autoritatibus beati Auguſtini ⁊ Ambroſij. Secunda ꝓpoſitio eſt hec. Peccatum originale quidē defectus ⁊ fomēs peccati eſſe aſſerit̉ quo anima carni vnita inficit̉ Hāc magiſter ꝓbans querit. Utrū talis carnis infectio. ſit culpa vl̓ pena. ⁊ ꝙ non ſit culpa ꝓbat ꝑ hoc ꝙ eſt in ſubiecto irrationali. in quo culpa eſſe nō poteſt. ꝙ etiā non ſit pena ꝓbat ex hoc ꝙ penalitatibus cōiter

LI. non ꝯnumerat̉. Et rn̄dit dicens. ꝙ ſit quidaꝫ carnis defectus et pollutio que recte vitium ſiue carnis cor ruptio nuncupari poteſt. que quidem feditas in car ne ante cōiunctionem anime fore approbat̉. quod ex hoc patet ꝙ anima dum infunditur ex corporis cor ruptione maculatur. Et ſubdit non mirum eſſe filios peccatum originale ꝯtrahere a parentibus iaꝫ mur datis ſicut non miramur ꝙ ab homine circumciſo na ſcitur homo prepuciatus. et ex grano depurato cre ſcunt grana paleis circūſepta. Tertia propoſitio eſt hec. Igit̉ vocat̉ peccatū originale. quia contrahit̓ in ortu ex libidine. Hanc magiſter probans dicit̉. ꝙ il lud peccatuꝫ igit̉ dicit̉ originale. quia ex vitioſa lege originis noſtre quo concipimur contrahit̉.ſ. ex car nis ſeminali commixtione cuꝫ feruore libidinis. et qꝛ folus xp̄s taleꝫ libidinē non habuit ideo ſolus pecca cum originale nō ꝯtraxit. Et tm̄ in ſpeciali. Qūo originale peccatum dimitta tur in baptiſmo. cum et poſt ſit illa cōcupiſcentia que dicit originale peccatum. Uoniam ſu DIXXXII pra dictū eſt originale pctm̄ eſſe vitiū ꝯcupiſcētie. aſſigna tumqꝫ qūo a parentibus tra hatur ⁊ originale dicat̉. ſuꝑeſt inueſtigare qūo in baptiſmo dimittat̉. cū etiā poſt bap tiſmum remaneat ꝯcupiſcentia que an̄ fue rat. Un̄ videt̉ vel pctm̄ originale nō eē cō cupiſcētia. vl̓ nō remitti in baptiſmo. Ma Augꝰ. ī li. d net quippe vt ait Augꝰ. in corꝑe mortꝭ huiꝰ nuptijs ⁊ con carnalis ꝯcupiſcentia. cuiꝰ vitioſis deſid cupiſcentia. rijs nō obedire p̄cipimur. Que tn̄ concupi ſcentia quotidie minuit̉ in proficientibꝰ et continentibus. ſed licet remaneat concupi ſcentia poſt baptiſmū. nō tn̄ dn̄at̉ ⁊ regnat ſicut ante. īmo ꝑ gr̄am baptiſmi mitigat̉ et minuit̉. vt poſt dominari nō valeat niſi qͥs reddat vires hoſti eūdo poſt concupiſcen tias. Nec poſt baptiſmū remanet ad reati quia nō imputat̉ in peccatum. ſed tm̄ pena peccati eſt. Ante baptiſmum vero pena eſt et culpa. Ꝙ originale peccatū duobus mo dis dimittit.ſ. extenuatione ſui. ⁊ ſolutione reatus. Duplici ergo ratio ne pctm̄ originale dicit̉ dimitti ī baptiſmo qꝛ per gr̄am baptiſmi vitium ꝯcupiſcentie debilitat̉ atqꝫ extenuat̉. ita vt iam non re Autoritates ꝯnet niſi conſenſu reddant̉ ei vires. quia ⁊ de vno mō re reatus ipſius ſoluitur. Un̄ Augꝰ. in lib̓. de miſſionis. baptiſmo paruuloꝝ. Gratia per baptiſmū II id agitur. vt vetus homo crucifigat̉. ⁊ cor pus peccati deſtruat̉. non ita vt in ipſa vi uente carne cōcupiſcentia reſperſa et inna ta repente abſumatur ⁊ non ſit. ſed ne obſit mortuo que inerat nato. Nā ſi poſt baptiſ mum vixerit. in carne habet concupiſcenti am cum qua pugnet. eamqꝫ adiuuante d̓o ſuperet. ſi tn̄ nō inuacuum gratiam eius ſu ſcepit. Nō itaqꝫ hͦ preſtat̉ in baptiſmo niſi forte miraculo in effabili creatorꝭ vt lex pec cati que eſt in membris prorſus exinguat̉ et nō ſit ſed vt quicquid mali ab homine fa ctum. dictum. cogitatumqꝫ eſt. totū abolea tur. ac velut factū non fuerit habeat̉. Ipſa vero cōcupiſcentia ſoluto reatus vinculo. quo ꝑ illam diabolus animā retinebat. ⁊ a ſuo creatore ſeꝑabat. maneat in certamine Ecce hic aꝑte oſtendit ea ratione dimit. ti in baptiſmo. nō qꝛ non maneat poſt bap tiſmum. ſed quia reatus in baptiſmo abole tur. Deinde idem ipſe oſtendit eo modo etiam dimitti. quia baptiſmi gratia concu Aut de altero piſcentia ipſa mitigat̉ et minuit̉: in eodem lib̓. ita dicens. Lex carnis quā apoſtolꝰ at pellat pctm̄ cum ait. Nō regnet peccatū in veſtro mortali corꝑe. nō ſic manet in mem bris eorum qui ex aqua ⁊ ſpūſancto renati ſunt. tanqͣꝫ nō ſit eiꝰ facta remiſſio. vbi om̄i nō plena fit remiſſio peccatorū. ſed manet vetuſtate carnis tanqͣꝫ ſuꝑatū ⁊ ꝑemptum niſi illicito ꝯſenſu qͦdamō reuiuiſcat. ⁊ ī re gnū ꝓpriū dn̄ationēqꝫ reuocet̉. Hic aꝑte ſinuat̉ in baptiſmo ꝯcupiſcentiā debilitari exquo et dicit̉ dimitti non ſolum ideo quia reatus ibi ſoluit̉. Quem remiſſionis modū alijs etiā pluribꝰ teſtimonijs ſcriptura edo cet. Ait em̄ Augꝰ. contra Iulianum. Lex in membris eſt. vitium carnis eſt. quod ex pena peccati ⁊ extraduce mortis prouenit. Sed lex iſta q̄ eſt in membris. remiſſa ē re generatiōe ſpirituali. ⁊ manet in carne mor tali. Remiſſa eſt. quia reatus ſolutus eſt ſa cramento quo renaſcunt̉ fideles. Manet autem quia oꝑatur deſideria cōtra q̄ dimi cant etiam fideles. Idem in ſermone qͥdaꝫ de concupiſcentia carnis. Per gratiam ba ptiſmatis ⁊ lauacrum regenerationis ſolu tus eſt ⁊ ipſe ꝯcupiſcentie reatus cū qͦ eras natus. ⁊ quicquid antea ꝯſenſiſti male con cupiſcentie. ſiue cogitatione. ſiue locutione ſiue actione. Idem in libro de nuptijs ⁊ co cupiſcentia. Concupiſcentia carnis licet in regeneratis iam non deputetur in peccatū quecunqꝫ tamen proles naſcit̉. obligata eſt originali peccato. Item. Dimittitur cōb

DI. piſcentia carnis in baptiſmo. non vt non ſit ſed vt non imputat̉ in peccatum. hoc ē em̄ non habere peccatum non eſſe reum pecca ti Qūo ergo alia peccata prętereunt actu ⁊ ramanent reatu. vt homicidium ⁊ ſimilia. Ita econuerſo fieri pōt vt cōcupiſcentia p̄ tereat reatu. ⁊ remaneat actu Ex predictis euidenter monſtratur qūo peccatū origina le in baptiſmo remittatur. De feditate quam caro ex libidine coitus contrahit vtrum in baptiſ mo diluatur. Iolet aūt hic que ri. vtrum ⁊ ipſa caro in baptiſmo ab illa fe. ditate purget̉. quam in conceptione ex con cupiſcentia libidinoſa contraxit? Quibuſ dam videtur ꝙ ſicut anima reatu purifica Quidā dici carnē mundafur. ita ⁊ caro ab illa pollutione purgatur. Vt ſicut duobus completur myſterium ba ri ab illa pol lutiōe alij nō. ptiſmi. ſcꝫ aqua ⁊ ſpiritu. ita ibi duo purgē tur: anima.ſ. a reatu. et caro ab illa cōtagio ne. quod quidem probabile eſt. Alij ve ro putant tantū animā ibi mundari. carnē vero non ab illa feditate purgari. Si vero On̄dit incon. remanet illa feditas vſqꝫ ad procreatione tra illos qͦ ne filiorum que ſit in concupiſcentia carnis. vi uenientiā con detur natura carnis magis ac magis corrū pi. et magis corrupta videt̉ caro prolis qͣꝫ parentis. quia de carne pollutionem quaꝫ habuit a conceptu retinenti. trahitur pollu ta et in ꝯcupiſcentia concipitur vnde ⁊ pol luitur. et ita ex duplici cauſa contaminatu Unde maior videtur pollutio carnis in ꝓ le qͣꝫ fuerit in parente. Ad quod illi dicunt Rn̄ſio illori quia licet caro prolis ex carne feda ſemine tur. et in concupiſcentia concipiatur. nō ta men feditatem maiorem trahit qͣꝫ caro vn de ſeminatur habuerit. Quāuis etiā ſi fedi or atqꝫ īmundior ſit caro prolis. et ideo ma gis corrupta qͣꝫ caro parentis. nō inde(vi aiunt) ſit preiudiciuꝫ veritatis. quia nec ab ſurdum eſſe dicunt. ſi carnis natura magi in poſterioribꝰ corrupta trahatur. neqꝫ ex ipſa magis corrupta anima magis infici tur. Ex quo auctore fit illa cōcupi ſcen tia. deo.ſ. vel alio. Preterea queri ſo let vtrum concupiſcentia que poſt baptiſ mum remanet. et tantuꝫ penalitas eſt. ante baptiſmum vero pena erat ⁊ culpa. ex deo XXXII auctore ſit vel ex alio: Ad quod breuiter re ſpondentes dicimus. quia inquantū pena eſt. deum habet auctorem. inquantum ve ro culpa eſt. diabolum ſiue homineꝫ habet auctorem. Qua iuſticia anime munde ex cre atione illud peccatū imputet̉. cuꝫ non poſſit vitare. olet etiam queri qua iuſticia teneat̉ illo peccato anima inno cens a deo creata. cum non ſit in poteſtate ſua illud vitare? Nō em̄ ꝑ liberū arbitriuꝫ illud committatur. quia nō prius eſt anima qͣꝫ illi peccato eſt obnoxio. Ad hoc qͥdaꝫ gn̄ſīo quorū dicunt ideo animam ream eſſe illius peccaꝰ dam falſa. ti licet munda a deo ſit creata. quia cū infū ditur corpori. condelectatur carni. ex quo peccatum contrahit. Quod ſi eſſet. iam nō Congrua rn̄ originale ſed actuale diceretur. Potius ex ſio et vera. go ideo recte poteſt dici imputari anime il lud peccatum quod ex corruptione corpo ris ineuitabiliter trahit. quia vt ait Augꝰ. in libro de ciuitate dei. Non fuit corruptio corporis que aggrauat animā cauſa primi peccati. ſꝫ pena. nec caro corruptibilis ani mā peccatricem fecit. ſed peccatrix anima carnem corruptibilem fecit. Utrū illud peccatū ſit voluntariū vel neceſſarium. Illud etiam nō im merito queri poteſt. vtrum pctm̄ originale debeat dici voluntarium vel neceſſarium? Et neceſſarium poteſt dici. quia vitari non Ꝙ volūtariū poteſt. Vnde ⁊ propheta dicit. De neceſſi pōt dici ⁊ ne ceſſarium tatibus meis erue me. Et voluntariuꝫ non incongrue appellatur. quia ex voluntate pͥ mi hominis proceſſit. vt Augꝰ. in primo li bro retractationum oſtendit dicens. Illud quod in ꝑuulis dicitur originale peccatuꝫ cum adhuc non vtantur libero arbitrio vo luntatis. non abſurde vocatur voluntariū quia ex prima hominis mala voluntate cō tractum. factum eſt quodammodo heredi tarium. Quare deus animā corpori iungit ſciens etiam inde maculari. et ido damnari. Si vero queritur

LI. cur deus qui fecit auimaꝫ ipſam ſine maci la. et ſcit eam ex corꝑis coniunctione macu lam peccati contrahere. et aliqn̄ an̄ baptiſ mum ſeiungi ab ipſo corpore. et ſic dānari. eam corpori iungit? Rn̄demus ex altitudi ne iudiciorū dei id prouenire. et nec iniuſte id a deo fieri. Ipſe em̄ non incōgrue huma ne conditionis modū quē a principio inſti tuit. licꝫ peccata hominū interceſſerint. ſine immitatione continue ſeruat. Corpora de materia a principio ſine vitio facta fingens animaſqꝫ de nihilo creans. eorumqꝫ coniū ctione hominem ꝑficiens. Cuꝫ ergo vtraqꝫ hominis natura a deo ſine vitio ſit inſtitu ta. licet a ſe peccato ſit vitiata. nō ideo īmi tabilis deus humane ꝯditionis pͥmariā le gem mutare debuit ſiue ab hoīm multipli catione deſiſtere. An anima ſit talis qualis a deo creatur. Hic a quibuſdaꝫ q̄ ri ſolet. vtruꝫ anima talis ſit ante baptiſmū Qūo quida qualis a deo creatur? Quod nō eſſe proba ꝓbant nō eē re conātur hoc modo. Anima in cōpore cre talem. atur. in cuius coniunctione peccato macu latur. Quācito ergo eſt. peccatū habꝫ. nec prius fuit qͣꝫ pctm̄ habuerit. nō eſt ergo ta lis qualis a deo creatur. Creatur em̄ a deo Solutio. innocens ⁊ ſine vitio. ⁊ nunqͣꝫ talis ē Ad quod dici poteſt. quia non omino talis eſt qualem eam deus fecit. Deus em̄ bonā eā fecit. et bonitateꝫ ei ſine corruptiōe indidit Et dicit̉ illa naturalis bonitas quā in crea tione conditore ſuſcepit. quā bonitatem ꝓ pter pctm̄ penitus nō amiſit. ſꝫ vitiataꝫ ha buit. quā deus tn̄ ſine vitio fecit Si em̄ res bona nō eſſet anima. in ea malū eſſe nequi ret. cum non poſſit malum eſſe niſi in bono. vt poſt dicet̉. Non gͦ om̄ino talis ē anima qualis a deo eſt creata. Sicut quis pollu tas habens manus nō tale habuit pomum quale ego dedi mundis manibus. Ego em̄ dedi mundum. An anime ex creatiōe ſint equales in donis naturalibus. Illud quoqꝫ nō in congrue queri ſolet. Vtrū om̄es anime ex creatione equales ſint. an alie alijs excellen tiores? Pluribus nō irratōnabiliter videt̉ ꝙ ex ipſa creatione alie alijs excellant in naͣ Culꝰ pena tollomt turalibus donis. vt in eſſentia. alia alijs ſit ſubtilior. et ad intelligendū memorandūqꝫ abilior. vtpote acutiori ingenio et ꝑſpicatō ri intellectu predita Quod nō improbabili ter d̓r cuꝫ in angelis ita fuiſſe ꝯſtet. Et licet naturalibus donis alie p̄ alijs polleāt. ⁊ tn̄ ante baptiſmū a corꝑe diſcēdētes parē pe nam. ⁊ poſt baptiſmū ſtatim equaleꝫ coro nam ſortiunt̉. qꝛ ingenij acumen vel tardi tas. p̄miū vel penā in futuro nō collocat. Iſta eſt diſtinctio. xxxij. hꝰ ſecun di libri. In qua magiſter poſt ꝙͣ egit de peccati origi nalis quiditate ⁊ traductione. agit de eius remiſſiōe Et tria facit. Nam primo oſtēdit quomodo peccatuꝫ per baptiſmum remittitur. Secundo qualiter a deo cauſatur. Tertio qualiter ad voluntatem comꝑatur Primū fac̄ vſqꝫ ibi. Preterea queri ſolet Scd̓m vſqꝫ ibi. Illud etiam non. Tertium vero vſqꝫ ad finem di ſtinctionis. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribꝰ propoſitionibus. quarum prima eſt hec. Quāuis in baptiſmo remaneat concupiſcentia gratia exerci tij. vt pena eius. tamen poteſtas libinis per gratiam chriſti minuitur ne regnet vt culpa. Hanc mgr̄ ꝓbāt querit duas queſtiones quarum prima eſt. Quomo do peccatum originale ꝑ baptiſmum remittatur cum concupiſcentia remaneat in baptiſmo etiaꝫ ⁊ poſt ba ptiſmum. Et reſpondens dicit ꝙ hoc eſt ideo. quia poſt baptiſmuꝫ concupiſcentia minuitur eo ꝙ regna re et dominari prohibetur. et reatus per gratiaꝫ ba ptiſmi tollitur. Vnde ſicut peccata actualia ⁊ ſimilia vt homicidium ⁊ ſimilia. tranſeunt actu ⁊ remanent reatū. ſic econtra eſt de peccato originali quod in ba ptiſmo tranſit ꝙͣtum ad reatum. ſed manet actu inꝙͣ tum concupiſcentia manet. Secunda queſtio eſt. Utrum caro purgetur in baptiſmo a feditate ſua qͣm libidinoſa concupiſcentia traxit. Et reſpondet ꝙ ẜm aliquos non ſolum anima. ſed etiaꝫ caro a ſua fedita te in baptiſmo purgatur eo ꝙ aliqͣ vt dicunt ad illam purgationem ordinantur. ẜm alios vero ſolum pur gatur feditas anime. ⁊ non carnis. ⁊ que iſtarū opi nionum verior ſit magiſter non determinat. ſed ꝓce dit in queſtione. Secunda propoſitio eſt hec. Pe ne qua iuſte punitur poſt baptiſmum peccator deus ipſe eſt principalis conditor ⁊ imꝑator. Hanc magi ſter probans querit duas queſtiones quarum prima eſt hec. Vtrum originalis concupiſcentie deus ſit cā. Et reſpondens dicit ſic. Naꝫ concupiſcentia illa que poſt baptiſmum eſt ⁊ pena ⁊ culpa. Inꝙͣtum ergo ē pena eſt a deo auctore tanꝙͣ iuſte inflicta. Inquātum aūt culpa eſt. ſic a diabolo eſt. ⁊ a primo homine pec cante. Secunda queſtio eſt. Quare peccatum ori ginale imputatur anime. que tamen eius contractio nem vitare n̄ poteſt. Et reſpondet ꝙ hoc non fit ideo quia anima condelectetur carni infecte cui ea infun ditur. quāuis tamen hoc quidam dixerunt. ſed ꝓue nit ex peccato primi parentis. Cuius anima pecca trix efficit carnem corruptibilem ⁊ peccatricem. quia ſi eſſet ex delectatione anime quādo carni vnitur ſeu infunditur. tunc non eſſet originale peccatum. ſꝫ ma gis actuale. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Quāuis ori ginale peccatum ſit malum neceſſarium eo tn̄ ꝙ a pri ma hominis voluntate ꝑueniſſe tenetur dicitur volū tarium. Hanc magiſter probans querit quatuor qͣſti ones. Prima eſt. Utrū peccatum originale ſit volun tarium vel neceſſarium. Et rn̄dens dicit ꝙ ſit neceſſe

DI. riū eo ꝙ vitare nō pōt Etiā eſt volūtariū eo ꝙ a volū tate primi hominis proceſſit. Secunda queſtio eſt Quare deus animam carni infundit. ꝑ quā preſciuit eam eſſe maculandam. Et reſpondet ꝙ hoc ideo fe cit vt ſaluetur propagationis humane inſtitutio. Vel dicit ꝙ hoc remittendum eſt diuinorum iudiciorū al titudini. Tertia queſtio eſt. Vtrum anima dū cor pori infunditur ſit talis qualis a deo creatur. Et re ſpondet ꝙ non ſit om̄ino talis quia a deo creat̉ mun da. ſed ex coniunctione ad carnem maculam contra hit. Quarta queſtio eſt. Vtrum omnes anime ſint ſimpliciter equales a deo create. Et reſpondet ꝙ nō quia inequalia naturalia receperunt in ipſarum cre ationē. ſicut et angeli. qd̓ mgr̄ ꝓbat diuerſoꝝ ſctōꝝ autoritatibus. Et tm̄ in ſpeciali. An peccata omnium precedentiū patruꝫ paruuli originaliter trahāt vt peccatū ade. Redictis ad DI. XXX ijciendum videt̉ an peccata p̄ cedentium patruꝫ ad ꝑuulos tranſeāt. ſic̄ illud primi hoīs delictum in om̄es carnalit̓ ge nitos diximus redūdaſſe. ⁊ ſi parentū tran ſeunt in ꝑuulos. vtrū omniū qui fuerūt ab adam vſqꝫ ad ipſos. an aliquorū et non om nium? Quid ſuper hoc Augꝰ. in encheri. dion dicere videt̉. De hoc Augꝰ. īen chiridion. ambigue diſſerit. videt̉ enim ap probare peccata parentū precedentiuꝫ im putari ꝑuulis. nō omniū tn̄ qui fuerunt ab adam. ne importabili ⁊ nimia ſarcina in pe na eterna grauarent̉ ꝑuuli. ſed tm̄ eoꝝ pa rentum qui eos a quarta generatione p̄ceſ ſerunt. Quod ꝯfirmat illis verbis quibꝰ ī Exod̓. dn̄s ait. Ego ſum deus viſitās ini quitates patrū vſqꝫ in tertiā ⁊ quartā gene rationē. quaſi peccata parentū ꝓximorum tm̄ ꝑuulis imputent̉ ⁊ non alia. qd̓ ē ꝑ mo derationē diuine miſerationis. Eorum ponit documēta qui dicūt tranſire in paruulos parentum de licta. Et ꝙ non illud ſolū primi hominis delictum ꝑuulos teneat ſed etiam alia: illi quibus ita videt̉ ex eo cōfir mant. ꝙ etiam ꝑuuli nō modo maiores di cunt̉ baptiſari in remiſſionem peccatorum XXXIII ꝑ pluralem numerū nō per ſingularē in re miſſionem peccati. Et Dauid de legitimo matrimonio ꝓcreatus dicit. In iniquitati bus conceptus ſum. et in peccatis concepit me mater mea. Nō dicit: iniquitate vl̓ pec cato. Vnde putant nō tm̄ illud vnuꝫ pctm̄ originale. ſed etiā plura que in peccato ade re periri poſſunt. et alia parentū peccata ꝑ uulis imputari. Ꝙ in illo vno primo peccato plura reperiuntur. Ꝙ vero in actuali peccato ade plura notari valeant peccata. Augꝰ. in encheridion inſinuat Poſſunt in quit intelligi plura peccata in vna trāſgreſ ſione ade. ſi in ſua quaſi mēbra diuidat̉ Nā et ſuꝑbia eſt illic. qꝛ homo in ſua potiꝰ eſſe qͣꝫ dei poteſtate dilexit. Et ſacrilegiū. quia deo nō credidit. Et homicidium. quia ſe in mortem p̄cipitauit. Et fornicatio ſpiritalis quia integritas mētis humane ſerpentina ſuaſione corrupta eſt. Et furtum quia cibꝰ prohibitus vſurpatus eſt. Et auaritia. qͥa plus qͣꝫ ſufficere illi d̓buit appetiuit. ⁊ ſi qͥd alid̓ in hoc vno pctō inueniri pōt. Deint De parentuꝫ de de parentū p̄cedentiū peccatꝭ vtrū ꝑuu peccatis an ꝑ lis imputent̉: magis opinando qͣꝫ aſſerēdoᵘulos teneat. diſceptat ita inquiens. Parentuꝫ peccatis ꝑuulos obligari. nō ſolū primoꝝ hominuꝫ ſed etiam ſuoꝝ de quibus ipſi nati ſunt no improbabiliter dicit̉. Illa quippe diuīa ſen tentia. reddam peccata patrum in filios. te net eos ante regenerationem vſqꝫ adeo: vt etiam de legitimo matrimonio procreatus dicat. In iniquitatibus conceptus ſum. et in peccatis concepit me mater mea. Nō di xit in iniquitate vel in peccato. cū ⁊ hoc re cte dici poſſet. Sed iniquitates et peccata dicere maluit. quia et in illo vno qd̓ in om nes homines ꝑtranſijt. atqꝫ tam magnū eſt vt eo mutaret̉ humana natura. reperiunt̉ ſicut ſupra diſſerui plura peccata. ⁊ alia pa rentū. que nō ita poſſunt mutare naturam. reatu obligant filios. niſi gratia dei ſubue niat. Sed de peccatis alioꝝ parentum qui bus ab ipſo adam vſqꝫ ad patrem ſuum ꝓ generationibus ſuis quiſqꝫ ſuccedit. nō im merito diſceptari poteſt. vtrum omniū ma lis actibus ⁊ multiplicatis delictis origina libꝰ qui naſcit̉ implicet̉. vt tanto peiꝰ qͣꝫto poſterius quiſqꝫ naſcatur. An ꝓpterea de us in tertiam et quartam generationem de ꝓige opinior peccatis parentū poſteris eorum cōminet̉ nes varias.

LI. quia iram ſuam qͣꝫtum ad progeneratorum culpas nō extendit vlteriꝰ moderatōne mi ſerationis ſue. ne illi quibus regeneratiōis gratia non ꝯfert̉. nimia ſarcina in ipſa eter nā damnatione p̄merent̉ ſi cogerent̉ ab ip ſo initio generis humani. omnium p̄ceden tium parentū ſuorum originaliter peccata contrahere. et penas pro eis debitas pen dere. An aliquid aliud de re tanta ſcriptu ris ſanctis diligentius ꝑſcrutatis ac tracta tis valeat vel nō valeat reperiri. tenere af firmare nō audeo. Ecce ꝑſpicuum fit lecto ri Auguſtinū ſuꝑiora dixiſſe nō aſſerendo ſed diuerſoꝝ opiniones referendo. Oſtendit auguſtinū ſibi fore ꝯtra rium. ſi id ſentiret. Alioqui ſibijpſi co tradicere oſtenderet̉. qui in eodem lib̓. om nium mitiſſimam dicit eſſe penā paruuloꝝ qui originali tantum tenentur peccato his verbis. Mitiſſima ſane pena eorum erit qͥ preter peccatum quod originale ꝯtraxerūt nullum inſuꝑ addiderūt. et in ceteris qͥ ad diderūt. tanto quiſqꝫ ibi tolerabiliorem ha bebit damnationem. qͣꝫto hic minorem ha De p cxa buit iniquitatem. Ecce hic aꝑte dicit ꝑuu lorum penam omnium aliarum penaꝝ eſſe leuiſſimam. Quod ſi eſt: non ergo peccatis patrum precedentiū obligant̉. niſi ade. S em̄ ꝓ peccatis parentuꝫ actualibus eterna liter punirent̉ et ꝓ ſuo originali. nō iam mi nus. ſed forte magis qͣꝫ ipſoꝝ parentes pu nirentur. Non ergo ꝓ peccatis parentum actualibus. nec etiaꝫ pro actualibus primi parentis. ſed ꝓ originali quod a parentibꝰ trahitur. paruuli damnabunt̉. ꝓ eo nullaꝫ aliam ignis materialis vel ꝯſciētie vermis penam ſenſuri. niſi ꝙ dei viſione carebunt in perpetuū. Uno ergo et nō pluribus pec catis ꝑuuli obligati ſunt. Vnde etiam ea qͥ bus illa opinio muniri videt̉.ſ. ꝙ peccata et iniqͥtates in ꝑuulis aliqn̄ ſcriptura eſſe ſi Determīatio gnificat vtens plurali numero. ita determi eoruꝫ qͣ illi oꝑ nat Augꝰ. in eodē libro. Quia in ſcriptura ponebāt ī mū ꝑ ſingularem numerū pluralis numerus ſe nimentuꝫ ſue pe ſignificari ſolet. vt ibi. Ora ergo ad deū opinionis. vt auferat a nobis ſerpentem. non ait ẜpen tes quos patiebat̉ populus. Et econuerſo per pluralem ſignificatur ſingularis nume rus. vt in euangelio. Mortui ſunt em̄ qui querebant animam pueri. nō ait. mortuus eſt. cum loqueretur de herode. Et in Exo. Fecerunt deos aureos. cū vnum fecerunt vitulum. de quo dixerunt. Iſti ſunt dij tui iſrael. Ita et illud originale vnū plurali nu mero ſignificat̉. cū dicimus ꝑuulos in pec catorū remiſſionem baptiſari. ⁊ in peccatis vel iniqͥtatibus concipi. An actuale peccatū ade ſit grauiꝰ ceteris. Hic q̄ri ſolet vtruꝫ pctm̄ ade tranſgreſſionis ex quo ꝓceſſit ori ginale. ⁊ in qͦ plura ſuꝑius notata ſunt pec cata. grauius fuerit ceteris peccatis? Qui Quare q̓bu buſdam ita eſſe videt̉. quia illud pctm̄ totā dā grauiꝰ eſſe humanā naturam mutauit ſicut Augꝰ. dic̄ v idet̉ in ench̓. Illud vnū pctm̄ in loco et habitu tante felicitatis admiſſum. tam magnū eſt. vt in vno homine originaliter(vt ita dixe rim) radicaliter totum genus humanū dā naretur. Idem in libro de ciui. dei. Tanto maiori iniuſticia violatum eſt illud manda tum. quāto faciliori poterat obſeruātia cu ſtodiri. Nondū em̄ ip̄i voluntati cupiditaſ reſiſtebat quod de pena trangreſſionis pꝰꝑ ea ſecutū eſt. His alijſqꝫ vtunt̉ autoritabꝰ qui illud peccatū ceteris alioruꝫ hominum Poſt autor peccatis grauius eſſe dicunt. Quod etiam tates poīt rō rōne oſtēdere laborant hoc modo. Magꝭ nes eo nocuit illud pctm̄ qͣꝫ aliquod aliorum. quia totū homanū genus vitiauit. ac morti vtiqꝫ ſubdidit. quod nullo alio peccato ſcm̄ eſt. Maiorē gͦ effectū mali habuit illd̓ pctm̄ qͣꝫ aliquod aliud. Rn̄ſio ꝯtra illos vbi alia pctā oſtē dunt̉ illo maiora. Ad quod dici pōt. qꝛ licet illud pctm̄ hūanam naturā mutaue rit in neceſſitatē mortis. ⁊ in totū genus hu manum reatum diffuderit. nō eſt tamen pu tandū grauiꝰ fuiſſe pctō in ſpm̄ ſctm̄. qd̓ ne qꝫ hic neqꝫ in futuro(vt ꝟitas ait) dimitit Ꝙ ꝟo totā humanā naturā corrupit. nō iō ē qꝛ gͣuius fuerit cūctis alijs pctīs. ſꝫ qͥa ab hoīe cōmiſſum ē. qn̄ ī vno hoīe tota huma na natura conſiſtebat. et ideo tota in eo cor rupta ē. Maiorēqꝫ effectū mali intulit quā In quo habū it maiorem ef tū ad multiplices defectꝰ qͥ ex eo manauerſ fectum mali ⁊ ſꝫ nō qͣꝫtū ad penā eternā. qͣm grauiorē non in quo mino meruit. quā plures poſtea meruerūt ꝑ alia rem. peccata. īmo alios grauiorē ꝓmeruiſſe cre dimus iram qͣꝫ adam meruerit.

DI. An illud peccatū ſit primis dimiſ ſum parentibus. di vero querit̉ an Veq illud peccatū fuerit dimiſſum pͥmis paren tibus? Dicimus eos per penitentiā veniā conſecutos. Un̄ Augꝰ. in lib̓. de baptiſmo ꝑuuloꝝ ait Sicut illi primi parētes poſtea iuſte viuēdo credunt̉ ꝑ dn̄i ſanguinē ab ex tremo liberati ſupplicio. nō tn̄ ī illa vita me ruerunt ad paradiſum reuocari. ſic et caro peccati etiam remiſſis peccatis. ſi hō in ea iuſte vixerit. nō ꝯtinuo meretur eaꝫ mortē nō perpeti. quā traxit de ꝓpagine peccati. Ꝙ pctā parentū viſitant̉ in filios. ⁊ ꝙ nō ſunt aduerſa que deꝰ dicit ī Exodo et in ezechiele. Ex licet peccatis pa rentuꝫ niſi ade ꝑuuli nō obligent̉. nō eſt tn̄ diffitendū peccata parentū ī filios redūda re. ſicut dn̄s in Exo. ad Moyſen ait. Ego ſum deꝰ fortis zelotes viſitās iniqͥtates pa trum in filios vſqꝫ in tertiam et quartaꝫ ge nerationeꝫ his qui oderūt me. His verbis aꝑte inſinuatur ꝙ deus reddit peccata pa truꝫ ſuꝑ filios tertios ⁊ quartos. Huic aū Autoritas e zechiel̓ q̄ vid̓ videtur aduerſari quod dn̄s ait in ezechie tur aduerſari le. Quid ē ꝙ inter vos ꝑabolam vertitꝭ in ꝓuerbium iſtud dicentes Partes comede runt vnaꝫ acerbā et dentes filioꝝ obſtupe ſcunt. Uiuo ego dicit dn̄s. ſi erit vob̓ vltra iapctāoſte parabola hec in ꝓuerbium in iſrl̓. Ecce om nes anime mee ſunt. vt aīa pr̄is. ita ⁊ aīa fi lij mea ē. Aīa que peccauerit ipſa morietur Fliꝰ nō portabit iniqͥtatē patris. ⁊ pat̓ non qi pol portabit iniqͥtatē filij. Iuſticia iuſti ſuꝑ eū erit. ⁊ impietas impij erit ſuꝑ euꝫ. His ver bis videt̉ deꝰ corrigere ꝑ ꝓphetaꝫ ꝙ male dixerit in lege. Si em̄ pct̄a patruꝫ reddit in tertiā ⁊ quartā generationē. iniuſticia vide tur dei eſſe vt alius peccet ⁊ alius puniatur Qūo em̄ iuſtum eſt alium peccare. ⁊ alium peccata lugere? Determinatio p̄miſſarū auatorita tū ꝯuenientiā oſtendens. Sed vt ait Hiero nymꝰ. Ne lex ⁊ ꝓphete.i. Exod̓ ⁊ Ezechi el īmo ipſe deꝰ qͥ ⁊ h̓ ⁊ ibi locutꝰ ē in ſenten tijs diſcrepare videant̉. attēdamꝰ finem il XXXIII lius autoritatꝭ Exodi. Dicto em̄ reddo ini quitates patrū in filios. addit. his qui ode runt me. ꝑ quod euident̓ on̄dit. nō ideo pu niri filios. qꝛ peccauerūt patres. ſꝫ qꝛ eis ſi miles quodā hereditario malo deū oderūt Illud ergo quod in Exod̓. dn̄s dicit. ſicut Hiero. tradit. non id ſonat quod multi eſti mant. nec eſt ſimile huic ꝓuerbio. Patres comederūt vuā acerbā ⁊cͣ. Illud em̄ Exo di. Hiero. ſuꝑ Ezech̓. et Augꝰ. ſuper Psͣ. Deus laudē meaꝫ ne tacueris. de filijs pec cata patrū imitantibꝰ accipiendū cenſent. ſuꝑ quos d̓r deus reddere peccata patrum quia punit eos. eo ꝙ imitant̉ peccata patꝫ nō quia pr̄es peccauerunt. Non itaqꝫ corri git deus in propheta. qd̓ ante dixerat in le ge. ſed qūo intelligendū ſi aꝑit. Un̄ ⁊ illos qͥ praue intelligebāt arguit qͥ dicebant. Pa tres comederunt ⁊cͣ. Quare dixerat in tertiā ⁊ quartaꝫ generationem. ⁊ quare patres tm̄ cōmemorauit. Ueruntamen ſi de . ā imitatoribus malorum illud accipit̉. quare tertiam ⁊ quartam generationē tm̄ comme morauit. cum in qualibet generatione rei te neantur. qui peccata patrū imitantur. et qͣ re patres comemorauit. cum ⁊ illi oēs mali ſint. qui quorūlibet maloꝝ peccata imitan Solutio. tur? Sed id̓o patres ſpecialiter nominauit quia maxime pr̄es filij imitari ſolent. quos precipue diligūt. Et tertiam ⁊ quartam ge nerationem ideo commemorauit. qꝛ ſolent parētes interduꝫ tādiu viuere donec filios tertios ⁊ qͣrtos habeāt. qͥ patꝝ iniqͥtates vi dētes: eorū impietatis heredes ꝑ imitatio nem efficiuntur. Scd̓m hunc modum recte intelligitur ad litteram quod in Exodo di citur. Qūo illud Exodi intelligi debeat ẜm myſterium. Quod etiaꝫ myſri ce intelligendū eē oſtendit̉ ex eo ꝙ ꝑabola Hiero. d̓r. Si em̄ ꝑabola ē. vt ait Hiero. alid̓ ver bis ſonat. aliud ſenſu ꝯtinet. Un̄ aliqͥ ita e diſſerūt. Patrē in nob̓ eē dicūt: leuē pūctū ſenſuum.ſ. primū motum ſuggeſtionis vel cogitationis Filium vero ſi cogitatio cōce perit peccatuꝫ in quo notatur conſenſus ⁊

LI. delectatio mulieris. Nepotem. ſi quod co gitaueris atqꝫ conceꝑis. oꝑe compleueris. vel complere decreueris. in quo notat̉ con ſenſus viri ſiue patratio peccati. Pronepo tem aūt ſi nō ſolum feceris ſed in eo glorie ris. et hec eſt quarta generatio. non qꝛ tres p̄ceſſerint. ſed quarta dicit̉. quia quarto lo co a primo motu qui eſt quaſi pater. enume ratur. Deus ergo primos ⁊ ſecūdos ſtimu los cogitationū quos greci propatheis vo cant. ſine quibꝰ nullus hominū eſſe pōt: nō puniet eternaliter. Sed ſi cogitata quis fa cere decreuerit. et que fecit corrigere nolue rit. que ſunt mortalia peccata ⁊ tertia ⁊ qͣr ta generatio. Per quid ꝓbatur ꝙ primus motꝰ non puniat eternaliter. Ad probanduꝫ ve ro vt ait Hiero. ꝙ pͥmus pulſus cogitatio nis nō puniat̉ eternaliter a deo. illud d̓ Ge neſi afferendum eſt. Cham em̄ peccauit ir ridens nuditatē patris. et ſententiaꝫ nō ip ſe ſed filius eius chanaan accepit. Maledi ctus chanaan ſeruus erit fratrū ſuoꝝ Que em̄ iuſticia eſt. vt pater peccauerit ⁊ filiꝰ pu nitus ſit? Sed in myſterio illud dictū eſt. Iſta eſt diſtinctō. xxxiij. huiꝰ ſecū di libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de peccati orig nalis qͥditate traductione ⁊ remiſſione. agit de eiꝰ in poſteros augmentatione. Et tria facit. Nam primo ī quirit an omnia peccata parentum paruulis imputā tur. Secundo an peccatum ade fuerat grauius cete ris peccatis. Tertio an peccata parentum etiam pu niant̉ in filijs. Primum facit a principio diſtinctioniſ vſqꝫ ibi. Hic queri ſolet. Secundum vſqꝫ ibi Et licet peccatis. Tertium vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et tā tum in generali In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribus ꝓproſitionibꝰ. quarū prima eſt hec. Quā uis primis parētibus plura poſſunt peccata aſſigna ri. tamen ꝑuulis preciſe vnum peccatum imputatur. et nō plura originalia. Hanc magiſter ꝓbans querit Utrum actualia peccata aliorum parentuꝫ imputen̉ filijs. ſicut peccatum primi parentis. Et arguit ꝙ ſi Primo per autoritatē Exo. xx. vbi dicit̉ ꝙ deus viſi tat peccata patris in filios vſqꝫ ad tertiam ⁊ quartā generationem. vbi etiam ſequi videt̉ ꝙ plura pecca ta contrahunt̉ ab origine vnum. Quod confirmat ꝑ illud psͣ. Ecce em̄ in iniquitatibus conceptus ſum. ⁊ in pec. ⁊cͣ. Ubi peccatum originale exprimitur plura liter. Deinde arguit in contrarium. Nam ſi peccata parentuꝫ ꝑuuli contraherent ab origine. ſequeretu ꝙ pena ꝑuulorum in hmōi ſolum morientium non eēt mitiſſima. Cuius tamen oppoſitum dicit Auguſtinꝰ. Et magiſter ad queſtionem reſpondens dicit pecca ta actualia aliorum et etiam primorum parentum nō contrahere ꝑuulos ab origine. Et ꝙͣuis quedam ar toritates beati Auguſtini videntur hoc ſonare tam beatus Auguſtinus nunꝙͣ inuenitur hoc determinII tiue poſuiſſe. Nec obſtat dictum p̓s. allegatum. quia ẜm morem ſacre ſcripture aliquando ſignificare exp̄ mitur pluraliter ⁊ econuerſo cuiꝰ exempla patent in textu. Un̄ patet ꝙ nulla peccata parentum filijs im putantur niſi que ab eis ꝑ originem contrahuntur. Secunda propoſitio eſt hec. Peccatum in obediē 75 tie primorum parentum nō fuit grauiſſimum omniuꝫ peccatorum. Hanc magiſter probans querit. Vtruꝫ peccatuꝫ ade fuit grauius ceteris pctīs. Et rn̄det ꝙ ꝙͣuis quibuſdam ſic videatur. eo ꝙ totam naturam corrumpebat et maius nocumentum ꝙͣ quodcūqꝫ ali ud peccatū inferat. Teneri tn̄ poteſt ꝙ ceteris omni bus grauius non fuit. eo ꝙ non fuit grauius pecca tis in ſpiritūſactum. Quod patet ex hoc ꝙ ade ſuuꝫ peccatum eſt remiſſum. ſed peccatum in ſpiritumſan ctum non remittitur in hoc ſeculo neqꝫ in futuro. ⁊ ꝙ peccatuꝫ ade totam naturam corrumpebat hoc non fuit ratione ſue grauitatis. ſed ideo quia ab homine comitebatur in quo tota natura ſimul exiſtebat. intu lit etiā plura ⁊ maiora mala ꝙͣ alia peccata ſequentia nō ꝙͣtum ad penam eternā. ſed ſolum ꝙͣtum ad mul tiplices defectus ex ipſo plus ꝙͣ ab alijs peccatis ſe cutos. Tertia propoſitio eſt hec. Peccata paren tum minime in filijs puniunt̉ niſi quibus eos imitan do ſequunt̉. Hanc magiſter ꝓbans querit. Qūo pec cata parentum in filios viſitent̉. Cum tamen dicatur in Ezech̓. Filius nō portabit iniquitatem pr̄is. Et re ſpondet ꝙ ſolum illa peccata parentum viſitantur.i. puniuntur in filijs in quibus filij ſuos parētes imitā tur. Sed in Ezech̓. ſolum loqut̉ de his peccatis in qͦ bus filij paterne malicie imitatores non exiſtunt. Et tm̄ in ſpeciali. Que de peccato animaduertenda ſint. Oſt Predicta oī. xxx de peccato actuali diligēti in dagine quedam conſiderāda ſunt.ſ. que fuerit origo et cau ſa primi peccati. vtruꝫ res bo na an res mala. Poſtea in qua re ſit pctm̄. Deinde quid ſit pctm̄. et qͦt modis fiat. et d̓ differentia ipſorum peccatoꝝ. Que fuit origo et cā pctī pͥma. l Cauſa ⁊ origo pri ma pctī res bona extitit. qꝛ an̄ pͥmū pctm̄ n̄ erat aliqͥd mali vn̄ oriret̉. Cū em̄ originē et cām habuerit. aut ex bono aut ex malo ha buit? Sed malū an̄ nō erat. ex bono gͦ ortuꝫ ē. Prius em̄ in āgelo ortū ē pctm̄ ⁊ poſtea ī hoīe. Et qͥd erat angelus niſi bona natura dei? Nō ex deo ortum eſt malum quod fuit in angelo. nō ex alio qͣꝫ ex āgelo. ex bono gͦ ortū ē. Un̄ Augꝰ. in rn̄ſionibꝰ ꝯͣ iulianū he reticū qui dixerat. Si ex natura pcm̄ ē. tūc mala eſt natura. ait. Queſo vt ſi poteſt. re ſpondeat. Manifeſiuꝫ ē ex volūtate mala

DI. tanqͣꝫ ex arbore mala. fieri omnia oꝑa mala tanqͣꝫ fructus malos. ſed ipſam malā volū tatem vnde dicit exortā niſi ex bono. Si eī ex angelo. quid eſt angelus niſi bonū opus dei? Si ex hoīe. quid erat ip̄e homo niſi bo num opus dei. Immo qͥd erāt hec duo an̄ qꝫ in eis oriret̉ mala voluntas. niſi bonum opus dei ⁊ bona ⁊ laudanda natura Ergo ex bono orit̉ malū. nec fuit vnde oriri poſ ſet. niſi ex bono. Dico ergo quia voluntatē malam nullum malum p̄ceſſit. ſed ex bono originē habuit. Hic aꝑte d̓r primā cauſam et originem mali bonā fuiſſe naturā. Et ni hilominꝰ oſtendit̉ cuiꝰ peccati fuerit cauſa ſcꝫ male voluntatis. Ꝙ mala voluntas ſecundaria cau ſa fuit malorum. Mala autem volū tas illa angeli ⁊ hominis cauſa eſt etiā ma lorum ſubſequentiū.ſ. malorū operū et ma larum volūtatū. Un̄ Augꝰ. in ench̓. Neqͣ Auguſti qͣꝫ dubitare debemus reruꝫ bonaꝝ que ac nos ꝑtinent cauſam nō eſſe niſi bonitatem dei. Malarū ꝟo ab īmutabili bono defici entem boni mutabilis voluntatem. prius angeli. poſtea hoīs. hͦ primū eſt creature ra tionalis malū.i. prima priuatio boni. Ecce edidia u habes pͥmā voluntatē boni mutabilis. id ē angeli vel hominis deficienteꝫ ab immuta bili bono.i. a deo cauſam eſſe malaꝝ rerum ad nos ꝑtinentiū. qꝛ cauſa ē tam pctōruꝫ qͣꝫ penarū quibꝰ p̄mit̉ humana natura. Prīa ergo origo et cauſa peccati bonū fuit ⁊ ſecū da malū quod ortū eſt ex bono. In qua re ſit peccatuꝫ. an in bona an in mala. et dicitur quia in bona tantum. Oſtēſa origine ma li. ſuꝑeſt videre in qua re ſit malū.i. an in re bona. an ī re mala? Qui recte acuteqꝫ ſapit non niſi in bono malū eſſe intelligit.i. in na tura bona. Malū enim eſt corruptio vel pͥ uatio boni. vbi aūt bonū nō eſt. nō pōt eſſe corruptio vl̓ priuatio boni. Pctm̄ gͦ nō po teſt eſſe niſi in re bona. Sicut em̄ morbis ac vulneribus corrumpunt̉ corꝑa. que(vt ait Augꝰ. in ench̓) ſunt priuatiōes boni quod d̓r ſanitas. ita et aīoꝝ q̄cūqꝫ ſunt vitia. na turaliū ſunt pͥuationes bonoruꝫ. Quid eſt em̄ aliud qd̓ malum dicit̉. niſi priuatio bo XXXIIII ni. bonuꝫ em̄ minui malū ē. qͣꝫuis qͣꝫtūcūqꝫ minuat̉ neceſſe eſt vt aliqͥd remaneat. ſi ad huc natura eſt. Nō em̄ ꝯſumi pōt bonū qd̓ eſt natura. niſi ⁊ ip̄a ꝯſummat̉. Cū ꝟo cor rumpit̉. ideo malū eſt eius corruptio. quia eam qͣlicūqꝫ priuat bono. Nā ſi nullo bono priuat. nō nocet. Nocet aūt. adimit gͦ bonū Quādiu itaqꝫ natura corrūpit̉. ineſt ei bo num quo priuet̉. Ac ꝑ hoc nullū eſt qd̓ di citur malum. ſi nullum ſit bonū. ſed bonuꝫ omino malo carens. integrū bonū eſt. Cuꝫ ꝟo ineſt malum: vitiatū vel vitioſuꝫ bonū eſt. nec malū vnqͣꝫ poteſt eſſe vllum vbi eſt nullum bonū. Unde res mira ꝯficit̉. vt qꝛ om̄is natura in quantuꝫ natura eſt bonum eſt. nihil alid̓ dici videt̉. cuꝫ vitioſa natura eſt mala natura eſſe d̓r. niſi malum eſſe qd̓ bonum eſt. nec malum eſſe niſi quod bonū eſt. Hac ꝯtextione euidenter inſinuat̉ ma lum non poſſe eſſe niſi in re bona. vbi etiam licet abſurduꝫ videat̉ manifeſte d̓r eſſe ma lum. qd̓ bonum eſt. Ꝙ expremiſſis ſequitur ſcꝫ ꝙ cum dicitur malus homo. dicit̉ maluꝫ bonum. Ex quo colligit̉ ni hil aliud ſignificari cū dicit̉ homo malꝰ niſi bonum malum. Vnde Augꝰ. in eodeꝫ ſub dit. Quid eſt malus homo niſi mala natu ra? Quia homo natura eſt. Porro ſi homo aliquod bonum eſt. quia natura eſt. qͥd ali ud eſt malus homo. niſi malum bonū. Tn̄ cum duo iſta diſcernimus. inuenimus nec ideo maluꝫ. quia homo eſt. nec ideo bonū quia iniquus eſt Sed bonū qͥa homo. ma lum quia iniquus. Oīs itaqꝫ natura etiam ſi vitioſa ſit. inqͣꝫtū natura eſt bona ē. inqͣꝫ tū vitioſa eſt. mala eſt. Ꝙ regula dyaleticorum de con trarijs fallit in his ſcilicet bono et malo. Ideoqꝫ in his con trarijs que mala ⁊ bona vocantur. illa dya leticorum regula deficit. qua dicūt nulli rei duo ſimul in eſſe ꝯtraria. Nullꝰ em̄ potus aut cibus ſimul dulcis eſt ⁊ amarꝰ. Nulluꝫ ſimul vbi albū ibi et nigrū. ⁊ hoc in multis ac pene in omnibus reꝑit̉ contrarijs. vt in vna re ſimul eſſe nō poſſunt. Cum autē bo na et mala nullus ambigat eſſe contraria.

LI. non ſolū ſimul eſſe poſſunt. ſꝫ mala om̄ino ſi ne bonis ⁊ niſi in bonis eſſe nō poſſunt. Et hec duo contraria ita ſimul ſunt. vt ſi bonū non eſſꝫ in quo eſſet. ꝓrſus nec malum eſſe potuiſſet. Quia non modo vbi conſiſteret. ſed vnde orietur corruptio non haberet ni ſi eſſet quod corrumꝑetur. qm̄ nihil eſt ali ud corruptio. qͣꝫ boni exterminatio. Ex bo nis ergo mala orta ſunt. ⁊ niſi in bonis non ſunt. nec fuit prorſus vnd̓ orietur vlla ma li natura niſi ex āgeli ⁊ hominis natura bo na. vn̄ primitꝰ orta eſt volūtas mala. Epilogū facit ad alia trāſiturꝰ. g Exhiſ aperit quod pͥmo ⁊ ſecūdo ſupra inueſtigandū diximus ſcꝫ que fuerit origo mali. ⁊ in qua re ſit. Ex bona em̄ re ortum. ⁊ in re bona cōſiſtere p̄ miſſis teſtimonijs ꝯprobat̉. Sententie illi qua dictuꝫ eſt bonū eſſe malū opponitur de prophetia que ait. Ue his qui dicunt bonuꝫ malum. Ad hoc autē quod dictū eſt malū eſſe quod bonū eſt. quidā ſic opponunt. Si bonū maluꝫ eſſe dicimꝰ. inci dimus in illā ſententiā ꝓpheticā vbi legit̉ Ue his qui dicunt bonum malū. et malum bonū. Igit̉ ſi hanc maledictionē vitare vo lumus nullatenus dicere debemus bonuꝫ eſſe malum. ⁊ ecōuerſo. Hoc aūt Auguſti nus in eodē libro determinat dicens. id qd̓ De termīati. dictum eſt in ꝓphetia intelligenduꝫ eſſe de Auguſtini ipſis rebus qͥbus homīes mali ſunt. nō de hominibꝰ. Vnde qui adulteriū dicit bonū in eū cadit illa ꝓphetica defeſtatio. ⁊ in eū qui dicit malū eſſe bonū vel bonum eſſe ini quum. Qui em̄ dicit hoīem inquantū hō ē malū eſſe. ⁊ bonitatē eſſe iniquitateꝫ. opus dei culpat quod eſt homo. ⁊ vitiū hominis laudat qd̓ eſt iniquitas. Iſta eſt diſtinctio. xxxiiij. hꝰ ſcd̓i libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de peccato actual primorum parentum quo perſona corrumpit naturā et de peccato originali quo natura corrumpit perſo nam. Incipit agere de peccato actuali adultorum. quo perſona corrumpit ſeipſam. Et tria facit. Nam primo inquirit a quo ſit malum. Secundo in quo ſit ſubiectatū. Tertio infert quoddam ſequens correlē rium. Primum facit vſqꝫ ibi. Oſtenſa origine mali. Secundum vſqꝫ ibi. Ideoqꝫ in his contrarijs. Ter tium vſq ad finem diſtinctionis. In ſpeciali ſenten tia magiſtri ſtat in tribus propoſitionibus quarū pri ma eſt hec. Malum primum quo deturpatus fuit primus homo non proceſſit neqꝫ originabatur niſi a bono. Hanc magiſter probans dicit ſententialiter ꝙ ſit poc II creature rationalis primum peccatuꝫ proprie nō ha buit cauſam efficientē. ſed voluntatem obliquaꝫ con tra regulam iuſticie defectiue eligentem. Naꝫ dicit ꝙ origo ⁊ cauſa primi peccati non fuit malum ſed tantū natura bona et incorrupta. ſed aliorum malorum. id eſt peccatorum ſequentiū extitit primo voluntas ma la. nam iſte fuit ordo ingreſſus mali in munduꝫ quia bona natura fuit cauſa prime voluntatis male. ⁊ pri ma voluntas mala cauſa fuit ſequentium prauarum voluntatum ⁊ malorū opeꝝ. Un̄ patet ꝙ origo ⁊ pri. ma cauſa peccati fuit bonū. ꝓxima autē et ſecūdaria cauſa fuit mala voluntas que ortū habuit a bono. et hāc ꝓbat autoritate beati Auguſtini in enchiridion Secunda ꝓpoſitio eſt hec. Tam malum culp: ꝙͣ 75 malum pene non pōt eſſe niſi ſubiectiue ſit in re bona Hanc magr̄ ꝓbans dicit ꝙ ſubiectū mali nō niſi res bona eſſe pōt. Nā malū nihil aliud eſt ꝙͣ corruptio bo ni. cū ergo vbi non eſt bonum non poſſit eſſe priuatio boni ꝯſequens eſt. malum non niſi in bono ſubiecta ri. vn̄ ſicut morbi et vulnera requirunt corꝑa in quo ſunt vt in ſubiecto. ſic malū eſt in re bona vt in ſubie cto. Vnde concludit ꝙ cum dicit̉ homo malus. idem eſt ac ſi diceret̉. bonū malum et hoc confirmat autori tate beati Auguſtini. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Ex quo fallitur dialeticorum regula que dicit ꝙ in eadeꝫ re non poſſunt ſimul ⁊ ſamel exiſtere contraria. Hāc magiſter probans dicit ꝙ bonum et maluꝫ ſunt in eo dem ſimul. eo ꝙ malum in bono ſubiectatur. et malū a bono originatur. qd̓ non pōt dici de alijs cōtrarijs puta albo et nigro. dulci et amoro Poſtea ſoluſt qd̓ dam dubiuꝫ. nā ſuperius dictū fuit ꝙ dicere hominē malum et dicere bonum malum. et ꝑ hoc homo inci deret ſententiam propheticam qua dicit̉. Ue qui di citis bonum malum et malū bonum. Quod ſoluit ex verbis Auguſtini dicētis ꝙ cauſa qua bonus ſit ma lus puta fornicationem vel aliud hmōi dicere bonā hoc eſt incidere ſententiam ꝓphete. ſed hominem q̄ natura eſt bonus dicere malum propter vitium pro phetie nō contrariat̉. Et tantum in ſpeciali de ſentē tia huius diſtinctionis. Quid ſit peccatum. Oſt hęc vide dū ē qͥd ſit pctm̄. Pctm̄ eſt(vt OIXXXV ait Augꝰ) om̄e dictum vel fcm̄ Augꝰ ad fau vel ꝯcupituꝫ qd̓ fit ꝯtra legem ſtum. di. Idē in lib̓. de duabꝰ aīalibꝰ Pctm̄ ē volūtas retinēdi vl̓ ꝯſequēdi. qd̓ iuſticia vetat. In vtraqꝫ aſſignatiōe d̓ acti ali pctō agit̉ ⁊ mortali. nō veniali. Ex pͥma deſcpͥtiōe on̄dit̉ pctm̄ eſſe volūtas mala ſi ue locutio ⁊ oꝑatio praua.i. actꝰ malꝰ tā īte rior qͣꝫ exterior. ex alt̓a ꝟo tm̄ on̄dit̉ eē aci īterior. Volūtas em̄ vt in ſuꝑioribꝰ dcm̄ ē. motꝰ animi ē. actꝰ gͦ īterior ē. Amb̓. qͣꝫ ī li. d̓ ꝑadiſo ait. Quid ē pctm̄ niſi legꝭ diuīe p̄ua Ambroſi ricatō. ⁊ celeſtiū īobediētia p̄ceptoꝝ Ergo ī p̄uaricāte pctm̄ ē. ſꝫ ī mādāte culpa nō eſt. Nō em̄ ꝯſiſte̓t pctm̄ ſi int̓dictio nō fuiſſet. Nō ꝯſiſtēte aūt pctō nō ſolū malicia. ſꝫ etiā ꝟtꝰ fortaſſe nō eſſꝫ Que niſi aliqͣ malicie fu iſſent ſemīa. vl̓ ſb̓ſiſtē vl̓ eminere nō poſſet Ecce p̄uaricationē legis ⁊ ī obediētiā diffi nit ambroſius eſſe peccatū.

Malū hdI Na.i QI. Diuerſorum ſententias de pecca to ponit. Quocirca diuerſi Triplex opltatis huiꝰ verboꝝ occaſione. de pctō pluri nio de pctīs. mi diuerſa ſenſerunt. Alij em̄ dixerunt vo luntatem malam tm̄ eſſe pctm̄. et non actus exteriores. Alij voluntatē ⁊ actus. alij neu trum. dicentes om̄es actꝰ eē bonos ⁊ a deo Malū nihil ⁊ ⁊ ex d̓o auctore eſſe. Malū aūt nihil eſt. vt ait Augꝰ. ſuꝑ Ioh̓em. Om̄ia ꝑ ip̄m facta ſūt. ⁊ ſine ip̄o factū ē nihil. i. pctm̄ qd̓ nihil eſt. ⁊ nihil fiunt hoīes cū peccāt. Supra eti am dixit Augꝰ. ꝙ malū eſt pͥuatio boni vel corruptio boni. qui etiā in li. lxxxiij. q. ait. Sūmuꝫ malū nullū modū habet caret em̄ omi bono. At modus aliqͥd boni ē. nō igit̉ eſt. quia nulla ſpecie continet̉. totūqꝫ hͦ no men mali de ſpeciei priuatione repertū eſt. Item in dogmatibꝰ eccleſiaſticis dicit̉ ma lū vel maliciā nō eſſe a deo creatā ſed a dia bolo inuentā. qui ⁊ ipſe bonus creatus eſt. Idem etiam in lib̓. cōtra manicheos qͥd ſit pctm̄ on̄dit dicens Peccare qͥd aliud e niſi in ꝟitatis p̄ceptis vel in ipſa veritate erra re. Quod ſi nō voluntate faciunt. peccato res iniuſte iudicant̉. Quid ergo in hac tan ta varietate tenendū: qͥd dicendum: Uera ſnīa de pctō ꝓponit̉ Sane dici poteſt ⁊ libere tradi debet. pctm̄ eſſe actū malum in teriorem ⁊ exteriorē.ſ. malam cogitationeꝫ et locutionē ⁊ operationeꝫ. Precipue tn̄ in voluntate conſiſtit peccatum. ex qua tanqͣꝫ arbore mala ꝓcedūt opera mala tanqͣꝫ fru ctus mali. Traditio quorundam qui dicunt voluntatem malam ⁊ actum inqͣꝫ tum ſunt. eſſe naturas ⁊ ideo bona inqͣꝫtū vero mala ſunt. eſſe pctā d Quidam autem di ligenter attendentes verba Augꝭ. quibꝰ ſu pra ⁊ in alijs ſcripture locis vtit̉. non indo cte tradunt voluntatē malā ⁊ actus malos inqͣꝫtum ſunt vel inqͣꝫtum actus ſunt. bona eſſe. inqͣꝫtum vero mali ſunt: peccata eſſe voluntatem et actum quēcunqꝫ bonam dei naturam eſſe dicunt. inqͣꝫtum actus eſt vel voluntas. et ex deo auctore eſſe. inqͣꝫtuꝫ ve ro in ordinate ⁊ ꝯtra legem dei fit. ⁊ fine de XXXV bito caret: peccatū eſt. ⁊ ita inqͣꝫtum pecca tum eſt. nihil eſt. Nulla em̄ ſubſtantia eſt. nullantaura eſt. Autoritatibus probant volūtates ⁊ actus omnes eſſe bona. inqͣꝫtum ſunt. Ꝙ aut e voluntas om̄is ⁊ actio bonū ſit inqͣꝫtum eſt. ex eo ꝓ bant quod ait Augꝰ. in lib̓. de. lxxxiij. que ſtionibus. Deus boni tantūmodo cauſa ē. quoc irca mali auctor nō eſt. quia omniuꝫ q̄ ſunt auctor eſt. que inqͣꝫtū ſunt. intm̄ bona ſunt. Idem ꝓbans nihil caſu fieri in mūdo ait in eodeꝫ. Quicqͥd caſu fit. temere fit. qͥc quid temere fit. non ſit dei ꝓuidētia. Si gͦ caſu aliqͣ fiunt in mūdo. nō ꝓuidētia vniu ſus mundus amminiſtrat̉. Si nō ꝓuidētia vniuerſus mūdus amminiſtrat̉. aliqͣ natu ra vel ſubſtātia ē que ad opꝰ ꝓuidentie nō ꝑtinet. Om̄ē aūt qd̓ eſt inqͣꝫtū ē. bonum eſt Summū em̄ eſt illd̓ bonū. cuiꝰ ꝑticipatiōe ſunt cetera bona. ⁊ om̄e qd̓ mutabile ē. non ꝑ ſe. ſed boni illiꝰ ꝑticipatiōe inqͣꝫtū eſt. bo nū eſt. qd̓ diuinā etiā ꝓuidentiā vocamus Nihil gͦ caſu fit in mundo. His teſtimonijs innitunt̉ ad oſtendēduꝫ om̄e quod ē inqͣꝫtū eſt. bonū eſſe. Un̄ idem Augꝰ. in. j. li. de do ctrina xp̄iana ait. Ille ſumme ac pͥmitus ē. qͥ omnino incōmutabilis ē. et cetera q̄ ſunt niſi ab illo eſſe non pn̄t et intm̄ bona ſunt. inqͣꝫtum acceperunt vt ſint. Quid ex predictis ſequat̉. f p̄dictis colligit̉ atqꝫ infert̉. qꝛ ſi mala volūtas ⁊ mala actio eſt. inqͣꝫtū eſt. bona ē. Sed qͥs eſt qͥ diffitet̉ malā volūtatē eē ⁊ malā actionē? Mala gͦ volūtas ſiue actō inqͣꝫtū ē. bonū ē. ⁊ inqͣꝫtu volūtas ē vel actio. bonū ſil̓iter ē. ſꝫ ex vitō mala ē. qd̓ vitiū a deo n̄ ē. neqꝫ aliqͥd ē. Qd̓ Augꝰ. notaſſe videt̉ in lib̓. de. lxxxiij. q. di cens. Vitium eſt volūtas quo eſt homo de terior. quod vitiū longe abeſt a voluntate De vitio vo dei. vt ratio docet. Ex hoc loco ꝓbant̉ vo luntatis. luntateꝫ inquātū vitioſa eſt. non eſſe a deo et inquantuꝫ vitioſa eſt. pctm̄ eſt. Et pctm̄ eſt(vt aiunt) inquātum non habet ordineꝫ nec finem debitum. Ita et actio inquantuꝫ ex malo procedit: et ordinem non habet. et ad malum tendit.

LI. Alia ꝓbatio ꝙ omnis actꝰ inqͣꝫtuꝫ eſt. bonus eſt. Itē ⁊ aliter probat oēm actum interiorē vel exteriorē inqͣꝫtū ē eſſe bonū. quia nō eſſꝫ actus malꝰ niſi eſſet res bona. qꝛ non eſt aliqua res mala niſi ea Augꝰ ī ench̓. dem res bona ſit. Un̄ Augꝰ. in ench̓. Om nis natura bonū eſt. nec res aliqua mala eſ ſet. ſi res bona ipſa que mala eſt. natura nō eſſet. Nō ergo poteſt eſſe malū niſi eſſet ali quod bonum. Quod cū dici videat̉ abſur Summā pre. de. cōnexio tn̄ ratiocinationis nos compel dictoꝝ ꝑſtrin lit hoc dicere. Ex p̄miſſis teſtimonijs aſ ſerunt om̄es actus inqͣꝫtuꝫ ſunt: eſſe res bo nas. nec aliquid eſſe malum. id eſt peccatū niſi idem quoqꝫ ẜm aliquid bonū ſit. ⁊ om nium que ſunt: inqͣꝫtum ſunt deū auctorē p̄ dicant. ⁊ eiꝰ voluntate om̄ia eē q̄cūqꝫ ſunt. que inqͣꝫtum ſunt nature ſunt. Obiectio contra illos qui dicūt omnes actus inquatū ſunt eſſe bo nos. Quibus opponit̉ Si om̄ia que ſunt inqͣꝫtuꝫ ſunt: bona ſunt ⁊ nature ſunt. ergo adulteriū et homicidium et ſimilia inqͣꝫtum ſunt. bona ſunt ⁊ nature ſunt. ⁊ deo volente fiunt. Quod ſi eſt. tunc illi qui faciunt illa: bona agunt. quod peni Rn̄ſio illoruꝫ tus abſurdum eſt. His ꝟo ſic illi reſpōdēt Dicunt equidem adulteriū. homicidiuꝫ et hmōi. nō ſimplicit̓ actus denotare. ſꝫ actu um vitia. Actuſqꝫ ipſos adulterij et homi cidij inqͣꝫtum ſunt vel inqͣꝫtum actus ſunt a deo eſſe. ⁊ bonas naturas eſſe. ſed non inqͣꝫ tum adulterium ⁊ homicidiū ſunt. Et ideo nō ſequi dicūt. ſi actꝰ qui homicidia ⁊ adul teria ſunt a deo ſunt. ꝙ homicidia ⁊ adulte ria a deo ſint. Alia illorum oppoſitio contra eoſ dem Item aliter eis op ponit̉. Si aliquid nō eſt malū quod nō ſit natura vl̓ res bona. qūo ergo peccata ſunt nō credere in deū. nō ire ad eccleſiā ⁊ hmōi cū iſta nō ſint nature. īmo om̄ino non ſunt: Rn̄ſio vbi tra Nō eſt em̄ aliquid vel res aliqua nō ire ad dūt q̄ dicūtur ꝑ negationeꝫ eccleſiā. vel non credere ⁊ hmōi. Ad quod aliqͥd ponere dicūt his atqꝫ hmōi dictionibus que vidē tur pͥuationes ſimpliciter notare ⁊ nihil po II nere. quia ꝑ negationē dicunt̉ vere aliqua.cx. xxxj poni actuſqꝫ ꝑ eas ſignificari. Nō credere peum ⁊ bms em̄ in xp̄m incredulitatē dicunt. et nomine incredulitatis malū mentis actū ſignificari Iam etiam cū dicit̉ nō ire ad eccleſiam ma lum eſt. non euntis ꝯtemptus ſignificat̉. id eſt. voluntas mala vel propoſitum. hoc eſt em̄ declinare a bono ⁊ ideo malū eſt. ſic̄ ecō uerſo declinare a malo bonū eſt Sicut gͦ de clinatio a malo aliquid ponit ſcꝫ volunta tem et ꝓpoſitū vitandi malum. Non enim poteſt eſſe bonū qd̓ omnino nihil eſt. ita de clinatio a bono quod eſt ſignificat ſcꝫ volū tatem et ꝓpoſitum mali. Et ẜm hoc vera ē ⁊ generalis illa peccati mortalis deſcriptō quā ſupra poſuit Augꝰ. Utrum malus actus inqͣꝫtum pec catum eſt ſit priuatio vel corrupto boni. Poteſt etiam que ri ab eiſdeꝫ. cum peccatū ſit(vt ſupra dictū eſt) priuatio vel corruptio boni. et oīs actꝰ malus ſit pctm̄. vtrū ſit priuatio vel corru ptio boni inqͣꝫtum pctm̄ eſt vl̓ nō? Si enim inqͣꝫtū pctm̄ ē corruptio boni eſt. cū corrup tio vel priuatio boni pena ſit homini. In quātū gͦ pcm̄ ē: pena ē. Qd̓ ſi eſt. tūc inqͣꝫti pctm̄ eſt. bonū eſſe videt̉ ⁊ a d̓o eē. Si aūt nō inqͣꝫtū pctm̄ ē. corruptio ē: querit̉ gͦ ẜm quid corruptio ſit? Si em̄ corruptio ē ⁊ nō inqͣꝫtū pctm̄ eſt. cū nō ſit niſi bonuꝫ. p̄terqͣꝫ in eo qd̓ pctm̄ eſt. ergo inqͣꝫtum bonum eſt corruptō vl̓ pͥuatio boni ē. Ad qd̓ etiaꝫ ipſi ꝓgcio vbi v̓ dicunt actū malum nō inqͣꝫtum eſt neqꝫ inꝰ inqͣtuꝫ pecca quātū bonū eſt. eſſe priuationem vel corru tum eſſe pͥua ptionē boni. ſꝫ inqͣꝫtū pctm̄ ē. nō tn̄ inqͣꝫtuꝫ tio boni. ne pctm̄ eſt: pena eſt. vel aliquid qd̓ a deo ſit. tn pena. Vt em̄ ex v̓bis premiſſis Auguſti. colligit̉ pctm̄ dicit̉ corruptio vl̓ priuatio actiue nō paſſiue. Nā ideo malum vel pctm̄ d̓r corru ptio boni. quia naturā bonā qualicūqꝫ pri uat bono. Nā ſi nō priuat aliqͦ bono. nō no cet. vt ſupra Augꝰ. ait. Nocet aūt: adimit gͦ bonū Nō aūt nocet niſi inqͣꝫtū ē. gͦ inqͣꝫtū pctm̄ eſt priuat bono. Itaqꝫ inqͣꝫtū pctm̄ ē priuatio eſt vel corruptio boni. Quomodo inquātū peccatum eſt poſſit corrumpere bonum cum ni hil ſit. Sed cum nihil ſit ī quātū pctm̄ eſt. qūo pōt bonū corrumpere

LL An̄ſio Aug. vel adimere? Augꝰ te hoc docet in libro d̓ ꝑ ſil̓itudinem natura boni dicēs. Abſtinere a cibo nō eſt aliqua ſubſtātia. tn̄ ſubſtātia corꝑis ſi om nino abſtineat̉ a cibo: langueſcit et frāgit̉ Sic nō eſt ſub̓a pctm̄. eo tn̄ natura anime corrumpitur. Ꝙ peccatuꝫ ꝓprie corruptio ē aīe. ⁊ quomodo. Peccatuꝫ vero id eſt culpa. ꝓprie anime corruptio ē. Si aūt querit̉ ī quo poſſit corrūpi anima? In pa rabola illiꝰ qͥ incidit in latrones qͥ euꝫ vul nerauerūt ⁊ ſpoliauerūt clareſcit. Incidit em̄ homo in latrones. qn̄ ꝑ peccatū in po teſtateꝫ diaboli trahit̉. ⁊ tūc ꝑ pctm̄ expo liatur gratuitꝭ bonis.i. virtutibus. ⁊ in na turalibus bonis vulnerat̉. que ſūt ratio ⁊ lam que ītellectus. memoria ⁊ ingenium et hmōi. q̄ ꝑ peccatū obtenebrant̉ ⁊ vitiāt̉. Per pec catum etiā priuat̉ illo bono cuiꝰ participa ploboni. et cioa. tione cetera bona ſunt. qͦ tāto magis pͥuat̉ quāto magis ſe ab eo elongat. Qualiter homo ſe elongat a deo ſcꝫ per diſſimilitudinem quā facit peccatum. Ab eo autem ſe elo gat homo per peccatum non loci diſtantia quia vbiqꝫ totus ⁊ p̄ſens eſt om̄ibus ⁊ om nia in ipſo ſunt. vt ait Augꝰ in li. d̓. lxxxiij. queſti. ⁊ ip̄e locus nō eſt. Locus tamē dei abuſiue dicitur templum dei. nō ꝙ eo cor tineat̉. ſed quod ei preſens ſit ⁊ inhabitās id aūt anima munda intelligit̉. Per pecc tum ergo non ẜm locum aliquis longe fita deo. et in eo lōge ſit. ꝙ ab eius ſimilitudine recedit. ⁊ tanto longius quāto fit diſſimili or. Illa aūt vt ait Augꝰ in li. de. lxxxiij. o que participatione ſimilia ſunt deo. recip unt diſſimilitudinē. At ip̄a ſimilitudo nul lo modo ex aliqua ꝑte poteſt eſſe diſſimilis Unde ſit cuꝫ ſimilitudo patris filius ſit ex nulla parte patri poſſit eſſe diſſimilis. cui ꝑticipatiōe ſimilia ſunt. quecūqꝫ deo ſimi lia ſunt. ⁊ illa poſſunt reciꝑe diſſimilitudi nem. Nihil ē aūt qd̓ hominē adeo deo diſ ſimilem faciat quēadmodū peccatum. Cū aūt peccatū ſit priuatio vl̓ corruptio boni que eſt in anima. eſt etiaꝫ pͥuatio vel corru ptio boni corꝑis. Sicut corpꝰ hominis pͥ uauit bn̄ficio illiꝰ īmortalitatꝭ ⁊ impaſſibili XXXV tatis quā habuit an̄ peccatum. An pena ſit pͥuatio boni. Cueri autem ſolet vtrum ⁊ pena ſit priuatio vl̓ corruptio bo ni. Ad quod facile reſpōderi pōt. ſi p̄dicta ad memoriam reuocentur. Diximus enim ſupra priuationē vel corruptiōeꝫ boni ac cipi actiue vel paſſiue.i. ẜm efficientiaꝫ vel effectum. Ideoqꝫ pͥuatio vel corruptio bo ni dicit̉ ⁊ peccatū ⁊ pena. ſed peccatuꝫ ẜm efficientiam. quia priuat vel corrumpit bo num. Pena aūt ẜm effectuꝫ.i. ẜm paſſionē que eſt effectus peccati. Aliud ē em̄ culp aliud pena. Alterum eſt dei.i. pena. alterū diaboli vel hoīs ē.i. culpa. Iſta ē diſtinctio. xxxv. huiꝰ ſecū di libri. In qua magiſter oſtēſa cauſa mali ſeu pecca ti. agit d̓ ipſius peccati quidditate. Et tria facit. Nā primo ponit ſecūdariam peccati diffinitioneꝫ. Secū do oſtendit diuerſam de ipſo opinioneꝫ. Tertio ſub dit multiplicem contra veritatem obiectionem. Pri mum vſqꝫ ibi. Quo circa diuerſitatis. Secūdū vſqꝫ ibi. Quidam aūt. Tertium vſqꝫ ad fineꝫ diſtinctiōis In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitio nibus. quaruꝫ prima eſt hec. Peccatū diuerſimo de a diuerſis doctoribus diffinitur. Hanc ꝓbās ma giſter ponit tres peccati diffinitiōes. Prima eſt bea T.cędiuino. s ꝓm̄ ti Auguſtini in epiſtola ad Fauſtum dicentis. ꝙ pec. catum eſt dictum vel factum vel concupitum contra legem dei. Secunda eſt eiuſdē alibi dicentis. Ꝙ pec catum eſt voluntas retinendi vel conſequendi qd̓ iu ſticia vetat. Quarum vtraqꝫ ſolum cōuenit peccatis actualibus mortalibus ⁊ nō venialibus. ſꝫ pͥma ha rum conuenit peccatis ꝓut tam in exteriori actu ꝙͣ etiam in interiori exiſtunt. Secunda diffinitio pecca tis ꝓut ſolum ꝑ actum interiorem cōmittunt̉. Ter tia diffinitio eſt beati Ambroſij in libro ſuo de para diſo vt dicit. ꝙ peccatum eſt preuaricatio legis diui ne ⁊ celeſtium inobedientia preceptorum. Et ſubdit ꝙ ꝑ pͥmā ⁊ tertiā peccati diffinitiones tā actus interi or ꝙͣ exterior oſtenditur eſſe peccatū. ſed ꝑ ſecunduꝫ tantū actus interior oſtenditur eſſe peccatum. Se cunda propoſitio ē hec. Quāuis peccatum ſimul ſit tam in actu interiori ꝙͣ exteriori. principalius tamē conſiſtit ⁊ reꝑit̉ in actu interiori. Hanc magiſter pro bans dicit diuerſas opiniones fore circa hoc. Nam aliqͥ dixerunt peccatuꝫ eſſe in actu interiori tantum. Alij dixerūt ꝙ nec in voluntate īteriori nec ī actu ex teriori conſiſtat. quorū ratio fuit hec. nam voluntas ⁊ actus eius habent entitatem. cuꝫ ergo peccatū. ni hil ſit ẜm beatum Auguſtinum ſuꝑ Ioh̓eꝫ. videt̉ ꝙ nec voluntas nec actus eius poſſit ꝓprie dici pecca tum. Sed magiſter dicit ꝙ ſane credēdum ſit. ꝙ pec catum conſiſtit tam in actu exteriori ꝙͣ īteriori. pͥnci palius tamen ī actu īteriori. eo ꝙ ſicut fructus ex ar bore ꝓcedunt. ſic mala exteriora ꝓcedunt ex mala iteriori voluntatē. Tertia ꝓpoſitio ē hec. Huma na voluntas ⁊ eius actus inꝙͣtum ſunt. quedam bo na ſunt. inꝙͣtum vero ſunt ꝯtra legeꝫ dei nihil ſunt. Hanc magiſter probans dicit quoſdam beatum Au guſtinum in hoc fuiſſe ſecutos dicendo voluntateꝫ ⁊

LI. eius actum inꝙͣtum ſunt eſſe quedam bona. inꝙͣtum ē vero ſunt ꝯtra legem dei nihil eſſe. Quod probat ꝑ hoc. quia omne quod a deo eſt bonum ē. quia alias deꝰ non eſſet ſumme bonus. cum ergo voluntas ⁊ ei actus a deo ſint. quia alias caſualiter tāꝙͣ ad dei ꝓ uidentiam non ꝑtinentes contingerēt. quod ē incon ueniens. ergo oportet dicere ꝙ tam voluntas ꝙͣ actꝰ eius inquātū ſūt bona ſunt ⁊ a deo. Poſtea cōtra il lam ſententiam obijcit tripliciter ⁊ ſoluit. Primo ſic Si omnis actus voluntatis eēt a deo. ſequeretur ex hoc ꝙ adulterium. homicidium. ⁊ ſic d̓ alijs eſſent a deo. eo ꝙ actus ſunt voluntatis. Et reſpondens ad hoc dicit ꝙ adulterium. homicidium ⁊ hmōi non no minant preciſe actus quoſdam. ſed etiam quorūdam actuum deformitates. ⁊ ꝙͣtum ad hoc nō ſunt a deo Secundo obijcit ſic. Peccata omiſſionis importan pͥuationes ⁊ negatiōes. ſed pͥuatiōes ⁊ negatione non ſunt a deo. ergo tales actus non ſunt a deo. Et reſpondet ꝙ in omni peccato omiſſionis intelligitur aliquis actus volūtatis poſitus. ſicut declinare a bo nō ⁊ non velle credere in chriſtum. ⁊ cōſimilia pecca ta omiſſionis que ſūt declinationes quedam a bonis ponunt aliquos reales actus.ſ. volūtatem ⁊ ꝓpoſi tum mali. ⁊ ꝑ conſequens non ſunt oīno nihil. vt ob iectio p̄dicta tēdit Tertio ſic. pctm̄ inquātū pctm̄ eſt corruptio penalis. ſed oīs pena ē a deo ergo pctm̄ ē a deo. Cui obiectioni magiſter rn̄dens dicit ꝙ pecca tum inquātū peccatum eſt. non eſt corruptio paſſiua cuiuſmodi eſt pena ſed eſt corcuptio actiua que nihil eſt ⁊ que non eſt a deo. quia alias ſequeret̉ deū eſſe cauſam mali. Poſtea declarat hoc a ſimili ꝙ corru ptio actiua nihil ſit. qꝛ abſtinentia cibi nihil eſt. ⁊ tr̄ corrumpit corpus. Similiter ſic peccatum nihil eſt. tamen corrumpit animam ſpoliādo eam a gratuitis et vulnerat animam in naturalibus ⁊ hoc tam quo ad animam quam a deo elongat qͣꝫ quo ad corpꝰ qd̓ immortalitate priuat. Vnde cōcludit corruptionen actiuam eſſe peccati eſſentiā. paſſiuā aūt pctī effectū ⁊ penam. Et tm̄ in ſpeciali ⁊cͣ. Ꝙ quedaꝫ ſimul ſunt peccata ⁊ pe na peccati. quedam peccata ⁊ cau ſa peccati. alia vero peccata ⁊ cau ſa ⁊ pena peccati. DI. XXX Ciendum eſt tamen quedam ſic eſſe pecca ta. vt ſint etiā pene peccator Unde Augꝰ ſuper illuꝫ locū psͣ. lvij. Suꝑcecidit ignis ⁊ non viderunt ſolem. ait. Ignis ſuꝑbie et concupiſcentie ⁊ ira intelligitur Iſtas penas pauci vidēt id̓o eas maxime cōmemorat apoſtolus in epiſtola ad Roma. ⁊ enumerat multa qu peccata ſunt ⁊ pene peccati. Itē. Inter pri mum em̄ peccatuꝫ apoſtaſie ⁊ vltimaꝫ pe nam ignis eterni. media que ſūt et peccata ſunt ⁊ pene peccati. Gregꝰ quoqꝫ ſuꝑ Eze chiel̓. ait Cōtementi qui nō vult penitere ponit deus offendiculum. vbi.ſ. grauiꝰ im pingat. Peccatū em̄ quod ꝑ penitētiā citi us non deletur. aut pctm̄ ē ⁊ cauſa peccat i II aut peccatum ⁊ pena peccati. aut pctm̄ fi mul ⁊ cauſa ⁊ pena peccati. Vnde Moy ſes. Nōdū ſūt cōpleta peccata amorreoꝝ. Et Dauid inqͥt. Appone iniqͥtatem ſuꝑ ini quitatem eorum. Et alius propheta. San guis ſanguinem tetigit. id ē. pctm̄ peccato additū eſt. Paulus quoqꝫ ait Propterea tradidit illos deꝰ ī paſſiones ignominie ⁊cͣ Et item. Vt impleant peccata ſua ſemper. Iohanni quoqꝫ ꝑ angelū dicit̉. Qui ī ſor dibus eſt ſordeſcat adhuc. Ex his teſtimo nijs colligit̉ peccatum aliquod. ⁊ pctm̄ eē ⁊ penam peccati. Ex predictis queſtio oritur ſcilicꝫ an inquātum peccatuꝫ eſt ſit pena peccati. Et ido merito que ritur. vtruꝫ inqͣꝫtū peccatū eſt ſit pena pec cati? Quod nō videt̉. cum om̄is pena pec cati iuſta ſit. Vnde Augꝰ in lib̓. retractati onū Om̄is pena peccati iuſta ē ⁊ ſuppliciū nominat̉. Si ergo pctm̄ quod eſt peccatū ⁊ pena peccati. inqͣꝫtum peccatuꝫ eſt: pena peccati eſt. cum omīs pena iuſta d̓ iuſticia dei veniat. videt̉ inqͣꝫtum peccatuꝫ eſt. iu ſtum eſſe ⁊ a deo ꝓuenire. Ad quod illi Rn̄ſio illoruꝫ rn̄dent peccatum ſic dici penaꝫ peccati. qꝛ vbi docent ex per pctm̄ in quod merito p̄cedentis pecca quo ſenſu pec catū d̓r pena ti homo labitur deſerēte deo. corrumpitur pctī vl̓ pena bona natura Sicut ignis eternus dicit̉ pe na malorū. quia ea cruciant̉. nec tn̄ ip̄e cru ciatus maloꝝ ignis eſt. ſꝫ ꝑ ignem fit in ho mine. Ita ꝑ pctm̄ corrumpit̉ natura ⁊ īmi nuit̉ bonū nature. ⁊ ē ipſa imminutio ⁊ cor ruptio boni paſſio ⁊ pena. ⁊ nō eſt eſſentia liter ipſum pctm̄ ꝑ quod ſit. ſed ideo pecca tum dicit̉ vt p̄miſſum eſt. quia ꝑ peccatuꝫ ilico vt peccat homo fit ī homine illa corru ptio. que tn̄ fit deo auctore Illa em̄ pena ſi ue paſſio que eſt boni corruptio a deo eſt. Illiꝰ tn̄(vt ſic dicaꝫ) materia ⁊ cauſa ē pec catum. qd̓ a deo nō eſt. Quod videt̉ Augꝰ notaſſe. ⁊ iuxta hūc ſenſum intellexiſſe. cuꝫ Auguſti. ait in libro d̓ p̄deſtinatione ſanctorū. Pre deſtinatiōe deus ea p̄ſciuit que fuerat ip̄e facturus. Sed p̄ſciuit deus etiaꝫ que non ē ip̄e facturus. id eſt. om̄ia mala. quia ⁊ ſic ſunt quedā que ita peccata ſunt vt etiā pe ne ſint peccati. ẜm illd̓ apoſtoli. Tradidit illos deus in paſſiones ⁊cͣ. nō tamē pecca tū dei eſt. ſed iudicium.ſ. pena. In ſcriptu ra em̄ ſepe nomīe iudicij pena intelligitur.

DI Hic diligenter intendētibꝰ inſinuare vi det̉ ea que peccata ſunt ⁊ pene peccati. nō inqͣꝫtum peccata ſūt. ſed inqͣꝫtum pene dei eſſe dicuntur. Nam cum dixiſſet deum nō eſſe facturum mala aliqua. id eſt. pcccata. quia poſſet ei obijci. quedam peccata eē eti am penas peccati. ⁊ pena peccati om̄is iu ſticia eſt. ⁊ ideo a deo eſt. quaſi determinā do ẜm qͥd facit ea. vel ẜm qͥd nō faciat. ad didit reliquā. Iuxta vero p̄dictam intelli gentiā peccata ſane dicunt̉ pene. vn̄ apl̓us appellat eas paſſiones ignominie. qꝛ vt ait autoritas. lꝫ quedam peccata ſint que dele ctant. ſunt tn̄ paſſiones nature noīande. qꝛ ꝑ ea corrumpit̉ natura. Ꝙ cum omne peccatuꝫ poſſit di ci pena. non tamen omne eſt pena peccati. Et licꝫ ex hoc ſenſu omne pctm̄ mortale poſſit dici pena. nō ta me omne pōt dici pena peccati. Pena em̄ peccati. vt p̄dictum ē: eſt illud cuiꝰ cauſa ē aliud p̄cedens peccatuꝫ. Nam peccatū ſic dicit̉ pena peccati reſpectu p̄cedentꝭ. ſicut dicit̉ cauſa peccati reſpectu ſequētꝭ. Quo fit. vt idem pctm̄ ⁊ cauſa ſit ⁊ pena peccati ſed alterius peccati pena. ⁊ alterius cauſa vt em̄ Gregꝰ in moralibꝰ ait. Peccatū qd̓ penitētia nō diluit̉ ſuo pōdere mox ad ali ud trahit. Vnde fit. vt nō ſolum peccatum ſit. ſꝫ et cauſa peccati. Ex illo quippe culpa ſubſequens orit̉. Peccatū vero qd̓ ex pec cato oritur. nō ſoluꝫ peccatum. ſed ⁊ pena peccati ē. quia iuſto iudicio deus cor pec cantis obnubilat. vt p̄cedentis peccati me rito etiā in alia cadat. Quē em̄ liberare no Augꝰ contra luit. deſerendo ꝑcuſſit. Proinde vt Augꝰ ait. Precedentis eſt hec pena peccati. ⁊ tn̄ Iulianum etiam ipſa peccatū eſt. Iudicio em̄ iuſtiſſi mi dei traditi ſunt. vt ait apl̓us de quibuſ dam. ſiue deſerēdo ſiue alio modo explica bili. ſiue inexplicabili in paſſiones ignomi nie. vt crimina criminibus vindicarent̉. ⁊ ſupplicia peccantiū nō tantū ſint tormenta. ſed ⁊ vitiorum incrementa. Illa ergo pec cata que enumerat apoſtolꝰ. quia d̓ ſuper bia ſunt: non ſolum peccata ſꝫ etiam ſuppli cia ſunt. Ecce ex his iam ſit ꝑſpicuum que dam peccata. etiaꝫ penas ⁊ cauſas peccati eſſe. ⁊ illud peccatum eſſe penā peccati. qd̓ cauſaꝫ p̄cedentem habet peccatum. atqꝫ il lud peccatum eſſe cauſam peccati qd̓ ē me ritum ſequentis culpe. XXXVI Ex predictis videt̉ ſignificari ip̄a eadem qͥ peccata ſunt eſſe ⁊ penas peccati. Sed cum ait crimi na criminibꝰ vindicari. videt̉ inſinuare ea ipſa que peccata ſunt eſſentialit̓ eſſe penas peccati.i. punitiones peccati. Ad hoc aūt inqͥunt illi. ⁊ ſimilia hec dicta eē ẜm ratio nem predictam. ⁊ id̓o intelligenda fore ẜm p̄miſſam expoſitioneꝫ. Intelligētia em̄ di ctorū ex cauſis eſt aſſumēda dicēdi. Ꝙ nō obuiat veritati ſi quis dicat ip̄a peccata eē penas peccati eſſen tialiter. In nullo tamen p̄ iudicium factum veritati putat̉. ſi quis di cat ipſa eadem que peccata ſunt eſſentialit̓ (vt ita dicam) eſſe penas.i. punitiōes pec catorum p̄cedentium. que iuſte ſūt ⁊ a deo ſunt. nec tamen inqͣꝫtuꝫ peccata ſunt: a deo ſunt: nec inqͣꝫtum peccata ſunt: pene pecca ti ſūt. ⁊ tamen inqͣꝫtum peccata ſunt: pͥuati ones boni ſunt. Sed vt ſupra dictuꝫ ē. cau ſaliter ⁊ actiue dicunt̉ priuationes. Aꝑte oſtendit peccata quedam eē penam peccati. ⁊ penam ipſam iu ſtam eſſe a deo. Ꝙ autem quedāꝫ pctā pene ſint. ⁊ ip̄a pena iuſta ſit ⁊ a d̓o ſit euidenter tradit Augꝭ. in libro retractatio nū.j. dicens quedam neceſſitate fieri ab ho mine que mala ſunt. ⁊ eadē iuſta pena pec cati ſunt. Sunt inquit quedam neceſſitate facta improbanda. vbi homo vult recte fa cere ⁊ non pōt. vnde ⁊ illud apoſtoli Non quod volo facio bonum. ſed quod odi ma lum hoc ago. Et illud. Caro cōcupiſcit ad uerſus ſpirituꝫ. ⁊ ſpiritus aduerſus carnē Hec em̄ inuice ſibi aduerſantur. vt non ea que vultis faciatis. ſed hͨ om̄ia ex illa mor tis damnatione ſunt. Nam ſi nō eſt iſta pe na hominis ſed natura. nulla iſta peccata ſūt. Si em̄ non receditur ab eo modo quo naturaliter factus eſt homo. cum hec facit ea vtiqꝫ facit que debet. Si auteꝫ homo qꝛ ita eſt non eſt bonus. nec habet ī poteſtate vt ſit bonus. ſiue nō videndo qualis eē de beat. ſiue videndo ⁊ nō valendo eſſe qͣlem

LI. ſe eſſe debere videt. penam iſtam eſſe quis dubitet? Om̄is auteꝫ pena ſi peccati pena ē: iuſta eſt. ⁊ ſupplicium nominat̉. Si autē iniuſta eſt pena: quoniam penā eſſe nemo ambigit. iniuſto aliquo dominante: homi ni impoſita ē Porro quia de omnipotētia dei et iuſticia dubitare demētis eſt. iuſta ē hec pena. ⁊ pro peccato aliquo impendit̉. Non em̄ quiſqͣꝫ iniuſte dominās aūt ſurri pere hoīem potuit velut ignorāti deo. aut extorquere inuito tanqͣꝫ inualidiori. vt ho minem iniuſta pena cruciaret. Relinquit̉ ergo vt hec pena iuſta de damnatione ho minis veniat. His atqꝫ alijs pluribus teſti monijs docet̉ q̄dā eē peccata ⁊ penas pec cati eſſentialiter. De qͥbuſdam que ſine dubio pctā ſūt ⁊ pene. vt ira. inuidia. Preterea nullate nus ambigendum eſt quedam peccata abſ qꝫ vllo ſcrupulo penas eſſe. vt inuidia. que ē dolor alieni boni. ⁊ ira. que etiā nō inquā tum pene ſunt. peccata ſunt. Ita etiā de cu piditate ⁊ timore ⁊ alijs hmōi ſentiendū ē. Unde Augꝰ in libro. lxxxiij. queſtionū ait Omnis perturbatio paſſio. omnis cupidi tas ꝑturbatio. Om̄is ergo cupiditas paſ ſio. Om̄is vero paſſio cuꝫ eſt in nobis: ip̄a paſſione patimur. Oīs ergo cupiditas cū eſt ī nobis ip̄a cupiditate patimur. inquā tum cupiditas eſt patimur ea. Om̄is autē paſſio inqͣꝫtum ipſa patimur non eſt pecta tum ita ⁊ de timore. Non em̄ conſequēs ē vt ſi patimur timorē. ideo nō ſit peccatum qꝛ multa ſūt pctā q̄ patimur. ſed nō inqͣꝫtuꝫ patimur eis. Ꝙ verbis Auguſtini p̄miſſis que dam ſententia Hiero. obuiare vi detur. Illud auteꝫ dilige ter eſt annotādū quod ſupra poſitis ꝟbis Auguſtini dicentis quedam neceſſitate fa cta eſſe improbanda ⁊ mala. videtur obuia re quod Hieronymus ait in explanatiōe fi dei. quod licꝫ ſupra ſit poſituꝫ. tamen vt ꝑ fectius ſciatur. iterare nō piget. Execramꝰ inquit eorum blaſphemiam qui dicunt im poſſibile aliquid homini a deo eſſe p̄ceptū ⁊ mandata dei non a ſingulis ſed ab omni bus ī commune poſſe ſeruari. ⁊ paulopoſt LL Et tam illos errare dicimus qui cuꝫ mani cheo dicunt hominem peccatuꝫ vitare nō poſſe. qͣꝫ illos qui cum Iouiniano aſſerunt hominē non poſſe peccare. Ecce Hieron mus dicit errorem eſſe. ſi quis dicat homi nem vitare peccatum non poſſe. Qui autē dicit quedā neceſſitate fieri. q̄dā dicit non poſſe vitari. Cum ergo id Augꝰ dicat̉. vi det̉ aut erroris eſſe qd̓ tradit. aut nō eē ve rum qd̓ Hieronymus ait. Determinatio ꝯtrarietatē ſubmo uens de ſanctoꝝ medio. Ad quod dici pōt quia Auguſtinus dicit ẜm ſtatum huiꝰ mi ſerie. ad quā ꝑ tinet ignorātia ⁊ difficultas vt idē ait in libro de libero arbitrio que ex iuſta damnatione deſcenderunt: illd̓ tradi dit vbi ⁊ venialia peccata incluſit. Hiero nymus vero tm̄ de mortalibus peccatis lo quitur. que vnuſquiſqꝫ gratia illuminatꝰ vitare valet. vel de homine ẜm ſtatuꝫ libe ri arbitrij ante peccatū illud ait. Epilogum facit ad alia tranſitu rus. atis diligēter eo rum poſuimus ſcientiaꝫ qui dicunt om̄es actus naturas eſſe. ⁊ inqͣꝫtum ſunt. bonos eſſe in quo tractatu quedam interſeruimꝰ que non ex eorum tantum perſona accipiē da ſunt. quia ab omnibus catholice ſapiē tibus abſqꝫ heſitatiōe tenentur. atqꝫ auto ritatum teſtimonijs ⁊ rationibus eorū tra ditionem muniuimus. qͥ dicunt oēs actus eſſentia ſui. id eſt. inqͣꝫtum ſunt. eſſe bonos. Quoſdam vero inquātum inordinate fiūt peccata eſſe. Addunt quoqꝫ quoſdam non tantum eſſentia ſed etiam genere bonos eē vt reficere eſurientem. qui actus eſt de ge nere operum miſericordie. quoſdam vero actus abſolute ac ꝑfecte bonos dicunt. qͦs non ſolum eſſentia vel genus. ſed etiaꝫ cau ſa ⁊ finis commendat. vt ſunt illi qui ex bo na voluntate proueniunt. et bonum finem metiuntur. Iſta ē diſtinctio. xxxvj. huiꝰ ſecū di libri. In qua quidē magiſter recitatis opinionibꝰ diuerſis circa peccati quidditatem oſtendit quādaꝫ peccati diuerſitatem. Et inquirit qualiter vnuꝫ pec

T L catum ſit pena alterius. Et tria facit. Nam pͥmo tra ctat opinionem aliorum. Secundo annectit ꝓpriaꝫ intentionem. Terrio remouet quādam dubitationē Primū facit a principio diſtinctionis vſqꝫ ibi. In nul lo tamē preiudicium. Secundum vſqꝫ ibi. Illud aūt diligenter. Tertium vero vſqꝫ ad finē diſtinctionis. In ſpeciali ꝟo ſententia magiſtri ſtat ī tribus ꝓpoſi tionibus. quarum prima eſt hec. Scriptura vnuꝫ peccatum fore penam alterius concedit inquantum ab alia cauſaliter procedit. Hanc enim propoſitionē magiſter ponens dicit quedam peccata eſſe aliorum peccatorum penas. quod probat vtriuſqꝫ teſtamenti autoritatibus diuerſis. inter quas ponit autoritatē beati Gregorij qua dicit peccatum ꝙͣcito per penitē tiam non deletur aut peccatū aut pena peccati ē. aut peccatum ⁊ cauſa peccati eſt. aut peccatū aut cauſa aut pena peccati eſt ſimul. Poſtea mouet circa mate riam hanc quandam dubitationē querendo. Utruꝫ peccatum inquātum peccatum. ſit pena peccati. Et arguit ꝙ non. Nam ẜm beatum Auguſtinuꝫ omnis pena peccati iuſta eſt ⁊ iuſte fit. ſi ergo peccatū inꝙͣ tum peccatum. eſſet pena peccati. peccatum iuſte fie ret. quod non eſt verum. Et reſpondens dicit ꝙ effe ctus peccati cuiuſmodi eſt corruptio peccatū ſequēs eſt pena peccati. ſed non peccatum inꝙͣtum peccatū Et ſubdit. licet omne peccatum ẜm iſtum ſenſum. eo ꝙ quedam corruptio ſit pena. tamen non omne pec catum poteſt dici pena peccati. ſed illud ſolū dicitur pena alterius peccati quo cauſatur ab alio cum ſolꝰ effectus peccati ẜm premiſſa ſit pena peccati. E cunda propoſitio eſt hec. Veritati in nullo p̄iudicat quedā peccata non ſolum cauſaliter ſed etiam eſſen tialiter eſſe alioꝝ penas. Hanc em̄ ꝓpoſitionem ma giſter ponens finaliter eiꝰ aſſerit rationem. quia que dam peccata eſſentialiter animam puniūt. id eſt. acti ue corrumpunt penam infligendo. Qd̓ ꝓbat ꝑ bea tum Auguſtinuꝫ dicentem. ꝙ rebellio carnis ad ſꝑ ritum que eſt peccatum ſit pena. Et cōfirmatur hoc idem per hoc ꝙ quedam ſpiritualia peccata pena di cunt̉. ⁊ ꝙ penalem paſſionem habent eis annexam ſicut ira. inuidia. ſuꝑbia. ⁊ ſimilia. Attn̄ dicit ꝙ paſ ſio illa eis annexa non debet dici peccatum. Ter tia ꝓpoſitio eſt hec Ex ſcripture trahitur ꝟitatē ali qua peccata fieri neceſſitate. Hanc em̄ ꝓpoſitionem ꝓbans dicit notandum eſſe. ꝙ licet beatus Auguſti nus dicat quedam peccata fieri ex neceſſitate Beatᶠ tamen Hieronymus dicit ſemꝑ eſſe in hominis pote ſtate poſſe peccare ⁊ non poſſe peccare. non tn̄ ſibi in uicem contradicunt. quia beatus Augꝰ loquitur de pęccatis venialibus. Hieronymus vero de peccatis mortalibus. ſuppoſito tamē gratie adiutorio. Vnde beatus Augꝰ loquitur ẜm ſtatum hominis poſt pec catum. beatus vero Hieronymus loquitur d̓ pecca tis hominis ẜm ſtatum eius ante peccatum. Et ſub dit recapitulando p̄determinata dicēs quoſdā actꝰ eſſe ex ſuo genere bonos. vt reficere eſurientē ⁊ con ſimiles. quoſdaꝫ autem ex ſua cauſa vel ex fine. vt qͥ procedunt ex bona ⁊ ordinata volūtate hominis. et illi ꝑfecte boni iudicantur. Et tm̄ in ſpeciali. Aliorum ponit ſententiam qui di cunt malos actus nullo modo eē a deo nec eē bonos ſiue in eo ꝙ ſūt ſiue alio modo. XXXVII Unrauteꝫ ⁊ alij plurimi longe aliter d̓ pec cato ⁊ de actu ſentientes. aſſe runt em̄ voluntatem malam ⁊ actum malum peccata eſſe. ⁊ nulla ratio ne bona nec ẜm aliquam rationem ex deo auctore eſſe. quia ſine deo fiūt. Sine eo nā qꝫ(vt ait euangeliſta) factum eſt nihil. id ē peccatū. Quod dicitur eſſe nihil non quia Quare pctm̄ non ſit actio vel voluntas mala. que aliqͥdⁿiʰⁱˡ eē d̓r. eſt. ſed quia a vero eſſe ſeparat homines. ⁊ ad malum trahit. et ſic ad non eſſe deducit Qui enim a ſummi boni participatione re cedunt quod ſolum vere ac proprie eſt me rito non eſſe dicuntur. Ideoqꝫ Auguſtin dicit ſuper Iohannem. peccatum nihil eē nihilqꝫ fieri cum peccant homines Hac et Nhil. diū go ratione aſtruunt peccatum nihil eſſe. qꝛ ¶V y deo hocꝫ. log. a vero eſſe hominem elongat. Volūtatem qꝫ malam atqꝫ actionem ſiue locutionē ma lam peccatum eſſe dicunt. quia preuarica tio ⁊ inobedientia hec ſunt. ⁊ contra legem dei fiunt que tamen ſunt. ſed ab homine vl̓ diabolo nō a deo. Nullatenus enim hec a deo eſſe dicunt ſiue inqͣꝫtum ſunt ſiue alio modo. Qualiter determinent verba Au guſtini premiſſa quibus ait. omne quod eſt. inquantum eſt. bonum Illa quoqꝫ Augu ſtini verba quibus dicit om̄e qd̓ eſt inquā tum eſt bonuꝫ eſſe. ⁊ deum habere auctorē de naturis ſiue de ſubſtantijs tantū accipi enda fore tradunt. Subſtantie vero nomi ne atqꝫ nature. dicunt ſignificari ſubſtanti as ip̄as ⁊ ea que naturaliter habent.ſ. que cōcreta ſunt eis. ſicut anima naturalit̓ ha bet intellectum ⁊ ingenium ⁊ volūtatem ⁊ hmōi. quod ex v̓bis Auguſtini premiſſis colligitur. vbi bonū hominē appellat bonā naturam. ⁊ malum hominem malam natu ram. Scd̓m hanc ergo aſſertioneꝫ vel acce Scd̓m qͥd ac ptionem. mali actꝰ non ſunt nature vel ſub tus mali non ſtantie. nec etiā boni actus. quod vtiqꝫ vi ſūt nature vl̓ detur Augꝭ. innuere in lib̓. retractationū. ˡbſtantie. diſtinguens inter ſubſtātias ſiue naturas ⁊ bonas actiōes ſiue malas. Aꝑiens enim quō intelligendū ſit quiddā in lib̓. d̓ ꝟa re ligione ab eo traditū ait. De hͦ ſubſtantijs Augꝰ in li. re atqꝫ naturis dictuꝫ ē. Inde em̄ diſputaba tracta.

LI. iur. nō de bonis actionibus atqꝫ peccatis Aꝑte hic videtur diuidere īter naturas ſi ue ſubſtātias ⁊ actiōes ſiue peccata. Ideo qꝫ aſſerunt p̄fati doctores. actiōes interio res vel exteriores nō eē naturas vel ſubſtā tias. q̄ ſi male ſunt: peccata ſunt. neqꝫ a deo ſūt. Ꝙ vero mali actus nō ſint nature Au guſtinus videt̉ notare in pͥma reſponſiono ꝯtra pelagianos ita dicens. Oꝑa diaboli que vitia dicunt̉ actus ſūt. non res. Idem in quarta reſponſione. Om̄e malum natu ra nō eſt. ſed actus accidens alicui ex defe ctu boni. Ꝙͣobrem quod natura non ē. de us nō fecit. quia natura ē omne quod fecit Itē. Om̄e qd̓ natura bonū eſt. deus ex ni hilo fecit. nō diabolus. Scd̓ꝫ hos res alique ſunt que a deo nō ſunt quibus homines ma li ſunt. Ex quo colligit reſ aliquas eſſe que a deo nō ſunt. eiſqꝫ homi nes mali ſunt. Qd̓ nihilominꝰ ⁊ ip̄i conce dunt innitētes ꝟbis Augꝭ. ſuꝑiꝰ poſitis qͥ in ench̓. determinans illa v̓ba ꝓphete Ue his qui dicūt bonū maluꝫ. dicit de ip̄is re bus quibꝰ homines mali ſunt. nō de homi Teſtimonijs Auguſ. ſuam ⁿibus hoc eē intelligenduꝫ. Sunt ergo ali muniūt aſſer. que res quibus hoīes mali ſunt Id autem tionem. quo homo ſit deterior a deo nō eſt quia vt ait Augꝰ in lib̓. de. lxxxiij. queſtio. deo au ctore non fit hō deterior. Nō eſt ergo deus auctor rerum quibꝰ homo deterior fit. At ſunt alique res vt dictum ē. quibus hom nes mali fiunt. Sunt ergo alique res que a deo nō ſunt. quia peccata ipſe ſūt. Ideoqꝫ ſcriptura in pluribus conteſtat̉ locis deuꝫ nō eſſe auctorem maloꝝ. id eſt. eorum que peccata ſunt. Ex ꝑte eorum premiſſe opponitur ſentētie in illo verbo deus auctor malorum non ē. In hoc autem ver bo ſuꝑioruꝫ ſentētie recte opponit̉. qͥ dicūt deum non eſſe auctorē eorū que mala ſunt inqͣꝫtum mala ſunt. ſed inqͣꝫtuꝫ ſunt. ⁊ in tum mala ſunt: dicunt ea nihil eē. Quid g mirū. ſi deus dicit̉ nō eſſe auctor eorum in qͣꝫtum nihil ſunt. cum nihili nullus auctor exiſtere queat. Ideoqꝫ cuꝫ d̓r deus eſſe au ctor omniuꝫ q̄ ſunt. bonoꝝ iſti ſubintelligi LC volunt. Bona autē illa eſſe dicunt que na turaliter ſunt. Ea vero naturaliter eſſe di cunt non ſolum que ſubſtantie ſunt vel cō creta ſubſtantijs qualiter ſupra acceperūt ſed ⁊ oīa que naturaꝫ nō priuant bono. Et ita ẜm eoſdem multiplex in ſcripturis fit in telligentia. vbi de natura ſiue de ſubſtātia vel de his que naturalit̓ ſunt. ſermo occur rit. Sed ſuꝑ illū locū psͣ. Nō eſt ſubſtātia ita Augꝰ de ſubſtantia diſſeruit. vt premiſ ſe ſententie videat̉ cōſentire dicens. Sub ſtātia intelligitur illud qd̓ ſumus qͥcqͥd ſu mus. homo. pecus. terra. ſol. om̄ia iſta ſub ſtātie ſunt. eo ipſo quo ſunt nature ip̄e. ſub ſtantie dicunt̉. Naꝫ qd̓ nulla eſt ſubſtātia nihil oīno eſt Subſtantia ergo eſt aliquid eſſe. Deus fecit honīeꝫ ſubſtātiaꝫ. ſed ꝑ ini quitatē lapſus ē hō a ſubſtātia ī qua fact eſt. Iniqͥtas qͥppe ipſa nō eſt ſub̓a. Nō em̄ iniquitas eſt natura quā formauit deꝰ. ſed iniqͥtas eſt ꝑuerſio quaꝫ fecit hō. Nature om̄es ꝑ ipſum facte ſunt. iniquitas ꝑ ipſuꝫ facta nō ē. quia iniquitas nō eſt ſubſtātia In illo hymno triū puerorū vniuerſa crea tura laudans deuꝫ cōmemorat̉. Laudant em̄ om̄ia deuꝫ ſed que fecit deus. Laudat ibi ſerpens deum ſed nō auaricia. Oīa re ptilia ibi nomīata ſunt. ſed nō aliqua vitia Uitia em̄ ex nobis ⁊ ex noſtra volūtate ha bemꝰ. ⁊ vitia nō ſunt ſubſtantia Intēdant diligenter his ꝟbis p̄miſſaꝝ aſſertores ſen tentiarū. ⁊ ꝑcipere poterunt rationē ⁊ cau ſam dictoꝝ. vbi ſcriptura d̓ natura vel ſub ſtantia mentionē facit. Illarū vero ſenten tiarum iudiciū. prudentis lectoris cui vtri uſqꝫ ſententie noticiaꝫ plenarie didicimus arbitrio relinqͥmꝰ. ad ea que adhuc nob̓ ſu perſunt tranctanda feſtinantes. Ꝙ de pctō nō de pena ītelligit̉ cuꝫ d̓r deus nō eſt auctor mali. Cum igitur in hoc om̄es cōſentiant catholici tractatores.ſ. q deus nō eſt auctor maloꝝ. Cauendum eſt tn̄ ne maloꝝ nomine penas ſic̄ peccata ge neraliter includas. Penaꝝ em̄ deꝰ auctor ē. ſicut ip̄e ꝑ ꝓpheta ait. Nō eſt malū in ci uitate qd̓ dn̄s nō fecerit. Itē alibi ex perſo na ſua ait. Ego ſum deꝰ creans maluꝫ ⁊ fa ciens bonū. Ecce hic dicit̉ creaſſe ⁊ feciſſe malum. ſed mali nomine pena ītelligit̉ non pctm̄. ſicut ecōuerſo cū dicit̉ deus non eſſe auctor maloꝝ. nomine mali peccata intelli guntur. Ideoqꝫ Augꝰ qui dixerat in libro

DI. de. lxxxiij. queſtio. ꝙ deus auctor mali nō ſit. in pͥmo libro retracta. quō id intelligen dum ſit aꝑit dicens. Videndū ē ne male in telligat̉ qd̓ dixi. deus auctor mali non ē. qͥ ⁊ omniū que ſunt auctor eſt. quia inquātū ſūt: intātuꝫ bona ſunt. ⁊ ne hinc putet̉ non ab illo eſſe penā malorū que vtiqꝫ maluꝫ ē his qui puniuntur. ſed hec ita dixi ſicut di ctum eſt. deus mortē nō fecit. cuꝫ alibi ſcri Ꝙ pena ma lorū t̉ a deo. ptum ſit. mors ⁊ vita dn̄o eſt. Malorum ergo pena q̄ a deo eſt. maluꝫ ē qͥdem malis ſꝫ in bonis dei oꝑbꝰ ē. qm̄ iuſtuꝫ ē vt mali puniant̉. ⁊ vtiqꝫ bonum ē omne qd̓ iuſtum Quō dictum ē. Sic ergo dicit̉ deus non feciſſe mortem. ſit deꝰ morteꝫ qꝛ nō fecit illud ꝓ quo mors infligitur. id ē nō fecit. peccatum. Audiſti lector cauſam dictoruꝫ ex qua ſana intelligentia ſumatur. cuꝫ dici tur: deus non eſt auctor mali. ⁊ deꝰ morteꝫ non fecit. Iſta eſt diſtinctio. xxxvij. huiꝰ ſe cūdi libri. In qua quidē diſtinctione magiſter oſtēſo quomodo vnum peccatuꝫ ſit pena alterius. inquirit hic conſequenter qualiter auctor malorū ſit deꝰ. Et circa hoc tria facit. Nam primo ponit quandam op nionem. Secūdo eiuſdem opinionis confirmationē Tertio reddit ad ſue intentionis oppreſſionem. Pr mum facit vſqꝫ ibi. Ex quo colligitur. Secūduꝫ vſe ibi. Cum igitur in hoc omnes. Tertium vſqꝫ ad finē diſtinctionis. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat ī tri bus propoſitionibos quarum prima eſt hec Aliqͦ volunt aſſerere voluntatem malam. ⁊ actum eiꝰ ma lum nullatenus a deo procedere. Hanc magiſter po nens dicit vt ſupra dictum fuit quoſdam opinari. ꝙ voluntas mala ⁊ actus eius nec bona ſunt nec a deo ſunt etiam quacunqꝫ ratione cōfirmantes dictum fu um ꝑ illud Iob. j. ſine ip̄o factuꝫ eſt nihil.i. peccatū Ratio autem contrarium opinantium.ſ. Auguſti fuit iſta. vt ſupra dictum eſt. ꝙ ſi talia a deo eſſent in quantum ſunt. eo ꝙ inquantum ſunt bona ſunt Hoc ſoluentes dicunt. ꝙ iſta propoſitio. Omnia que ſunt inquantum ſunt bona ſunt. ſolum habet veritatē in his quę naturale ⁊ ſubſtantiale eſſe habēt. quale eē peccata non habent. Secunda propoſitio eſt he Nihili cuiuſmodi ſunt peccata deus indebite ponit̉ eſſe cauſa. Hanc magiſter probat duabus rationibꝰ quarum prima eſt hec. Illd̓ ꝑ quod homo ſit deteri or nō eſt a deo. ſed ꝑ peccata homo ſit deterior. ergo ⁊cͣ. Item ſic. Nihili deus nō eſt auctor. cuꝫ ergo pec catum ſit nihil. vt dicit̉ Ioh̓.j. ergo ip̄m non ē a deo vt dicit opinio. Et magiſter vtrāqꝫ opinionē.ſ. illam que dicit peccatum eſſe a deo inꝙͣtum eſt actus qui dam. ⁊ illā que dicit peccatum nullo modo eē a deo reliquit indeterminatam. committens ip̄as diligētie lectorum. Tertia propoptio eſt hec. Scd̓ꝫ concor dem ſanctorum doctorum ſententiam hereticum eſt dicere deum per ſe cauſam alicuiꝰ mali culpe. Hanc magiſter ponens dicit deum tm̄ poſſe eſſe cauſaꝫ ma li pene. Vnde Amos. iij. dicitur. Non eſt malum in ciuitate quod non fecit dn̄s. Et Eſa. xlv. Ego ſū do minus creans malum ⁊ faciēs bonum que ꝓpoſitio nes veritatem non haberent. niſi deꝰ eſſet auctor ma li pene. Contra quam ſententiam magiſter arguit ꝑ illud Sapien̄.j. Deus mortem non fecit. que tamē ē quoddam malum pene. Ad quod reſpondens dicit XXXVIII ꝙ illam ſcripture autoritateꝫ eſſe intelligendā. ꝙ de us pctm̄ illud non fecit. ſcꝫ maluꝫ culpe quod eſt cau ſa mortis. ita ꝙ nomine effectus ſignificet̉ ibi cauſa Et tm̄ in ſpeciali. De voluntate ⁊ fine ex quo ⁊ ipſa iudicatur. Oſt predicta or. xxx de volūtate eiuſqꝫ fine diſſerē dum ē. Sciendū gͦ eſt ꝙ ex fi Quid ſit bo A ne ſuo(vt ait Augꝰ) volūtasnus finis. cognoſcit̉ vtruꝫ recta an pra ua ſit Finis aūt bone volūtatꝭ beatitudo ē vita eterna. ipſe deus Male vero finis eſt aliud ſcꝫ maledictio vel aliqͥd aliud in qͦ nō debet volūtas qͥeſcere. Finē bonū inſinu at ꝓpheta dicens. Om̄is ꝯſūmationis vi di fine ⁊cͣ. Charitas gͦ cuiꝰ latū mandatū ē finis om̄is cōſummationis ē.i. om̄is bone volūtatis ⁊ actionis ad quā om̄e p̄ceptuꝫ referendum ē. Un̄ Augꝰ in ench̓. Oīa p̄ce pta diuina referunt̉ ad charitatē De qͣ dic̄ apl̓s. Finis p̄cepti ē charitas de corde pu ro ⁊ ꝯſcientia bona ⁊ fide nō ficta. Oīs ita ꝙ p̄cepti finis charitas ē.i. ad charitatē re fert̉ om̄e p̄ceptum. Qd̓ ꝟo ita fit vl̓ timore pene vel aliqͣ intentione carnali vt nō refe ratur ad charitatē que ē dilectio dei ⁊ ꝓxi mi. nondū fit quēadmodū oportet fieri: qͣꝫ uis fieri videat̉. Tūc em̄ recte fiūt que mā dat deus ⁊ que conſilio monet. cum referū tur ad dilectionē dei ⁊ ꝓximi. His verbis aꝑte inſinuat̉ qͥs ſit rectus finis volūtatis ſiue actionis bone.ſ. charitas q̄ ⁊ deꝰ ē. vt ſupra oſtendimus. Ꝙ deus ē finis omnis bone actōis qꝛ charitas ē. nec tm̄ ſpūſſanctus ſed etiam xp̄s ⁊ pater. nec hi ſunt tres fines ſed vnus. Qui ergo charita tē ſibi ponit finē. deuꝫ ſibi ponit finē. vn̄ et xp̄m finē legꝭ ad iuſticiā dic̄ apl̓us eē oī cre dēti. Et recte d̓r xp̄s finis legis ad iuſticiā qꝛ vt ait Augꝰ in lib̓. ſnīaꝝ ꝓſperi. in xp̄o lex iuſticie nō ꝯſumit̉ ſꝫ implet̉. Om̄is em̄ ꝑfectio ex ip̄o ⁊ in ip̄o ē. ⁊ vltra quē non ē qͦ ſpes ſe extēdat. Finis fideliū xp̄s eſt. ad quē cū ꝑuenerit currētis intētio. nō habet qͦ ampliꝰ poſſit venire. ſꝫ hꝫ id in qͦ debeat īͣ manere. Finis gͦ rectꝰ atqꝫ ſupremꝰ deꝰ pr̄ e ⁊ filiꝰ ⁊ ſpūſſanctꝰ. nec hi tres ſūt tres fines ſꝫ vnꝰ finis. qꝛ nō tres dij. ſꝫ vnꝰ deus.

I Ꝙ oēs bone voluntates vnum ha bent finē. ⁊ tn̄ quedaꝫ bone diuer ſos fines ſortiunt̉. Sꝫ queritur vtrū om̄es bone voluntates vnum tm̄ habeant Auguſti finem? De hoc Augꝰ in. xj. lib̓. de trinitate ita ait. Alie atqꝫ alie volūtates ſuos ꝓpri os fines habent. qui tamē referunt̉ ad finē illius volūtatis qua volumus beate viue re. ⁊ ad eam ꝑuenire vitā que nō referatu ad aliud. ſed amanti ꝑ ſeip̄aꝫ ſufficiat. quē admodū voluntas videndi finem habet v ſionem. ⁊ voluntas videndi feneſtrā. finē habet feneſtre viſionē. Altera vero eſt vo luntas per feneſtram videndi tranſeuntes cuiꝰ itē finis ē viſio tranſeuntiū. Ad qd̓ eti am predicte referuntur voluntates. Item recte ſunt volūtates ⁊ om̄es ſibimet religa te. ſi bona eſt illa ad quam cūcta referunt̉. Si aūt praua ē. praue ſunt om̄es. ⁊ ideo re ctarum voluntatum cōnexio: iter quoddā eſt aſcendentiū ad beatitudinem. quod cer tis velut paſſibus agitur. Prauarum autē ⁊ diſtortarum voluntatuꝫ implicatio. vin culum eſt quo alligabit̉ qui hic agit vt ꝓ ciatur ī tenebras exteriores. His autorita tum teſtimonijs euident̓ monſtrat̉ plures in fidelibus rectas eſſe voluntates. propri os ac diuerſos fines habentes. ⁊ tn̄ vnū ei denqꝫ. quia oēs rrferuntur ad vnū qͥ eſt fi nis finiū. de quo paulo ante diximus. Ita ecōuerſo forte eſt in malis. Quedam huic ſententie videntur aduerſari. Gerutamen huic ſententie qua dictum eſt fidelium quaſdaꝫ rectas voluntates diuerſos fines ſortiri. et Auguſti tn̄ ad vnum referri. videt̉ obuiare qd̓ alibi Augꝰ āmonet ne.ſ. nob̓ duos fines ꝯſtitua mus. ita inquiēs in li. de ſer. dn̄i in monte Nō debemꝰ iō euāgelizare vt manducem ſꝫ iō māducare vt euāgelizemꝰ. vt cibꝰ n̄ ſit bonū qd̓ appetit̉. ſꝫ neceſſariū qd̓ adijcit̉ vt illd̓ impleat̉. Querite pͥmū regnuꝫ dei. ⁊ hͨ oīa adijcient̉ vob̓. Non dixit pͥmū q̄rite re gnum dei. ⁊ deinde q̄rite iſta qͣꝫuis ſint ne ceſſaria. Sꝫ ait hͨ om̄ia adijcient̉ vob̓.i. hͨ ꝯſequent̉ ſi illa q̄ratis. ne cum iſta queritꝭ. illinc au̓tamini. aut ne duos fines ꝯſtituatꝭ vt ⁊ regnum ꝓpt̓ ſe appetatꝭ. ⁊ iſta neceſfa ria ꝓpt̓ illd̓. Ergo ꝓpt̓ regnū dei tm̄ debe mus oꝑari oīa. non ſolā vel cum regno dei mercedē corꝑalē meditari. Ecce h̓ aꝑte di cit ne duos fines nobis ꝯſtituamꝰ. ſꝫ vnuꝫ tm̄.i. regnū dei. cū ſupra dixerit bonas vo lūtates alias ⁊ alias ꝓprios hr̄e fines. Hic oſtendit̉ quō licet videantur nō repugnēt p̄dicta. Hec autem ſibi no repugnare animaduertit qui verbis p̄miſ ſis ſimplici oculo diligenter intendit. Qui em̄ dixerit ne duos fines nob̓ conſtituam ſed oīa ꝓpt̓ regnuꝫ dei faciamꝰ. ip̄e p̄miſit ꝙ debemꝰ māducare vt euāgelizemꝰ. Cuꝫ aūt hoc ita facimꝰ. actiōis illiꝰ finē euange liū ꝯſtituimꝰ. ſꝫ ⁊ hūc finē ad regnū dei refe rimꝰ. Māducamꝰ em̄ ꝓpt̓ euāgeliū. ⁊ mā ducamꝰ ⁊ euāgelizamꝰ ꝓpt̓ regnū dei Du os igit̉ fines nob̓ ī māducādo ꝯſtituimus. Sꝫ iſta faciētes nūqͥd peccamꝰ? abſit. Nā Quō intelli gendū ſit illd̓ ⁊ ip̄e ſic facere ſuadet ſi diligent̓ eiꝰ ꝟba in ne duos finei ſpiciamꝰ. Cū gͦ ait. ne duos fines nob̓ ꝯſti nobis cōſtiti tuamꝰ. fines ī diu̓ſa tēdētes ītelligi voluit amus. ſcꝫ qͦꝝ alter ad alteꝝ nō referat̉. Ita ⁊ cum dicit ꝓpt̓ regnū dei tm̄ oīa agēda. nec cum ip̄o mercedē tꝑalem meditādā. ita ītelligē dū ē. vt nō meditemur appetēdo cuꝫ regno mercedē tꝑalē. ita ꝙ nō ꝓpt̓ regnuꝫ ſꝫ ꝓpt̓ ſe. vt ſcꝫ regnū ꝓpt̓ ſe appetamꝰ. ⁊ iſta ꝓpt̓ illud. ſicut ip̄e docet. Si em̄ petimꝰ vitam eternā. petimuſqꝫ etiā tꝑalia a deo. ſi ea pe timus ꝓpt̓ vitā et̓nā. nō offendimꝰ. neqꝫ ſi niſtra tūc ſcit qͥd faciat dextra. qꝛ mercede̓ tꝑalē nō ꝓpt̓ ſe meditamur. ſꝫ ꝓpt̓ regnuꝫ dei. vt ſit leua ſb̓ capite ⁊ dextera ī aplexū. Alioqͥn ſi hͨ tꝑalia ꝓpt̓ ſe querimꝰ ſic̄ eter na. miſcetur dextre ſiniſtra. Id̓oqꝫ cū dn̄s dixerit. Attēdite ne iuſticiā vr̄am faciatis coram hominibꝰ vt videamini ab eis. Ali bi ait. Sic luceant oꝑa veſtra bona coram hominibus vt glorificent patrē veſtrum qͥ in celis eſt. Propter deum ergo omnia fa cienda ſunt. vt omnia que facimus omniū qꝫ fines ad eum referamus. De differentia voluntatis ⁊ inten tionis ⁊ finis. olet etiam queri gula prrc qͥd diſtet int̓ volūtatē ⁊ intētionē ac fineꝫ? luntas. Ad qd̓ dici pōt int̓ volūtatē ⁊ finē certo at qꝫ euidēti mō diſtinguit̉. qꝛ volūtas eſt qͣ

īͣ velaꝰ alixd Anlnō F6 DL. volumus aliquid. Finis vero voluntatis eſt vel illud quod volumus. ꝑ quod imple tur ipſa voluntas. vel potius aliud ꝓpter Intentō quō quod illud volumus. Intentio vero īter accipit̉. dum ꝓ voluntate. interdum pro fine volū tatis accipitur. que diligēs ac pius lector in ſcriptura vbi hec occurrunt diſcernere Quid ſit finit ſtudeat. Finis vero volūtatis ē delectatio bona vel mala. ad quā nitit̉ quiſqꝫ ꝑueni Auguſti. re. Vnde Augꝰ ſuꝑ illum locū pͣsͣ. Scru tans corda ⁊ renes. ſic ait. Deꝰ ſolꝰ ſcruta tur corda. id ē. qͥd quiſqꝫ cogitet. ⁊ renes.i. qͥd quēqꝫ delectet. Quia finis cure ⁊ cogi tationis ē delectatio. ad quā cura ⁊ cogita tione nititur quiſqꝫ ꝑuenire. ⁊ poulopoſt. Opera noſtra que ſūt in dictis ⁊ factis poſ ſunt homines videre. ſed qͦ animo fiant. et quo venire cupiant. ſolus deus videt. qui cum videt cor eē in celo. ⁊ nō delectari nos in carne ſꝫ in dn̄o. id ē. cū bone ſūt cogitati ones ⁊ earū fines. dirigit iuſtum. Idē ſuꝑ alteriꝰ psͣ. locū illū ſcꝫ In laqueo iſto que abſconderūt cōprehēſus eſt pes eoꝝ. dicit Pes anime amor eſt. qͥ ſi prauus eſt: d̓r cu piditas vel libido. ſi rectꝰ: dicit̉ charitas. Eo mouet̉ anima quaſi ad locum quo ten dit. id eſt. ad delectionem bonā vel malaꝫ. Repetit p̄di. quo ꝑ ſe ꝑueniſſe ꝑ amorem letat̉. Finis er cta ſubdēs ex go voluntatis vt p̄miſſum eſt d̓r et illd̓ qd̓ emplum. volumus ⁊ illud ꝓpter quod volumus. ⁊ intentio ad illud reſpicit ꝓpter qd̓ volumꝰ ⁊ voluntas ad illud quod volumꝰ. vt ꝟbi gratia. Si velim eſurientē reficere vt habe am vitam eternam. volūtas ē qua volo re ficere eſurientē. cuiꝰ finis eſt refectio eſuriē tis. Intentio vero eſt qua ſic ad vitaꝫ per uenire volo. Finis vero ſupremꝰ eſt ip̄a vi ta. ad quā ⁊ alius finis refert̉. An illa intentio ſit volūtas. g Sꝫ queritur vtrū intentio talis ſit voluntas; ⁊ ſi voluntas ē an in hoc oꝑe ſit vna eademqꝫ voluntas. qͣ volo reficere eſurientem. ⁊ qua volo habe re vitā eternā? Uidet̉ nempe talis intētio voluntas eſſe. vt em̄ volūtas eſt qua volo Utrū alia vi reficere pauꝑem. ita et volūtas ē qͣ ꝑ illud lūtas hec ab volo habere vitam. Et alia qͥdem videtur alia ſit. volūtas eſſe qua volo habere vitaꝫ. ⁊ alia qua pauꝑi ſubuenire volo. Sꝫ iſta ad illaꝫ refert̉. Naꝫ ⁊ ſi hoc ita placeat vt ī eo cum aliqua delectatione voluntas acqͥeſcat. nō dū ē tn̄ illud quo tendit̉. ſed hoc ad illd̓ re XXXVIII fert̉ vt illd̓ deputet̉ tāqͣꝫ patria ciuis. iſtud ꝟo tanqͣꝫ refectio vel manſio viatoris. Et ſunt iſte voluntates affectus ſiue motꝰ mē tis quibus quaſi greſſibus vel paſſibꝰ ten ditur ad patriam. Sicut ergo altera eſt vo luntas videndi feneſtras. vt ſupra docēte Augꝭ. didicimꝰ. altera que ex iſta nectitur volūtas.ſ. ꝑ feneſtras videndi trāſeuntes Ita nōnullis alia videtur eſſe volūtas ele moſynas dandi pauꝑi. alia volūtas habē di vitam. Alij aūt putant ꝙ vna ſit volun tas ⁊ hic ⁊ ibi. ſed ꝓpter ſubiectorū multi plicitatem. diuerſitas memorat̉ volūtatū Ceteꝝ quolibet hoꝝ veꝝ ſit. illud nulli in ambiguum venit. qͥn voluntas ex ſuo fine penſet̉. vtrū recta ſit an praua. peccatū an gratia. ⁊ qͥn noīe intentiōis aliqn̄ finis ali quando volūtas intelligat̉. Iſta ē diſtinctio. xxxviij. huiꝰ ſe cūdi libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de pctō actua li ẜm ſe. incipit agere de peccati radice.ſ. de volūta te que eſt radix peccati. Et tria circa hoc facit. Nam pͥmo agit de voluntatis rectitudine ⁊ ꝑuerſitate Se cundo de voluntatis ⁊ intentionis diuerſitate. Ter tio de voluntate finis ⁊ eorum que ſunt ad finē idem ptitate. Primū vſqꝫ ibi. Solet etiam queri. Secūdū vſqꝫ ibi. Sed queritur vtrum. Tertium vſqꝫ ad finē diſtinctionis. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat ī tri bus propoſitionibus. quarum prima eſt hec. Ex bono vel malo fine perpenditur rectitudo vel ꝑuer. ſitas voluntatis humane. Hanc magiſter ponens di cit ꝙ voluntas humana rectitudineꝫ vel peruerſita tem habet a fine bono vel malo. Vnde bonꝰ finis vo luntatis eſt charitas. beatitudo ipſa vita eterna deꝰ ip̄e ẜm Auguſtinum. quod ꝓpter charitatem nō ſit recte non fit. Qui quidem voluntatis finis.ſ. chari tas ad finem vlteriorem ordinat̉.ſ. ad deuꝫ Malaꝝ vero voluntatum finis eſt mala delectatio in actu vi tioſo. Et ſubdit ꝙ tam bone ꝙͣ male voluntates poſ ſunt habere plures fines inter medios. qui ſunt qua ſi iter quoddam ⁊ via ad vltimum finem ꝑueniendi. Contra quod magiſter obijcit autoritate beati Au guſtini qͣ dicit ꝙ non poſſumus duos fines conſtitue re ſimul. Et reſpondens dicit ꝙ hoc verum ſit. vbi fi nes ſic ſe habent ꝙ vnus non ſit ſub alio contentus. vel ꝙ vnus non ſit ad alium ordinatus. ⁊ nō vbi vnꝰ ad alium refert̉. ſicut eſt in propoſito. Secūda ꝓ poſitio eſt hec. Voluntatem ⁊ intentioneꝫ omnino fo re idem congruo negatur. eo ꝙ ꝑ voluntatem ⁊ non ꝑ intentionem potentia affectiua nominatur. Hanc magiſter probans querit. Vtrū voluntas ⁊ intentio ſint idem. Et reſpondet ꝙ non omnino ſint idem. ꝙ voluntas nominat potentiam volitiuam. intētio aūt nō. quod ex verbis beati Auguſtini declarans dici ꝙ voluntas eſt potentia qua volumus. finis vero eſt illud quod volumus. Intentio ꝟo eſt illa īterior mo tio qua ꝑ voluntatem in fineꝫ tendimus. ſicut ex gra tia. ſi velim eſurientem reficere vt habeā vitam eter nā tunc volūtas eſt potētia qͣ volo reficere eſurientē cuiꝰ finis mediꝰ ē refectio eſuriētis. Vltimꝰ ꝟo finis ē vita eterna. Intētio vero eſt motꝰ quo ad finem ꝑ uenire volo. Un̄ patet iſta tria nō eſſe omnino idem. Tertia propoſitio eſt hec Satis ꝯſtat ꝓbabile ꝙ

LIL.LL T I aliquis eodem velle velit finem. ⁊ illud qd̓ ad deum eſt referibile. Hanc magiſter probans querit. Utrū ſit idem actus voluntatis quo vult finem ⁊ ea q̄ ſunt ad finem. Et reſpondens dicit ꝙ aliquibus videtur ꝙ non ſit idem actus ſed plures. ſicut nō eſt idē actꝰ videre feneſtram ⁊ videre ꝑ feneſtram trāſeuntes in via. Aliquibus vero placet ꝙ ſit idem actus volun tatis qui ſolum ẜm diuerſitatem volitorum ſit diuer ſificatus. ⁊ q̄ iſtaꝝ opinionū ſit verior mgr̄ relinquit indeterminatū. Et tm̄ in ſpeciali. Cu voluntas ſit de his que homo naturaliter habet. quare peccatū fore dicatur cum nullum aliud na turale peccatū ſit. Ic auteꝫ ori DI. XXX tur queſtio ſatꝭ nēceſſaria ex ſuꝑioribus cauſam trahens. Dictum eſt em̄ ſupra volūta Etem ineſſe naturaliter homini ſicut intellectꝰ ⁊ memoria. Que aūt homi ni naturalia ſunt. qͣꝫtumcūqꝫ vitientur. bo na tamen eē non deſinūt. quia non valet vi tium bonitatem in qua deus eaꝫ fecit peni tus conſumere. vt verbi gratia. Intellect vel ratio ⁊ ingenium ac memoria ⁊ ſi vitijs ac peccatis obnubilent̉ ⁊ corrumpāt̉. bo na tamen ſunt. nec peccata nomīant̉ ſicut Augꝰ de ratione que eſt imago dei in qua facti ſumus euidenter oſtendir in. xv. li. de trinitate. Hec eſt inqͥt imago in qua homi nes ſūt creati. qua ceteris animalibus pre ſunt. que creatura in rebus creatis excellē tiſſima eſt. cū a deo iuſtificat̉. a deformi fo ma in formoſam mutatur formaꝫ. Erat em̄ int̓ vitia natura bona. hec aūt imago ratio eſt vel intellectus. Cum ergo voluntas de naturalibus ſit. quare ip̄a nō ſemꝑ bonuꝫ Reſpōſio ẜm̄ eſt. ⁊ ſi aliquādo vitijs ſubiaceat? Ad hͦ fa quoſdam. cile reſpondent qui dicunt omnia que ſunt inqͣꝫtum ſunt bona eſſe. quia ⁊ ipſam volū tatem inqͣꝫtum bona eſt vel inqͣꝫtum volū tas eſt vt ſupra poſuimus bonum eſſe aſſe runt. ſed inqͣꝫtum inordinata eſt: mala eſt ⁊ peccatum. Vbi poteſt ab eis rōnabiliter q̄ ri. Si voluntas inqͣꝫtum inordinata ē. pec catum eſt. quare ergo intellectus. ratio ⁊ ī genium ⁊ hmōi. cū inordinata ſunt pecca ta non ſunt? Inordinata vero ſūt ſicut vo luntas cū ad rectum finem nō tendunt. eo rumqꝫ actus p̄uaricatiōes exiſtūt. Ad qd̓ illi dicūt volūtatis nomine aliquādo vim ſcꝫ naturalem potentiam volendi. aliquā do actū ipſius vis ſignificari. Vis aūt ip ſa naturaliter anime inſita nunqͣꝫ pctm̄ eſt. ſicut nec vis memorādi vel intelligēdi Sꝫ XXXIX actus huiꝰ vis qui ⁊ volūtas dicitur. tunc pctm̄ eſt qn̄ inordinatꝰ eſt. Quare actus voluntatis ſit pecca tum. ſi actus aliarum potentiaruꝫ non ſunt peccata. ed adhuc queri tur. qͣre huiꝰ naturalis potentie actus pec catum ſit. ſi aliarum potentiarū actus pec cata non ſunt.ſ. potentie memorandi. cui actus eſt memorare. ⁊ potentie intelligēdi cuiꝰ actus eſt ītelligere. Ad quod ⁊ ip̄i di cunt. quia alterius generis ē actus ille vo luntatis. qͣꝫ actus memorie vel intellectus Hic em̄ actus eſt ad aliquid adipiſcenduꝫ vel non admittendum. qui non pōt eſſe de malis qͥn ſit malus. Velle em̄ mala malum eſt. Sꝫ intelligere vel memorari mala. ma lum nō eſt. Ꝙuis etiam hos actus malos eſſe interdum non improbe aſſerant. Me morat em̄ interdum quis malum vt faciat ⁊ q̄rit intelligere verum vt ſciat impugna re. Ecce qualiter ſoluitur premiſſa queſtio ab his qui tradunt omnia eſſe bona inqua Recoōſio ex tum ſunt. Qui vero dicūt voluntates ma las peccata eſſe ⁊ nullo modo bona. breuiꝰ reſpondent dicentes actum voluntatis nō eſſe de naturalibus. ſed vim ip̄am ⁊ poten tiam volendi que ſemper bonuꝫ ē. ⁊ in om nibus eſt. etiam in ꝑuulis in qͥbus nōdum eſt eius actus. Quomodo intelligēdum ſit illud ⁊ homo etiam qͥ ſeruꝰ ē peccati na turaliter vult bonū. Preterea queri ſo let quomodo intelligenduꝫ ſit qd̓ ait Am broſius exponens illud verbum apoſtoli Non quod volo illud ago. ſed qd̓ nolo illd̓ facio Dicit em̄ ꝙ homo ſubiectus peccato facit quod non vult. quia naturaliter vult bonum. Sed voluntas hec ſemꝑ caret effe ctu. niſi gratia dei adiuuet ⁊ liberet. Si ho mo ſubiectus peccato eſt. vult quidem ma lum ⁊ oꝑatur. quia ſeruus eſt peccati ⁊ ei voluntateꝫ.(ſic̄ ſupra dixit Auguſtinus) libenter facit. quō ergo naturaliter vult bo gn eadē vo num; An eſt eadem voluntas. id eſt. idem juntate velit motus quo libenter peccato ſeruit. et quo hō naturali naturaliter vult bonum? Sed non eſt ea bonū ⁊ libent dem voluntas. que ergo iſtarū eſt. qua cū pctō ẜuiat vt homo iuſtificatur a ſeruitute peccati libe

DI. ratur. Vt em̄ diſſeruimꝰ ſuꝑius gr̄a dei vo luntatem hominis liberat ⁊ adiuuat. q̄ vo luntatem hominis p̄parat adiuuandam ⁊ adiuuat p̄paratam. Sed que eſt illa volū tas? an illa que naturaliter vult bonuꝫ? an illa que libēter ſeruit peccato: ſi tamen due ſunt voluntates? Propoſita eſt queſtio ꝓ funda que varia diuerſis expoſitiōe deter Propoſitā q̄ minatur. Alij enim dicunt duos eſſe motꝰ ſtioneꝫ exeqͥt̉ vnum quo vult bonum naturaliter. Qua pͥus ẜm illos re naturaliter. et quare naturalis dicitur: qͥ dicūt duos Quia talis fuit motus nature humane in eſſe motus prima conditiōe in qua creati ſine vitio ſu mus. que proprie natura dicitur. Fuit em̄ homo creatus in voluntate rectus. Vnde in eccleſiaſticis dogmatibus ſcriptum eſt. Gignadiꝰ. Firmiſſime tene primos homīes bonos et rectos eē creatos cum libero arbitrio quo poſſent ſi vellent propria voluntate pecca re. eoſqꝫ non neceſſitate. ſed propria volun tate peccaſſe. Recte ergo dicitur homo na turaliter velle bonum. quia in recta et bo naͣ voluntate cōditus eſt. Superior enim ſcintilla rationis que etiam(vt ait Hiero nymus) in chain non potuit extingui. bo num ſemper vult. ⁊ malum ſemꝑ odit. Ali um autem dicunt motum eſſe mentis quo mens relicta ſuꝑiorum lege ſubijcit ſe pec catis. eiſqꝫ oblectatur. Iſte motꝰ(vt aiūt) anteqͣꝫ aſſit alicui gratia. domīat̉ ⁊ regnat in homine alterūqꝫ deprimit motum. vter qꝫ tamen ex libero arbitrio eſt. Veniēte au tem gratia. ille malꝰ motus elidit̉. et alter naturaliter bonus liberat̉ ⁊ adiuuat̉ vt effi caciter bonum velit. Ante gratiam vero lꝫ naturaliter homo velit bonū. non tamē ab ſolute concedi oportet bonaꝫ habere volū tatem. ſed potius malam. Alij autem dicūt Aeſpōſio ẜm vnam eſſe voluntatem. id eſt. vnum motū quo naturaliter vult homo bonuꝫ. ⁊ ex vi tio vult hō malū. eo ꝙ delectat̉. ⁊ inqͣꝫtum vult bonum naturaliter bonus eſt. inqͣꝫtuꝫ. malum vult: malus eſt. Iſta ē diſtinctio. xxxix. huiꝰ ſecū di libri. In qua magiſter oſtenſo ī precedente diſtin ctione vnde ſit rectitudo ⁊ vitium in volūtate. inqui rit qualiter in voluntate ſit peccatum. Secūdo qua re actus voluntatis potius dicitur peccatum ꝙͣ actꝰ aliarum potentiarum. Tertio an idem actus volūta tis ſit quo vult naturaliter bonum ⁊ quo reſpuit ma lum. Primum facit vſqꝫ ibi. Sed adhuc querit̉. Se cundum vſqꝫ ibi. Preterea queri ſolet. Tertiuꝫ vſqꝫ ad finem diſtinctiōis. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus. quarum prima eſt hec Quāuis voluntas humana d̓ ſua natura ſit bona ⁊ recta creata. tn̄ dicitur denominatiue mala inꝙͣtuꝫ XLI eſt mala ⁊ inordinata. Hanc magiſter ꝓbans querit vtrum voluntas poſſit eſſe mala. cum tamen habeat naturalem bonitatem ſicut ⁊ cetere potentie natura les. q̄ ꝙͣtūcunqꝫ deprauent̉ bone manent ſicut ratio ingenium. ⁊ conſimilia. que quādocūqꝫ vitijs depra uentur. nunꝙͣ tamen propter hoc dicunt̉ mala ſicut voluntas mala pctm̄ appellatur. Et dicit ẜm opinio nē illoꝝ qui oīa q̄ fiunt bona dicunt eſſe Ad qued re ſponderi poſſit ꝙ voluntas non dicit̉ mala ſeu pecca tum inꝙͣtum eſt quedam naturalis potētia. ſꝫ inqͣtū per actum ſuum deordinat̉ dicitur peccatū Sed tūc dicit magiſter ꝙ adhuc queri poteſt quare cetere vi res. vtpote ratio ⁊ memoria. ingeniū etiā non dicun tur peccata cum tamen ⁊ ipſe in actibus ſuis quan doqꝫ deordinentur ſicut voluntas Et reſpondet ꝙ il la deordinatio non ē in voluntate ſed ī actibus eius qualiter non ē in actibus aliarum potentiaꝝ. Se cunda propoſitio ē hec. Nullus actus aliarū virium niſi actus voluntatis malus iudicat̉. licet tamen ho mo quādoqꝫ ipſis abutatur. Hanc magiſter ꝓbans querit quare hmōi actuū deordinatio non ſit ita be ne in actibus aliarum potentiaꝝ ſicut in actibus vo luntatis. Et reſpondens dicit ꝙ hoc ideo. quia non ſunt eiuſdem generis cum actibus voluntatis. eo ꝙ nō ordinantur ad aliquid concupiſcendum. adipiſcē dum. vel non admittendum. ſicut actus voluntatis. Aliquando tamen actibus aliarum potentiarum vi tioſe homo abutitur. Tertia propoſitio eſt hec. Non eſt idem actus quo voluntas bonuꝫ eligit ⁊ ma lum reſpuit. Hanc magiſter probans querit Vtrum eadem ſit voluntas que naturaliter vult bonum ⁊ re pugnat malo. Et reſpondēs dicit duas circa hoc eē opiniones. quarum vna dicit non eſſe eandem volū tatē vtrobiqꝫ. quia vtrolibet non eſt idem motus vo luntatis. Vnus enī ē naturalis quo naturaliter vult bonum. ⁊ ille competit homī a natura ſeu a ſui cōdi tione. Alius vero quo repugnat malo eſt voluntari us non pure naturalis. ſed competens homini inꝙͣ tum eſt ꝑ gratiaꝫ a ſeruitute peccati liberatus. Alia eſt opinio que dicit ꝙ ſit idem motus volūtatis vtro biqꝫ. ſed magiſter nullam harum opinionū p̄ alia de terminat. Et tm̄ in ſpeciali. An ex fine omnes actus pēſari de beant. vt ſimpliciter boni vel ma li dicantur. Oſt hec d̓ acꝰ ꝯx. xj. tibus adijciendum videtur. vtrum ⁊ ip̄i ex fine ſicut volū tas penſari debeant boni vel mali? Licet em̄ ẜm quoſdam Qui actꝰ ſim om̄es boni ſint inqͣꝫtū naturaliter ſunt. nō pliciter boni tamen abſolute dicendi ſunt omnes boni. dicēdi ſūt. nec omnēs remunerabiles. ſed quidaꝫ ſim pliciter mali dicūtur. ſicut ⁊ alij boni. Nā ſimpliciter ac ꝟeſūt boni illi actus qͥ bonā habent cauſam ⁊ intentionē.i. qͥ volūtateꝫ bonam comitant̉. ⁊ ad bonum finē tendūt Qui ſimplici Mali vero ſimpliciter dici debēt. qͥ ꝑuer ter mali. ſam habent cām ⁊ intentioneꝫ. Un̄ Aml̓. Ambroſiꝰ

A.4 to pa hona vꝑa ſi an f LII. ait. Affectus tuus oꝑi tuo nomē imponit. Et Augꝰ ſuꝑ psͣ. xxxj. Nemo cōputet bo na oꝑa ſua ante finē. Ita em̄ videt̉ mihi eē vt magne vires ⁊ curſus celerrimꝰ p̄ter vi am qꝛ vbi ip̄a fides nō erat. bonū opus nō erat. Bonū em̄ opus intentio facit intenti onem fides dirigit. Nō valde attēdas qͥ homo faciat. ſed qͥd cuꝫ facit attēdat. quo lacertos optime gubernatōis dirigat His teſtimonijs inſinuari videt̉ ex affectu et fi ne oꝑa bona eſſe vel mala. Quibꝰ cōſonat quod veritas in euāgelio ait. Non pōt ar bor bona fructus malos facere. neqꝫ arbor mala fructus bonos facere. Nomine arbo ris nō natura humane mentis ſed volūtas intelligit̉. que ſi mala fuerit. nō bona ẜ ma la oꝑa facit. Si ꝟo bona fuerit. bona non mala facit oꝑa. Utꝝ oīa oꝑa homīs ex affectu ⁊ fi ne ſint bona vel mala. Sꝫ queritur vtru om̄ia oꝑa hominis ex affectu ⁊ fine ſint bo na vel mala? Quibuſdā ita videt̉ eſſe qͥ di cunt oēs actus eſſe indifferentes vt nec bo Opinio quo ni nec mali ꝑ ſe ſint Sed ex intentiōe bona rūdā qͥ dicū oēs actꝰ indifᵇonꝰ. ⁊ ex mala malus ſit oīs actus Scd̓m quos quilibet actus pōt eē bonus. ſi bona ferētes. intentione gerat̉. Alijs aūt videt̉ ꝙ qu dam actus in ſe mali ſint. ita vt nō poſſin Aliorum opi eſſe niſi peccata. etiā ſi bonā habeant cām. nio qͥ trifaria dicūt d̓fferen Et qͥdā in ſe boni. ⁊ ſi malā habeāt cauſam nō tn̄ boni eſſe deſinant. Quod teſtimonio tiā actiū. Augꝭ cōfirmant. qui dicit bonū aliquādo nō bn̄ fieri. Quod em̄ quis inuitus vel ne ceſſitate facit: nō bn̄ facit. quia non bona fa cit intentione. vt ait Augꝰ ſuꝑ Ioh̓. Ser uilis inquit timor nō eſt in charitate. ī quo qͣꝫuis credat̉ deo. nō tn̄ in deum. ⁊ ſi bonū fiat. non tn̄ bene Nemo enim inuitus ben facit. etiam ſi bonum eſt quod facit. Ecce habes ꝙ aliquis nō bn̄ facit illud quod bo num eſt. Facit ergo qd̓ bonum eſt intentio LV ne nō bona. Ideo aſſerunt illi quedaꝫ ope ra eſſe talia que ſic bona ſunt: ꝙ mala eē nō poſſunt quocūqꝫ modo fiant. ſicut ecōuer ſo quedaꝫ ſic ſunt mala. vt nō poſſint eē bo na quacūqꝫ ex cauſa fiāt. Alia aūt eſſe oꝑ que ex fine vel ex cauſa bona ſunt vel mala ⁊ ad illa referunt ſanctorū teſtimonia. qui bus ex affectu vel intentione iudiciuꝫ ope rum penſari dicūt. Triꝑtitā edūt iſti diffe rentiam actuum. Aliter Auguſ. ſentire videtur qui dicit oꝑa hominis eē bona vel ma LL la ex intentione ⁊ cauſa. p̄ter que dam q̄ ꝑ ſe peccata ſunt. Sed Augꝰ euiden tiſſime docet in libro contra mendaciū om nes actus ẜm intentionē ⁊ cām iudicādos bonos vel malos. p̄ter quoſdaꝫ qui ita ſū mali vt nunqͣꝫ poſſent eſſe boni. etiam ſi bo nam videantur habere cauſam. Intereſt Auguſti. inquit plurimum. qua cauſa. quo fine. qua intentione quid fiat. Sed ea que con ſtat eſſe peccata. nullo bone cauſe obtentu. nullo quaſi bono fine. nulla velut bona ītē tione facienda ſunt. Ea quippe oꝑa homi num ſi cauſas habuerint bonas vel malas nunc ſunt bona. nunc mala. que non ſunt ꝑ ſeip̄a peccata. ſicut victū p̄bere pauꝑibus bonum eſt. ſi fit cauſa miſericordie cum re cta fide. ⁊ concubitꝰ coniugalis qn̄ fit cau ſa generandi. ſi ea fide fiat vt gignant̉ rege nerādi. Hec rurſus mala ſunt ſi malas ha beant cauſas. velut ſi iactātie cauſas paſci tur pauꝑ. aut laſciuie cauſa cuꝫ vxore con cubitur. aut filij generant̉ nō vt deo ẜꝫ vt di abolo nutriant̉. Cum ꝟo oꝑa ipſa ꝑ ſe pec cata ſūt. vt furta. ſtupra. blaſphemie. quis dicat cauſis bonis eſſe facienda. vel pecca ta nō eſſe. vel quod eſt abſurdius iuſta pec cata eē? Quis dicat furemur diuitibus vt habeamus quid demus pauperibus. aut falſa teſtimonia ꝓferamꝰ. non vt inde inno centes ledant̉ ſed potius ſaluent̉. Duo em̄ bona hic ſūt. vt inops alat̉. ⁊ innocēs non puniat̉. Aut quis dicat adulteriū eē faciē dum vt ꝑ illam cū qua fit homo de morte li beret̉. Teſtamenta etiā vera cur nō ſuppri mimus ⁊ falſa ſupponimus. ne hereditates habeant qui nihil boni agunt. ſed hi poti us qui indigentes adiuuant. Cur nō fiant illa mala ꝓpter hec bona. ſi ꝓpter hͦ bona nec illa ſunt mala? Cur non ab īmundis me retricibus que ditāt ſtupratores. rapiat di uitias vir bonus. vt indigentibus eas lar giat̉. cum nullum maluꝫ ſit ſi ꝓ bono fiat: Quis hoc dicat niſi qui res humanas mo reſqꝫ conat̉ ⁊ leges ſubuertere? Ꝙ em̄ faci nō tm̄ qͣre ſꝫ nus nō dicat̉ recte fieri poſſe. nec īpune tm̄ etiā qͥd fiat at verum etiam glorioſe. vt in eo nō timeatur tendendū e. ſuppliciuꝫ. ſed ſperetur ⁊ premium. ſi ſemel conſenſerimus in malis actibus. non quid fiat. ſed quare fiat eſt querenduꝫ. vt queci qꝫ ꝓ bonis fiunt cauſis. nec ip̄a mala eē iu dicentur At iuſticia merito punit eum qui dicit ſe ſubtraxiſſe ſuperflua diuiti vt p̄be

DI. ret pauꝑi. ⁊ falſariū qͥ alienū corrūpit teſta mentū. vt is eſſet heres qui faceret elemo ſynas largas. non ille qͥ nullas. ⁊ eū qͥ ſe fe ciſſe adulteriū oſtendit. vt ꝑ i lā cum qͣ fec̄ hominem de morte lib eret. Sꝫ diceret ali quis. ergo equādus eſt fur qͥlibꝫ furi qͥ vo lūtate miſcd̓ie furatur? Quis hoc dixerit. pelor qͦ cōcū Sed horū duorū nō ideo quiſqͣꝫ eſt bonus qꝛ peior eſt vnus. Peior em̄ eſt qͥ concupi piſcendo miſerando fu ſcendo qͣꝫ qui miſerando furat̉. Sꝫ ſi furtū omne pctm̄ eſt. ab omni furto abſtinenduꝫ eſt. Quis em̄ dicat eſſe peccādū etiā ſi alid̓ ſit gͣuiꝰ. aliud leuiꝰ pctm̄? Nunc aūt queri mus qͥs actus peccatū ſit vel nō: Non qd̓ gͣuius ſit vel leuiꝰ. Intende lector propoſi tis ꝟbis tota mentis ꝯſideratiōe. q̄ non in utilem hn̄t exercitationē. ⁊ dinoſces quis actus ſit pctm̄. qͥ.ſ. malā habeat̉ cauſaꝫ: nec ille tm̄. qꝛ ſunt nonnulli actus qͥ ⁊ ſi bonam habeant cauſam. tn̄ peccata ſunt. vt ſupra poſitū eſt. Ex quo conſequi videt̉ qꝛ non ſꝑ ex fine iudicat̉ volūtas ſiue actio mala ſicut in illis que ꝑ ſe peccata ſunt. Illa em̄ cum qͥs geſſerit ꝓ aliqua bona cauſa bonū videt̉ habere finem. nec ex fine volūtas eſt mala. nec ex volūtate actio fit mala: ſed ex Intra ea que actione voluntas fit praua. In qͥbus aliqͥ actꝰ mali ſunt ponūt actum iudeorum qͥ crucifigēdo cri qͥdaꝫ ponu actu iudeorū ſtum arbitrant̉ ſe obſequiū p̄ſtare deo. qͥa bonū finem dicūt eos ſibi poſuiſſe.ſ. dei ob ſequiū. ⁊ tn̄ voluntatē eorū ⁊ actōeꝫ ꝑuer ſam fore aſſerūt De bonis aūt nulla fit exce ptio in p̄miſſis ꝟbis Auguſtini. qͥn omīs volūtas bona ex fine fit bona. ⁊ ex fine ⁊ vo luntate oīs actio bona: bōa eſt. Sꝫ nō om nis mala volūtas ex fine mala eſt. nec om nis mala actio ex fine ⁊ ex voluntate mala eſt. ⁊ oīs que habet malā cauſam mala eſt: ſed nō oīs que bonam cauſam hꝫ: bōa eſt Ideoqꝫ cū ex affectu dicit̉ nomen imponi operi. in bonis oꝑbus generalit̓ vera eſt hͨ regula. ſed in malis excipiuntur illa que ꝑ ſe mala ſunt. Omnia gͦ homīs opera ẜm intentionem ⁊ cauſam iudicant̉ bōa vl̓ mā la. exceptis his q̄ ꝑ ſe mala ſunt.i. q̄ ſine pre uaricatione fieri nequeunt. Quidā dicunt p̄dicta nō poſſe fie ri bono fine. Que tamen quidā contendūt nūqͣꝫ hr̄e bonā cauſam. Qui em̄ aliena furat̉ vt pauꝑibus tribuat. nō ꝓ bo no(vt aiunt) furat̉. Nō em̄ bonū eſt aliena Ꝙ nō tāꝫ bo pauꝑibus erogare. Qui em̄ de rapīa ſacri XL ficium deo offert. idē facit(vt ait autoritas) nō fine notat̉ ex ꝟbis Au ac ſi filium in ꝯſpectu pr̄is victimet. vel ſa guſtini. crificiū carnis deo offerat. Abominabilis nempe deo eſt imꝑiorū oblatio. Ita etiam ⁊ hoīem ꝑ adulterium a morte liberare ma lum eſſe dicūt. Et ſi enim bonū ſit hominē a morte liberare. tn̄ ſic hominē liberare. ma lum fore aſſerunt. Ideoqꝫ Auguſtinum in ſuꝑioribus dicunt temꝑaſſe ẜmonem cau teqꝫ locutū vbi ait. Ea que cōſtat eſſe pec cata. nullo quaſi bono fine: nulla velut bo na intentione facienda. Non em̄ fimplicit̓ dixit bono fine ⁊ bona intentione. ſed addi dit quaſi ⁊ velut. qꝛ talia nō fiūt bono fine ⁊ bona intentione: ſꝫ intentiōe que videtur bona. ⁊ fine qͥ putat̉ bonus: ſꝫ non eſt Nec ideo excepit Augꝰ. iſta vt aiūt. quī cauſas habeant malas. Sed qꝛ cauſas habēt que vident̉ bone. ſunt tn̄ male. Iſta eſt diſtinctio. xl. huiꝰ ſecun di libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de peccato actuali in ſe ⁊ quō ſit in voluntate ſicut in ſua radice. Incipit agere de vitio ramorum ex radice ꝓcedentē. id ē de vitio operū exiſtentiū a voluntate. Et tria circa hoc facit. Primo em̄ inquirit an actus iudicandi ſint bo ni ex fine. Secundo an omēs actus iudicādi ſint bo ni ex fide. Tertio an mali excuſant̉ ꝑ hoc ꝙ fiūt boni finis intentionē. Primum facit a pͥncipio vſqꝫ ibi Sꝫ querit̉ vtrum. Secundū vſqꝫ ibi. Que tamē qͥdam Tertium vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et tm̄ in gene rali. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribus pro poſitionibus. quaꝝ pͥma eſt hec. Licet exteriores actꝰ inqͣꝫtuꝫ ſunt boni reputent̉. tn̄ moraliter boni vl̓ mali iudicant̉ ẜm ꝙ ex recta voluntate vel inordina ta oriunt̉. Hanc ꝓpoſitionem mgr̄ ponens dicit. ꝙ licet omnes actus exteriores ſint boni inꝙͣtuꝫ ſunt. tn̄ iudicant̉ moralit̓ boni vel mali ẜm ꝙ ex bona vel mala intentōe ꝓcedunt. ita ꝙ illi ſimpliciter boni vl̓ mali dici debent qui bonam ⁊ rectam habēt cauſam ſeu intentionem. id eſt ad bonum finem tendūt Ma li ꝟo ſimpliciter dici debent qui ex ꝑuerſa intētione ꝓcedunt. quod ꝓbat autoritate beati Amb̓. ⁊ per illud euangelij. Nō poteſt arbor bona malos fructꝰ facere. nec econuerſo arbor mala bonos fructus fa cere. Secunda ꝓpoſitio eſt hec. Nō oēs actus hu mani ꝑ bonam voluntateꝫ ſunt rectificabiles. Hanc nigr̄ ꝓbans querit. Vtrum vniuerſaliter ſit verū ꝙ omēs actus habēt exteriorem maliciā vel bonitateꝫ a voluntate? Et reſpondens dicit de hoc eſſe varias opiniones. Nam quidam contendunt ꝙ oēs actꝰ ex teriores ſint de ſe indifferentes. ⁊ ergo generalit̓ ca piunt ſuam bonitatem vl̓ maliciam a voluntate ex qͣ ꝓducuntur. Alij ꝟo dicunt non omnes fore indiffe rentes: ſed aliquos eſſe de ſe bonos. ⁊ illos dicūt nō reciꝑe abſolute ſuam bonitatem a volūtate. et dicūt etiam tales abſolute non poſſe reciꝑe maliciam ſuaꝫ a voluntate. Aliquos ꝟo ecōuerſo in ſe eē malos di cunt qͥ etiā ſuā maliciā nō habeāt a volūtate. ⁊ tales etiā dicūt ſuā bonitatē non poſſe reciꝑe a voluntate Aliquos dicūt eē indifferētes. ⁊ tales ſolū ſūt qͥ reci piūt ſuā maliciā ſeu bonitatē a volūtatē. Tertij aūt qͥbꝰ mgr̄ vid̓r ꝯſentire dicūt oēs actꝰ ext̓iores a volū tate poſſe reciꝑe bonitatē vl̓ maliciā. ſolū ill̓ exceptiſ qͥ de ſe ſūt mali. qꝛ tl̓es ꝑ volūtatē fieri boni nō pn̄t.

LI. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Malum pia intentōe ꝓ ductum nequaꝙͣ iudicat̉ bonū. Hanc mgr̄ ponēs di cit actus de ſe malos nunꝙͣ poſſe habere bonaꝫ cau ſam. Ad qd̓ adducit plura exempla qͥbus concludi ꝙ furtum factum vt pauperi ſubueniat̉. vel rapīa fa cta vt deo offerat̉. aut adulterium ꝑpetratum vt hō a morte liberet̉. ⁊ alia hmōi. hi actus licꝫ cauſas ha beant que vident̉ eſſe bone. ſunt tn̄ mali. Et tantum in ſpēali. An omnis intentio vel actio eorū qui carent fide ſit mala. DI. XLI. Unqzintētio vt ſupra dictum eſt bonū opus faciat. ⁊ fides intentionem diri gat. non immerito queri poteſt vtrum om nis intentio omneqꝫ illorū opus malum ſit qui fidem non habent? Si em̄ fides inten tionem dirigit. ⁊ intentio bonū opus facit vbi non eſt fides: nec intentio bōa. nec op Quidā dicūt bonum eſſe videt̉. Quod a qͥbuſdam non irrationabilit̓ aſtruit̉ qui dicunt oēs actio oēs actiones hoīs ſine fide nes ⁊ voluntates homīs ſine fide malas eē eē malas q̄ in que fide habita bone exiſtunt. Unde apl̓s fide bōe ſunt ait. Omne quod non eſt ex fide: peccatū ē Augꝰ. in lil̓ ſuīaꝝ ꝓſperi Quod exponens Augꝰ. ait. Omīs infide lium vita peccatum eſt. ⁊ nihil bonum eſt ſine ſummo bono. vbi deeſt agnitio eterne veritatis. falſa virtus eſt etiam in optimis moribus. Et Iacobus in epl̓a canoni. ait. Autoritati Qui offendit in vno.ſ. in charitate. factꝰ eſt niuniūt ſua opinioner omniū reus. Qui gͦ fidem ⁊ charitatem nō habet. omnis eius actio peccatū eſt. qꝛ ac charitatem nō refert̉. Qd̓ em̄ ad charitatē non refert̉(vt ſupra meminit Augꝰ.) nō fit quemadmodū fieri oportet. Ideoqꝫ malū eſt. Non gͦ mandata cuſtodit: qui charita te caret. qꝛ ſine charitate nullū mandatorū cuſtodit̉. Vnde Augꝰ. ſuꝑ epl̓am ad Gal̓. ait. Cuſtoditionem legis dicit apl̓s. non in ebriari non occidere. non mechari. et alia hmōi ad bonos mores ꝑtinentia q̄ ſine ca ritate fide ⁊ ſpe impleri non poſſunt. Nul Ꝙ ſine chariˡuᵐ gͦ mandatū implet. nullū bonuꝫ opus tate nō culto facit: qͥ fidem ⁊ charitatem nō hꝫ. Impoſ diūt mādata ſibile eſt em̄(vt ait apl̓us) ſine fide aliquid placere deo: Que gͦ ſine fide fiūt bona non ſunt. qꝛ omne bonū placet deo. Que p̄miſſe ſententie obijciuntur ex verbis Auguſtini. His aūt obijcit qd̓ ſupra dixit Augꝰ.ſ. ꝙ in ſeruili timore. ⁊ ſi bonū fiat. nō tn̄ bn̄. Nemo em̄ inuitꝰ bn̄ fa cit etiā ſi bonū eſt qd̓ facit. Hic em̄ dic̄ bo num fieri. ẜ non bn̄ ab illo qͥ charitatē non habet. Qui em̄ ẜuilit̓ timet: charitate va cuus non eſt. de quo tn̄ hic dicit. qꝛ bonuꝫ facit: ſꝫ non bn̄. Qui etiam ſuꝑ illum locuꝫ pſal̓. Turtur inuenit ſibi nidū vbi reponat pullos ſuos. dic̄ ꝙ iudei heretici ⁊ pagani oꝑa bōa faciūt. quia veſtiunt nudos ⁊ pa ſcunt pauꝑes ⁊ hmōi. ſed nō in nido eccl̓ie id eſt in fide. ⁊ ideo conculcant̉ pulli eorū. Qualiter ad Quibus illi reſpondēt dicentes bona oꝑa hec illi reſpō appellari hmōi que ſine charitate fiunt. non deant qͥa bona ſint qn̄ ſic fiunt. qd̓ euident̓ ſupra Augꝰ. docuit. ſꝫ qꝛ bona eſſent ſi alit̓ fierēt. q̄ etiaꝫ ſui genere ſunt bona: ſꝫ ex effectu fiūt mala. Aliorū ſententia de premiſſa que ſtione qua querebat ſi omīs actio eorum mala eſt qui fidem non ha bent. Alij v̓o qui tripha riam diſtinctionē actuū faciūt. oꝑa cuncta que ad nature ſubſidiū fiunt ſemꝑ bōa eſſe aſtruūt. Sꝫ qd̓ Augꝰ. mala eſſe dicit ſi ma Det̓n las habeant cauſas. non ita accipiendū eſt dicta ꝟba at qͣſi ip̄a mala ſint. ſed quia peccāt ⁊ mali ſūt ᵍª ſtin qui ea malo fine agunt. Item ⁊ illud aliud ſcꝫ bonum opus intentio facit. ⁊ intentiōꝫ fides dirigit. determinant dicentes ibi bo num vocatum qd̓ remunerabile eſt ad vi tam. nō ꝙ illud ſit ſolū bonū opꝰ. īmo etiaꝫ alia pl̓a. licet nō ea ratōe qua illud ſint bōa Bonū em̄ multiplicit̓ accipit̉.ſ. ꝓ vtili. ꝓ guipo mō remunerabili. ꝓ ſigno boni. ꝓ ſpecie boni. dicat̉ bonum ꝓlicito ⁊ alijs forte modis. Solaqꝫ illa in tētio remunerabilis ē ad vitā quā fides di rigit. ſed nō illa ſola bona eſt. vt aiūt. Nā ſi qͥs iudeꝰ vl̓ malꝰ xp̄ianꝰ neceſſitatē ꝓximi reuelauerit naturali pietate ductꝰ. bonū fe cit. ⁊ bona fuit volūtas qͣ illud fecit. Hic poīt quędā auguſtini capitu la que retractauit. nō quaſi praue dicta. ſꝫ qͦ ſenſu dixerit iſinuas d̓ Poſt hec īueſtiga ri oportꝫ qͣlit̓ ītelligēdū ſit qd̓ Augꝰ. ait ī li. de ꝟa religione. Vſqꝫ adeo inqͥt pctm̄ vo luntarium malum eſt. vt nullo mō ſit pctm̄ Tadiin vnd ſi nō ſit voluntarium. Huius dicti rationē Augꝰ. aꝑiens in libro retractationū dicit.

I DI. Retractatio Pōt videri falſa hec diffinitio. ſed ſi dili geminā conti nēs determi genter diſcutiat̉ inuenietur eſſe veriſſima. pctm̄ qͥppe illud cogitandū ē qd̓ tm̄mō pec nationem. catū eſt. nō qd̓ eſt etiā pena pctī.ſ. peccatū pͥmū hoīs qd̓ fuit pectatū ⁊ cauſa peccati: ſꝫ non pena. Quāuis ⁊ illa q̄ non volunta ria peccata nō immerito dicunt̉. qꝛ vl̓ a ne ſcientibus vel a coactis ꝑpetrant̉. nō omī modo pn̄t ſine voluntate cōmitti. qm̄ et il le qͥ peccat ignorans voluntate vtiqꝫ facit. qd̓ cum faciendū non ſit. putat eſſe facien dum. ⁊ ille qui concupīſcente adu̓ſus ſpir tum carne. non ea q̄ vult facit: cōcupiſcit. dem nolēs. ⁊ in eo nō facit qd̓ vult: ſed ſi vī citur ꝯcupīe conſentit volens. ⁊ in eo nō fa cit niſi quod vult: ⁊ illud qd̓ in paruul̓ eſ originale peccatū. ex pͥma homīs volunta te mala contractū eſt. Nō itaqꝫ falſuꝫ ē qd̓ dixi. vſqꝫ adeo peccatum voluntariū ē ⁊ī Ecce qͣliter accipiendū ſit illud.ſ. vel de pͥmo peccato hoīs: vel de oībus generalit peccatis mortiferis. quorū licet q̄dā dicar tur non voluntaria. que.ſ. ꝑ ignorantiā vl Ilripb ꝑ infirmitatem fiūt. Eadem tamen ea rōne poſſunt dici voluntaria. qꝛ ſine voluntate non cōmittunt̉. Aliud capitulum. Illius etiam intel ligentia ꝑqͥrenda eſt qd̓ in li. de duabꝰ aīa bus edidit inqͥens. Nuſqͣꝫ niſi in volūtate Retractati pctm̄ eſt. Qd̓ etiā in li. retractationum pla ne determinat dicens. Pōt putari iſta fal ſa eſſe ſententia qua diximus nuſqͣꝫ niſi ī vo luntate eſſe pctm̄. cuꝫ apoſtolus dicat. Qd̓ nolo hoc facio ⁊cͣ. Sed peccatū qd̓ nuſqͣꝫ ē niſi in voluntate. illud p̄cipue intelligēduꝫ eſt. quod iuſta damnatio conſecuta eſt. id Aliud capl̓m eſt pͥmū hoīs peccatū. In eodem qͦꝫ lib̓. de duabus aīabus aliud tradidit conſide ratione dignum. ait em̄. Non niſi volunta te peccat̉. ip̄amqꝫ voluntatem diffinit di cens. Voluntas eſt animi motus cogente nullo ad aliqͥd vel nō admittendū vl̓adipi Aetractatio. ſcendum. Huiꝰ dicti cauſaꝫ aꝑiens ⁊ ſintel ligentiā pandens in li. retractationum ait. Hoc ꝓpterea dictū eſt. vt hac diffinitione volens a nolente diſcerneret̉. ⁊ ſic ad illos referret̉ intentio qͥ in ꝑadiſo fecerunt origi nem mali nullo cogente peccādo. id eſt libe ra voluntate. quia ⁊ ſcientes contra prece ptum fecerūt. ⁊ ille temptator ſuaſit vt hͦ fie ret. nō coegit. Nā qͥ neſciens peccauit. non XLI incongruent̓ nolens peccaſſe dici poteſt. qͣꝫuis ⁊ ip̄e qͥdem neſciens fecit. volēs tn̄ fe cit. Ita nec tale peccatū ſine voluntate eſſe nō ſꝑ volun potuit. ſꝫ voluntas facti ibi fuit. nō peccati tās facti qd̓ voluntas. qd̓ tn̄ factū fuit peccatum. Hoc pctm̄ ē. volū tas pctī ē. qͥa em̄ factum eſt qd̓ fieri nō debuit. Quiſquiſ vuit qͦs quod autem ſciens peccat. ſi pōt cogenti ad pec pctm̄ ē. nō tn̄ catum ſine peccato reſiſtere: nec tamē facit peccatum vtiqꝫ volēs peccat. quia qui poteſt reſiſte re: non cogit̉ cedere. qua ꝓpter peccatum ſine voluntate eſſe non poſſe veriſſimū eſt. Ex his liquet qualiter ſuperiora accipien da ſint. Ꝙ mala voluntas eſt volūptariū peccatum. Si autē omnē pec catum mortale volūtarium eſt. cum volur tas mala peccatum ſit mortale. ꝯſtat ipſam eſſe voluntariuꝫ peccatū. Quid em̄ vt ait Augꝰ. tam in voluntate qͣꝫ ip̄a voluntas ſi ta eſt. Volūtas itaqꝫ mala recte volūtariū Augꝰ. in lib̓. dicit̉ peccatum. qꝛ in voluntate conſiſtit. de libe. arbi. Volūtas qͥppe(vt ait Augꝰ. in eodē) eſt pͥ ma cauſa peccandi. aut nullū peccatuꝫ ē pͥ ma cauſa peccandi. nec eſt cui recte imputa tur peccatū: niſi peccanti. Non gͦ eſt cui re cte imputet̉: niſi voluntati. Hoc autem de peccato actuali ⁊ mortali intelligendū eſt. Neqꝫ his ꝟbis aliud voluit oſtēdere Au guſtinus vt ip̄e ait in retractationibus. ni ſi quia voluntas eſt qua peccatur ⁊ quā re cte viuit̉. Iſta eſt diſtīctio. xlj. huiꝰ ſecūdi libri. In qua mgr̄ oſtenſa rectitudine ⁊ vitio hūano rum actuū ex ꝑte finis ordinantis. facit idem ex par te pͥncipij mouentis. Et tria facit. Primo inqͥrit an omnis actus nō recta intentione factus ſit peccatū Secūdo an omne peccatū debeat dici voluntarium Tertio ex p̄dictis concludit quoddam correlarium Primum vſqꝫ ibi. Poſt hec inueſtigari oportet. Se cundū vſqꝫ ibi. Si aūt omne pctm̄. Tertiū vſqꝫ ad fi nem diſtinctionis. In ſpeciali ſententia mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quarū pͥma eſt hec. Et ſi in fideles qn̄qꝫ faciant bona oꝑa exteriora. non tamen agūt bn̄. ⁊ ideo nō ſunt meritoria. Hanc mgr̄ ponēs q̄rit. Cum fides intentionem dirigat. ⁊ actꝰ tam in terior ꝙͣ exterior ab intentione maliciā aut bonitate habeat. Vtrum ergo oīs actus infideliū qui fide nō diriguntur peccatum exiſtat? Et arguit pͥmo ꝙ ſic. Tum quia apoſtolus dicit. Omne quod non ex fide eſt: peccatum eſt. Tum quia actus infidelium ad fi nem que eſt charitas dei ⁊ ꝓximi non refert̉. In op poſitū ꝟo arguit autoritatē. b. Augu. dicētis. Infi deles ml̓ta boa oꝑa oꝑari. Quā viā mgr̄ ſequēs di cit infideles ml̓ta bona oꝑa oꝑari.ſ. bona de ſuo ge

LI. nere. licet ꝑ talia non poſſunt mereri. Addēs bonū dici multipliciter. Nam aliqn̄ bonū dicit̉ illud qd̓ eſt licitū. ⁊ aliqn̄ illud qd̓ eſt vtile. Aliqn̄ dicit̉ illud ē ſi gnum boni. vel qd̓ habet ſpeciem boni. Aliqn̄ dicit̉ illud quod eſt remunerabile. vel illud quod ē remu neratione dignum. Primis tribus modis pn̄t infide les bonum oꝑari. ſed quarto mō non. eo ꝙ carent fi de. Secunda ꝓpoſitiō eſt hec. Nullum peccatum eſt demeritorium quod non ſit quodāmodo volūta rium. Hanc magiſter ponens querit. Utrum omne peccatum ſit voluntariū? Et dicit ꝙ ſic. Nam in pec cato originali ⁊ in peccatis ex ignorantia factis ⁊ in omni peccato actuali ſeu veniali ſeu mortali aliquo mō voluntas concurrit. quod confirmat autoritate beati Auguſtini. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Intan tum libere ⁊ voluntarie quis oꝑatur ꝙ etiā ip̄a ma la volantas qua peccat̉: peccatum nominat̉. Hanc mgr̄ ponens dicit pctm̄ adeo eſſe voluntariū: ꝙ non ſolū actus peccati pctm̄ dicit̉. ſed ip̄a voluntas etiaꝫ q̄ actualiter peccat̉ peccatū appellat̉. qd̓ ꝓbat ꝑ. b. Auguſtinū. Et tm̄ in ſpēali. An volūtas et actio mala in eodē hoīe et circa eandem rem ſint vnū peccatū an plura. DI. XLII. Um autē vo luntas mala ⁊ oꝑatio ſint pecca tum. queri ſolet vtrū in eodē ho mine ⁊ circa eandem rem hec duo vnū ſint peccatū vel diuerſa. vt ſi quis volūtate fu ratur: voluntatem habuit malā: q̄ peccatū eſt. ⁊ actum malum qͥ item peccatū eſt Hec autē duo diuerſa ſunt.ſ. voluntas ⁊ actio. Opinio ꝯtra Sed nūquid diuerſa ſunt peccata an vnū: illos qͥ dicunt vnū eē pctm̄. Quidam dicunt vnū eſſe peccatuꝫ. alij ꝟo dicunt diuerſa eſſe peccata. Quia cum cō ſtet hec duo eſſe diuerſa. aut diu̓ſa duo pec cata dicunt̉. aut duo diuerſa non peccata Quibus alij reſpondēt. h̓ duo diuerſa eſſe Reſpōſio. pcacata non pl̓a: Nō em̄ pl̓a peccata ſunt ſꝫ pctm̄ vnū: qꝛ vna p̄uaricatio vl̓ inobedi entia in vtroqꝫ admittit̉. ſiue qn̄ vult: ſiue qn̄ agit. ⁊ vnus eſt ibi ꝯtemptꝰ: ſꝫ mīor cuꝫ in volūtate ſolū pctm̄ ꝯtinet̉. Maior ꝟo cū volūtati etiā oꝑatio addit̉. ⁊ id̓o maius ſit peccatū: ſed non pl̓a. cum volūtas operi mancipat̉. Alia contra eoſdem oppoſitio. b ed adhuc eiſdeꝫ obijcit̉. Si vnū tm̄ illa duo pctā ſunt. cum quis voluntate mala pͥus concepta deind opus patrauerit. nō ꝓ aliqͦ reus eſt: niſi ꝓ quo an opus reus erat. cum adhuc in ſola volūtate pctm̄ ꝯſiſtebat. Nullus em̄ reus eſt et̓ne mortis: niſi ꝓ pctō. ẜꝫ peccatū alid̓ I I nō eſt admiſſum actōe qͣꝫ pͥus admiſſū erat voluntate. Non gͦ ꝓ aliquo alio iſte ſit dā nabilis actu peccando qͣꝫ an̄ fuerat cum ſo la voluntate delinquebat. Ad hoc etiam ⁊ g. cogoo. illi reſpondent dicentes. ꝓpter peccatuꝫ qͥ dem tantū illum furem reū cōſtitui: qͣꝫuis eius voluntas ⁊ actio vnum ſint peccatū. ꝓ alio tamen reus factus eſt actu peccādo qꝫ pͥus erat ſola volūtate delinquēdo. qꝛ ꝓ actu qͥ eſt aliud qͣꝫ voluntas: licet nō aliud peccatū. Alia aduerſus eoſdē obiectio. c Item ⁊ adhuc que ſtioni inſtant dicentes hec duo iō diu̓ſa eē peccata. qꝛ diuerſorū legis mandatoruꝫ p̄ uaricationes ſunt. Alio em̄ mādato legiſ hibet̉ actio furti.ſ. non furaberis. alio furā di voluntas.ſ. Nō concupiſces rem proxi mi tui. Cum aūt hec duo diuerſa mandata ſunt qͥbus illa duo ꝓhibent̉. patꝫ illa duo diuerſas eſſe p̄uaricatiōes. diu̓ſa eſſe pctā. Ad qd̓ etiam illi dicunt diuerſa qͥdem eſſe Reſponſto. mandata. qͥbus illa duo diſtinctim ꝓhibē tur. vt Augꝰ. docet ſuꝑ Exod̓. Verūtamē in illis non obẜuatis vna tm̄ p̄uaricatio ī currit̉: vnumqꝫ contrahit̉ peccatum. licet duo diuerſa illis ꝓhibeant̉. Sicut econ uerſo duo ſunt mandata charitatis: quib duo p̄cipiunt̉ diligi. vnum tn̄ in eis: nobis cōmendat̉ charitas. Si peccatū ab aliquo admiſſuꝫ in eo ſit quouſqꝫ peniteat. Preterea ſolet que ri. cum ab aliquo ꝑpetrato volūtate pecca to voluntas id agendi ⁊ actio trāſierit. nō dum tamen vera habita penitētia. vtrū il lud peccatū vſqꝫ quo peniteat ſit in eo: Qd̓ non eſſe videt̉. qꝛ voluntas illa que pͥns fu it non eſt neqꝫ actio. quia neqꝫ vult illd̓ vel agit quod ante voluit ⁊ egit. Sed non eſt Rn̄ſio queſt ignorandū peccatū duobus modis dici eē onis determi natiua in aliquo ⁊ tranſire.ſ. actu ⁊ reatu. Actu in aliquo dum ip̄m peccatū eſt. vt actio vl̓ voluntas in peccante eſt. Reatu ꝟo cuꝫ ꝓ eo ſiue tranſierit ſiue aſſit mens hoīs pollu ta eſt ⁊ corrupta. totuſqꝫ hō ſupplicijs obli gatus ꝑpetuis. nec vnqꝫ eſt in aliquo pec catū actu p̄ter originale qͥn ſit etiā reatu: ſ eſt reatu interdū poſtqͣꝫ tranſi: actu.

ortal̓. xal Cuixe. DI. Quibus modis dicit̉ in ſcriptura reatus. Reatus in ſcriptu ra multipliciter accipit̉.ſ. ꝓ culpa. ꝓ pena ꝓ obligatione pene temꝑalis vel et̓ne. Si em̄ mortale eſt: obligat nos pene eterne. ſi veniale obligat nos pene tꝑali. Duo enim ſunt genera peccatorū. mortaliū.ſ. ⁊ venia Quid ſit mo rale peccatū. lium. Mortale eſt ꝑ qd̓ hō mortē eternam meret̉. Crimen em̄(vt ait Augꝰ.(eſt qd̓ ē Quid ſit ve dignum accuſatōe ⁊ damnatōe. Ueniale ē quod hominē vſqꝫ in reatū ꝑpetue mortis non grauat. verūtamen pena meret̉: ſed fa cile indulget̉. De modis peccatorū qui ml̓tipli citer aſſignant̉. Modi auteꝫ pecca torum varias in ſcriptura hn̄t diſtinctōes in qua dicit̉ peccatum duobꝰ modis com mitti.ſ. cupiditate ⁊ timore. vt Auguſtin tradit ſuꝑ illum locuꝫ pſal̓. Incenſa igni et Prima diſtiū fuffoſſa His em̄ duobus modis dicit om nia pctā mortalia includi. Et incēſa ea dic̄ que ex cupiditate male incedente oriuntur Suffoſſa ꝟo que ex timore male humilian te ꝓueniunt. qd̓ eſt qn̄ quis cupit nō cupi Seda diſtin. enda vel timet non timenda. Alibi ꝟo dici tur peccatū fieri tribus modis.ſ. cogitatu. ſpiero. ꝟb̓o ⁊ oꝑe. Unde Hiero. ſuꝑ Ezech̓. Tria generalia delicta ſunt quibus humanū ſb̓ iacet genus. Aut em̄ cogitatōe. aut ẜmone Tertia diſtin aut oꝑe peccamus. His aliqn̄ etiaꝫ addit̉ quartus modus.ſ. conſuetudinis. quod in qͣdriduano Lazaro ſignificatuꝫ eſt. Dicit̉ let quli qͦꝫ homo peccare in deum. in ſe ⁊ ī ꝓximū. In deū cum de deo male ſentit. vt hereti vel que dei ſunt vſurpare p̄ſumit. indigne ꝑticipando ſacramentis. vel qn̄ nomē dei peierando contemptibile facit. In ꝓximuꝫ peccat: cum ꝓximū iniuſte ledit. In ſe ꝟo cū ſibi ⁊ non alij nocet. Quō differāt delictū et peccatuꝫ Uariaꝫ quoqꝫ ap pellationem hꝫ. Dr̄ em̄ pctm̄ etiā delictum Et delictū fortaſſe eſt(vt ait Augꝰ. in que ſtionibꝰ leuitici) declinare a bono. peccatū eſt facere malū. Aliud eſt em̄ declīare a bo no. aliud eſt facere malū. Peccatū gͦ eſt ꝑ petratio mali. delictū deẜtio boni. quod ei Dilaci Drna vt̓ ℟ xocb.ſ XLII ip̄m oſtendit nomen. Quid em̄ aliud ſonat delictū niſi derelictū. ⁊ qͥ delinqͥt. qͥd dere linqͥt niſi bonum. Uel delictū eſt qd̓ igno ranter fit. peccatū quod ſcienter committi tur. Indifferenter tn̄ ⁊ peccatū noīe delicti ⁊ delictū nomīe peccati appellat̉. De ſeptem principalibꝰ vitijs. h De piūd cadͣel.l? Propterea ſciēdū eſt ſeptem eſſe vitia capitalia vl̓ pͥncipalia. vt Gregꝰ. ſuꝑ Exod̓. ait.ſ. inanem gloriā. iram. inuidiā. accidiā vel triſticiam. auari ciam. caſtrimargiā. luxuriam. Que vt ait Iohan. Chryſꝫ. ſignificata ſunt in ſeptē po pulis qͥ terram ꝓmiſſionis iſraeli ꝓmiſſam tenebant. De his quaſi ſeptem fontibꝰ cun cte animarū mortifere corruptele emanant Et dicunt̉ hͨ capitalia: qꝛ ex eis oriunt̉ oīa mala. Nullum em̄ malum eſt qd̓ etiaꝫ non ab aliquo horū originē trahat. De ſuꝑbia que eſt radix omīs ma ga ſypihe Ex ſuperbia tamē oīa mala oriunt̉ ⁊ hec ⁊ alia. qꝛ vt ait Gre go. Radix cuncti mali eſt ſuꝑbia. De qua d̓r. Initiū omnis peccati eſt ſuꝑbia. que ē amor ꝓprie excellentie. Cuius quatuor ſūt De qͣtuorſpe ſpēs. vt Gregꝰ. ait. Prima eſt cū bonū qd̓ ciebus ſuper habꝫ quis ſibi attribuit. Scd̓a cū credit a bie deo eſſe datū. ſed tn̄ ꝓ ſuis meritis. Tertia cū ſe iactat habere qd̓ non habet. Quarta cū ceteris deſpectis ſingularit̓ vult videri Merito gͦ radix omnis mali dicit̉ ſuꝑbia Huic aūt videt̉ obuiare qd̓ apl̓us ait. Ra Ꝙ. cupidita dix oīm malorū ē cupiditas. qꝛ ſi radix om eſt radix oīm niū maloꝝ eſt cupiditas. gͦ ſuꝑbie. Quō gͦ malorū. ſuꝑbia radix eſt ⁊ initiū omnis peccati; Quo ſenſu vtrūqꝫ radix dicatur oīm malorū.ſ. et ſuꝑbia et cupidi tas. vtrūqꝫ recte dictum eſſe intelligit̉. ſi genera peccatoruꝫ ſingulorū. nō ſingula geneꝝ vtraqꝫ locuti one includi intelligant̉. Nullū quippe genꝰ peccati eſt qd̓ interdū ex ſuꝑbia nō ꝓueīat Nullū etiā qd̓ ex cupiditate aliqn̄ non de ſcendat. Sunt enim nōnulli hoīm qͥ ex cu piditate fiunt ſuꝑbi. ⁊ aliqui ex ſuꝑbia ſint cupidi. Eſt em̄(vt ait Auguſtinꝰ) hō qui Auguſti Supba dueb̓ ommaloꝝ. quō. Lp. ditaẜ

LI. nō eſſet amator pecunie. niſi ꝑ hoc putaret ſe excellentiorē eſſe. Ideoqꝫ vt excellat: di uitias cupit. Tali homī ex ſuꝑbia oborit̉ cupiditas. ⁊ eſt aliqͥs qui nō amaret excel lere: niſi putaret ꝑ hͦ diuitias maiores hr̄e. Ideo gͦ excellere laborat. qꝛ diuitias habe re amat. Huic innaſcit̉ ſuꝑbia.i. amor ex cellentie ex cupiditate. Patet gͦ ꝙ ex ſuper bia aliqn̄ cupiditas. ⁊ ex cupiditate aliqn̄ ſuꝑbia orit̉. ⁊ ideo de vtraqꝫ recte dicit̉ ꝙ ſit radix omnis mali. Iſta eſt diſtinctio. xlij. huiꝰ ſecun di libri. In qua quidem diſtinctione magiſter oſten ſo qualiter ex ſimplici intentione vel voluntate actꝰ exterior habet maliciā vel bonitatē. Determīat que ſtiones quaſdam circa predicta. Et tria circa hoc fa cit. Primo em̄ inueſtigat actus exterioris cum pecca to conuenientiam. Secundo oſtendit qualiter actuſ peccati tranſiens relinqͦt poſt ſe quandam reatꝰ ob ligationem. Tertio aſſignat variorū peccatorū diſtī ctionem. Primum facit a pͥncipio diſtinctōis vſqꝫ ibi Preterea queri ſolet. Secundū vſqꝫ ibi. Modi aūt peccatorum. Tertium vſqꝫ ad finem diſtinctionis. In ſpeciali ꝟo ſententia magiſtri ſtat in tribus pro poſitionibus. quarum prima eſt hec. Quāuis vo luntas ⁊ actus exterior ſunt duo actus diſtīcti reali ter. vno tamen numero conformitate vel diſcōformi tate boni vel mali dicunt̉ moraliter. Hanc enim ꝓpo ſitionem magiſter ponens querit. Vtrū volūtas ma la interior ⁊ oꝑatio mala exterior ſint duo peccata vl̓ vnum? Et rn̄dens dicit ꝙ quidam dixerūt ꝙ ſint ni ſi vnum peccatū. Alij dicunt ꝙ ſint diuerſa peccata. qui ſuam opinionem contra primam tribus rationi bus probant. Prīo ſic. Volūtas interior ⁊ actus ex terior ſunt diuerſa. aut ergo ſūt diuerſa pctā. aut di uerſa non peccata. ſed non ſunt non peccata. qꝛ vtrū qꝫ eſt peccatum. ergo diuerſa ſunt peccata. Et reſpō det magiſter pͥmam opinionem ſoluens dicens. ꝙ li cet ſint duo actus. ſunt tamen vnum peccatum. quia ambo vnum contemptum faciūt. Secundo ſic. Si il li duo actus ſint tm̄ vnum peccatum ⁊ nō diuerſa. igi tur nō magis debent puniri qͥ peccant actu exteriori ⁊ interiori ſimul. ꝙͣ qͥ peccant interiori tm̄. qd̓ eſt in cōueniēs. Vbi mgr̄ reſpondens dicit ꝙ qͥ peccat am bobus actibus ſimul plus punit̉ ꝙͣ qͥ peccat interio ri tm̄. non ideo ꝙ illi duo actus ſint peccata diuerſa ſed ideo quia ex pluribus factum eſt peccatuꝫ. Ter tio ſic diuerſis mandatis ꝓhibet̉ actus ⁊ volūtas in terior ⁊ actꝰ ext̓ior ergo ſunt diuerſa pctā Et rn̄dēs mgr̄ dicit ex diuerſitate mandatorū quibus illi duo actus ꝓhibent̉ non poſſe argui ꝙ ſint diuerſa pecca ta. quia ſicut vna charitas dei ⁊ ꝓximi diuerſis mā datis p̄cipitur. ſic etiam diuerſi actus vnum pecca tum facientes diuerſis mandatis prohiberi poſſunt abſqꝫ hoc ꝙ ſint diuerſa peccata. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Anima ꝑ peccatum ſua pulchritudīe deſtitu ta poſt tranſitum interiorum ⁊ exteriorū actuuꝫ ma net corrupta ⁊ polluta. Hanc enim ꝓpoſitioneꝫ ma giſter probans querit. Vtrum expleto ⁊ trauſeunte actu tam interiori ꝙͣ exteriori remaneat peccatum. id eſt reatus culpe in homine. Et arguit ꝙ nō. quia voluntas illa mala peracto actu vitioſo non eſt. neqꝫ actus exterior eſt. neqꝫ homo vult poſtea quod anto volebat. ne ꝓ agit quod antea egit. Et reſpōdet ma giſter ꝙ non ſit dubitandum quin peecatum trāſeat actu. licet tamen maneat reatus. id eſt obliget homi II nem ad penam. ſiue eternaꝫ. ſiue temporalē. Ter tia ꝓpoſitio eſt hec. Peccatum ẜm quod ꝑ comꝑa tionem ad diuerſa varie accipit̉ diuerſimode diſtin guitur. Hanc ꝓpoſitionem magiſter ponens dicit. ꝙ peccatum diuiditur ꝙͣtum ad eius radicem ī duo. quod ꝓbat ꝑ beatū Auguſtinū dicenteꝫ ſuper illud pſal̓. Incenſa igni ⁊ ſuffoſſa ⁊cͣ. qd̓ ex duobus pecca tur.ſ. ex cupiditate male incendente. ⁊ ex timore ma le humiliante. ad que duo omīa peccata mortalia re ducunt̉. Nam omnis peccans. aut appetit non appe tenda. aut timet non timēda. Alio mō diuidit̉ pecca tum ꝙͣtum ad eius actuꝫ ſuꝑ btm̄ Hiero. ſuper Eꝫ. chielem dicentē. ꝙ tripliciter peccat̉. aut cogitatiōe aut locutiōe aut oꝑe. Et tribus his modis addit. b. Hiero. quartum.ſ. aut conſuetudine. Tertio diuidi tur peccatum quo ad eius obiecta. ẜm quod dici cō ſueuit ꝙ peccatur qn̄qꝫ in deum. vt cum aliquis ma le ſentit de deo ꝑ hereſim. vel in alijs q̄ dei ſunt. qn̄ qꝫ in ꝓximū. vt cū eum in ſe vel in ſuis iniuſte ledit. Qn̄qꝫ tn̄ in ſemetip̄m. vt cum ſibi ⁊ nō alteri nocet. Quarto diuidit̉ peccatū quo ad nomen quo nomīa tur. quia dicitur peccatum ẜm beatū Augu. ratio ne male actionis. vel quia ſcienter cōmittitur. Deli ctum ꝟo dicitur ratione ſignificatōnis boni. quia in quolibet peccato bonum deſerit̉. ⁊ malum oꝑat̉. ve etiam quia ignoranter cōmittitur. Iſtis em̄ p̄miſſis magiſter enumerat ſeptem peccata mortalia capitaꝫ lia ideo ſic dicta. qꝛ oīa alia cetera peccata ex iſtis ſe ptem peccatis mortalibꝰ oriunt̉. que ſignificant̉ ꝑ ſe ptem gentes qͣs dn̄s expulit ꝑ filios iſrl̓ de terra ꝓ miſſionis. Et tm̄ in ſpēali. De peccato in ſpūmſanctū qd̓ di citur etiaꝫ peccatū ad morte. a OI.XIIII St preterea quoddā peccati genus ceter grauius ⁊ abominabiliꝰ: qd̓ dicitur peccatum in ſpūmſan ctū. De quo in euangelio veritas ait. Qui peccauerit in ſpūmſanctū nō remittet̉ ei ne qꝫ hic neqꝫ in futuro. Et Ioh̓. in epl̓a cano nica. Eſt peccatū ad mortē. nō ꝓ eo dico vt Quid ſit liu qͥs oret. Qui em̄ peccat in pr̄em remittet̉ ei peccatū ⁊ qui peccat in filiū remittet̉ ei. qui autem blaſphemauerit in ſpūmſanctū nō remitte tur ei neqꝫ hic neqꝫ in futuro. Sꝫ querit̉ˢ Quorundaꝫ qͥd ſit illud peccatū in ſpūmſanctum vl̓ ad Siqͦqt uio mortem: Quidam dicūt illud peccatū eſſe peccatū deſperationis vel obſtinationis. Obſtina tio eſt indurate mentis in malicia pertina ciā: per quam homo fit impenitēs. Deſpe ratio eſt qua quis diffidit penitus de bomi tate dei. eſtimans ſuam maliciā diuine bo nitatis magnitudinem excedere. Sic̄ Cha yn qͥ dixit. Maior eſt iniqͥtas mea qͣꝫ vt ve niam merear. Vtrūqꝫ ꝟo dicitur peccatuꝫ in ſpiritumſanctū. quia ſpirituſſanctus eſt amor patris ⁊ filij. ⁊ benignitas qua ſe inui cem ⁊ nos diligunt. que tanta eſt cuiꝰ finis

Mxcō. ſpo. ſtūā mnōm Ꝙ L. non eſt. Recte gͦ in ſpūmſanctum delinque re dicunt̉ qui ſua malicia dei bonitateꝫ ſu perare putant. ⁊ ideo penitentiā non aſſu munt. ⁊ qui iniquitati tam ꝑtinaci mēte in herent: vt eam nunqͣꝫ relinquere ꝓponant ⁊ ad bonitatē ſpūſſancti nunqͣꝫ redire. pati entia dei abutenteſ. ⁊ de miſcd̓ia dei nimis p̄ſumentes. quibus placet malicia ꝓpt̓ ſe. ꝰ. deyer ſicut pijs bonitas. Iſti nimia ꝑtinacia ⁊ p̄ bis dn̄i. ſumptione peccant autumātes deū non eē iuſtum. Illi deſperatiōe deū nō bonum ex iſtimant. tollentes in hoc turbulentiſſimo iniqͥtatum mari portū diuine iuſticie. quo ſe recipiant fluctuantes. Atqꝫ ip̄a deſpera tione addunt peccata peccatis dicētes mi ſericordiā nullam eſſe. ⁊ ꝙ ſuꝑ peccatores neceſſaria damnatio debet̉. Utrū omīs obſtinatio ſit peccatū in ſpūm ſanctum. Sꝫ queritur vtru oīs obſtinatio mentis in malicia obdurate Opinlo quo. omniſqꝫ deſperatio ſit peccatū in ſpūmſan ctum? Quidam dicunt omnem obſtinatio nem ⁊ omnē deſperationē eſſe pctm̄ in ſpiri tumſanctū. Quod ſi eſt. aliqn̄ illud pecca tum remittit̉. qꝛ multi etiam obſtinatiſſim pieterta ⁊ deſperatiſſimi conuertunt̉. vt Augꝰ. ai ſuꝑ illum locū psͣ. Conuertam in ꝓfundu maris.i. eos qui erant deſperatiſſimi. ⁊ ibi Mittit criſtallū ſuam ſicut buccellas. id ē obſtinatos facit aliorū doctores. Taliū cō uerſio ibi etiam euidenter oſtendit̉ vbi ait Qui educit vinctos in fortitudīe. Similit̓ ⁊ eos qͥ exaſperāt qui habitāt in ſepulchrꝭ Scd̓m iſtos illud pctm̄ dicit̉ irremiſſibile. nō qͥn aliqn̄ remittat̉: ſed quia vix ⁊ raro ⁊ difficult̓ dimittitur. Non em̄ ſoluit̉ criſtal Aliorū ſnīa lus niſi vehemēti ſpūs impetu. Alij ꝟo tradunt non quālibet obſtinationeꝫ vl̓ de ſperationem appellari peccatū in ſpūmſan ctum: ſed illam tantū quam comitat̉ impe nitentia. qui etiam impenitentiā dicūt eſſe peccatum in ſpūmſanctum. Sꝫ qꝛ Augꝰ dicit impenitentiā eſſe peccatū in ſpūmſan ctum. cum ſic obſtinatus eſt aliqͥs vt nō pe niteat. Diſcuti oportet an aliud ſit obſtina tio: aliud impenitentia ſit in eo peccatū: an idem: ſed diuerſis modis cōmiſſuꝫ. Scd̓m iſtos peccatū illud dicit̉ irremiſſibile: eo ꝙ nunqͣꝫ dimittat̉. Vnde Augꝰ. etiaꝫ dicit ꝙ hoc ſolum peccatū veniam mereri non po teſt. Et Hiero. ꝙ talit̓ peccans digne peni XIIII tere non poteſt. Et ideo recte Ioh̓es dicit. vt non ꝓ eo oret quis. quia qui ſic pcccat. orationibus eccleſie hic vel in futuro iuua ri non poteſt. habens cor induratuꝫ tanqͣꝫ lapis. ſicut de diabolo legit̉. Poſt hanc vi tam qui valde mali ſunt. meritis eccl̓ie iu uari non poſſunt. Qualiter accipit̉ peccatū in ſpiri tumſanctum. Eſt etiā alia huius peccati aſſignatio. hoc em̄ pctm̄ augꝰ. dif Auguſti. finiens in li. de ẜmone dn̄i in mōte ait Pec catum ad mortē eſt cū poſt agnitiōeꝫ dei ꝑ gr̄am xp̄i oppugnat aliquis fraternitatem ⁊ aduerſus ip̄am gr̄am qua recōciliatꝰ eſt deo: inuidie faucibus agitat̉. quod fortaſ ſe eſt peccare in ſpūmſanctū. qd̓ pctm̄ dici tur nō remitti. nō qꝛ non ſit ignoſcendū pec canti ſi peniteat: ſꝫ qꝛ tanta eſt labes pecca ti illiꝰ. vt dep̄candi humilitateꝫ ſubire nor poſſit. etiā ſi pctm̄ ſuū mala ꝯſcīa agnoſcere ⁊ enūciare cogat̉. vt iudas cū dixit. Pec caui. faciliꝰ deſperās cucurrit ad laqueuꝫ qͣꝫ hūilitate veniā peteret. qd̓ ꝓpt̓ magnitu dinem peccati. iam ex damnatione peccati tales habere credendū eſt. Ecce q̄dam aſſi gnatio peccati in ſpūmſanctū vel ad mortē hic poſita eſt. qͣ illud pctm̄ eſſe tradit̉ oppu gnatio fraternitatis poſt agnitionē. ⁊ inui dentia gr̄e poſt reconciliatiōꝫ. qd̓ ſpēs q̄dā obſtinatiōis intelligi pōt. Illā tn̄ diffinitio nem Augꝰ. in li. retrac̄. rememorans aliqͥd Auguſti. adijciendū ibi fore. nec aſſerendo ſe dixiſſe aꝑit ita dicens. Qd̓ qͥdē non ꝯfirmaui. qm̄ hͦ putare me dixi Sed tn̄ addendū fuit ſi ī hac ſcelerata mentis ꝑuerſitate finierit hāc vitā. Qm̄ de quocunqꝫ peſſimo in hac vi ta ꝯſtituto: nō eſt deſperandū. nec pro illo imprudent̓ orat̉ de quo non d̓ſperat̉. His ꝟbis īſinuat̉ pctm̄ p̄miſſa diffinitōe deſcri ptum. tunc ſolū debere dici ad mortē vel in ſpm̄ ſctm̄. cū nō hꝫ comitē pnīaꝫ. nec de ali quo pctōre deſperandū eſt in hac vita. ⁊ iō ꝓ oī eſſe orandū. Un̄ illd̓ Ioh̓. Nō ꝓ eo di co vt qͥs oret. ſic accipiendū vid̓r. vt ꝓ aliqͦ peccāte ad mortē vel in ſpm̄ ſctm̄ poſtqͣꝫ fi nierit hāc vitā nō oremꝰ. Dū aūt in hac vi ta eſt. nec pctm̄ illiꝰ iudicare. nec de illo de ſperare: ſꝫ ꝓ illo orare debemꝰ. Un̄ Augꝰ. de ꝟbis dn̄i de īpenitētia q̄ ē blaſphemia ī ſpm̄ ſctm̄ ſic ait. Iſta impenitētia vl̓ cor im penitēs. qͣꝫdiu qͥſqꝫ in hac carne viuit non

LI. pōt iudicari. De nullo em̄ deſperandū eſt. qͣꝫdiu ad pnīam patientia dei adducit Pa ganus eſt hodie. iudeꝰ infidel̓ ē hodie. he reticꝰ eſt hodie. ſciſmaticus eſt hodie: qͥd ſi cras amplectat̉ catholicā pacē: ⁊ ſeqͣt̉ ca tholicā veritatē. Quid ſi iſti qͦs in qͥcunqꝫ genere errorꝭ notas. ⁊ tāqͣꝫ deſperatiſſimoſ damnas. an̄qͣꝫ finiant iſtam vitā agūt peni tentiam. ⁊ inueniūt verā requiem ⁊ vitā in futuro. Nolite gͦ ante tꝑs iudicare quicqͣꝫ. Ex his oſtendit̉ ꝓſingul̓ pctōribꝰ in hac vita eſſe orandū. nec de aliqͦ eſſe diffitēduꝫ. qꝛ ꝯuerti pōt dū in hac vita eſt. Quia non pōt ſciri de aliqͦ vtrū peccauerit ad morteꝫ vel in ſpm̄ſanctū: niſi cū ab hac vita diſceſ ſerit: niſi forte alicui ꝑ ſpm̄ſanctū mirabili reuelatū fuerit. Ex p̄dictis aliqͣtenus capi pōt quō accipiat̉ pctm̄ in ſpm̄ ſctm̄.ſ. inui dentia gr̄e fraternitatem impenitētis oppu gnans. q̄ vtiqꝫ obſtinatio eſſe vid̓r. ⁊ omīs impenitētꝭ obſtinatio atqꝫ deſperatio. No tandū ꝟo eſt ꝙ non oīs qͥ nō penitet impe nitēs dici pōt. qꝛ impenitētia ꝓpͥe obſtina ti eſt. ⁊ vt qͥdam volūt etiā deſperati. Alia aſſignatio peccati in ſpirituꝫ ſanctum. De hoc quoqꝫ pec Ambro. cato in ſpm̄ ſctm̄ Amb̓. in li. de ſpūſctō diſſe rens diffinitā aſſignatōꝫ tradit dicēs. Cui dn̄s dixerit. Qui blaſphemauerit in filiuꝫ hoīs dimittet̉ ei. qui aūt blaſphemauerit ī ſpm̄ ſctm̄ neqꝫ hic neqꝫ in futuro dimittet̉ ei? Diligent̓ aduerte. nunqͥd alia eſt offenſio filij. alia ſpūſſancti? Sicut vna dignitaſ ſic vna iniuria. Sed ſi qͥs corꝑis ſpecie de ceptus hūani. remiſſius aliqͥd ſentit de xp̄i carne qͣꝫ dignum eſt. hꝫ culpā. nō eſt tn̄ ex cluſus a venia. Si qͥs ꝟo ſanctiſpūs digni tatē maieſtatē ⁊ ptāteꝫ abneget ſempit̓naꝫ ⁊ putet nō in ſpū dei eijci demonia: ſꝫ ī beeſ zebub. nō pōt ibi eē exhortatio venie vbi ſacrilegij plenitudo ē Satꝭ h̓ aꝑte explicat̉ quid ſit pctm̄ in ſpiſctm̄. Qd̓ illi Augꝭ. de ſcriptioni ꝯgruere vid̓r. qͣ illd̓ pctm̄ d̓r eſſe īuidētia gre oppugnās frat̓nitatē Qui em̄ poſt cognitōꝫ ꝟitatis ſctīſpūs ꝟitatem ne gat. eiuſqꝫ oꝑa dicit eē beelzebub. ptāti. bo nitati ⁊ gr̄e dei inuidere nō dubitat̉. Non vtiqꝫ diſtinctio illa ꝟboꝝ ſic accipiēda eſt qͣſi triū ꝑſonaꝝ diuiſe ſint offenſe. ſꝫ ibi pec catoꝝ genera diſtīcta ſunt. Pctm̄ em̄ ī pa Pe. fit ⁊xa.s trē id intelligit̉ qd̓ ſit ꝑ infirmitateꝫ. qꝛ pr̄i ſcpͥtura frequēt̉ aītribuit potētiā. Pctm̄ ī II filiū qd̓ fit ꝑ ignorantiā. qꝛ ſapīa filio attri buit̉. Tertiū expoſitū eſt. Qui gͦ peccat ꝑ infirmitatē vel ꝑ ignorantiā. facile veniam adipiſcit̉. ſꝫ nō ille qͥ peccat in ſpm̄ſctm̄ Cū aūt vna ſit potētia. ſapīa. bonitas triū. qͣre pr̄i potētia. filio ſapīa. ſpūiſancto bonitas ſepius aſſignet̉: ſuperius dictū eſt. Iſta eſt diſtinctio. xliij. huiꝰ ſecūꝰ di libri. In qua mgr̄ oſtenſa diuiſionē pctōꝝ in gene rali. tractat de quodam peccato ceteris grauiori in ſpeciali.ſ. in ſpm̄ ſctm̄. Et tria facit. Nam pͥmo ꝓpo nit grauitatem ⁊ illius remiſſionem. Scd̓o aſſerit va riam ip̄ius deſcriptionē. Tertio remouet quandam dubitatiōꝫ incidentē. Primū facit a pͥn. vſqꝫ ibi. Sꝫ q̄rit̉ quid ſit. Secundū vſqꝫ ibi. Diligent̓ aduerten dum. Tertium vſqꝫ ad finem diſtinctiōis. Et tantū in generali. In ſpeciali ꝟo ſententia mgr̄i ſtat in tri bus ꝓpoſitionibus quarū prima eſt hec. Peccatuꝫ P in ſpūmſanctū omniū peccatorū grauiſſimū dicitur. qꝛ neqꝫ hic neqꝫ etiam in futuro ſeculo remittit̉. Hāc magiſter ꝓbat pͥmo ꝑ dictum chriſti in euangelio.ſ. qui peccat in ſpūmſanctū non remittet̉ ei neqꝫ hic ne qꝫ in futuro. Scd̓o ꝑ illud Ioh̓. iiij. dicentis. qͥ pec cat in patrem vel in filiū remiſſionem pene percipiet ſed non qui blaſphemauerit in ſpūmſanctū. qꝛ illud pctm̄ eſt ad mortē. ⁊ ꝓ illo non eſt orandū. Scd̓a 2 ꝓpoſitio eſt hec. Iu ſpm̄ ſctm̄ peccare eſt ex ꝓpoſi. to vtilia ad ſalutē refutare. vel ſuꝑne gr̄e oppugna re vel ſcient̓ ſpm̄ſanctū blaſphemare. Hanc mgr̄ in ſinuans querit. Quid ſit peccatū in ſpm̄ ſctm̄ ponēs triplicē eius deſcriptionē. Prīa eſt ꝙ pctm̄ in ſpūm ſanctū ſit obſtinatio.i. obduratio in malicia. ꝑ quam ꝯtemnit̉ diuina iuſticia. Deſperatio eſt diffidētia bo nitatis diuine ꝑ quā ſpernit̉ dei bonitas ⁊ miſericor dia. Vn̄ q̄rit incidentalit̓. Vtrū oīs obſtinatio et de ſperatio ſit pctm̄ ī ſpm̄ ſctm̄? Et rn̄dēs dicit aliqͣs fu iſſe opiniōes ꝙ ſic. ſed qꝛ multi obſtinati ⁊ deſperari ꝯuertunt̉. ideo illi cōmuniter dicūt ꝙ pctm̄ in ſpūmꝰ ſanctū nō ſit ſimplicit̓ irremiſſibile. ſed ideo qꝛ diffi culter remittit̉. Alios ꝟo dicit fuiſſe opinatos ꝙ nō oīs obſtinatio vel deſperatio ſit pctm̄ in ſpm̄ſanctuꝫ. ſed tm̄ illa quā concomitat̉ finalis impenitētia. Et il li etiā dicūt tale pctm̄ ſimplicit̓ eſſe irremiſſibile. Se cūda deſcriptio pctī in ſpm̄ ſctm̄ eſt. ꝙ ſit inuidentia ſeu oppugnātia fraterne ⁊ ſuꝑne gr̄e. q̄ iō non d̓r re mitti. qꝛ talit̓ delīquētes hūilitatē petēdi veniā ſub ire nō pn̄t. Et ſubdit ꝙ tal̓ inuidētia ſeu oppugnā tia nō eſt pctm̄ in ſpm̄ ſctm̄ niſi cū finali impenitētia. Et vid̓r mgr̄ hic acciꝑe finalē impenitētiā nō ſolum ꝓut negat actū penitēdi. ſed etiā ꝓpoſitū. Tertia aſ ſignatio peccati in ſpm̄ ſctm̄ eſt ꝙ ſit pctm̄ ꝯtra boni tatē ⁊ ꝟtutē ſpūſſancti cōmiſſum. quā ponit mgr̄ ex ꝟbis beati Amb̓. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Pec catum qd̓ in ſpm̄ ſctm̄ cōmittit̉ d̓r ſic nō ꝙ abſqꝫ offē ſione aliarū diuinarū ꝑſonarū.ſ. pr̄is ⁊ filij cōmitti tur. Hāc mgr̄ ponēs dicit diligent̓ eſſe aduertenduꝫ ꝙ cū d̓r aliqd̓ pctm̄ in ſpm̄ſanctū cōmitti nō eſſe ſic ī telligendū ꝙ ſit alia offenſio qua offendit̉ ſpūſſctūs ⁊ alia qua offendunt̉ alie ꝑſone. īmo offenſa vniꝰ eſt offenſa oīm. Sed qꝛ in ſacra ſcriptura pr̄i attribuit̉ potētia. ideo pctm̄ qd̓ cōmittit̉ ex infirmitate d̓r fieri contra pr̄em. Filio ꝟo ſapientia. ideo pctā q̄ cōmit tunt̉ ex ignorantia dicunt̉ fieri cōtra filiū. Spūiſctō bonitas ſeu clementia. ideo peccata cōmiſſa ex mali cia dicunt̉ fieri ꝯtra ſpūmſanctū ſeu in ſpūmſanctuꝫ attū ꝑfone ſil̓ quolibꝫ horū offendūt̉. Et tm̄ ī ſpēali.

DI. De potentia peccādi. an ſit homi ni vel diabolo a deo. DI. XI. Oſt predicta conſideratione dignū occurrit. Utrum peccandi potētia ſit no bis a deo: vel a nobis. Putant quidaꝫ Opinio quo rundāqꝫ ſit a potentiā recte agēdi nobis eſſe a deo. Po deo: ſed falſa tentiam ꝟo peccandi non a deo: ſꝫ anobis vel a diabolo eſſe. ſicut mala volūtas nō a deo nobis eſt. ſed a nobis ⁊ a diabolo. Bo Rō ad ꝓbanna aūt a deo tm̄ nobis eſt. Hone nanqꝫ dū ꝙ hona vo voluntatis ⁊ cogitationis initium non ho luntas nō ſit hoīniſi ex d̓o mini ex ſeip̄o naſci: ſed diuinitus parari et Augꝰ. ī li. de tribui in eo deus euident̓ oſtēdit. quia nec fide ad petꝝ diabolus nec aliqͥs angeloꝝ eiꝰ ex qͦ ī hanc caliginē ſunt detruſi. bonā potuit vel pote rit reſumere volūtatē. Quia ſi poſſibile fo ret vt humana natura poſtqͣꝫ a deo auerſa bonitatē ꝑdidit volūtatis: ex ſeip̄a rurſus eam habere potuiſſet. ml̓to poſſibilius hoc natura haberet angelica. q̄ qͣꝫtominꝰ gͣuat̉ terreni corꝑis pondere. tāto magis hac eēſ p̄dita facultate. Nō gͦ hō vel angelus a ſe volūtatē bonā hr̄e pōt: ſꝫ malā. Similit̓ et de potentia inquiūt ꝑ ſimilitudinē volūta tis boni vel mali diſſerētes ꝙ illa ſit a deo non iſta. Autoritatibꝰ aſtruit potentiā pec candi eſſe a deo. Sed pluribus ſan ctorum teſtimonijs indubitant̓ monſtrat̉. ꝙ ptās mali a deo eſt: a qͦ eſt oīs ptās. Ai em̄ apl̓s. Nō eſt ptās niſi a deo. Qd̓ nō de ptāte boni tantū: ſed ⁊ mali intelligi oportꝫ gaticꝰ. ſuper Cū pilato etiā veritas dicat. Nō haberes in me ptātem: niſi datum eſſet tibi deſuper p̄s. lxxxv. Malicia nemꝑe hoīm(vt ait Augꝰ.) cu piditatem nocendi ꝑ ſe habꝫ. ptātem aūt ſi ille nō dat: non hꝫ. Ideoqꝫ diabolus ante qͣꝫ aliqͥd tolleret Iob dicebat dn̄o. Mitte manū tuā.i. da ptātem. quia etiam nocen tium ptās non eſt niſi a deo. ſicut ſapientia ait. Per me reges regnant: ⁊ tyranni ꝑ me Augꝰ. ſuper terram tenēt. Un̄ Iob de dn̄o ait. Qui fac̄ regnare hypocrita ꝓpter pctā ppl̓i. Et de populo iſrael dicit deus. Dedi eis regem ī ira mea. Nocendi em̄ volūtas poteſt eē ab homīs animo. ptās aūt non eſt niſi a deo. XLIIII ⁊ hec abdita aptaqꝫ iuſticia. Nā ꝑ ptātem diabolo datam iuſtos deus facit ſuos. De hoc etiaꝫ Gregꝰ. in moralibus ait. Tumo. Grego. ris elatio non poteſtatis ordo in crimīe eſt Potentiam deus tribuit: elationē ꝟo po tentie malicia noſtre mentis inuenit. Tolla mus ergo quod de noſtro eſt. qꝛ nō poten tia iuſta. ſed actio praua damnat̉. His au toritatibus alijſqꝫ pluribus euident̓ oſten ditur quod non eſt poteſtas boni vel mali cuicūqꝫ niſi a deo equo. et ſi te lateat equi An aliquando reſiſtendum ſit po teſtati. Hic oritur queſtio non tranſilienda ſilētio Dictū eſt em̄ ſupra ꝙ ptās peccandi vel nocendi nō eſt hoī vl̓ diabolo niſi a deo. Apoſtolus aūt dicit q qui poteſtati reſiſtit dei ordinationi reſiſtit Cum ergo diabolo ſit poteſtas mali dei or dinatione. eius poteſtati non eſſe reſiſtēdū videtur. Sed ſciendum eſt apoſtolū ibi lo qui de ſeculari poteſtate.ſ. rege ⁊ pͥncipe et hmōi. quibus non eſt reſiſtēdū in his que iubet deꝰ eis exhiberi.ſ. in tributꝭ ⁊ hmōi. Si ꝟo pͥnceps aliquis vel diabolus aliqͥd Ꝙ aliqn̄ reſi iuſſerit. vel ſuaſerit contra deum. tunc reſi ſtendū eſt ꝑe ſtendum eſt. Vnde Augꝰ. determinans qͣ teſtati liter reſiſtendum ſit poteſtati in li. de natu ra boni ait. Si aliquid iubeat poteſtas qd̓ non debeas facere. hic ſane contemne pote ſtatem timendo maiorem poteſtatem. Ip ſos humanaruꝫ rerū gradus auerte Si qͥd iuſſerit procurator. nūquid faciendum eſt ſi contra procōſulem iubeat? Rurſus ſi qͥd ip̄e proconſul iubeat. ⁊ aliud iubeat imꝑa tor. nunquid dubitat̉ illo contempto illi eē ẜuiendum: Ergo ſi aliud imꝑator. alid̓ iu beat deus. contempto illo obtemperāduꝫ eſt deo. Poteſtati gͦ diaboli vel homīs tūc reſiſtimus cum aliqͥd ꝯtra deū ſuggeſſerit. in quo dei ordinationi nō reſiſtimꝰ: ſed ob temperamus. Sic em̄ deus p̄cepit vt ī ma lis nulli poteſtati obediamus. Iam nunc his intelligendis atqꝫ ꝑtractan dis: que ad verbi incarnati myſteriuꝫ per tinent: integra mentis conſideratiōe inten damus. vt de ineffabilibus vel modicū ali quid fari deo reuelante valeamus.

¶ll. rior deo Vꝫ pͥm al.. d qd̓ ſac. jͣdv. qd̓ ſ. fccit M. ſnīa mgr̄i ſtat in tribꝰ ꝓpoſitiōibꝰ qͣrum pͥma eſt hec bis a deo. mala aūt volūtas a nobiſmetip̄is ⁊ a dia bolo. ſic peccandi potētia nō ineſt nobis a deo. ſed a nobiſip̄is ⁊ diabolo. Vn̄ mgr̄ tenēs oppoſitū dicit ꝙ omīs ptās etiā ptās peccādi ſit a deo. Et hoc confir Ueriſimilius eſt oēm potentiā eſſe a deo. nō ſolū bn̄ oꝑandi: ſed etiā potentiā peccādi. Hec ꝓpoſitio pa tet ꝑ autoritates qͣs mgr̄ allegat ꝓ ſua opinione. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Quāuis ptāti bn̄ admīſtra te ſit ſꝑ ẜm regulā ſacre ſcripture obediendū abuſui tn̄ eius ẜm rectā rōem eſt qn̄qꝫ reſiſtendū. Hāc enim ꝓpoſitionem mgr̄ ponēs q̄rit. Vtrū qͥlibet reſiſtens ptāti ſꝑ peccet. cū oīs ptās ſit a deo? Et rn̄dens di cit ꝙ ſꝑ obediendū eſt ptāti niſi ꝯtra deū aliqͥd p̄ci piat. ita tn̄ ꝙ ſi diuerſe ptātes diuerſa p̄ciperent. ſu periori obediendū eſt. ⁊ ideo nullus inferior deo de bet p̄ciꝑe aliqͥd qd̓ ſit cōtra deū. qd̓ ſi fecerit ſubditꝰ nō tenet̉ ſibi obedire. Vltīo.ſ. ꝯtinuādo dicta dicen dis dicit. ꝙ in ſequēti libro vicꝫ tertio dicēdum ſit de his q̄ qͥdē ad ꝟbi incarnati ſpectāt myſteriū ⁊cͣ. Explicit liber ſecūdus de reruꝫ creatiōe ⁊ formatione corꝑalium ⁊ ſpūalium. et alijs pluribus ad ea ꝑtinentibus Iſta eſt diſtīctio. xliiij. et vltima huius ſcd̓i libri. In qͣ mgr̄ poſtꝙ determīauit de pec cato ꝙͣtuꝫ ad ip̄ius actum. agit de potētia peccandi Et tria facit. Nā pͥmo recitat opinionē falſam quorū dam. Scd̓o vetermīat ꝟitatē. Tertio remouet inci dentē dubitationē. Primū facit a pͥncipio diſtīctōis vſqꝫ ibi. Sꝫ pluribꝰ ſanctorū. Scd̓m vſqꝫ ibi. Hic ori tur q̄ſtio. Tertiū vſqꝫ ad finem diſtīctōis. In ſpēali Quāuis ẜm aliquos a deo ſit oīs ptās inqͣtū eſt po tentia oꝑandi. nō tn̄ eſt ab eo inqͣtū potētia peccādi Hāc mgr̄ ponēs q̄rit. Utrū potētia peccādi ſit a deo Et rn̄det quoſdā opinatos fuiſſe ꝙ potētia peccādi nō ſit a deo. ſed ꝙ bona ⁊ recta volūtas tm̄ ineſt no mat autoritatibꝰ ſanctorū. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec.

Sequuntur tituli queſtionū ſancti Thome ſuꝑ tertiū librū ſententiarum. Utrū poſſibile fuit deum carnē aſſumere. Utrū cōgruum fuerit deum incarnari. Utrū deꝰ incarnatꝰ fuiſſet ſi homo non ce cidiſſet. Utrū debuit incarnatio intantū differri Utrū vna ꝑſona potuerit aſſumere carneꝫ alia non aſſumente. Utrū magis cōueniens fuerit filium incar nari qͣꝫ patrem vel ſpūmſanctum Utrū pr̄ potuerit aſſumere carnem Utrū pater ⁊ ſpūſſanctus poſſunt aſſume re ea cauſa naturam humanam Utrū vna ꝑſona poſſit aſſumere duas na turas humanas DI. Utrū natura humana magis ſit aſſumpti bilis qͣꝫ irrationalis creatura. Utrū angelica natura ſit aſſumptibil̓. Utrū totū vniuerſum ſit aſſumptibile Utrū filius dei debuerit aſſumere naturaꝫ humanā in omnibus ſuis ſuppoſitis Utrū in aliquo de ſtirpe Adam debuerit aſſumere humanā naturā. Utrum in ip̄o Adam. Utrū filius dei aſſumpſerit carnem Utrum carnem ⁊ animam. Utrū aſſumpſerit formam totius. Utrū aſſumpſerit carnem mediante aīma. Utrū aſſumpſerit aīam mediante ſpū. Utrū aſſumpſerit totū mediantibꝰ ꝑtibus Utrū natura humana aſſumpta ſit mediā te gratia. Utrum mediante ſpūſancto Utrū vnio cadat media inter naturam hu manam ⁊ diuinā. Utrū caro fuerit ꝯcepta poſtqͣꝫ aſſumeret̉ Utrū caro fuerit aſſumpta pͥus qͣꝫ anima. Utrū aīma fuerit aſſumpta pͥus qͣꝫ corpori vnita. DI. Utrū beata ꝟgo ſanctificata fuerit an̄ con ceptionem caruis Utrum an̄ infuſionem anime. Utrum an̄ natiuitatem ex vtero. Utrum in ſanctificatione fuerit totalit̓ mū data ab originali Utrū fuerit immunis ab oī culpa actuali. Utrū ī ꝯceptiōe filij fuerit ꝯfirmata ī bono Utrū beata ꝟgo in conceptōne filij dei ali qͥd fuerit oꝑata actiue. Utrū generatio xp̄i ex ꝟgīe fuerit natural Utrum oportebat ꝟgini annūciari ſaluato ris conceptionem. Utrum annunciatio fuerit ꝑ modū corꝑa lis viſionis Utꝝ illa annūciatio debuit fieri ꝑ angelū. Utrū angelus annūcians fuerit de ſuꝑiori bus ordinibus Utꝝ caro xp̄i in antiqͥs patribꝰ fuerit pec cato corrupta Utꝝ caro xp̄i fuerit in pr̄ibus ẜm aliquid demōſtrabile ſignata. Utꝝ aliqͥs de ſtirpe abrae in ip̄o fuerit de cimatus Utꝝ xp̄s in eo fuerit decimatus Utrū ſolum ex puris ſanguinibꝰ btē virgi nis fuerit corpus xp̄i decimatum. Utꝝ conceptio xp̄i fuerit ſubito Utrum xp̄s fuerit ſanctificatus Utꝝ efficacia conceptiōis debuerit appro priari alicui ꝑſone. Utꝝ debuerit appropriari patri. Utrum filio. Utrum ſpūiſancto. Utꝝ btā ꝟgo poſſit dici mat̓ illius hoīs. Utꝝ poſſit dici mater dei. Utꝝ incarnationem meruerūt pr̄es antiqͥ Utꝝ gratia fuerit natural̓ illi homini. DI. Utꝝ vnio duaꝝ naturaꝝ ſit vna narura. Utrum ſit magna vel parua Utꝝ differat ab aſſumptione. Utrum vnio illa facta ſit in natura. Utꝝ tm̄ vna ꝑſona ſit in xp̄o. Utꝝ ꝑſone cōueniat aſſumere. Utꝝ natura cum circūſcriptis ꝑſonis poſ ſit aſſumere. Utrum natura humana ſit aſſumpta Utꝝ anima ſeꝑata ſit ꝑſona. Utꝝ ꝑſona hominis ſit aſſumpta Utꝝ in xp̄o ſint due hypoſtaſes Utꝝ in xp̄o ſint duo ſuppoſita indiuidua. Utꝝ ſint ibi due res nature. Utꝝ filius dei aſſumpſerit hoīem Utrum hō dicit̉ compoſitū ex duabus ſb̓ ſtantijs. Utꝝ xp̄s ſit duo neutralit̓. Utꝝ in xp̄o ſit tm̄ vnum eſſe Utꝝ ꝑſona ꝟbi ꝑ incarnatōꝫ ſit cōpoſita. Utꝝ in xp̄o ſit cōpoſitio aīe ⁊ corꝑis. Utrum humana natura ſit accidentaliter vnita verbo

Utꝝ hec ſit vera deus eſt hō Utꝝ xp̄s poſſit dici hō dominicus Utꝝ hec ſit vera deus factus eſt homo Utrū hec ſit vera hō factꝰ eſt deus Utꝝ hō xp̄s ſit p̄deſtinatus filius dei. Utꝝ filius dei p̄deſtinatꝰ ſit eſſe homo. Utꝝ filiꝰ dei p̄deſtinatꝰ ſit eſſe filius dei Utꝝ h̓ ſit vera filius dei eſt p̄deſtinatus. VIII Utrū natiuitas ſit viuentiū tantūmodo. Utꝝ hūana natura in xp̄o ſit nata. Utrū diuina natura in xp̄o ſit nata. Utrū in xp̄o ſint due natiuitates. Utrū in xp̄o ſint due filiationes. Utrum latria ſit virtus. Utꝝ ſit virtus general̓ vel cardinal̓. Utrum ꝟtus theologica ad quā cardina lium reducat̉. Utꝝ hūanitati xp̄i ſit latria exhibenda. Utꝝ imaginibꝰ xp̄i cultꝰ latrie ſit exhibēdꝰ Utꝝ latria ſit exhibenda carni. Utrū viris ſanctis ſit exhibēda latria Utꝝ alicui creature poſſit latria exhiberi ſine peccato. Utꝝ latria exhibita deo dicat̉ vniuoce cū idolatria. Utꝝ latria debeat̉ deo rōe potentie. Utꝝ alia latria debeat̉ pr̄i alia filio. Utꝝ deo debeat̉ exhiberi latria ẜm corꝑs les ritus. Utrum dulia idem ſit ꝙ latria. Utrum habeat diuerſas ſpecies. Utꝝ peccatores debeāt adorari dulia. Utrū xp̄s ẜm ꝙ homo ſit deus Utrū xp̄s ẜm ꝙ ille homo ſit deus. Utꝝ xp̄s ſit p̄deſtinatꝰ ẜm ꝙ hō Utrū xp̄s ẜm ꝙ homo ſit ꝑſona Utꝝ xp̄s ẜm ꝙ homo ſit indiuiduū. Utꝝ deo ꝯueniat aliqͥd adoptare in filiuꝫ. Utꝝ adoptare ſoli patri cōueniat. Utrū ꝑ folum filiū fiat adoptio Utꝝ oībus creaturis ꝯueniat adoptari. Utrū xp̄s poſſit dici filius adoptiuus Utꝝ p̄deſtinatio xp̄i ſit ꝑſona vl̓ eſſentia. Utꝝ eius p̄deſtinatio ſit conformis prede ſtinationi noſtre Utꝝ eius p̄deſtinatio ſit cauſa noſtre DI. Utꝝ poſſit dici ꝙ filiꝰ dei ſit creatura. Utrū xp̄s ſit creatura. Utꝝ xp̄s poſſit dici creatura ẜm ꝙ homo Utruꝫ ea que ſunt humane nature poſſint dici de filio dei. Utrū hec ſit vera demōſtrato xp̄o hō ille l cepit eſſe. Utrum xp̄s potuerit peccare. Utrum habuit potentiā peccandi Utꝝ debuerit aliquē ſexum aſſumere. Utꝝ debuerit aſſumere ſexum femineū. Utꝝ debuerit aſſume̓ carnē ab vtroqꝫ ſexu Utꝝ debuerit aſſumere corpꝰ de viro tm̄. XIII Utrū in xp̄o fuerit gr̄a ſingularis ꝑſone. Utꝝ habuit plenitudinem gr̄e Utꝝ gratia eius fuerit infinita. Utrū gr̄a eius potuerit augmentari. Utꝝ xp̄s ẜm ꝙ homo ſit caput eccleſie. Utrū ẜm ꝙ hoſit caput angelorum Utrū ſit caput omniū hoīm. Utrū ſit caput animaꝝ tm̄. Utrū gr̄a vnionis ſit creata. Utꝝ gr̄a vnionis ſit idem qd̓ gr̄a capitis. Utrum gr̄a vnionis p̄cedat gͣtiam ſingula ris ꝑſone vel econuerſo. DI. XIIII Utꝝ in xp̄o fuerit aliqͣ ſcientia creata. Utꝝ cognitio creata in xp̄o ſit habitus vl̓ actus tantum Utꝝ aīma xp̄i mediante aliquo habitu co gnouerit ꝟbum. Utꝝ eodem habitu cognoſcat ꝟbuꝫ ⁊ res in ꝟbo. Utꝝ aīa xp̄i videndo ꝟbum cōp̄hendat. Utꝝ in ꝟbo cogͦſcat oīa q̄ cognoſcit ꝟbū. Utꝝ cognoſcat oīa limpido ſicut deus Utꝝ omīa videat vno intuitu Utꝝ aīma xp̄i ſciat omīa in ꝓpria natura Utrum cognitionē rerum in ꝓpria natura habuit minorem. Utꝝ habuerit ſcīam ꝑ modū collationis. Utꝝ hͨ ſcīa fuerit diuiſa ꝑ plures habitus Utrum ꝓfecerit in iſta ſcientia. Utrū ab angelis acceꝑit hanc ſcientiam. Utrū aīa xp̄i habuit omīpotentiā ſic̄ oēm ſcientiam. Utrū debuit aſſumere humanā naturā cū defectibus. Utrum debuerit aſſumere oēs defectus p̄ ter peccatū Utrū ꝯtraxerit illos defectus Utrum omne corpus ſit paſſibile. Utrum anima ſit paſſibilis Utrū aīma xp̄i paſſa fuerit Utrū in xp̄o fuerit triſticia. Utrum in xp̄o fuerit ira.

Utrū in xp̄o fuerit timor. Utꝝ in xp̄o fuerit verꝰ dolor in ſenſu Utrū ille dolor ꝑuenerit ad ſuꝑioreꝫ ꝑtem rationis Utꝝ ex ſe ſenſerit oēs dolores p̄ſentes XVI Utꝝ neceſſitas moriēdi inſit hoībꝰ ex pec cato tantū. Utꝝ in xp̄o fuerit neceſſitas moriendi. Utꝝ neceſſitas patiēdi vel moriendi ſubie cta fuerit in xp̄o voluntati humane. Utrū claritas quā oſtendit xp̄s in tranſfi guratione vera fuerit an imaginaria. Utrum claritas illa fuerit glorioſa. DI. XVII Utꝝ in xp̄o ſit tm̄ voluntas diuina Utrū in xp̄o ſit tm̄ voluntas ratōis volun tatis humane. Utrū in xp̄o fuerint voluntates rationis. Utꝝ voluntas humana in xp̄o ſꝑ confor maret̉ voluntati rationis Utꝝ volūtas ī xp̄o aliqn̄ ſibijp̄i ꝯtrariat̉ Utrum xp̄s orauerit. Utrū orauerit ꝓ ſe Utrū or̄o qͣ orauit ꝓ ſe ſit actꝰ ſenſualitatꝭ. Utrū fuerit exauditꝰ in omni oratiōe ſua. Utrū xp̄s ẜm ꝙ hō dubitauerit XVIII Utrum in xp̄o fuerit tm̄ vna actio Utrum xp̄s meruit. Utꝝ potuerit mereri in īſtāti ſue ꝯceptōis Utꝝ meruerit immortalitatē corꝑis. Utꝝ meruerit impaſſibilitatem aīe Utrum meruerit exaltationē. Utruꝫ meruerit p̄miū eſſentiale vl̓ dei frui tionem. Utrū xp̄s meruerit ſibi. Utrum xp̄s meruerit nobis. Utꝝ xp̄s meruerit nob̓ ianue apertioneꝫ. Utꝝ ꝑ paſſionē meruerit ianue aꝑtioneꝫ. DI. XIX Utꝝ ꝑ paſſionē xp̄i liberati ſumꝰ a pctō Utrū oīa pctā paſſione eius ſint de eta Utrū ꝑ eius paſſionem liberati ſumꝰ a dia bolo. Utꝝ ꝑ paſſionē lib̓ati ſumꝰ a pena eterna. Utrum a pena tꝑali. Utrum rōe p̄dicte liberatiōis debeat dici xp̄s redemptor. Utrū ſolus xp̄s ſit redemptor Utrum recōciliauerit nos deo ꝑ mediato ris officium. Utrum ſit mediator. DI. Utrum natura humana fuerit reparanda vel debuerit reꝑari. Utꝝ debuerit reꝑari ꝑ ſatiſfactionem Utꝝ neceſſe fuerit eā reꝑari ꝑ ſatiſfactōeꝫ. Utrum aliqͣ pura creatura potuerit ſatiſ facere ꝑ humanam naturam. Utrum illa ſatiſfactio debuit fieri ꝑ paſſio nem xp̄i. Utꝝ aliꝰ modus ſatiſfactiōis fuit poſſibil̓. Uꝝ deus pr̄ tradidit xp̄m ꝑ paſſionem. Utrum eius paſſio fuerit bona. Utrum in morte fuerit diuinitas a carne ſe parata. Utꝝ diuinitas tunc ſeꝑata fuerit ab aīma Utrum corpus xp̄i poſt mortem debuerit diſſolui vel incinerari. Utꝝ xp̄s vel filiꝰ dei dici debuit mortuus Utꝝ neceſſariū fuerit xp̄m reſurgere Utꝝ reſurrectiōꝫ ſuā argumēti ꝓbauit Utrum argumentū ex viſibili oſtēſiōe fue rit ꝯueniens. Utrum debuerit ſe paſſibilem exhibere Utrum debuerit ꝑ cicatrices paſſionē ſuā oſtendere. Utrū ꝑ manducationē debuerit eam com probare. XXII Utrum xp̄s in triduo fuerit hō Utꝝ xp̄s vbiqꝫ fuerit hō Utrum xp̄s deſcenderit ad infernū Utꝝ deſcenderit ad infernū damnatoruꝫ. Utrum in limbo moram fecerit Utrū limbum patrum illuminauerit. Utꝝ aīas de inferno damnatoꝝ lib̓auerit Utꝝ liberauerit eos qͥ erāt in limbo patrū Utꝝ liberauerit eos qͥ erant in purgatorio Utrum xp̄s aſcenderit. Utꝝ motꝰ aſcenſiōis eius fuerit violentꝰ. Utꝝ motꝰ aſcēſionis eiꝰ fuerit ſubitus. Utrum ſtatim poſt reſurrectionem debuit aſcendere. Utrum ſuꝑ omēs celos aſcenderit. Atrū aſcenderit ad dexteram pr̄is Utrum ſedere ad dexteram patris ſoli filio cōueniat. XXIII. Utrū indigemus habitibus in operibus humanis. Utꝝ habitus in nobis exiſtentes poſſint cognoſci. Utrū omīs ꝟtus in nobis ſit habitus Utruꝫ habitus ſpeculatiui poſſint dici vir tutes. Utrum theologice ꝟtutes debeāt ab alijs diſtingui.

De numero ꝟtutum theologicarum Quid eſt fides. De eius actu pͥmo quid eſt credere. Utrum plures ſint actus fidei.ſ. credere in deum ⁊cͣ. De certitudine actus fidei Utꝝ fides ſit in volūtate ſicut in ſubiecto. Utꝝ ꝑtineat ad intellectū practicum. Utrum ſit ꝟtus intellectual̓. Utrum fides ſit ꝟtus. Utrum ſit vna virtus. Utꝝ fides ſit pͥor alijs ꝟtutibus Utrum fides formet̉ ꝑ charitatem. Utrum fides informis ſit ꝟtus. Utrum fides informis ⁊ formata differant ſpecie. Utꝝ fides informis ſit donum dei. Utꝝ fides informis ſit in demonibus Utꝝ fides informis maneat in hereticis. Utrum fides informis euacuet̉ adueniēte charitate. Utꝝ maneāt eius actꝰ charitate habiti Utꝝ fides informis poſſit eſſe formata XXIIII Utrū obiectum fidei ſit verū increatum Utrū eiꝰ obiectum ſit complexum Utrum fidei poſſit ſubeſſe falſum Utꝝ fides poſſit eſſe de viſis. Utrum poſſit eſſe de ſcitis. Utꝝ ea de qͥbꝰ ē fides ſint eque ignota. Utꝝ neceſſe ſit homī credere aliq̄ de quibꝰ non hꝫ ſcientiam vel naturalē rationem. Utꝝ credere hͨ q̄ nō videmꝰ ſit meritorium Utrum ratio humana diminuat rationem meriti ip̄ius fidei. XXV DI. Quid eſt articulus. Utrum articulus debeat diuidi ꝑ formatū ⁊ informem. Utꝝ articuli debeāt tolli in ſimbolo. Utꝝ fidē eē explicatā ſit d̓ neceſſitate ſalutꝭ Utꝝ qͥlibet cauſat̉ hr̄e fidem explicitam Utꝝ maiores magis qͣꝫ minores debeant hr̄e fidem explicitam. Utrum minores habeant fidem implicitā in fide maiorū. Utꝝ fides ꝓficiat ꝑ ſucceſſionem tempoꝝ Utrum ſꝑ oportuerit hr̄e fidem explicitaꝫ de redemptore. Utrum explicite oportuerit credere de re demptore. Utrum ſꝑ oportuerit habere fidem explici tam de trinitate. XXVI. DI. Utrum ſpes ſit paſſio In qua vi anime ſit ſpes Utꝝ differat ab alijs paſſionibus Utrum ſpes ſit pͥncipalis paſſio. Utꝝ ſpes poſſit eſſe in ꝟtute intellectiua. Utrum ſpes ſit ꝟtus. Utrum ſit ꝟtus theologica Utꝝ ſpes ſit ꝟtus diſtincta ab alijs. Utrum poſſit eſſe informis Utꝝ habeat certitudinē in ſuo actu Utꝝ ſpes fuerit in xp̄o Utrum ſit in angel̓. Utrū pr̄es in limbo habuerint ſpem Utꝝ damnati ⁊ demones habeant ſpem DI. XXVII Quid eſt amor vel charitas. Utrū amor tm̄ ſit in cōcupiſcibili. Utrū ſit pͥma ⁊ ſuprema inter alias affectio nes anime. Utrū cognitio ſit altior amore Utrum charitas ſit idem ꝙ ꝯcupiſcentia. Utrū charitas ſit ꝟtus. Quid eſt ſubiectū charitatis Utrū charitas ſit vna virtus Utꝝ ſit diſtincta ab alijs ꝟtutibus Utrū ſit forma aliarū ꝟtutum. Utrū charitas poſſit eſſe informis. Utrum deus poſſit charitate amari a nob̓ in ſtatu vie. Utrū deus poſſit totaliter diligi. Utꝝ dilectō qͣ diligimꝰ deū habeat modi Utrū modus ille qͥ in p̄cepto implicat̉ poſ ſit in via implicari. XXVIII DI. Utꝝ ꝟtutes ſint diligēde ex charitate. Utrū creature irrōnales ſint diligende ex charitate. Utꝝ angeli ſint ex charitate diligendi Utrum poſſumus hr̄e charitatē ad maloſ homīes. Utꝝ demones ex charitate ſint diligendi. Utꝝ hō ſeip̄m debeat diligere ex caritate Utꝝ corꝑa nr̄a ſint ex charitate diligēda. XXIX. DI. Utrum charitas habeat ordinem. Utrum ordo charitatis attēdendus ſit ẜm affectum vel effectum. Utꝝ deus ſit ſupra omnia diligendus Utrū in dilectiōe dei poſſit haberi aliquis reſpectus ad aliquam mercedem. Utrū homo ex charitate debeat ſe magis qͣꝫ ꝓximum diligere. Utrum ex charitate debeat magis dilige re ꝓximos qͣꝫ extraneos. Utrum pat̓ inter ꝓpinquos maxime ſit di ligendus.

D diſtinctione graduū charitatis. Utꝝ oēs ad charitatē ꝑfectam teneantur. Utrū habentes charitatē ꝑfectam tenean tur ad omīa q̄ ſunt ꝑfectionis. DI. XXX Utrū omēs teneant̉ oſtendere ſigna amici cie inimicis. Utrū maioris ꝑfectiōis ſit inimicū qͣꝫ ami cum diligere. Utrum diligere ꝓximū ſit meritorium ma gis qͣꝫ diligere deū. Utrū meritoriū conſtet ex charitate princi paliter. DI. XXXI. Utꝝ hn̄s charitatē poſſit eā amittere. Utrū liber vite ſit quid creatum. Utrū liber vite ſit reſpectu dei. Utꝝ aliqͥd ibi ſcriptū poſſit inde deleri Utrū quelibet charitas poſſit reſiſtere cui libet temptationi. Utꝝ hō ſꝑ reſurgat in minori charitate Utrum reſurgat in maiori. Utrū ſꝑ reſurgat in equali. Utrum fides euacuet̉. Utrum ſpes euacuet̉. Utꝝ aliqͥd de habitu ſpei vl̓ fidei remāeat. Utrum charitas vie euacuet̉. Utrum ordo charitatis qͥ eſt in via fuerit ī chriſto. Utrū ille ordo ẜuetur in patria. Quē dilexit plus Petrū xp̄s vel Ioh̓em Utꝝ ſcīa quā mō habuit totaliter tollatur XXXII. Utꝝ deo cōueniat amare creaturam Utrū deus diligat oēm creaturā. Utrū deus ab eterno dilexerit creaturas. Utrū deus diligat omnia equalit̓ Utrū diligat plus iuſtum p̄ſcitū qͣꝫ pecca torem p̄deſtinatum. Utrū magis diligat innocentem qͣꝫ pecca torem penitentē. Utrū magis diligat hoīem qͣꝫ angelū. Utꝝ magis diligat hūanū genꝰ qͣꝫ xp̄m. DI. XXXIII Utꝝ ꝟtutes morales diſtinguant̉ ab alijs De diſtinctiōe moralium inter ſe. Utꝝ ꝟtutes morales inſint nob̓ a natura. Utrū poſſint acqͥri ex actibus. Utrū ꝟtutes morales ſint infuſe Utrū infuſe differant ſpecie ab acqͥſitis Utrū ꝟtutes morales ꝯſiſtant in medio. Utrū in iuſticia ſit inuenire mediū rei. Utrū in intellectualibꝰ ꝟtutibꝰ ſit mediū. Utꝝ theologice ꝟtutes habeant medium Utꝝ ꝟtutes cardinales maneāt in patria. De nomine cardinaliū ꝟtutum Utrum morales ꝟtutes debeant dici car dinales. De numero ꝟtutum cardinalium Utrum alie debeant dici magis cardīales qͣꝫ iſte. De ꝑtibus prudentie. De partibus temperantie. De ꝑtibus fortitudinis. De partibus iuſticie. Utꝝ alie qͣꝫ ꝟtutes cardinales reducūt̉ ad prudentiā ſicut ad pͥncipale ⁊ ad cauſam. Utꝝ prudētia habeat aliquā cām ſpēaleꝫ. Utrum paſſiones ſint materia temperātie ⁊ fortitudinis Utrū iuſticia ſit circa oꝑatōes. Utrum prudentia habeat diſtinctum ab alijs ꝟtutibus. Utꝝ tꝑantia ⁊ fortitudo ſint in iraſcibili. Utrū iuſticia ſit in iraſcibili. Utrum ſit in rationali. DI. XXXIIII. Utrū dona ſint vtutes. De numero donorū. Utrū dona maneant in patria. Utꝝ btītudines reſpōdeāt ſingul̓ donis. Utrū fructus reſpondeant donis. Utrū petitiōes reſpondeant donis De diffinitiōe timoris. Utꝝ debeat inter dona cōputari. Utrum timor ẜuilis tollat̉ adueniēte cha ritate. Utrum timor caſtus ſit idem in ſubſtantia cum ẜuili. Utrū initial̓ differat in ſb̓a a caſto. Utꝝ caſtus demat̉ charitate ceſſante. Utꝝ timor caſtus euacuet̉ gl̓a adueniēte. Utrum fortitudo donum differat a fortitu dinis ꝟtute. De actu fortitudinis in via. De actu fortitudinis in patria. Utrū pietas ſit donum De actu pietatis in via De actu eius in patria XXXV DI. Utrū vita ꝯuenient̓ diuidat̉ in actiuam et contemplatiuam Utꝝ vita ꝯtemplatiua ꝯſiſtat tm̄ in actu. Utrū ꝯſiſtat in oꝑatiōe ratiōis Utrū oīs actus intellectual̓ ꝑtineat ad vi tam actiuam. Utrū vita actiua ꝯſiſtat pͥncipalit̓ in his q̄ ſunt ad alterum. Utrū cognitio ꝑtineat ad actiuam. Utrū vita actiua poſſit eſſe ſimul cum con

templatina. Que iſtaꝝ ꝟtutum ſit nobilior Que eſt magis meritoria. Utꝝ ꝯtemplatiua ſit diuturnior qͣꝫ actiua Utrū ſapientia ſit donum. Utrū ſapīa ſit de diuinis. Utrū ſapīa ſit in intellectu vel affectu. Utrū intellectus ſit donū. De actu eius in via De differentia intellectꝰ ⁊ ſapientie Utrū donū ſcīe tm̄ ſit de humanis. Utrum ſcientia doni ſit ſpeculatiua vl̓ pra ctica. Utrū in ſcientia humanorū ſit aliquid no xie curioſitatis Utrum conſiliū ſit donum. Utꝝ conſiliū differat a dono ſcientie. Utrū actus cōſilij maneat in patria XXXVI. Utrū ꝟtutes politice ſint cōnexe. Utrū ꝟtutes gratuite ſint cōnexe Utrū dona ſint connexa. Utrum ꝟtutes fint equales. Utrum vitia ſint connexa. Utꝝ modus charitatis ſit in p̄cepto DI. XXXVII. Utꝝ ſit neceſſe legē ſcriptam tradi De aſſignatione p̄ceptorum decalogi. Utrū omnia p̄cepta legis reducant̉ ad de calogum. Utꝝ p̄cepta decalogi ſint diſpenſabilia Utrū ꝯueniens fuerit p̄ciꝑe obſeruationē ſabbati. Utꝝ p̄ceptū de ſabbato obẜuando debue rit ceſſare adueniente gr̄a. Utrū vſuras acciꝑe ſit peccatum. DI. XXX III. De diffinitione mendacij. Utrū omne mendaciū ſit peccatū. Utrū omne mendaciū ſit peccatū mortale De gradibus mendaciorū aſſignatoruꝫ in littera. DI. XXXIX Utrū iurare ſit deum teſtem inuocare Utꝝ iuramentū ſit ꝑ ſe appetendum. De comitibus iuramenti Utꝝ iuramentū incautū ſit obligatorium Utrū iuramentū obliget ẜm intentionem recipientis De diffinitione ꝑiurij De aſſignatione duorū p̄ceptoruꝫ vltimo rum. Utꝝ lex Moyſi debeat cohibere ſolā ma num in omni actione. Utrū lex vetꝰ iuſtificaret aut occideret. Utrum lex vetus ꝓmitteret tm̄ tꝑalia. aut etiam eterna. Utꝝ differat a noua ꝑ radicem timoris Utrū lex vetus fuerit magis honoroſa qͣꝫ noua. Expliciūt rituli queſtionū ſeu ꝓ blemata ſancti Thome ſuꝑ tertiū librū mgr̄i Sententiarū numero cccl.

Tituli Huius voluminis continentia perſtringitur ſub compendio. Ic enī ratio nis ordo poſtulat vt qui in Amyſterio ſumme trinitatis primo libro de īexplicabili irrefragabili ſanctorum at teſtatione aliqͥd diximus ac deinde in ſecū do libro ꝯditōnis reꝝ ordinē hominiſqꝫ la pſum ſub certis autoritatꝭ regul̓ inſinuaui mus. de eiꝰ reꝑatione ꝑ gr̄am mediatoris dei et hoīm p̄ſtita. atqꝫ hūane redēptionis ſacramētis quibꝰ cōtritiones hoīs alligan tur ac vulnera pctōꝝ curant̉. ꝯſequenter ī tertio et in quarto libro diſſeramus. vt ſa maritanus ad vulneratū. medicus ad infir mum. gr̄a ad miſerū accedat. Incipiunt ru brice tercij libri. DI. I Quare filius carneꝫ aſſumpſit non pater vel ſpūſſanctus. Utrū pr̄ vl̓ ſpūſſanctꝰ potuerit incarnari. An filius qui tm̄ carnem accepit aliqͥd fece rit qd̓ non pater vel ſpūſſanctus. DI. II Quare totā humanā naturā acce pit. et qͥd nomine nature intelligitur. De vnione ꝟbi et carnis mediante anima. Ꝙ ſimul aſſumpſit aīam et carnem ꝟbum. nec caro prius eſt concepta qͣꝫ aſſumpta. DI. III De carne aſſūpta qual̓ an̄ fuerit. Ꝙ nullus eſt ſine pctō h̓ excepta virgine. Quare xp̄s non fuit decimatus in Abraaꝫ ſicut leui. Quare caro chriſti non dicta eſt peccatrix ſed ſimilis. DI. IIII Quare ſpūiſancto tribuatur in carnatio. cū ſit opus trinitatis. Quare dicat̉ xp̄us conceptus et natus de ſpirituſancto. Quare apoſtolus dicit xp̄m factum quem nos fatemur natum. DI. V Si ꝑſona vel natura ꝑſonā vel na turā aſſūpſit. et ſi natura dei ſit īcarnata. An diuina natura debeat dici caro facta. Quare non accepit ꝑſonam hominis cum aſſumpſerit hominē. quod quidā proba re nituntur. DI. ¶ De intelligentia haꝝ locutionū deus eſt homo. deus factus eſt homo ⁊c̄. tres ſententias ponit. Prima eſt eoꝝ qui dicunt in incarnatione hominē quendam ex anima et carne con ſtitutum. ⁊ illum hominē eſſe factum deū LI. LL I et deum illum hominē. ⁊ autoritates qui bus ita eſſe aſſerunt ponit. Secunda eſt eoꝝ qui dicunt hominē illum ex tribus ſubſtantijs vel duabus naturis ꝯſtare. et hunc fatent̉ vnam eſſe ꝑſonam ante incarnationē ſimplicem tm̄. ſed in in carnatione ꝯpoſitam. ⁊ autoritates qͥbuſ ſe muniunt ꝓponit. Tertia eſt eoꝝ qui non ſolū ꝑſonam ex na turis ꝯpoſitam negant. ſed etiam aliqueꝫ hoīeꝫ. vel aliquā ſubſtātiam ibi ex anima et carne ꝯpoſitam diffitent̉. et ſic duo illa ſcꝫ carnē ⁊ animā verbo vnita dicunt. vt nō ex illis aliqua ſubſtātia vel ꝑſona cō poneret̉. ſed illis duobus velut indumē to deus veſtiret̉. vt mortalibus ocul̓ ap pareret. qui rōnem incarnatiōis ẜm habi tum accipiunt. Deinde autoritates inducit qͥbus hec ſen tentia roboratur. Quatuor ſpecies habitus diſtinguunt̉. DI. V¶I Deinde que ſingulis ſententijs aduerſari vident̉ ponit. Ex quo ſenſu d̓r xp̄s predeſtinatꝰ. Ꝙ non debet dici homo dominicus. DI. VIII An diuina naturā dici debeat nata de virgine. De gemina natiuitate xp̄i qͥbus natus eſt. DI. IX De adoratōne exhibenda huma nitate chriſti. DI. X An chriſtus ẜm ꝙ homo ſit adop tiuus filius. An ꝑſona vel natura p̄deſtinata ſit. DI. XI Utrū xp̄s ſit creatus vel factus De perfidia et pena arrij. DI. XII An homo ille ſemꝑ fuerit. An deus aliū ſumere potuerit vel aliunde qͣꝫ de genere ade. Si homo ille potuerit peccare. vel non eſſe deus. Si deus potuerit aſſumere hominē in ſexu muliebri. DI. XI¶I De ſapiētia et gratia xp̄i hoīs an in eis ꝓficere potuerit. DI. XIIII Si aīa xp̄i habuit ſapientiam parem cū deo. et ſi oīa ſcit que deus. Quare deus nō dedit illi anime potentiaꝫ omniū vt ſcientiam. DI. XV De hominis defectibus qͦs aſ ſumpſit xp̄us. De ꝓpaſſiōe et paſſiōe timorꝭ vel triſticie. De quibuſdam capitulis Hylarij obſcuriſ quibus a carne xp̄i dolores paſſionis ſub moueri videntur. De triſticia xp̄i et eius cā. ẜm eundem.

DI. XVI An in xp̄o fuerit ncc̄itas patiē di et moriēdi. q̄ eſt defectus generalis. De ſtatibus hominis ⁊ quid xp̄s de ſingu lis acceperit. DI. XVII Si omnis xp̄i oratio vel volū tas impleta ſit. De voluntatibus xp̄i ẜm duas naturas. De capitulis quibuſdā Ambroſij et hyla rij vbi de dubitatiōe ⁊ timore xp̄i agit̉ DI. XVIII Si xp̄s meruit ſibi et nobis. et qͥd ſibi et quid nobis. Ꝙ a conceptu merurit ſibi idem qd̓ per paſ ſionem. De eo quod ſcriptū eſt donauit illi nomen qd̓ eſt ſuꝑ omne nomen. Si xp̄us ſine om̄i merito habere valuit qd̓ merito obtinuit. De cauſa paſſionis et mortis xp̄i. DI. XIX Qualiter a diabolo et a pecca to redemit nos xp̄s per mortem. Cur deus homo et mortuus. Quomodo a pena nos redemit xp̄s. Qūo penā nr̄am portauit. Si ſolꝰ chriſtus redemptor et mediator de bet dici. De mediatore. Scd̓m quā naturā ſit mediator. DI. XX Ꝙ alio mō potuit liberare. Quare iſto modo potius. Quā iuſticia ſit victus diabolus. De cauſa inter deū et hoīem et diabolum. De traditione xp̄i facta a Iuda. a deo. et a iudeis. Utrū xp̄i paſſio ſit opus dei vel iudeoꝝ. DI. XXI Si in xp̄i morte ſeꝑata fuit ani ma vel caro a verbo. Qua ratione d̓r xp̄s mortuus vel paſſus. DI. XXII Si xp̄s in morte fuit homo. Si xp̄s vbicunqꝫ eſt ſit homo. Ꝙ xp̄s vbiqꝫ totus eſt. ſed nō totū. vt totꝰ eſt homo vel deus ſed non totū. Si ea q̄ dicunt̉ de deo vel filio dei poſſint dici de hoīe illo. vel de filio hoīs. DI. XXIII Si xp̄s habuerit fidem. ſpem et charitatem. Quid ſit fides. Quod modis d̓r fides. Quid ſit credere deum. vel deo. vel in de um. De informi qualitate mentis que in malo xp̄iano eſt. Quomodo dicatur vna fides. Ꝙ fides eſt de his que non vident̉ ꝓprie. ipſa tn̄ videt̉ ab eo in quo eſt. Deſcriptio fidei. Tituli Quare ſola fides dicit̉ fundamentum. DI. XXIIII Qūo intelligat̉ quod ſcrip tum eſt. cū factum fuerit credatis. Si Petrus habuit fidē paſſionis qn̄ vidit illum hominē pati. Si aliqua ſciuntur que credunt̉. DI. XXV De fide antiquoꝝ. De fide ſimplicium. Que an̄ aduentū credere ſufficiebāt. De fide Cornelij. De eqͣlitate fidei. ſpei et charitatis ⁊ oꝑis DI. XXV¶ De ſpequid ſit. De quibus ſit ſpes. Qūo differant fides et ſpes. Si in xp̄o fuerit fides vel ſpes. Si iuſti in īferno fidē et ſpem habuerunt. DI. XXV¶I De charitate dei et ꝓximi. q̄ in xp̄o et in nobis eſt. Quid ſit charitas. Si eadē charitate diligit̉ deus et ꝓximus Quare dicunt̉ duo mādata charitatis. De modo diligendi. De impletione illius mādati. Diliges deū ex toto corde. Ꝙ alteꝝ mandatū in altero eſt. Qua charitate diligenda ſint. DI. XXVIII. Si iubemur totuꝫ ꝓximum diligere et nos totos. Ꝙ ī dilectiōe ꝓximi includit̉ dilectio an gelorum. Quis ſit ꝓximus. Quibus modis dicitur ꝓximus. DI. XXIX De ordine diligendi. qͥd pri us. quid poſterius. An om̄s hoīes pariter diligendi ſint. De gradibus charitatis. DI. XXX Si melius ē diligere inimicos qͣꝫ amicos. DI. XXXI Si charitas ſel̓ hīta amittat̉ Quare fides. ſpes et ſcīa dicunt̉ euacuari et nō charitas. cum et ip̄a ſit ex ꝑte. Si xp̄s ordinē diligēdi ſeruauit quē nos. DI. XXXII De charitate dei. Qūo dicit̉ deus magis diligere vel minuſ hunc vel illum. Ꝙ dupl̓r inſpiciēda eſt dilectio dei. Si quis magis vel minꝰ diligit̉ a deo vno temꝑe qͣꝫ alio. Si deus ab eterno dilexit reprobos. DI. XXXIII De. iiij. ꝟtutibꝰ pͥncipalibꝰ Utrū he ꝟtutes ī xp̄o fuerīt ⁊ in angel̓ ſint De vſibus earum. DI. XXXIIII De. vij. donis ſpūſſancti. Utrū ſint virtutes et ſint in angelis. Utrum in xp̄o fuerint.

LI. De timorū diſtinctione. De timore caſto ⁊ ſeruili. et initiali. Qūo differāt caſtus ⁊ ẜuilis vel initialis. Ꝙ timor ẜuilis ⁊ initialis dicunt̉ initiuꝫ ſa pientie. ſed differenter. Qūo caſtus timor ꝑmanet in eternū. Si timor pene qui fuit ī xp̄o fuit ſeruilis vl̓ initialis. DI. XXXV. De ſapīa et ſcīa qͦ differant. In quo differat ſapīa ab intellectu. Utrū intellectꝰ et ſcīa q̄ inter dona munerā tur ſint illa q̄ naturaliter habet homo. DI. XXXVI. De ꝯnexione virtutuꝫ q̄ nō ſeꝑantur. an cuncte ꝟtutes pares ſint in quocunqꝫ ſunt. Qūo in charitate tota lex pendet. DI. XXXVII. De decem mandatis qūo ꝯtineant̉ in duobus. Quare idolū nihil eſſe in mundo dicit̉. Quare in ſpūſancto ꝓprie dicit̉ fieri remiſ ſio peccatorum. ſdigu. De ſenſu ſpirituali ⁊ carnali legis. De furto. De mendatio. DI. XXXVIII. De t̓plici gene̓ mēdacij. De octo ſpeciebus mendacij. Quid ſit mendacium. t vletio in Quid mentiri. Ꝙ omne mendatium peccatuꝫ ſit. ſiue ꝓſit ſiue non. ⁊ quare. In quibꝰ rebus cū ꝑiculo errat̉. vel non. DI. XXXIX. De periurio. An ſit ꝑiuriū quod nō eſt mendaciū. De triplici modo periurij. An iuratio ſit malum. De iuramento qd̓ ſit ꝑ creaturas. Que iuratio ſit grauior. an que ſit ꝑ deum an que fit ꝑ creaturas vel ꝑ euangelium. Quid ſit dicere per deum. De illis qui iurant ꝑ falſos deos. Ꝙ iuramentū vel ꝓmiſſio contra deum fa cta non eſt tenenda. Si eſt ꝑiurus qͥ nō facit qd̓ incaute iurat De illis qui verboꝝ calliditate iurant. De illo qui cogit aliquē iurare. DI. XL. Quare lex dicit̉ cōprimere ma num non animū. Que ſit littera occidens. De legis et euangelijs diſtantia. Incipit liber tercius de incarna tione verbi. DI. I III Um Veꝰ ꝯI. nit igitur plenitudo temporis: vt ait apo ſtolus: miſit deus fi lium ſuū ſcm̄ de mu liere. factuꝫ ſub lege vt eos qui ſub lege e adoptionem filiorū dei reciperemur. Tem rant redimeret: vt in pus autem plenitudinis dicit̉ tempus gra tie. quod ab aduentu ſaluatoris exordium ſumpſit. Hoc eſt tempꝰ miſerendi ⁊ annus benignitatis: in quo gratia et veritas ꝑ ie ſum chriſtum facta eſt. Gratia. qꝛ ꝑ chari tatē implet̉ qd̓ in lege p̄cipiebat̉. Veritas. quia ꝑ chriſti aduentū exhibet̉ atqꝫ perfici tur humane redemptōnis ſponſio facta ab antiquo. Filij ergo miſſio eſt ipſa incarna tio. Eo em̄ miſſus eſt. ꝙ in forma hominis mūdo viſibilis apparuit. de quo ſupra ſuffi cienter dictum eſt. Quare filiuſ carnem aſſumpſit nō pater vel ſpūſſanctus. Diligēter vero an notandū eſt quare filius nō pater vel ſpūſ. ſanctus eſt incarnatꝰ. Solus nanqꝫ filiꝰ ho minē aſſumpſit. Qd̓ vtiqꝫ congruo ordine Prima rō atqꝫ alto dei ſapientia fecit cōſilio. vt deꝰ qͥ in ſapientia ſua mundū ꝯdiderat. ẜm illud Oīa in ſapiētia feciſti dn̄e que in celis ſunt et que in terris: reſtauraret in eadē. Hec ē mulier euangelica que accendit lucernaꝫ et dragmā decimam que ꝑdita fuerat reperit ſapientia ſcꝫ patris que teſtam humane in firmitatis lumine ſue diuinitatis accendit. perditumqꝫ hominē reꝑauit nomine regis et imagine inſignitū. Ideo etiam filius miſ Scd̓a rō. ſus eſt et nō pater. qꝛ congruētius mitti de bebat qui eſt ab alio qͣꝫ qui a nullo eſt. filiuſ auteꝫ a patre eſt. pater vero a nullo eſt. Vt .n. ait Auguſti. in libro de trinitate. Non Auguſti. enim habet de quo ſit. Sicut ergo pater ge nuit. filius genitus eſt. ita cōgrue pater mi ſit. filius miſſus eſt. Ab illo em̄ conuenien ter mittit̉ dei ꝟbum: cuius eſt verbuꝫ. Ab illo mittit̉ d̓ quo natū eſt. Mittit̉ quod ge nitū eſt. Pater ꝟo qui miſit a nullo eſt. Iō qꝫ pater miſſus nō eſt. ne ſi mitteret̉ ab alio eſſe putaret̉. Miſſus eſt gͦ pͥmo filiꝰ qͥ a ſo lo patre eſt. Deinde etiā ſpirituſſanctus qͥ eſt a patre et filio. ſꝫ filius ſolus in carne miſ ſus eſt. non ſpirituſſanctus ſicut nec pater

LI. Quod ideo factū eſt vt qui erat in diuini Tertia ro. tate dei filius: in humanitate fieret hoīs fi lius. Nō pater vel ſpūſſanctꝰ carnē induit ne alius in diuinitate eſſet filius. alius ī hu manitate. Et ne idem eſſet pater et filius ſi Augꝰ. in ec. deus pater de homine naſceret̉. Un̄ in ec cleſiaſticis do cleſiaſticis dogmatibus. Nō pater carneꝫ gmnatibus. aſſumpſit. neqꝫ ſpūſſanctus. ſed filius tm̄. vt qui erat ī diuinitate dei filius. ipſe fieret in homine hominis filius: ne filij nomen ad alterū tranſiret qui nō eſſet eterna natiuita te filius Dei ergo filius hominis factus eſt filiꝰ. natus ẜm veritateꝫ nature ex deo de filius. et ẜm veritatē nature ex homine ho minis filius: vt ꝟitas geniti. nō adoptione nō appellatione. ſed in vtraqꝫ natiuitate fi lij nomē naſcendo haberet. vt eſſet verꝰ de us et verus hō vnus filius. Nō ergo duos chriſtos. neqꝫ duos filios. ſed deū et hoīeꝫ vnū filiū. quē ꝓpter ea ⁊ vnigenitū dicim manentē in duabus ſubſtantijs. ſicut ei na ture veritas contulit non confuſis naturis neqꝫ īmixtis ſicut thimotheani volunt. ſed ſocietate vnitis. Ecce habes qͣre filius noſ pater vel ſpūſſanctus carnē aſſumpſerit. Utrū ſpūſſanctꝰ vl̓ pater potuerit incarnari vel poſſit. Si vero queritur vtrū pater vel ſpūſſanctus incarnari potu erit. vel etiam modo poſſit. ſane rn̄deri po ſit. et potuiſſe olim ⁊ poſſe nunc carnem ſu mere et hoīeꝫ fieri tam patrē qͣꝫ ſpm̄ſanctuꝫ Sicut em̄ filiꝰ homo factus ē. ita pater vel ſpūſſanctus potuit et poteſt. An filius qui tantum carnem acce pit aliquid fecerit quod non pater vel ſpūſſanctus. Sꝫ forte aliqui di cent. cū indiuiſa ſint opera trinitatis ſi fili carnē aſſumpſit. tunc pater et ſpūſſanctus qꝛ ſi filiꝰ carnem aſſumpſit. nec hoc fecit p ter vel ſpūſſanctus. non omne quod facit fi lius facit et pater et ſpūſſanctus. At om̄ia Reſpoſio. ſimul pater et filius amboꝝ ſpūs pariter ⁊ ꝯcorditer operant̉. Ad quod dicimꝰ quia nihil oꝑatur filius ſine patre et ſpūſſancto. ſed vna eſt hoꝝ trium oꝑatio indiuiſa ⁊ in diſſimilis. et tamen filius nō pater vel ſpūſ ſanctus carnē aſſumpſit. Ipſam tamē car nis aſſumptionem trinitas operata eſt. ſic̄ Augꝰ. dicit in lib̓. de fide ad Petrū. Recō Nō ꝓteſſ laibri ꝙͣ. t vg 57.§ᵐ ō.al̓ yp ms. ρxm. E ſꝫ ito ⁊ 2º libro Aguq tr n̓e libro de eo ꝟ ꝙͣta.ij ſaprccia. pplendet TNreīdajtaano h Fd aſe 2ꝰ lib.k. s partatꝰ p̓mpal. 6/ pͥº. qu de v̓bi ct̓vi īcae naue. a pꝰ. qꝫ ad 3vSōēno iFtādo ꝯ. 9de v̓ be ati p. ſſio.. ¶. d ꝓx. ij S. ctiōꝫ M 5ª ꝯ. donoꝝ. ⁊ v̓tū ꝑfiā qad fij lbrv. III ciliati ſumus ꝑ ſolum filium ẜm carnē. ſed Auguſti non ſoli filio ẜm deitatem. Trinitas enim nos ſibi reconciliauit. per hoc ꝙ ſolum ver bum carneꝫ ipſa trinitas fecit. Trinitas et go carnis aſſumptionem fecit: ſed verbo. non patri vl̓ ſpirituiſancto. Si enim pater ſibi. et filius ſibi. vel pater filio. et filius pa tri carnis aſſumptionē operatus eſſet. iam non eadem eſſet operatio vtriuſqꝫ ſed diui ſa. Sed ſicut inſeparabilis et indiuiſa eſt vnitas ſubſtantie trium. vt ait Auguſtinꝰ in libro de trinitate. ita ⁊ operatio. nō tamē eandem trinitatem natā de virgine. cruci fixam et ſepultam catholici tractatores do cuerunt. ſed tm̄ modo filium. nec eandē tri nitatem in ſpecie columbe deſcendiſſe ſuꝑ Ieſum. ſed tantum ſpiritumſanctum. nec eandem dixiſſe de celo. tu es filius meus. ẜꝫ tantū patris vocem fuiſſe ad filium factam qͣꝫuis pater et filius et ſpūſſanctus ſicut in ſeꝑabiles ſunt: ita et inſeꝑabiliter operen tur. Hec et mea fides ē. quoniā quideꝫ hec eſt catholica fides Licet ergo ſolus filiꝰ car nē aſſumpſerit. ip̄am tamē incarnationē cū patre et ſpūſancto operatus eſt. Hic incipit tertiꝰ liber ſentētiaruꝫ In quo magiſter poſtꝙͣ egit de deo ẜm ſe ſeu ẜm rō nē ſue uaturalis ꝑfectionis.ſ. in primo. et ẜm ꝙ eius potentia relucet in effectu mundane creationis. puta in ſecundo libro. Agit conſequenter de eo inquan tum eius ſapientia reſplendet ineffectu mundane re ſtaurationis. Et diuidit̉ iſte tertius liber in tres tra ctatus principales. In primo agit de verbi eterni in carnationę. et ille extenditur a principio libri vſqꝫ ad decimamquintā diſtinctionē. In ſecundo tractat de eiuſdem verbi incarnati paſſione. et protēditur a de cima quinta diſtinctione vſqꝫ ad viceſimātertiam di. ſtinctionem. In tertio determinat de donorū et vir tutum perfectionē. et hoc a viceſimatertia diſtinctio ne vſqꝫ ad finem libri. In prima inquā diſtinctione p̄ mi tractatus tria facit. Primo enim oſtendit quid ſit incarnatio Secundo qualiter ſpecialiter filium incar nari decuit: deducit. Tertio an pater et ſpirituſſan. ctus incarnari potuerunt: inquirit. Primum facit a principio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Diligenter vero. Se cundum vero ſubiungit ab inde vſqꝫ ibi. Si vero q̄ ritur. Tertium autem ſubiungit vſqꝫ ad finem diſtin ctionis In ſpeciali enim magiſtri ſententia ſtat in tri bus propoſitionibus. quarum prima eſt hec. Viſi bilis dei filij miſſio eſt ipſa verbi incarnatio. Hanc eſ ꝓpoſitionem magiſter probat autoritate apoſtoli di centis. ꝙ in tempore plenitudinis. ſcilicet in tempore gratie quod initium habuit ab aduētu ſaluatoris no ſtri. pater miſit filium ſuum antiquis patribus pro miſſum in lege. cuius quidem filij viſibilis in carnem miſſio dicitur eſſe ipſa incarnatio. Secunda propo ſitio eſt hec. Licet etiam a qualibet perſona diuina potuit humana natura aſſumi. nulla tamen perſona. rum ita congrue humanari potuit ſicut perſona ver bi. id eſt filij. Hanc quidem propoſitionem magiſter probat triplici ratione. Quarum quidem rationum prima ſumitur ex appropriato filij ſcilicet ſapientia. Nam conſonum fuit. vt deus qui in ſapientia om y ijpotēna i. hcet. Rne tiahomt

L nia condidit. per ſapientiaꝫ etiam omnia reſtauraret et hoc confirmat parabola euāgelica de muliere que rente et inueniente tragmam perditaꝫ Luce.xv. Se cunda ratio ſumitur ab origine ipſius filij. Nam ori go filij eſt eſſe ab alio. congruum igitur fuit vt primo mitteretur ille qͥ eſt a ſolo patre. et deinde ſpirituſſan ctus qui eſt a patre et filio. Et hanc rationem confir mat autoritate beati Auguſti. iiij. libro de ciuita. ca. j. Tertia ratio ad idem colligitur ex proprio filij. Nā proprium filij eſt eſſe filium cum ergo congruum fuit vt qui in deitate erat dei filius. in humanitate fieret hominis filius. ne duos filios eſtimaremus decuit ꝑ ſonam fil̓ij precipue incarnari. Hanc rationeꝫ confit mat autoritate Auguſtini ī eccleſiaſticis dogmatib ca. ij. Tertia propoſitio eſt hec. Quāuis pater ⁊ ſꝑ rituſſanctus incarnari poſſent ſi vellēt aut voluiſſent ad ſolum tamen filium carnis aſſumptio terminata ē Hanc probat per hoc ꝙ vna et eadem diuinarum ꝑ ſonarum potentia. ſi igitur ex illa potentia vna potu it incarnari. et omnes potuerunt incarnari. Poſte magiſter obijcit contra ſuperius dicta ſcꝫ ꝙ ſolus fi us ſit incarnatus. Et arguit ſic. Opera trinitatis ac extra ſunt indiuiſa. ſi igitur filius aſſumpſit naturaꝫ humanam. et pater et ſpirituſſanctus aſſumpſerunt. Alioquin aliquid faceret vna perſona quod non fa ceret alia. et ſic opera trinitatis adextra eſſent diui ſa. Ad quam obiectionem magiſter dicit. ꝙ ꝙͣuis tota trinitas incarnationem chriſti ſit operata. eo ꝙ opera trinitatis ad extra ſint indiuiſa. ſola tamē per ſona filij eſt incarnata. eo ꝙ aſſumptio nature hum ne ad ipſum terminatur. quod exemplificat de tribꝰ puellis vni de ipſis tunicam induentibus. que om̄es operant̉ ad induitionem. ⁊ tamen vna ſola eſt induta Et tm̄ in ſpeciali. Quare totam humanam naturaꝫ accepit. et quid nomine humanita tis vel humane nature intelligen dum ſit. T quia in ho mine tota humana natura vi tio corrupta erat. totā aſſum pſit. id eſt animā et carneꝫ. vt totam curaret et ſanctificaret. Ꝙ auteꝫ hu mane nature ſiue humanitatis vocabulo: anima et caro intelligi debeant. aperte do Hleron cet Hieronymus in expoſitione catholice fidei dicens. Sic confitemur in chriſto vnā filij eſſe perſonam. vt dicamus duas perfe ctas et integras eſſe ſubſtantias. id eſt dei tatis et humanitatis que ex anima contine tur et corpore. Ecce aperte oſtendit huma nitatis nomine animaꝫ et corpus intelligi. que duo aſſumpſiſſe dei filius intelligitur vbi hominē ſiue humanitatē vel humanaꝫ Errorē quo. naturā accepiſſe legit̉. Errant ergo qui no rundam tan mine humanitatis non ſubſtantiam ſed ꝓ git qui hūan tateꝫ male ac Prietatem quandam a qua homo nominat̉ cipiunt. ſignificari contendunt vbicunqꝫ humani tas chriſti memoratur. Ait em̄ Iohannes damaſcenus; Sciendum quidem eſt ꝙ dei Io. dam̄. tatis et humanitatis nomen ſubſtantiaruꝫ ſcilicet naturam eſt repreſentantiuꝫ. Natu ra em̄ non ſic accipitur in chriſto. vt cum di citur vna natura eſſe omnium hominum. quod euidenter idem Iohannes oſtendit differentem rationeꝫ dicti aſſignans. cū na tura humana in chriſto nominat̉. et cū vna dicitur natura omniū hominum. Ait enim Cum vnam hominū naturam dicimus ſci endum eſt ꝙ non conſiderantes ad anime et corporis rationeꝫ hoc dicimus. Impoſ ſibile em̄ eſt vniꝰ nature dicere domini cor pus et animam ad inuicem comꝑata. Sed qꝛ plurime perſone hominum ſunt. omnes auteꝫ eandem ſuſcipiunt rationem nature omnes em̄ ex anima et corpore cōpoſiti ſūt et omnes naturas anime participāt. et ſub ſtantiam corporis poſſident. cōmuneꝫ ſpe ciem plurimarū et differentium ꝑſonarum vnam naturam dicimus vniuſcuiuſqꝫ ſcꝫ perſone duas naturas habentis. et in dua bus perfecte naturis anime ſcꝫ et corporis exiſtētis. In domino autem ieſu chriſto nō eſt cōmunem ſpecieꝫ accipere. neqꝫ enim fa ctus eſt nec eſt. nec aliquādo fiet alius. Sꝫ chriſtus ex deitate et humanitate eſt. in dei tateqꝫ et humanitate deus factus eſt idem et homo perfectus. Totam ergo hominis naturam. id eſt animam et carnem et horū ꝓprietates ſiue accidentia aſſumpſit deus non carnē ſine anima nec animaꝫ ſine ratio ne: vt heretici voluerunt: ſed et carnē et a nimā cum ſenſibus ſuis. Vnde Iohannes Io. dam̄. damaſcenus ait. Omnia que in natura no ſtra plantauit deus. verbum aſſumpſit ſcꝫ corpus ⁊ animam intellectualem et horum idiomata. Totus em̄ totum aſſumpſit me. vt toti mihi ſalutem gratificet. Quod em̄ inaſſumptibile eſt: incurabile eſt. De vnione verbi et carnis mediā te anima. Aſſūpſit ergo dei fi lius carnem et animam. ſed carneꝫ median te anima. vnitum eſt carni per medium in tellectum verbum dei. Tante enim ſubtili tatis atqꝫ ſimplicitatis eſt diuina eſſentia. vt corpori de limo terre formato vniri non congruerit. niſi mediante rationali eſſentia Illa autem vnio in explicabilis eſt adeo vt etiam Iohannes ab vtero ſanctificatus: ſe non eſſe dignum fateatur ſoluere corri giam calciamenti Ieſu. quia illius vnio nis modum inueſtigare: alijſqꝫ explicare

LI. non erat ſufficiens. Non ſunt ergo audien di. qui non verum hominē filium dei ſuſce piſſe dicunt. neqꝫ natum de femina. ſed fal ſam carnem et imaginem corporis ſimula tam oſtendiſſe videntibus. In quem erro rem ꝓrumpunt. qꝛ timent qd̓ fieri non poſ ſit ſcilicet ne humana carne veritas et ſub ſtantia dei inquinetur. et tamen predicant iſtum viſibilem ſolem radios ſuos per om nes feces ſpargere. et eos mundos et ſince ros ſeruare. Sic ergo viſibilia munda viſi bilibus īmundijs ꝯtingi pn̄t et nō coinqͥna ri quātomagis incōmutabilis ⁊ inuiſibilis veritas ꝑ ſpūm aīam. et ꝑ aīam corpus ſu ſcipiens: totum hominē ſine ſui cōmutati one aſſumpſit. et ab omnibus infirmitatib liberauit. Ecce hic dicit dei ſapientiaꝫ per ſpiritum aſſumpſiſſe animā. et ꝑ animā cor pus. Spiritus em̄ ſanctus pars anime ſu perior. et maiori ſimilitudine d̓o ꝓpinquat qͣꝫ anima. ſcꝫ ipſa eadem ẜm inferiorē par tem. et anima magis qͣꝫ corpus. et ideo non incongrue anima d̓r aſſumpta per ſpiritum et corpus per animā. Ꝙ verbum ſimul aſſumpſit carnē et animam. neqꝫ caro priꝰ eſt cōce pta qͣꝫ aſſumpta. Si auteꝫ queritur vtrū verbum carne ſimul et animā aſſump ſerit. an prius animā qͣꝫ carnem. vel carneꝫ qͣꝫ animam. et vtrum caro illa prius fuerit in vtero virginis cōcepta. et poſtea aſſum pta. Veriſſime ⁊ abſqꝫ vlla ambiguitate di citur quia exquo deus hominē aſſumpſit: totum aſſumpſit. ſimulqꝫ ſibi vniuit ani mam et carnem. nec caro prius fuit concep ta ⁊ poſtmodum aſſumpta. ſed in concepti on aſſumpta. et in aſſumptinōe concepta. Unde Auguſtinus in libro de fide ad Pe Auguſti. trum. Firmiſſime tene. et nullatenus dubi tes non carnem chriſti ſine diuinitate con ceptam in vtero virginis priuſquam ſuſci peret̉ a verbo. ſed ipſum verbum deū ſue carnis acceptione conceptum. ipſamqꝫ car nem verbi īcarnatione conceptam. Idem in libro de trinitate. Noneſſet dei hominū qꝫ mediator. niſi eſſet idem deus idem ho mo in vtroqꝫ vnus et verus. quam ſerui lem formam a ſolo filio ſuſceptam. tota tri nitas cuius vna eſt voluntas et operatio fecit. Non autem in vtero virginis prius caro ſuſcepta eſt. et poſtmodum diuinitas venit in carnem. ſed mox vt verbum venit LLL in vterum. ſeruata veritate proprie nature factum eſt caro et perfectus homo. et in ve ritate carnis ⁊ anime natꝰ eſt. De hoc etiaꝫ Gregorius in moralibus ait. Angelo nūci ante ⁊ ſpiritu adueniento. mox verbum in ee8o. vte. romox intra vterum verbum caro. Iſta eſt diſtīctio ſecunda huiꝰ ter tij libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de perſona car nem aſſumente. tractat de modo aſſumendi. Et tria facit. Primo em̄ oſtendit ꝙ verbum totam naturam humanam aſſumpſit integre. Secundo ꝙ ordinate aſſumpſit carnē ſcilicet mediante anima. Tertio ꝙ a nimam et carnem ſimul aſſumpſit tempore. Primum facit a principio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Aſſumpſit dei filiꝰ. Scd̓m vſqꝫ ibi. Si autem queritur. Tertium vſ qꝫ ad finē diſtinctionis In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribus propoſitionibus quarum prima eſt hec Filius dei cum ſibi humanam naturam vniuit: totam P naturam ſcilicet corporis et anime ſimul aſſumpſit. Hanc magiſter probans dicit ſententialiter. ꝙ quia per peccatum primorum parentum tota natura hu mana corrupta fuit. ideo dei filius totam naturaꝫ aſ ſumpſit que conſtat ex corpore et anima. vt totam na turam curaret et ſanctificaret. In chriſto enim vna ꝑ ſona fuit et due ſubſtantie ſeu nature. ſcilicet diuina et humana. Si igitur habuit et aſſumpſit humanam ſubſtantiam: aſſumpſit tam corpus ꝙͣ animam et per conſequens naturam totam et integram. cum nomi ne humanitatis corpus et anima ſimul intelligantur Poſteo excludit errorem quorundam dicentium. ꝙ filius dei carnem humanam vel humanitateꝫ non aſ ſumpſit ẜm ſubſtantiam ipſius nature. ſed ſolum ẜm quandam proprietatem. a qua proprietate hominis denominationem accepit. et fuerunt iſti forte de opi nione illorum hereticorum qui chriſtum ẜm ꝙ homo dicebant non eſſe quid ſed aliqualiter ſe habens. po nentes humanitatem eſſe in chriſto vt habitum. Vel de opinionē. Platōnis ponentis formas vel res in a ctu extra animam vt ſic proprietate participata chri ſtus homo diceretur. Sed hunc erroreꝫ magiſter ex cludens dicit filium dei aſſumpſiſſe carnem et animā et omnes ꝓprietates ipſas ſequentes. Et hoc confir mat aucoritate Iohannis damaſceni. Secunda pro Z poſitio eſt hec. Quāuis vtranqꝫ ſcilicet carnem ⁊ ani mam aſſumpſerit dei filius. tamen carnem aſſumpſit mediante anima. Hanc magiſter pones rationem hu ius addit dicens. ꝙ decebat ſimpliciſſimam diuinita tis eſſentiā corpori terre no nō vniri niſi mediante ra tionali eſſentia. que quidam vnio ab humano intel lectu inueſtigari non poteſt. in qua vnione non corpꝰ fantaſticum. ſed verum corpus natum de muliere cri ſtus aſſumpſit. quod tamen quidam hereticorum ne gabant. eſtimantes verbum dei veram carnem non poſſe aſſumere ſine ſui iniquinatione quorum erroriſ veſaniam dicit elidi ꝑ radios ſolares: quos ſuper im munda et feda diffundi videmus et tamen non inqui nari. Tertia ꝓproſitio eſt hec. In aſſumptione per fecte humanitatis inter conceptionem ⁊ animationē et vnionem non fuit ordo temporalis poſterioritatis vel prioritatis. Hanc magiſter inſinuās querit. Vtꝝ verbum ſimul aſſumpſerit carnem et animaꝫ. vel pri us carnem ꝙͣ animam aut econtra. Et reſpondendo dicit ꝙ ſimul et ſemel carnem et animā aſſumpſit me diante ſpirituſſancti operationē. nec vnum prius aſ ſumpſit alio. Et ꝓbat hoc autoritatibus beatorum ſcꝫ Augꝰ. et Grego. Et tm̄ in ſpeciali.

DI. De carne quam verbuꝫ aſſumpſit qualis ante fuerit. et qualis aſſum pta ſit. Ueritur etiā DI. III. de carne verbi. an priuſqͣꝫ cō ciperetur obligata fuerit pec cato. an et talis aſſumpta fue rit a verbo? Sane dici poteſt et credi opor tet. iuxta ſanctorum atteſtationis conueni entiam: ipſam prius peccato fuiſſe obnoxi am ſicut reliqua virginis caro. ſed ſpirituſ ſancti operatione ita mundatam: vt ab on mni peccati contagine immunis vniretur Ꝙ non ſoluꝫ verbo. Pena tantum nō neceſſitate. ſed vo illa caro ſed luntate aſſumentis remanente. Mariam quoqꝫ totam ſpirituſſanctus in eam preue etiaꝫ ſacra go ab oī pe cato. a ſpiritu luiens a peccato prorſus purgauit. ⁊ a fomi ſācto fuit mū ſe peccati etiam liberauit. vel fomitem ip ſum penitus euacuando: vt quibuſdā pla cet: vl̓ ſic debilitādo. et extenuādo. vt ei ꝑ modum peccandi occaſio nullatenus exti terit. Potentiaꝫ quoqꝫ generandi abſqꝫ vi ri ſemine virgini preparauit. Ita em̄ ver ba euangelij docent. vbi angelus virgineꝫ alloquens ait. Spirituſſanctus ſuperueni et in te: et virtus altiſſimi obumbrabit tibi Et quod naſcetur ex te ſanctum vocabitur filius dei. Cui ſacra virgo reſpondit. Ecce ancilla domini: fiat mihi ẜm verbum tuum Quod exponens Iohannes ait. Poſt con Io. dam̄. ſenſum autem ſancte virginis. ſpirituſſan ctus preuenit in ipſam. ẜm verbuꝫ domini quod dixit angelus purgans ipſam. et po tentiam deitatis verbi receptiuam prepa rans ſimul autem et generatiuam. Et tunc obumbrauit ipſam dei altiſſimi per ſe ſapiē tia et virtus exiſtēs. id eſt filius dei patris homouſios. id eſt conſubſtantialis ſicut di uinum ſemen. Et copulauit ſibijpſi ex ſan ctiſſimis et puriſſimis ipſius virginis ſan guinibus. noſtre antique cōſperſionis car nem animataꝫ anima rationali et intellecti ua. non ſeminans ſed per ſpiritumſanctum creans. quare ſimul caro. ſimul dei caro. ſi mul caro animata. rationaliqꝫ et intellectu ſimul dei verbi caro animata rationali ⁊ in tellectiuo. Ex his perſpicuum fit quod an te diximus. carnem ſcꝫ verbi ſimul concep tam et aſſumptam. eandemqꝫ immo totam virginem ſpirituſancto preueniente ab om ni labe peccati caſtificatā Cui collata eſt po tentia nouo more generādi. vi ſine coitu vt L4L ri. ſine libidine concipientis in vtero virgi nis celebraretur conceptus dei et hominis Illa enim caro quam deus de virgine ſibi vnire dignatus eſt ſine vitio concepta. ſine peccato nata eſt. hanc tamen carneꝫ non ce leſtis. non aere. non alterius cuiuſqꝫ putes eſſe nature. ſed eius cuius eſt omnium ho minum caro. Autoritate firmat extūc fuiſſe vir ginem immunē a peccato. Quod auteꝫ ſacra virgo extunc ab omni peccato immunis ex titerit: Auguſtinus euidenter oſtendit in li Auguſti. bro de natura et gratia inquiens. Excepta D P. ſancta virgine maria. de qua propter hono aaac a c F 5ps rem domini. nullam prorſus cum de pecca tis agitur haberi volo queſtionem. Inde enim ſcimus ꝙ ei plus ſit gratie collatū ad vincendum ex omni parte peccatum ꝙ cō cipere ac parere meruit. quam conſtat nul lum habuiſſe peccatum. Hac ergo virgnie excepta: ſi omnes ſancti et ſancte congrega ri poſſent. et quereretur ab eis an peccatuꝫ haberent. quid reſponderetur. niſi qd̓ Io hannes ait. Si dixerimus quia peccatum nō habemus noſipſos ſeducimus. Illa au tem virgo ſingulari gratia preuēta eſt atqꝫ repleta. vt ipſum haberet vētris ſui fructū quem ex initio habuit vniuerſitas dominū vt illud quod naſcebatur ex propagine pri mi hominis: tantummodo generis. non cri minis originem duceret. Quare non fuit chriſtus decima tus in abraam ſicut Leui. cum ca ro quam acceperit in eo fuit pecca to obnoxia. Cum autem illa ca ro cuius excellētia ſingularis verbis expli cari non valet. anteqͣꝫ eſſet verbo vnita ob noxia fuerit a peccato in maria et in alijs a quibus propagatione traducta eſt. non im merito videri poteſt in Abraam peccato ſb̓ iacuiſſe. cuius vniuerſa caro peccato ſubia cebat. Vnde queri ſolet quare leui decima tus dicatur in Abraam et non chriſtus. cū in lumbis abrae vterqꝫ fuerit ẜm materia lem rationem quando abraam decimatus eſt. et decimas dedit melchiſedech. Tunc

LI. enim apoſtolus Leui decimatum dicit in a Qua ītellig tia Leui deciᵇª aaꝫ tanqͣꝫ in materiali cauſa. Quia ea de matus dicat̉ ī cimatione ſicut Abraam minor Melchiſe abraam. dechoſtenditur: cui perſonaliter decimas ſoluit. ita et leuiticus ordo qui in abraā ẜm rationem ſeminaleꝫ erat: et ex eo per concu piſcentiam carnis deſcendit. xp̄s autē non eſt decimatus. qꝛ licet ibi fuerit ẜm carnem non tn̄ deſcendit ẜm legem cōmuneꝫ.ſ. per carnis libidinē. ſicut etiaꝫ in adam oēs pec Augꝰ. ſuꝑ cauerunt. ſed non xp̄s. Vnde Augꝰ. ſuper Gen̄. Sicut adam peccante qui in lumbis Gen. eius erant peccauerunt. ſic Abraam dante decimas qͥ in lūbis eius erāt decimati ſunt Sed hͦ nō ſequit̉ in xp̄o: licet in lūbis Ade et abrae fuerit. quia nō ẜm concupiſcentiā carnis inde deſcendit. Cum gͦ leui et xp̄us ẜm carnem eſſent in lumbis abrae qn̄ deci matus eſt. ideo pariter decimati nō ſunt qꝛ ẜm aliquem modum non erat ibi xp̄s quo erat ibi leui. Scd̓m rationē quippe illam ſe Scd̓m aliqu modū ibi ſa ᵐinalem ibi fuit leui. qua ratione ꝑ concu leui ꝙ non cribitū venturus erat in matrē. ẜm quā ratio nem nō erat ibi chriſti caro qͣꝫuis ẜm ipſaꝫ ibi fuerit Marie caro. Ille ergo decimat eſt in Abraam. qui ſic fuit in lumbis abra ſicut ille fuit in lumbis patris ſui. id eſt qui ſic eſt natus de patre abraā. ſicut ille de pa tre ſuo natus eſt ſcꝫ per legem carnis et in uincibilem concupiſcentiā. Qua ratōe caro chriſti dicta eſt in ſcriptura nō fuiſſe peccatrix ſed ſi milis. quo operit̉ quare obligata pctō non fuit in xp̄o. Quō circa primiti am noſtre maſſe recte aſſumpſiſſe dicit̉ cri ſtus. quia nō carnem peccati ſed ſimilitudi nem carnis peccati accepit. Miſit.n. deus filiū ſuum: vt ait apl̓s: in ſimilitudinem car nis peccati. Aſſumpſit.n. verbū carnē pec cati ſimilē in pena ⁊ nō in culpa. ⁊ ideo non peccatricē. Cetera vero hoīm oīs caro pec cati eſt. Sola illius nō eſt caro peccati. qꝛ n̄ Augꝰ. de ver eū mater concupiſcentia. ſed gratia ꝯcepit. bis apoſtoli. habet tn̄ ſimilitudinē carnis peccati ꝑ paſ ſibilitatē et mortalitatem. qꝛ eſurijt. ſitijt. ⁊ hmōi. Licet ergo eadem caro ſit que et nr̄a non tamen ita facta eſt in vtero ſicut noſtra Eſt enim ſanctificata in vtero. et nata ſine peccato. et nec ipſe ī illa vnqͣꝫ peccauit. In pena ergo ſimilis eſt nr̄e. nō ī qualitate pec III cati. qꝛ pollutione que ex ꝯcupiſcentie mo Hierony. tu ꝯcepta eſt om̄ino non habuit. nec ex car nali delectatione nata eſt. Venit gͦ ad cor pus immaculatū. qd̓ preter libidinis cōcu Tres cau piſcentiā fuit ꝯceptum. nec illud in ſe habu ſas ponit. it vitiū qd̓ in alijs eſt cauſa peccati. nec ī eo peccauit. Ideoqꝫ vere dicit̉ verbi caro nō fuiſſe in xp̄o obligata peccato. Quidaꝫ vident̉ aduerſarij illi ſen tētie qua dictū eſt carnē xp̄i nō pri us ꝯceptā qͣꝫ aſſumptā. Ille auteꝫ ſnīe qua ſupra diximus carnem ꝟbi non ante fuiſſe ꝯceptam qͣꝫ aſſumptā: videt̉ obuiare quod Augꝰ. ait ſuꝑ Ioh̓. vbi legitur. Soluite tē Auguſti. plum hoc ⁊ in tribꝰ diebus excitabo illud. Dixerunt gͦ iudei. xl. ⁊.vj. annis edificatū eſt hoc templū. et in tribus diebus excitab̓ illud. Hic inquit numerus ꝑfectioni domi nici corporis ꝯuenit. quia vt dicunt phiſici tot diebus forma humani corꝑis perficit̉ Horum occaſione ꝟborum quidā dicere p̄ ſumpſerunt dominici corꝑis formā tot die bus ad modum alioꝝ corporuꝫ ꝑfectam. et membroꝝ lineamentis diſtincta. et mox ꝟ bum dicitur ſibi vniſſe carneꝫ et animaꝫ. et hoc modo dicūt illum numerum ꝑfectioni dn̄ici corporis ꝯuenire. Sed alia ratio illiꝰ dicti extitit ex qua ſana oritur intelligentia verbi. Non.n. ideo illud dixit Auguſ. qui mox vt caro illa opere ſpūſſancti ſanctifica ta. et a reliqua ſeꝑata fuit ꝟbo dei cum ani ma vniret̉. vt ꝑfectus et verus deus eſſet ꝑfectus ⁊ verus homo Sed quia membro rum illius dominici corꝑis diſtinctio in ip ſo momento ꝯceptiōis ⁊ vnionis dei et ho minis adeo tenuis erat et parua: vt huma no viſui vix poſſet ſubijci. diebus autē qͦs Augꝰ. memorat perfecta eſt ⁊ nobilis facta Ioh̓. damaſ. Incarnatū eſt ergo verbum: vt ait Iohā. 3 quo in ꝟgin damaſ. et a propria in corporalitate non re gͦ erat vbiqꝫ. ceſſit. et totum incarnatū eſt. et totum eſt in circūſcriptum. Minorat̉ corꝑaliter et con trahitur. ⁊ diuine eſt incircūſcriptum. non cōextenſa carne eius cū incircumſcripta di uinitate. In omnibꝰ igitur qui ſuꝑ omnia erat. et in vtero ſancte genitricis exiſtebat. ſed in ipſo actu incarnationis. Iſta eſt diſtinctio tertia huius ter tij libri. In qua quidem diſtinctione poſtꝙͣ magiſter egit de perſona carnem aſſumente et modo aſſumen di: agit hic conſequenter de qualitate nature aſſum

DI. pte. Et tria facit. Nam primo inqͥrit qualis fuit chri ſti caro in agente ꝓximo. ſcilicet virgine beata. Se cundo qualis fuit in antiquis patribus: puta an fuit in Abraam decimata. Tertio qualiter fuit in virgi nali vtero formata. Primum vſqꝫ ibi. Cum autem il la caro. Secundum vſqꝫ ibi. Illi autem ſententie. Tertium vſqꝫ ad finem diſtinctionis. Et tantum in generali. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus. quarum prima eſt hec. Caro chriſti anteꝙͣ eſſet de virgine ſeparata materialiter ſicut re liqua caro Marie fuit peccato obligata. Iſtam ma giſter ponens ꝓponit duas queſtiones. quarum pri ma eſt. Vtruꝫ caro chriſti fuerat peccato obligata an te ſui conceptionem videlicet anteꝙͣ a carne virginis ſeparabatur. Secunda queſtio eſt. Vtrum adhuc ca ro chriſti fuerat peccato obligata: quando a verbo aſ ſumebatur. Ad primum reſpondet ẜm communem ſanctorum doctorum atteſtationem. ꝙ caro ante ſuf conceptionem fuerit peccato obligata ſicut reliqua beatiſſime virginis caro. Ad ſecundam queſtionem reſpondet dicens. ꝙ caro illa ad hoc ꝙ vniretur ver bo ſpirituſſancti operatiōe immunis reddebatur ab omni peccato. remanente tamē in ea poſſibilitate pa tiendi. et hoc non ex aliqua neceſſitate: ſed ex libera voluntate ipſam aſſumentis. Et ꝙ ſpirituſſantus p̄ ueniens virginem in conceptionē: ipſam ab omni la be purgauit. extinguēdo in ipſa fomitem peccati. ita ꝙ extunc non poſſit ei exiſtere occaſio vel inclinatio ad malum. Ipſiqꝫ virgini nouam generandi potenti am abſqꝫ virili ſemine et abſqꝫ vitio tam concipientis ꝙͣ etiam nati contulit. Qui natus ex propagine pri mi hominis originem tantum generis et non crimina duxit. Et omnes has ſententias probat magiſter au toritatibus doctorum ſcilicet Auguſtini. et Dama ſceni. que patent in textu. Secūda propoſitio eſt hec Quamuis chriſtus de ſemine abrae ẜm corpulentam ſubſtantiam ſit natus: non tamen eſt in eo vt Leui de matus: cum ab ipſo non ſit ẜm culpam propagatus. Hanc magiſter probans querit. Quare chriſtus nō dicitur decimatus in lumbis Abrae vt Leui: cum ta men vterqꝫ eorum fuit in abraam quando ipſe Mel chiſedech decimas dedit. Ad quod reſpondens di cit. ꝙ licet vterqꝫ ipſorum fuerit in Abraam et ab eo deſcenderit. tamen Leui in eo fuit ẜm rationem ſem nalem: et deſcendit ab eo ẜm legem communem alio rum hominum. Vnde dici poteſt ꝙ licet chriſtus in Abraam fuerit quando decimas ſoluit. decimatu tamen non exiſtit. ſicut dicitur ꝙ omnes peccauerūt et tamen chriſtus non peccauit in eo qui etiam in eo fuit. Et ſubdit ꝙ caro chriſti fuit talis qualis fuit in ſtatu innocētie primitus inſtituta. ⁊ ideo dicitur ſum: pſiſſe primitiua noſtre maſſe. vnde caro eius fuit ſi milis noſtre non in culpa: ſed in humanis penalitati bus. Vnde licet eadem ſit caro chriſti et aliorum ho minum ẜm materiam. tamen chriſti caro fuit per gra tiam concepta et ſanctificata et nata. quod aliorū ho minum caro nō habet. et propter hoc caro chriſti nō fuit obligata. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Caro chriſti in principio ſue cōceptionis fuit ſimul debita membro rum diſtinctione formata. animata et aſſumpta. Li cet tamen in quadragintaſex diebus membra corpo ris chriſti ad tantam quantitateꝫ qua diſtincte diſcer ni poſſent ſunt adaucta. Hanc magiſter inſinuans obijcit contra ſuperius dicta. ſcꝫ ꝙ caro chriſti nō fu it prius concepta ꝙͣ aſſumpta. et hoc per verbum be ati Auguſtini ſuper illo verbo Iohānis. So luite tē plum hoc et tribus diebus reedificabo illud. Hic nu merus dicit beatus Auguſtinus perfectiioni domin ci corporis conuenit. quia vt dicūt phiſictot diebus forma humani corporis perficitur. Ex quibus ver IIII bis patet carnem chriſti per ſucceſſionem dierum fu iſſe formatam ſicut ceterorum hominum. et per con ſequens non in primo ſue cōceptionis animatam ſeu aſſumptam. Ad quod reſpondes dicit beatum Au guſtinum verba illa non ideo dicere: ꝙ caro chriſti ꝑ aliquod dies ſit formata anteꝙͣ animata ſeu aſſump ta. ſed ideo quia diſtinctio membrorum corporis qd̓ verbum animatum in principio conceptionis aſſum pſit tam tenuis et parua erat ꝙ vix diſcerni potuiſſꝫ que quia in quadragintaſex diebus tantum increuit ꝙ perfecte diſcerni potuit. ideo dicit numerū tot die rum dominici corporis perfectioni cōuenire. Quod confirmat autoritate damaſceni. Et tm̄ in ſpeciali. Quare in ſcriptura ſepius tribuat̉ incarnatio que eſt opus trinitatis ſpirituiſancto. ⁊ de ipſo etiam ꝯce ptus et natus dicat̉. Um vero in carnatio verbi ſicut in ſuperi DI. IIII Moribus tractatum eſt: operatō vere ſit patris ⁊ filij et ſpūſſan cti. inueſtigatione dignū nobis videt̉ qua re in ſcriptura ſpirituiſancto hoc opus ſepi us tribuatur. et de ipſo chriſtus conceptus et natus memoretur. Non em̄ ideo opera tio incarnatōis ſpūiſancto ſepius tribuitur ꝙ eam ipſe ſolus ſine patre ac filio fecerit. ſꝫ quia ſpūſſanctus eſt charitas et donum pa tris et filij. et ineffabili dei charitate ꝟbum caro factum eſt. et ineffabili dei dono filius dei ſibi vniuit formam ſerui: Non ergo fre quens denominatio ſpirituſſancti ab illo o pere patrem vel filium ſecludit. ſed potius vno nominato tres intelligūtur. ſicut fit ſe pe in alijs operibus. Vnde Auguſtinus ſu per hoc mouēs queſtionem in hunc modū Auguſti. eandem determinat in enchiri. ita inquiēs. Solutio. Cum illam creaturam quam virgo conce pit et peperit: qͣꝫuis ad ſolam perſonaꝫ filij pertinenteꝫ: tota trinitas fecerit. neqꝫ enim ſeparabilia ſunt opera trinitatis. cur in ea facienda ſpūſſanctus ſolus nominatus eſt An etiam quando vnus triū in aliquo ope re nominat̉: vniuerſa oꝑari trinitas intelli gitur. ita vere eſt et exemplis doceri poteſt Audiſtis ꝓpoſitā queſtionē. eiuſdemqꝫ ſo lutionem vel expoſitionē. Quo ſenſu dicat̉ xp̄s conceptꝰ et natus de ſpirituſancto. Sed non eſt in hoc diutius immorandum. Illud enim moueẜ quomodo dictus eſt chriſtus natus de ſpū

LI. ſancto. cum filius nullo modo ſit ſpirituſ ſancti. Nunquid dicturi ſumus patreꝫ ho Ꝙ non quic. minis chriſti eſſe ſpiritumſanctuꝫ. vt deus qͥd de aliqua pater verbum genuerit: ſpirituſſanctus ho re naſcit eius minem. ex qua vtraqꝫ ſubſtantia chriſtus filius dicit̉ vnus eſſet. et dei patris filius ẜm verbum et ſpirituſſancti filius ẜm homineꝫ. ꝙ eum ſpirituſſanctus tanqͣꝫ pater eius de matre virgine genuiſſet. Quis hoc dicere aude bit: cum hoc ita ſit abſurdum vt nulle fide lium aures id valeant ſuſtinere. Proinde cum fatemur chriſtum natuꝫ de ſpirituſar cto ex Maria virgine. quomodo non ſit fi lius ſpirituſſancti et ſit filius virginis: cum et de illo et de illa ſit natus explicare diffici le eſt. Proculdubio non ſic de illo vt de pa tre. Sic autem de illa vt de matre natus eſt Non eſt autem concedenduꝫ quicquid de aliqua re naſcitur continuo eiuſdem rei fili Nō om̄s quilium nuncupandum. Vt enim omittam ali dicunt̉ alicu. ter de homine naſci filium. aliter capillum. ius filij de illi aliter pediculum. et lumbricum. quoruꝫ ni nati ſunt. hil eſt filius. Vt ergo hec omittam. quoni tante rei deformiter comparātur. certe qu naſcuntur ex aqua et ſpirituſancto: non a que filios eos recte quiſpiaꝫ dixerit. ſed di cūtur filij dei patris. et matris eccleſie. Si ergo de ſpirituſancto natus eſt chriſtꝰ. nec tamen filius eſt ſpirituſſancti. Sicut econ uerſo non omnes qui dicuntur alicuius fi lij. conſequens eſt vt de illo etiam nati eſſe dicantur. vt illi qui adoptantur. Dicuntu etiam filij gehenne. non ex illa nati. ſed in il lam preparati. Cum itaqꝫ de aliquo naſca tur aliqͥd: et non ita vt ſit filius. nec rurſus omnis qui dicitur filius de illo ſit natus cu ius dicitur filius. Profecto modꝰ iſte quo natus eſt chriſtus de Maria ſicut filius: ⁊ de ſpirituſancto non ſicut filius. in ſinuat nobis gratiam dei qua homo nullis merit̓ precedentibus in ipſo exordio nature ſue qͦ eſſe cepit. verbo dei copularetur in tantam perſone vnitatem: vt idem eſſet filius dei qͥ filius hominis. et filius hominis qui filius dei. et ſicut in nature humane ſuſceptione fi eret quodammodo ipſa gratia illi homini naturaliter quā nullū poſſit admittere pe catum. que gratia ideo per ſpiritumſanctū eſt ſignificata. quia ipſe proprie ſic eſt deus vt ſit etiam dei donum. Per hoc ergo ꝙ ⁊ ſpirituſancto eſſe natiuitas chriſti dicitur. quid aliud qͣꝫ ipſa gratia dei demōſtratur qua homo mirabili et ineffabili modo ver bo dei eſt adiunctus atqꝫ connexus. et diui na gratia corꝑaliter repletus. ILI Alia ratio quare dicatur natus de ſpilituſancto. Poteſt etiā dici cri ſtus ẜm homineꝫ ideo natus de ſpirituſan cto. quia eum fecit. Inqͣꝫtum enim homo ē et ipſe factus eſt: vt ait apoſtolus. Concep tus ergo et natus de ſpirituſancto eſſe dici Au. in en tur. non ꝙ ſpirituſſanctus fuerit virgini ꝓ chiri ſemine. non enim de ſubſtantia ſpirituſſan cti ſemen partus accepit. ſed quia per grati am dei et operationeꝫ ſpirituſſancti de car ne virginis eſt aſſumptum quod verbo eſt vnitum. Et in euangelio ẜm hanc intelligē tiam legitur de maria ꝙ inuenta eſt in vteꝫ ro habens de ſpirituſancto Cuius dicti ra tionem Ambroſius inſinuans in tertio li Ambro. iner bro de ſpirituſancto: ait. Quod ex aliquo po eſt. aut ex ſubſtantia. aut ex poteſtate eius cꝰ eſt. Ex ſubſtantia ſicut filius. quia a patre vel ex patre: et ſpirituſancto qui a patre et filio procedit. Ex poteſtate autem ſicut ex deo omnia. Quomodo ergo in vtero habu it Maria ex ſpirituſancto? Si quaſi ex ſub ſtantia. ergo ſpiritus in carnem et oſſa con uerſus eſt. non vtiqꝫ? Si vero quaſi ex ope ratione ⁊ poteſtate eius virgo concepit: qͥs neget ſpiritumſanctum dominice incarna tionis auctorem: Quare apoſtolus dicat chriſtū fa ctum cum nos eū eſſe fateamur na tum. Sꝫ queri poteſt cū nos ſāluatorem natum profiteamur cur a poſtolus eum factuꝫ dicat ex ſemine dauid et alio loco factum ex muliere. cum aliud ſit fieri. aliud naſci. Aliquid ergo ſignifi cauit hoc dicto. Quia enim nō ab humano ſemine congregata eſt caro dn̄i in vtero vir ginis. et corpus effecta. ſed effectu et ꝟtute ſpirituſſancti. ideo apoſtolus dicit factum non natuꝫ. Aliud eſt enim ſemine admixto et ſanguinis coagulo generare. Alid̓ eſt nō ꝑmixtione. ſed virtute procreare. poſſunt em̄ homines generare fil̓ios ſed non facere Ecce quare dicit apoſtolus factū ⁊ non na tum. ne eius ſcꝫ natiuitas que fuit ſine viri li ſemine: noſtre ſil̓is putaretur q̄ cōficitur ſeminū commixtione. Ideo autem cum fa ctū diceret: apoſtolꝰ addidit. ex ſemine da Củ cpᶠ Decitu Na9

DI. uit. et quia ſi nō interceſſit ſemen hominis in conceptione ꝟginis. tn̄ quia ex ea carne xp̄s formatus eſt que conſtat ex ſemine: re cte dicit̉ quia factus eſt. Iſta eſt dſtinctio quarta huiꝰ ter tij libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de qualitate na ture aſſumpte: agit de auctore aſſumptionis. Et tria facit Nam primo inquirit quare opus incarnationis potius attribuatur ſpūiſancto ꝙͣ toti trinitati. Secū do quare xp̄s ſit conceptus de ſpirituſancto cum ta men nō ſit filius ſpūſſancti. Tertio quare apoſtolus dicit potius xp̄m de muliere fieri ꝙͣ naſci. Primuꝫ fa cit vſqꝫ ibi. Sed non eſt in hoc. Secundum ab inde vſqꝫ ibi. Sed queri poteſt. Tertium vſqꝫ ad finem di ſtin. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribus pro poſitionibus quarum prima eſt hec. Licet opus car nalis incarnationis frequenter attribuatur ſpiritui ſancto. ab hoc tamen nō excludit̉ patris et filij coope ratio Hanc magiſter ꝓbans querit. quare opus in carnationis ſpirituiſancto ſpecialiter attribuit̉ in ſcri pturis. cum tamen vt ſupra dictum eſt tota trinitas ipſam incarnationē operata ſit. et reſpondet ſcripti ram hoc facere: nō ideo ꝙ ſpūſſanctus ſolus ſit incar nationem operatus. ſed ꝙ verbum dei factum eſt ca ro ex īeffabili charitate et ineſtimabili dei dono et bo nitate. que quia ſpūiſancto appropriant̉. ideo opus incarnatōnis ſibi ſpecialiter attribuitur. nec per hoc ab ipſo opere incarnationis pater et filius excludun tur. quia in actionibus eſſentialibus ſub vna perfo na cetere ſubintelligūtur. cum opera trinitatis adex tra ſunt indiuiſa. Quā ſententiā magiſter confirmat autoritate beati Augꝰ. in encheridion. Secunda ꝓ poſitio eſt hec. Licet filius dei dicatur natus de vir gine vt de matre. tamen de ſpitituſancto non eſt natꝰ vt de patre. Hanc magiſter inſinuans querit. Cum chriſtus ſit natus de ſpirituſancto an debeat dici fili us ſpirituſſancti. Et arguit primo ꝙ nō. Nam ex quo pater eum genuit ẜm ꝙ eſt verbum. ſi ergo ſpirituſ ſanctus cum genuiſſet ẜm ꝙ eſt homo. chriſtus ex du abus naturis ſcꝫ diuina et humana compoſitus eſſet et ẜm vnam eſſet filius vnius. et ẜm aliam eſſet filius alterius quod eſt abſurduꝫ. In oppoſitum arguit ſic Naꝫ quia chriſtus natus eſt de beata virgine dicitur filius beate virginis. igitur a ſimili quia natus eſt: ſpirituſancto debeat dici filius ſpirituſſancti. Ad qd̓ reſpondens magiſter dicit. ꝙ filius dei non poteſt di ci filius ſpirituſſancti. quia nō natus de ipſo vt de pa tre. Sed bene poteſt dici filius beate virginis. eo ꝙ natus ſit de ipſa vt de matre. Quam ſententiam con firmat per hoc ꝙ multa de aliqua re naſcuntur. que tamen non dicuntur filij eius. vt pili de capite. et eti am hi qui naſcunt̉ ex aqua et ſpirituſancto in baptiſ mate: non dicunt̉ aque filij ſed eccleſie. Et ecōuerſo multi aliquorum filij dicuntur. qui tamen de ipſis nō naſcuntur vt filij adoptiui et filij gehenne qui tamen de ipſis nati non ſunt. Et ſubdit etiam magiſter du as rationes quare chriſtus ſpecialiter dicatur natus de ſpirituſancto. Quarum prima eſt. quia ſcilicet hu iuſmodi incarnatio eſt donum dei. ad deſignandum ergo ꝙ nullus precedentibus meritis. ſed ex ſolo dei dono: copulatio nature humane cum perſona diuina ſit expleta. Et ẜm hoc cum chriſtus dicitur natus de ſpirituſancto. ly de denotat rationem operis. Secū da eſt ꝙ chriſtus dicitur natus de ſpirituſancto. qua virtute ⁊ poteſtate ſpirituſſancti illud ſcriptum ē de virgine ꝙ ꝟbo vnitum eſt. non ſic ꝙ ſpūſſanctus fue rit ſeminalis materia. ſed ꝙ fuerit efficiens cauſa. et ſic cum chriſtus dicitur natus de ſpirituſancto. ly de denotat habitudinem cauſe efficientis. ſicut omnia dicūtur eſſe ex deo nō ſubſtantialiter ſed poteſtatiue ſeu effectiue. Tertia propoſitio eſt hec. Quāuis chri ſtus natus ſit de virgine. potius tamen dicitur factꝰ ꝙͣ natus. cuꝫ non ſit conceptus ex virili ſemine. Hāc magiſter inſinuans querit. Cur apoſtolus ad Roma nos primo dicat chriſtum factum ex ſemine Dauid. et alibi dicit ipſum factum ex muliere. cum tamē nos dicimus chriſtum natum. et aliud eſt naſci. et alind ē fieri. Ad quod reſpondens dicit ꝙ apoſtolus tantuꝫ dixit chriſtum factum ex muliere ad oſtendendā dif ferentiam conceptionis ſue a communi hominum cō ceptiōe Nam chriſtus ratione ſue ſingularis concep tionis habet tam nati ꝙͣ facti rationem. ex eo ꝙ ſola operatione ſpirituſſancti in vtero virginis formaba. tur. Ceteri autem homines habent ſolam rationem nati et nō facti. quia caro eorum virtute virilis ſemi nis formatur in vtero. quare etiaꝫ hominis dicuntur filios generare et non facere. Et ſubdit ꝙ apoſtolus dicit chriſtum factum ex ſemine. non ideo quia ſemē bominis eius conceptioni interuenit. ſed quia ex car ne virginis que ex ſemine dauid venit caro chriſti for mata fuit. Et tm̄ in ſpeciali. Si perſona vel natura ꝑſonaꝫ vel naturā aſſumpſit. et ſi natura dei incarnata ſit. Reterea inqͣ ri oportet cum ex premiſſis cō HI ſtet verbum dei carnem et ani mam ſimul aſſumpſiſſe in vni tatē ꝑſone. qͥd hoꝝ potius concedendū ſit ſcꝫ ꝙ ꝑſona ꝑſonaꝫ. vel natura naturā. vel ꝑſona naturā. vel natura ꝑſonā aſſumpſe rit. Et an ita cōueniat dici diuinā naturam eſſe incarnatā: ſicut deus incarnatus et ver bū incarnatuꝫ ſane dicit̉. Hec inqͥſitio ſiue querendi ratio. iuxta ſacraꝝ autoritatū te ſtimonia ꝑtim implicita atqꝫ ꝑplexa. ꝑtim ꝟo explicita eſt et aꝑta. Certū eſt em̄ ⁊ ſine Ꝙ ula qͣſtio q ambiguitate verū ꝙ nō natura ꝑſonā. nec perta eſt. ꝑſona ꝑſonam. ſed ꝑſona naturam aſſump ſit. quod ſanctorū ſubditis comprobat̉ te ſtimonijs ⁊ aſtruit̉ documētis. Ait em̄ Au Auguſti guſti. in li. de fide ad petrū. Deꝰ vnigenit dum ꝯciperet̉ veritatem carnis accepit ex virgine. et cum naſceret̉ integritatem ꝟgi nitatis ẜuauit in matre. et paulo poſt. Sic deus humanā naurā in vnitatem ꝑſone ſu ſcepit. ꝙ ſe humiliās ꝑ miſericordiaꝫ incor rupte virginis vteruꝫ ex ea naſciturus im pleuit. Formā ergo ſerui. id eſt naturā ſer ui in ſuaꝫ accepit ille deus ꝑſonam. Item Deus verbū nō accepit ꝑſonam hominis ſed naturaꝫ. Itē. Dei filius vnigenitus vt carnē hoīs animāqꝫ mundaret ſuſceptione carnis animeqꝫ rationalis incarnatus eſt. His alijſqꝫ pluribus autoritatibꝰ euidēter oſtenditur. non nrtura perſonam. nec ꝑſo

LI. nā perſonam. ſed perſonam naturam acce De ꝑte queſti piſſe. De quarto vero queſtionis articulo onis ꝑ plexa. vtrum ſcilicet natura naturam aſſumpſe rit: ſcrupuloſa etiam inter doctos queſtio eſt. Quia et in hoc plurimum diſſentire vi dentur. qui autoritate preclari. alijs do ctirores in ſacra pagina extiterunt. nec tan tum alij ab alijs. verum etiā idem a ſeipſis diſſonare videntur ſicut ſubiecta capitula De toletano docent. Legitur enim in concilio toletano cōcilio hic po nit ea quibus viij. traditum ſic. Solum verbum caro fa innui videtur ctum eſt: et habitauit in nobis. et cum tota naturam non trinitas operata ſit formationem ſuſcepit accepiſſe na. hominis. quoniam inſeperabilia ſunt ope turam. ra trinitatis. ſolus tamen filius accepit ho minem in ſingularitatem perſone. non vni tatem diuine nature. id eſt quod eſt propri um filij non quod cōmune eſt trinitati. Itē in concilio. xj. toletano. Vnius ſubſtanite credimus deum patrem et filium et ſpiritū ſanctum. non tamen dicimus vt huuis tri tatis vnitatem Maria virgo genuerit. ſed tantum filium qui ſolus naturam no ſtram in vnitatem ſue perſone aſſumpſit. Incarnationem quoque huius filij dei to ta trinitas operata eſſe credenda eſt. So lus tamen filius formam ſerui accepit in ſingularitatem ꝑſone. His inſinuari vide tur ꝙ perſona tantū naturam. non natura naturam aſſumpſerit Si em̄ quod cōmune eſt trinitati non accepit homineꝫ. ergo non natura diuina que cōmunis eſt tribus ꝑſo nis. Cui videtur obuiare quod Augꝰ. ait ī Hic ponit ea libro de fide ad Petruꝫ. Nec diuinitas in quibus ꝓba tur non acce. quit xp̄i aliena eſt a natura patris. ẜm illd̓ piſſe naturaꝫ In principio erat verbum. nec humanitas eius aliena ē a natura matris. ẜm id ꝙ ver bum caro factum eſt. Illa enim natura que ſemꝑ genita manet ex patre naturaꝫ nr̄am ſine peccato ſuſcepit vt naſceret̉ ex virgine Hac autoritate videt̉ tradi ꝙ diuina natu ra humanā ſuſcepit. Ubi vehementer mo ueri poſſumus ꝙ eam genitam eternaliter ex patre dicit. niſi forte natura pro perſona hic accipiat̉. alioquin ſi dixerimus naturā tribus ꝑſonis communem genitam eſſe oc currunt nobis ex aduerſo que in tractatu ī trinitate diſſeruimus. vbi diximus non na tura naturam. ſed perſona perſonam genu iſſe. Quia ſi natura genuiſſet naturam cum vna eademqꝫ ſit natura trinitatis. eadē res ſeipſam genuiſſet. Quod Augꝰ. fieri poſſe negat. Sed alibi certum reperimus docu mentum. quo natura naturam aſſumſiſſe monſtrat̉. Ait em̄ Auguſti. in primo libro LI L de trinitate. Etiam ſeipſo chriſtus factus eſt minor formaꝫ ſerui accipiens. Neqꝫ em̄ ſic accepit forma ſerui vt amitteret formaꝫ dei. in qua erat equalis patris. vt et in for ma ſerui et in forma dei idē ipſe ſit vnigeni tus filius patri. qͥa forma dei accepit for maꝫ ſerui. Si autem forma dei formam ſer ui accepit ſine dubio natura naturaꝫ acce pit. Forme em̄ nomine natura ſignificatur. Quid forme noīe intelliga vt Auguſtinus euidenter docet in libro de tur. fide ad Petrū. Cuꝫ īquit de chriſto audis quia in forma dei erat. oportet te agnoſcere firmiſſimeqꝫ tenere in illo forme nomine na turalem plenitudinem debere intelligi. In forma dei ergo erat. quia in natura dei pa Hylarius. tris ſemꝑ erat de quo natus erat. Hylariꝰ quoqꝫ in. xij. libro de trinita. ita ait. Eſſe in forma dei non alia intelligētia eſt qͣꝫ in de manere natura. Didiciſti nomine forme in telligentiaꝫ fieri nature. et audiſti ꝙ forma dei formā ſerui ſuſcepit. Vnde conſequēs eſt ꝙ natura diuina naturā humanaꝫ ſuſce Hierony. pit. Quod etiam Hiero. in explanatione fi dei euidenter inſinuat inquiēs. Paſſus eſt filius dei nō putatiue ſꝫ vere. ẜm illud. paſ ſus eſt qd̓ pati poterat.i. non ẜm illam ſub ſtantiam que aſſumpſit. ſed ẜm illā que aſ ſumpta eſt. Ex quo apparet diuinā ſubſtan tiam aſſumpſiſſe humanā. Ex verbis autē Auguſtini ſuperius poſitis adhibita dili gentia innui videt̉ ſolum verbū carnem fa ctum. et naturam ſolum ſuſcepiſſe humanā et diuinam naturaꝫ eandem accepiſſe. Ait em̄ Trinitas nos ſibi recōciliauit ꝑ hoc q̄ ſolum verbum carnē ipſa trinitas fecit. In quo ſic veritas incōmutabilis manet diui ne humaneqꝫ nature. vt ſicut vera ſemꝑ eſt eius diuinitas quam de patre habet. ita ve re ſemꝑ et incōmutabilis eiꝰ ſit humanitas quam ſibi vnitam ſumma diuinitas gerit. Ecce et ſolum verbum dixit carnem factū et humanitatem diuinitati vnitam. Idem quoqꝫ ſuperius dixit ſeruilem formam a ſo lo filio ſuſceptam quam tota trinitas fecit Iam facile eſt agnoſcere qͣꝫ diuerſa ⁊ mul tiplicia ſuꝑ queſtione ꝓpoſita autores tra diderunt. Ideoqꝫ poſteriores ea legentes variaſ atqꝫ contrarias ex predictis occaſio nem ſumentes ꝓmunt ſententias. Quid de hoc tenendum ſit. b Nos auteꝫ omnis mendacij et contradictionis notam a ſa cris paginis ſecludere cupientes. orthodo xis patribus atqꝫ catholicis doctoribus

L. nulla praue intelligentie ſuſpitōne notatis conſentimus dicentes. et perſonam filij aſ ſumpſiſſe naturā humana. et naturaꝫ diui nā humane nature in filio vnitaꝫ. eamqꝫ ſi bi vniſſe vel aſſumpſiſſe. Vnde et vere in Determinaª carnata dicit̉. Ꝙ vero dicit̉ ſolus filius for tio autorita mā ſerui accepiſſe. ꝑ hoc non excludit̉ diui na natura ab acceptione ſeruilis forme. ſed alie due perſone pater ſcꝫ et ſpirituſſanctuſ Item et illud aliud. ſcꝫ id qd̓ eſt proprium filij nō quod cōmune eſt trinitati: homineꝫ accepit. ſic oportet intellligi. id eſt proprie in hypoſtaſi filij non tribus communiter ſonis. diuina natura humanam naturaꝫ ſi bi vniuit Qui ſenſus ex verbis Iohannis Io. dam̄. damaſceni confirmatur qui totam diuinaꝫ naturam in vnam hypoſtaſim incarnataꝫ eſſe euidenter aſſerit dicens. In humana tione dei verbi aimus omnem et perfectaꝫ naturam deitatis in vna eius hypoſtaſeon incarnatam eſſe. id eſt vnitam humane na ture et non partē parti. Omni.n. humano nature aimus eſſe vnitam omnem deitatis naturam vel ſubſtantiam. Item. Eadem eſt natura in ſingl̓a hypoſtaſeon. id eſt pe ſonarum. et quando dicimus naturam ver bi incarnatam eſſe ẜm beatos ſcilicet ẜm Athanaſium et Cyrillum. deitateꝫ dicim eſſe vnitam carni. et vnam naturaꝫ dei ver bi incarnatā confitemur. Verbum auteꝫ et qd̓ cōmune eſt ſubſtātie poſſidet. et qd̓ pro prietatis eſt habens hypoſtaſeos.i. ꝑſone Ex his manifeſte oſtendit̉ ꝙ natura diui na incarnata eſt Un̄ et eadē vere dicitur ſu ſcepiſſe humanam naturam. An diuina natura debeat dici ca ro facta. Sꝫ queritur vtrū eadem diuina natura debeat dici caro fa cta ſicut verbum dicitur caro factū. Si em̄ idē eſt incarnari qd̓ eſt carnem fieri: videri poteſt ita debere dici ꝙ ſit caro facta ſicut dicitur incarnata. Ad quod dicimus qͥa ſi Reſpōſio. illud dictum in ſacra ſcriptura reperiretur. ex eadem intelligentia acciperet̉ qua cum dicitur incarnata. Sꝫ quia illud autoritas ſubticuit. atqꝫ locutionis modus nimiam videretur facere expreſſionem: ſi natura di uina diceretur caro facta. melius ſilere hoc puto vel negare qͣꝫ temere aſſerere. ne ſi il lud dicatur. conuertibilitas nature in na turam ſignificari putetur. Ex premiſſis in dubitabilit̓ ꝯſtat ꝙ ꝑſona verbi ſiue natura hoīs naturā.ſ. carnem et aīam aſſumpſit ſed nō ꝑſonam hoīs. Si aūt natura diuina naturam hoīs accepit. quare non dicit̉ fa cta homo vel eſſe homo ſicut verbum dei Ad qd̓ dici pōt ꝙ dei filius dicit̉ factus hō Reſpōſio vel eſſe hō. nō ſoluꝫ qꝛ hoīem aſſūpſit. ſꝫ qͥa ip̄m in vnitatem et ſingularitatē ſui et ꝑſo ne accepit. Natura autem diuina hoīem qͥ dem accepit.i. hominis formaꝫ ſibi vniuit ſed nō in ſingularitatē et vnitateꝫ ſui. Ser uata em̄ ꝓprietate ac diuerſitate duarū na turarum ꝑſone ſingularitas extitit. Ideo qꝫ nō ſic dicit̉ diuina natura eſſe homo. vel facta homo: ſicut dei filius. Quidam tn̄ in differenter vtrūqꝫ concedunt. Quare nō accepit perſonam hoīs cū hominē acceperit. Ideo vero non ꝑ ſonaꝫ hominis aſſumpſit. qꝛ caro illa ⁊ ani ma illa non erant vnita in vnā ꝑſonā quaꝫ aſſumpſerit. qꝛ non ex illis cōſtabat ꝑſona quando illis vnitum verbum eſt. Nam ſi bi inuicem ſunt vnita ſimul cum verbo Al tera tamen vnione inuicem vnita ſunt illa duo. ſcilicet anima et caro. alia vnione ver bo vnita ſunt. Quia alia eſt vnio anime ili lius ad carneꝫ. ⁊ alia eſt vnio verbi ad ani mā illam et ad carnē Nō ergo accepit ꝟbū dei perſonā hominis ẜꝫ naturā. qꝛ non erat ex carne illa et anima illa vna compoſitaꝑ ſona quā ꝟbum accepit. ſꝫ accipiendo vni uit et vniendo accepit. Contra hoc opinio qua probare qͥ dam volunt perſonam accepiſſe ꝑ ſonam. Hic a quibuſdam opponit̉ ꝙ ꝑſona aſſumpſit ꝑſonam. Per ſona em̄ ē ſubſtātia rōnalis indiuidue natu re. hoc aūt eſt anima. Ergo ſi animā aſſum pſit. et ꝑſonam. quod ideo nō ſequit̉. quia anima non eſt ꝑſona quādo alij rei vnita ē ꝑſonaliter: ſed quando per ſe eſt. abſoluta em̄ a corpore ꝑſona eſt ſicuti angelus. Illa autē anima nunqͣꝫ fuit qͥn eſſet alij rei con iuncta. Ideoqꝫ non ea aſſumpta. ꝑſona eſt aſſumpta. Aliter quoqꝫ nitunt̉ ꝓbare v̓bū Alia ꝓba dei aſſumpſiſſe ꝑſonā qꝛ aſſumpſit aliqueꝫ tio. hoīem. Aſſumpſit em̄ Ieſum chriſtū. ergo aliquē hominē. Ꝙ auteꝫ hominem Ieſum chriſtum aſſumpſerit: Auguſti. in expoſiti one ſymboli ſub anathemate tradit dicens

IL. Si quis dixerit atqꝫ crediderit hoīem Ie ſum xp̄m a filio dei aſſumptū nō fuiſſe ana thema ſit. Qui etiā in pluribꝰ ſcpͥture locis hmōi vtit̉ locutionibꝰ. Ille hō a ꝟbo dei ē aſſumptus. Ille homo factus eſt xp̄s. Et propheta de homine xp̄o loquens deo ait. Reſponſio d̓ Beatus queꝫ elegiſti et aſſumpſiſti ⁊cͣ. Ex terminans p̄. quibus conſequi videtur. ꝙ aliquis homo miſſas locutō aſſumptus ſit a verbo. et ita perſona a ꝑſo na ſit aſſumpta. Sed qꝛ hoc nephas eſt di cere aūt ſentire. p̄miſſe locutōnes eiſqꝫ ſim les ẜm hanc intelligentiā ſane accipi debēt vt homo xp̄us ſiue homo ille ſiue quidam homo dicatur aſſumptus a verbo ſiue vn tus verbo. nō qꝛ hominis ꝑſona ſit aſſum pta. vel vnita verbo. ſed qꝛ illa anima et ca ro illa aſſumpſa ſunt et vnita verbo in qui bus ſubſiſtit ꝑſona dei et homīs. vt ad ho mis naturā non ad ꝑſonā reſpicias: cū aſſū ptuꝫ vel vnitū. vel quendā vel aliquem in hmōi locutionibus ſcriptura cōmemorat. Quo circa cū querit̉ ſine ꝓpoſita autorita te an aliquis vel quidaꝫ ſit aſſumptus a ꝟ bo vel vnitus verbo. ſine diſtinctione intel ligentie nō eſt hic reddenda reſponſio. quo niam multiplex p̄miſſa eſt queſtio. ſꝫ inſtā tie querētis ita determinato. ſi de hominis ꝑſona queris. reſpondeo nō. ſi de hominis natura. dico eſt. Iſta eſt diſtinctio quinta huiꝰ ter tij libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de ꝑſona aſſum te. de qualitate nature aſſumpte. et auctore aſſump tionis. mouet et determinat quaſdam dubitationes. Et circa hoc tria facit. Primo eniꝫ determinat qua dā queſtiones pͥncipales. Scd̓o ſoluit queſtiones qͣſ dā incidentes. Tertio remouet impugnātes. Primi vſqꝫ ibi. Sed querit̉. Scd̓m vſqꝫ ibi. Ideo vero non ꝑſonā. Tertiū vſqꝫ ad finem diſtinctionis In ſpeciali ſnīa magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibꝰ. quarū pri ma eſt hec. Perſona ꝑſonā vel natura naturā aſſum pſiſſe nullus ꝯcedit catholice. Hanc magiſter ponēs q̄rit quadrimembrē queſtionem. quaꝝ prima eſt hec Utrū ꝑſona aſſumpſit perſonā. Secunda eſt. vtrum natura aſſumpſit ꝑſonam. Tertia eſt vtrum perſona aſſumpſit naturā. Quarta eſt. vtrum natura aſſum pſit naturā. Et rn̄dendo dicit ad primos tres articu los ꝙ certū eſt ꝙ ꝑſona nō aſſumpſit ꝑſonam. nec na tura perſonā. ſed ꝑſona naturā. Sed ad quartū arti culū.ſ. an natura aſſumpſit naturā maxime difficile ē rn̄dere.ſ. cum p̄clari doctores ſnīas quaſi contrari as de hoc vident̉ tenuiſſe. Nam ꝙ natura nō aſſump ſit naturā hoc videt̉ ſentire autoritas cōcilij toletani dicens. ꝙ ꝙͣuis incarnationē tota trinitas ſit opera ta cū oꝑa trinitatis adextra ſint indiuiſa ſicut eiꝰ ſub ſtātia. ſolꝰ tn̄ filius carnē vel naturā aſſumpſit hūanā Ꝙ aūt natura naturā aſſumpſerit: hoc videt̉ ſentire beatus Augꝰ. in de fide ad Petrū dicens. ꝙ iſta na tura que ſemꝑ manet genita ex pr̄e naturā aſſumpſi humanā. vbi. b. Aug. expreſſe dicit naturā aſſumpſiſ ſe naturā. Et confirmat idē ꝑ. b. Augꝰ. in de fide ad Petrū dicentē. ꝙ cum ꝑſona ſit idem quod natura. videt̉ certe Aug. velle naturā naturam aſſumpſiſſe. LLL Qd̓ magiſter iteꝝ ꝯfirmat autoritatibꝰ ſanctoꝝ Hy la. ⁊ Hiero. quā difficultatē tandē ſoluēs dicit eſſe to nendū ꝙ diuina ꝑſona aſſumpſit humanā naturā. et ꝙ natura diuina hūane nature in ꝑſona filij ſit vnita et ꝙ natura diuina īcarnata ſit. Et ꝙͣuis dicat̉ ꝙ ſo lus filius naturā ſeu formā accepit ab hac tn̄ excep tione nō excluditur natura diuina. ſed hoc dicitur ꝙ hmōi aſſumptio in ꝑſona pr̄is vel ſpūſſancti nō ē fcā vnde cū d̓r ꝙ ꝓprium ſit filij ꝙ naturā humanam at ſumpſit talis ſenſus exprimi intendit̉ ꝙ in ꝓpria hy poſtaſi filij ⁊ nō in tribus ꝑſonis deus ſibi humanam naturā vniuit. ꝓ cuius euidētia magiſter allegat au toritatē. Damaſ. que patet in textu. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Licet ſit ꝯcedendū ꝙ diuina natura etiā ꝑſo nā filij ſit incarnata. non tn̄ eſt affirmandū ſimpl̓r ꝙ eadem ſit caro facta. Hanc magiſter ponēs querit. Cū natura diuina poſſit dici incarnata an etiā ſit con cedendū ꝙ ſit caro facta. ſicut ratione incarnatōis di cit̉ ꝙ verbū caro factū eſt. Et rn̄det ꝙ ſi hmōi locutō natura diuina eſt caro facta: in ſcriptura inueniatur intelligenda eſt vt idē ſit ꝙ incarnata. ſed tamen me lius dicit̉ ſimpliciter eſt neganda. ne putet̉ ꝙ natur diuina ſit in carnem ꝯuerſa. qꝛ iſte modus locutionis nimiā videt̉ facere expreſſionē. Et ſubdit querendo. Cū natura diuina aſſumpſit naturam hūanam. qua re rōne illius aſſumptionis natura diuina non poſſet dici facta eſſe hō. vel eſſe homo. ſicut verbuꝫ dei dicit factū eſſe homo. et eſſe hō ratione illius aſſumptiōis Et rn̄det hoc eſſe ideo. quia natura diuina nō vniuit ſibi naturā humanam in vnitatē nature. ſicut verbū dei vniuit ſibi naturam humanā in vnitate perſone. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Sic p̄uenit verbū dei corpo ris et aīe vnionē ꝙ nō aſſumpſit aliquā hoīs ꝑſonaꝫ Hanc mgr̄ inſinuās dicit ꝙ verbū non aſſumpſit per ſonam hoīs. qꝛ caro humana et anima que verbum aſſumpſit nō fecerūt aliquā ꝑſonam an̄ aſſumptioneꝫ ſui Sed contra illud obijcit dupl̓r. Primo ſic Verbū aſſumpſit animā. ſed ex quo illa ſit ꝑſona cuꝫ rationa lis nature indiuidua ſubſtantia verbum videt̉ aſſum pſiſſe perſonam. Scd̓o ſic. Scd̓m. b. Augꝰ. in expo ſitione ſymboli. verbū aſſumpſit hoīem ſꝫ cuꝫ homo ſit perſona videt̉ verbum aſſumpſiſſe ꝑſonam. qd̓ eſt ꝯtra p̄dicta. Ad primā obiectioneꝫ reſpondet magi ſter dicens. ꝙ anima carni vnita non habet rōnem ꝑ ſone. ſed tm̄ a corpore ſeparata. cum igitur ꝟbum n̄ aſſumpſit aīam ſeꝑatam ſed coniunctā. videtur vt pͥ us non aſſumpſiſſe ꝑſonā Et in hoc ꝙ magiſter dicit aīam eſſe ꝑſonam nō tenet̉ a modernis doctoribus. Ad ẜm dicit̉: cum dicit̉ verbum aſſumpſiſſe hominē ly homo accipiendū eſt vt eſt expreſſiuū nature. ⁊ nō vt ſignificat ꝑſonam. Et tm̄ in ſpeciali. De intelligētia harū locutionum deus factus eſt homo. deus eſt ho an his locutiōibus dicat̉ deus fa ctus eſſe aliquid. vel eſſe aliquid. vel non eſſe aliquid. premiſſis auteꝫ emergit queſtio plu DI. VI. rimum cōtinēs vtilitatis. ſed nimiū difficultatꝭ atqꝫ ꝑplexitatis Cū.n. ꝯſtet ex p̄dictis et alijs pluribus teſtimonijs. oēſ qꝫ catholici vnanimiter fateant̉ deum fa ctū eſſe hominē. et xp̄m verum deum eſſe.

DI. et veꝝ hoīem. querit̉ an his locutōibꝰ deꝰ factus ē hō. filius dei factus eſt filius homi nis. deus eſt homo. et homo ē deus. dicat̉ deus factus eſſe aliquid. vel eſſe aliquid vl̓ aliquid dicat̉ eſſe deus. et an ita conueniat dici. hō factus eſt deuſ. ⁊ filius hominis fa ctus eſt filius dei. ſicut ecōuerſo dicit̉. et ex his locutionibus non dicit̉ deꝰ factus eſſe aliquid. vel eſſe aliquid. Que ſit intelligen Ꝙ in huius tionis extia haꝝ locutionū et ſil̓iū. In huius ꝓfun ſitiōe diſfe ditatis reſeratiōe ⁊ ſcrupuloſe queſtōis ex ntes poſitōe pl̓imū differre inueniūtur ſapiētes Quorundā ſententiā refert. b Alij enim dicūt in ipſa verbi incarnatiōe hoīeꝫ quēdā ex an ma rōnali et humana carne ꝯſtitutū. Ex qͦ bus duobus oīs verus hō cōſtituit̉. et ille hō cepit eſſe deus. nō quidē natura dei. ſꝫ ꝑſona verbi et deus accepit eſſe homo ille Concedūt etiā hominē illum aſſumptū a ꝟ bo et vnitū verbo et tamen eſſe verbum. et ea ratione tradunt dictū eſſe deum factum hominē vel eſſe hominē. qꝛ deus factus eſt id eſt cepit eſſe quedā ſubſtātia ex aīa rati onali et humana carne ſubſiſtēs. et illa ſub ſtātia facta eſt.i. cepit eſſe deus. non tamer demigratione nature in naturā. ſꝫ vtriuſqꝫ nature ſeruata ꝓprietate factum eſt. vt de us eſſet illa ſubſtantia. ⁊ illa ſubſtātia eſſet deus. Vnde vere dicit̉ deus factus eſt ho mo. et bomo factus eſt deus. et deus eſt ho mo. et homo deus. et filius dei filius homi nis et ecōuerſo. Cūqꝫ dicunt illū homineꝫ ex anima rationali et humana carne ſubſi ſtere. non tamen fatent̉ ex duabus naturis eſſe compoſitū. diuina.ſ. et humana. nec il lius partes eſſe duas naturas. ſed animaꝫ tantum ⁊ carnem. Autoritates ponit quibuſ muniūt ſuam ſententiam. Et ne de ſuo ſenſu tm̄ loqui putent̉. hanc ſnīaꝫ pluribꝰ muni Auguſti. unt teſtimonijs. Ait.n. Auguſtinꝰ. in libro de trinitate. Cum legit̉ verbū caro factum eſt. in verbo intelligo verū dei filiū. in car ne agnoſco veꝝ hominis filiū. et vtrūqꝫ ſi mul vnā ꝑſonam deum et homineꝫ ineffa bilis gratie largitate coniunctuꝫ. Idem in ench̓. Chriſtus ieſus deus de d̓o eſt homo autem natus eſt de ſpirituſancto ex maria virgine. Vtraqꝫ ſubſtātia diuina ⁊ hūana VI filius eſt vnicus dei pr̄is omnipotentis. de quo procedit ſpūſſanctus vtrunqꝫ vnus. ſꝫ aliud propter verbum. et aliud ꝓpter ho minē. nō duo filij deus et homo. ſed vnus dei filius. Deꝰ ſine initio. homo a certo ini tio. Idem in eodeꝫ. Quid natura humana in chriſto homine meruit vt in vnitatem ꝑ ſone vnici filij dei ſingulariter aſſumpta eſ ſet. Que bona voluntas. que bona opera p̄ceſſerunt. quibus mereret̉ iſte homo vna fieri ꝑſona cū deo? Nunquid antea fuit ho mo. et hoc ei ſingulare beneficiū p̄ſtitum ē vt ſingulariter ꝓmereret̉ deū. Nempe ex quo homo eſſe cepit: non aliud cepit eē ho mo qͣꝫ dei filius et hic vnicus. et propterea dei verbum. quia eſt ab illo ſuſcepta caro. facta eſt vtiqꝫ deus. vt quēadmodum vna eſt ꝑſona quilibet homo anima.ſ. rōnalis ⁊ caro. ita ſit xp̄us vna ꝑſona verbum et ho mo. Idē ſuꝑ Ioh̓em. Agnoſcamus gemi naꝫ ſub̓am xp̄i diuinā.ſ. qua equalis ē pa tri. et humanā qua minor ē patre. vtrunqꝫ aūt ſimul nō duo ſed vnus eſt xp̄s. ne ſit ꝙͣ ternitas non trinitas deus. Ac ꝑ hoc chri ſtus eſt deus. anima rōnalis ⁊ caro. Idem quoqꝫ in libro de p̄deſtinatione ſctōꝝ. Il le hō vt a verbo patri coeterno in vnitateꝫ ꝑſone aſſumptus filius dei vnigenitꝰ eſſet vn̄ hoc meruit? qd̓ bonuꝫ eiꝰ p̄ceſſit? vt ad hanc ineffabilem excellentiā ꝑueniret. Fa ciente ac ſuſcipiente deo verbo. ipſe homo ex quo eſſe cepit filius dei vnicus eſſe cepit Itē homo quicunqꝫ ita gr̄a fit xp̄ianus. ſi cut gratia homo ille ab initio factꝰ eſt chri ſtus. Idem in libro. xiij. de trinita. Gratia dei nobis in homine xp̄o ꝯmendat̉. Quia nec ipſe vt tanta vnitate deo vero coniun ctus: vna cū illo ꝑſona filius dei fieret. vl. lis eſt p̄cedentibus meritis aſſecutus. ſed exquo homo eſſe cepit. ex illo eſt et deus. Un̄ dictū eſt. ꝟbum caro factū eſt. Hylari Hylariuſ. us quoqꝫ in. x. libro de trinita. ait. Chriſtū nō ambigimus eſſe deum ꝟbum. neqꝫ rur ſus filium hominis ex anima ⁊ corꝑe cōſti tiſſe ignoramus. His alijſqꝫ autoritatibus vtunt̉. qui hominē quenda ex anima ratio nali ⁊ carne compoſitū dicunt deū factum ſed gratia. nō natura. Sola.n. gr̄a habuit ille homo. non meritis vel natura. vt eſſet deus ſiue dei filius. vt haberet omnem ſciē tiam et potentiā quā habet verbū. cū qͦ eſt vna ꝑſona Nec in in ſuperioribus legit̉ ꝙ hō ille ſit vna ꝑſona cū verbo. et ſit ipſum verbū. ſed etiam ꝙ aīa rationalis ⁊ caro ea dem ꝑſona ſit. et xp̄s ſit: deus.

LI. Aliorum ſententia. Sūt aūt et alij qui iſtis in ꝑte ꝯſentiunt. ſed dicūt hoīem illuꝫ non ex aīa rationali et carne tm̄. ſed ex hu mana et diuina natura.i. ex tribꝰ ſubſtātijs diuinitate. carne. et aīa ꝯſtare. ⁊ hūc ieſum xp̄m fatent̉ et vnā ꝑſonā tm̄ eſſe. an̄ incar nationē ꝟo ſolūmodo ſimplicē. ſꝫ in īcarna tione factā ꝯpoſitā ex diuinitate et hūani tate. Nec eſt id̓o alia ꝑſona qͣꝫ prius. ſed cū pͥus eſſet dei tm̄ ꝑſona. in īcarnatōne facta eſt etiā hoīs ꝑſona. nō vt due eſſent ꝑſone ſed vt vna et eadē eſſet ꝑſona dei et homīs Perſona ergo q̄ priꝰ erat ſimplex ⁊ in vna tm̄ natura exn̄s. in duabꝰ et ex duabꝰ ſub ſiſtit naturis. et ꝑſona que tm̄ deꝰ erat. fa cta eſt etiā verꝰ hō. ſubſiſtēs nō tm̄ ex aīa et carne. ſꝫ etiam ex diuinitate. nec tn̄ ꝑſona illa debet dici facta ꝑſona. qͣꝫuis dicat̉ fa cta ꝑſona homīs. Facta eſt igit̉ illa ꝑſona (vt qͥbuſdā placet) quiddā ſubſiſtēs ex ani ma et carne. ſed nō eſt facta ꝑſona vel ſub ſtantia vel natura. et inqͣꝫtum eſt illa ſubſi ſtens: cōpoſita eſt. Inquantū antem ver bum eſt. ſimplex eſt. Autoritates etiam ponit que hāc probant ſententiam. De hoc Augꝰ. in ei bro ſentē. ꝓſperi ait. Modis oībꝰ approba re ꝯtendimus ſacrificiū eccleſie duobꝰ con ſtare. duobꝰ confici. viſibili elementoꝝ ſpe cie. et inniſibili dn̄i noſtri Ieſu xp̄i carne et ſanguine. ſacramento et re ſacr̄i.i. corpore xp̄i. ſicut xp̄i ꝑſona conſtat ⁊ ꝯficit̉ ex deo et hoīe. cū ipſe xp̄s verus ſit deus ⁊ verus homo. Quia omnis res illaꝝ rerum natu ram et veritatē in ſe continet ex qͥbus cōfi cit̉. De hoc eodē Ioh̓. damaſcenꝰ. In do Io. dam. mino nr̄o Ieſu xp̄o duas quidem naturas cognoſcimꝰ. vnā autē hypoſtaſim ex vtriſ qꝫ compoſitaꝫ. Incarnatus eſt ergo xp̄us ex virgine aſſumēs primitiaꝫ nr̄e maſſe. vt ipſa extiterit ī carne hypoſtaſis. que dei ꝟ bi hypoſtaſis ꝯpoſita et facta fuerit: q̄ pri us ſimplex erat verbi hypoſtaſis. Cōpoſi ta ꝟo ex duobus ꝑfectis naturis. deitate ⁊ humanitate. et ferat ipſa diuine ꝟbi dei fi liationis characteriſticū et determinatiuū idioma. ẜm ꝙ diuiſa eſt a patre et ſpiritu ſancto. et carnis characteriſtica et determi natiua idiomata. ẜm que differat a matre III et reliquis homībus. Item. Vnā hypoſta ſim filij dei confitemur in duabus naturis ꝑfecte ſe habentibꝰ deitatis ⁊ humanitatiſ et īcarnatā eſſe eādē hypoſtaſim. et has du as naturas cuſtodiri et manere ī ipſo poſt vnioneꝫ non ſeorſum et ẜm ꝑtes ponentes ſingulā. ſed vnitas inuicē in vnā compoſi tam hypoſtaſim. ſubſtantialē.n. inquimus vnionē.ſ. verā et nō ẜm fantaſiaꝫ. ſubſtan tialē aūt nō duabus naturis ꝑficientibus alterā.ſ. vnā compoſitaꝫ naturā. ſꝫ vnitas inuicē in vnā hypoſtaſim ꝯpoſitā filij dei ⁊ manere eandē ſubſtantialē differentiā det̓ minamus. Ꝙ creabile manſit creabile. et ꝙ increabile increabile. et mortale mortale. ⁊ immortale īmortale. et circūſcriptibile cir cumſcriptibile. et incircūſcriptibile incircū ſcriptibile. et hoc quidem refulget miracu Auguſti lis. De hoc etiam Augꝰ. in libro de trinita te ait. Quemadmodū ẜm deitateꝫ vna eſt patris filijqꝫ natura. ita etiam iuxta huma nitatē. eadem eſt matris et filij vna natura Ex vtraqꝫ ergo ſub̓a ⁊ diuinitatis ⁊ huma nitatis vnus atqꝫ ideꝫ eſt deus. dei ⁊ hoīs filius Ieſus xp̄s. vt verus deus ita etiam homo verus. Ideꝫ etiā in lib̓. xiij. de trini tate. Sic deo ꝯiungi potuit humana natu ra. vt ex duabus ſubſtātijs fieret vna ꝑſo na. Ac ꝑ hoc iā eſt ex tribus. deo. anima et carne. His alijſqꝫ pluribus autoritatibꝰ ſe muniūt qui dicūt perſonā xp̄i ꝯpoſitā eſſe vel factā ſiue conſtantē ex duabus naturiſ ſiue ex tribus ſubſtantijs. Tertia aliorum ſententia. Sūt etiam alij qui in incarnatiōe verbi nō ſolū ꝑſonā ex natu ris ꝯpoſitaꝫ negant. verū etiam hoīem ali que ſiue etiā aliquā ſubſtantiā ibi ex aīa et carne compoſitā vel factam diffitent̉. Sed ſic illa duo.ſ. aīam et carnē verbi ꝑſone vl̓ nature vnita eſſe aiunt. vt n̄ ex illis duob vel ex his tribus aliqua natura vel ꝑſona fieret ſiue componeret̉. ſed illis duobꝰ ve lut indumento verbū dei veſtiret̉. vt mor taliū oculis cōgruenter appareret. Qui iō dicit̉ verus factus hō. qꝛ veritateꝫ carnis et aīe accepit. Que duo etiā in ſingularita tē vl̓ vnitatē ſue ꝑſone accepiſſe legit̉. non quia illa duo vel aliqua res ex illis compo ſita ſit vna ꝑſona cū verbo. vel ſit verbum ſed qꝛ illis duobus accedētibus ꝟbo: nō ē ꝑſonaꝝ numerus auctꝰ vt fieret qͣternitas in trinitate. et qꝛ ipſa ꝑſona verbi que pͥus

DI erat ſine indumēto. aſſumptiōe indumenti non ē diuiſa vel mutata. ſꝫ vna eadēqꝫ īmu tata ꝑmanſit. Qui ẜm habitū deū ⁊ hoīeꝫ factū dicūt. Accipiēdo em̄ hoīem dictus ē deus. factus eſt hō. ⁊ ꝓpter acceptū homi nē dicit̉ deus vere eſſe hō. ⁊ ꝓpter aſſumē tem deū dicit̉ homo eſſe deus. Nā ſi eſſen tialiter inquiūt illi deus eſſe hō. vel homo eſſe deus intelligeretur. tunc ſi deus aſſum pſiſſet hoīem ī ſexu muliebri. ⁊ mulier eſſen tialiter deus eēt. ⁊ ecōuerſo. At potuit de us aſſumpſiſſe hoīem in ſexu muliebri po tuit ergo mulier eſſe deus ⁊ ecōuerſo. Autoritates inducit quibꝰ hec ſen tentia roboratur. Ne auteꝫ et iſti de ſuo ſenſu influere videantur: teſtimonijs mediū ꝓductis. quod dicūt cōfirmāt. Ait Auguſti em̄ Auguſtinꝰ in libro d̓ gr̄a noui teſtamē ti. Sicut nō auget̉ numerus ꝑſonaꝝ. cum caro accedit anime vt ſit vnus hō. ſic non auget̉ numerus ꝑſonarū cum homo acce dit verbo vt ſit vnus homo xp̄s. Legitur itaqꝫ deus homo. vt intelligamus huiꝰ ꝑ ſone ſingularitatē. nō vt ſuſpicemur in car nē mutatā diuinitatē. Idē quoqꝫ tractās illud verbū apoſtoli. Habitu inuentus eſt vt hō. manifeſte on̄dit deū dici factum eſſe hoīem. vel eſſe hoīem ẜm habituꝫ. in libro lxxxiij. queſtionū: ita inquiēs. Multꝭ mo dis habitū dicimꝰ. vel habitū animi ſicut diſcipline ꝑceptionē vſu firmatā. vel habi tū corꝑis. ſicut dicimꝰ aliū alio validiore vel habitū eoꝝ que membris accomodāt̉ extrinſecus. vt cū dicimus aliquē veſtitū vel calciatū. ⁊ hmōi. In omnibꝰ generibꝰ manifeſtū eſt in ea re dici habituꝫ que acc dit vel accedit alicui. ita vt eā poſſit etiam nō hr̄e. Hoc aūt nomē ductū ē ab illo ver bo qd̓ eſt hr̄e. Habitus gͦ in ea re dicit̉ que rima ſpēs nobis vt habeat̉ accidit vel accedit. Ue rūtamen hoc intereſt. qꝛ quedā eoꝝ q̄ acci dunt vel accedunt: vt habitū faciāt nō mu tant̉. ſed ipſa mutant in ſe integra ⁊ incon cuſſa manentia. ſicut ſapīa accedens homī nō ipſa mutat̉. ſed hominē mutat. queꝫ de Secunda. ſtulto ſapientē facit. Quedam ꝟo ſic acce dunt vel accidūt vt mutent ⁊ mutentur vt cibus qui amittēs ſpeciē ſuā in corpus ve titur. ⁊ nos cibo refecti: ab exilitate atqꝫ lā Tertia. guore in robur atqꝫ valentiam mutamur. Tertiū genus eſt cū ea que accidūt vel ac cedūt. nec mutant ea quibus accidunt nec VI ab eis ipſa mutant̉. ſicut ānulus poſitus ī digito. qd̓ genus rariſſime reꝑitur. Quar Quarta ſpe. cies congruit tū genus eſt cū ea que accidūt vel accedūt huic comꝑati mutant̉ nō a ſua natura. ſed aliā ſpeciem ⁊ oni. formā accipiunt. vt eſt veſtis que deiecta atqꝫ depoſita nō habet eā formā quam ſu mit induta Induta.n. membris accipit for mā quam nō habebat exuta. quod genus congruit huic comꝑationi. Deus em̄ filiꝰ ſemetip̄m exinaniuit nō formā ſuaꝫ mutās ſed formā ſerui accipiens. neqꝫ conuerſus aut tranſmutatus in hominē amiſſa incom mutabili ſtabilitate. ſed in ſimilitudine ho minū factus eſt ipſe ſuſceptor veruꝫ homi nē ſuſcipiendo habitu inuentus eſt vt hō. id eſt. habendo hoīeꝫ inuentꝰ eſt vt homo nō ſibi ſed eis quibus ī homīe apparuit. Ꝙ aūt dicit vt homo veritatē expͥmit. nomīe gͦ habitus ſatis ſignificauit apl̓us qualiter dixerit in ſimilitudinē hoīuꝫ factus. qꝛ nō trāſfiguratiōe in hoīem. ſed habitu factus eſt. cuꝫ indutꝰ eſt hoīem quem ſibi vniens quodāmodo atqꝫ conformās īmortalitati eternitatiqꝫ ſociaret. Non gͦ oportet intelli gi mutatū eſſe verbū ſuſceptione homīs. ſi cut nec mēbra veſte induta mutant̉. qͣꝫuis illa ſuſceptio ineffabiliter ſuſceptuꝫ ſuſcipi enti copularet. His ꝟbis aꝑte innuere vi det̉ Aug. deū dici factū homineꝫ ẜm habi guguſti. tum. Qui etiam ipſius incarnationis mo dum volens exprimere querētibus in. iiij lib̓. de trinit̓. ait. Si querit̉ ipſa incarnatio De mō incar quomō facta ſit; ipſum verbū dei dico car nationis nem factū.i. hoīem factū. Non tamen in hͦ ꝙ factuꝫ eſt conuerſū atqꝫ mutatū. ſed car ne vt carnibus congruent̓ appareret indu tū. Ita ſane factū vt ibi ſit non tm̄ vbū dei ⁊ homīs caro. ſed etiaꝫ rōnalis homīs aīa Atqꝫ hoc totū ⁊ deus dicat̉ ꝓpter deuꝫ. ct homo ꝓpter hominē. Quod ſi difficile in telligit̉. mens fide purget̉ a peccatis abſti nendo ⁊ bona operando. difficilia em̄ ſunt hec. Idem in li. de fide ad Petꝝ. Dei filiꝰ cū ſit deus eternus ⁊ verus. ꝓ nobis factꝰ ē homo verus et plenus. In eo verus. qꝛ verā habet deus ille humanā naturaꝫ. In eo vero plenus qꝛ ⁊ carnem humanam ſu ſcepit ⁊ animā rationalē. Item. Nō aliud fuit illadei ſummi ſuſceptio vel exinanitio niſi forme ſeruilis.i. nature humane ſu ce ptio. vtraqꝫ ergo eſt in chriſto forma. quia vtraqꝫ vera ⁊ plenā eſt in chriſto ſubſtan tia. diuina ſcꝫ ⁊ humana natura. Idē in li bro ꝯtra Maximinū. Cum eſſet ꝑ ſeipſuꝫ inuiſibilis. viſibilis in homine apparuit. quem d̓ femina ſuſcipere dignatus ē. Ideꝫ

LI. in eodē. Nos xp̄m dn̄m verū hom̄ineꝫ ſu ſcepiſſe credimus. ⁊ in ipſo viſibiliter inui ſibilem hominibus apparuiſſe. In ipſo in ter homīes ꝯuerſatū fuiſſe. In ipſo ab ho minibus humana pertuliſſe. In ipſo homi Hylarius; nes docuiſſe. Hylarius quoqꝫ in. x. lib̓. de trini. ait. Quomodo dei filius natꝰ ex ma ria eſt niſi ꝙ verbū caro factū eſt. ſcꝫ ꝙ fili us dei cum in forma dei eſſet: formam ſer ui accepit. Vnum tamen eundemqꝫ nō dei defectione ſed hominis aſſumptione ꝓfite mur. ⁊ in forma dei ꝓpter naturā diuinam et in forma ſerui ex conceptione ſpūſſancti ẜm hoīs habitū repertū fuiſſe. non fuit ha bitus ille tm̄ homīs. ſed vt hominis. neqꝫ caro illa caro peccati. ſed ī ſimilitudine car nis peccati. Audiſtis tres ẜm diuerſos po ſitas ſententias. et pro ſingulis inducta te ſtimonia. Iſta eſt diſtinctio ſexta huius ter tij libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de filij dei incar natione.ſ. de conditionibus conſtituentibus actum vnionis. incipit agere de conditionibus actum vnio nis conſequentibus. Et circa hoc tria facit in hac et in ſe. diſtin. Nam primo ponit quinqꝫ queſtiōes. Se cundo recitat varias opiniones. Tertio dat queſtio num motaruꝫ ſolutiones. Primū facit vſqꝫ ibi. Alij autē dicunt. Scd̓m abinde vſqꝫ ad finē diſtinctionis Tertium ꝟo facit ꝑ totam ſequentē diſtin. In ſpeci ali ſnīa magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus. quaꝝ prima eſt hec. Ad hmōi queſtiones. ſcilꝫ an deus fa ctus eſt homo vel homo factus ſit deus ⁊ cōſimiles. difficulter poſſunt dari reſponſiones. Hāc magiſter ꝓbans dicit. ꝙ ex dictis p̄cedentibus emer gn̄t que ſtiones difficiles ⁊ dubie. Quaꝝ prima eſt hec. Cuꝫ dicit̉ filius dei factus eſt homo. et deus eſt homo. et homo eſt deus. Vtrum deus factus eſt aliquid. vel aliquid dicatur eſſe deus. Secunda eſt. Utruꝫ bene poſſit dici Homo factus eſt deus. ſicut bene d̓r econ uerſo. Deus homo factus eſt. Et reſpondet dicens ꝙ difficile eſt ad hmōi queſtiones reſpōdere: cū mul ti doctores videant̉ in eaꝝ ſolutionibus diſcordare. ⁊ ſic dimittit eas abſqꝫ vlteriori reſponſione vſqꝫ ad diſtinctionē ſequentē. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Tres ſunt antiquorū opiniones de eterni verbi incarnati on. Has magiſter recitans non diſcutit. ſed eaꝝ di ſcuſſiones legentibus derelinquit. Quarum opinio nū prima dicit. ꝙ aīa et corpus xp̄i ordine non tꝑis. ſed nature prius fuerunt ad inuicē vnita ad conſtiti endū hominē. ⁊ ſic homo ex eiſdem cōſtitutus fuit a verbo aſſumptus. ⁊ qꝛ homo eſt nomē ſuppoſiti. iō opinio dicit duo ſuppoſita eſſe in xp̄o. vnum creatuꝫ quod ē homo ſubſiſtens in natura humana. aliud in creatum verbum ſubſiſtens ī natura diuina. ⁊ ꝙͣuis ſic in chriſto ponat duo ſuppoſita. in ipſo tamen non ponit niſi vnam ꝑſonam. qꝛ ſuppoſitum creatum ſcꝫ homīs non dicit eſſe ꝑſonam. illa de cauſa ꝙ ꝑſona dicit ſuppoſitum ad dignitateꝫ ꝑtinens. Cū igit̉ ſuꝑ poſitum creatū ī chriſto ſit vnitum ſuppoſito diuino ſeu digniori. ꝑſoneitas in chriſto ſolum accipienda ē a ſuppoſito digniori.ſ. diuino ⁊ non humano. Item iſta opinio dicit. ꝙ ꝓprietas vnius ſuppoſiti in xp̄o nō dicit̉ de altera abſolute. ſed tm̄ cum quadā redi plicatione. Ita ẜm iſtam opinionē tales ꝓpoſitiōes LI I non ſunt concedende. Iſte homo demonſtrato xp̄o ē eternus. niſi addatur inquātuꝫ deus. ⁊ ſimiliter iſta Iſte homo eſt mortuus demonſtrato eodem. niſi ad datur inqͣtum homo. Iteꝫ opinio hec dicit. ꝙ perſo na verbi non fuit magis compoſita poſt incarnatio nem verbi ꝙͣ an̄. cum homo aſſumptus ẜm ipſaꝫ nō pertineat ad vnitatē perſone diuine Iſta omnia pro bat magiſter particulatim octo doctoꝝ autoritatibꝰ Secunda opinio quā magiſter recitat. ponit primo ꝙ corpus ⁊ anima xp̄i fuerunt prius natur a. et non tempore vnita. non tm̄ ad conſtitutionem ſuppoſiti ſed tm̄ ad conſtitutioneꝫ nature humane. ⁊ ſic a ver bo ſimul fuerunt aſſumpta. Secūdo ponit ꝙ in chri ſto non eſt niſi vnum ſuppoſitum ſeu vna ꝑſona ſub ſtans duabus naturis. Tertio ponit ꝙ ꝓpter vnio nem ſuppoſiti in duplici natura poſſint de xp̄o vere p̄dicari nomina ſignificantia ꝓprietates vtriuſqꝫ na ture. vt dicendo. Deus eſt paſſus. iſte homo eſt eter nusſ. ⁊ ſic de alijs. Quarto ponit ꝙ perſona verbi poſt incarnationē facta eſt compoſita. que pͥus erat ſimplex. ita intelligendo ꝙ perſona verbi que ante ī carnationē ſubſiſtebat tm̄ in vna natura. poſt incar nationem ſubſiſtit in duabus. Et iſta om̄ia magiſter ꝓbat diuerſis ſanctoruꝫ autoritatibus. Tertia opi nio ponit primo: ꝙ anima chriſti et corpus chriſti di uiſa ab inuicem ſine vlla compoſitiōe inter ſe verbo fuerunt vnita ſeu a verbo aſſumpta. ita ꝙ ẜm eam cum dicit̉ filius dei aſſumpſit naturam. locutio intel ligenda ē materialiter vt ſit ſenſus. filius dei aſſum. pſit naturam humanā.i. aſſumpſit ꝑtes humane na ture. que dicunt̉ humana natura ſicut partes domꝰ dicunt̉ domus Secundo ponit ꝙ anima ⁊ corpꝰ fue runt ꝟbo vnita ſolū accidētalit̓ ꝑ modū extrīſeci ha bitus. ſicut veſtis vnit̉ corpori. Tertio ponit ꝙ ani ma xp̄i ⁊ corpus non ꝑtineant ad ꝑſonalitatem ꝟbi ſed extrinſece ſe habent ad illam. ſicut indumentum ad hominem. Quarto conſequenter ponit ꝙ in xp̄o ſit vna ꝑſona tam ſimplex poſt incarnationē ſicut an̄ ⁊ iſta omnia fultiunt̉ autoritatibus doctorū que pa tent ī textu. Et ſubdit poſtea quattuor genera habi tuū. eliciens exinde qualiter verbum dei ſit in carne ⁊ in aīa quaſi habitu indutū. Poſitis ſentētijs ꝓbatiſqꝫ teſtīo nijs intelligētias ꝓpoſitarū locuꝫ tionū exequitur ẜm ſingulas ſen tētias. ⁊ pͥus ẜm prima. Ecundū pri ꝯ. vn mā ꝟo dicit̉ deus factus hō et homo factus deus. qꝛ de L cepit eſſe quedā ſubſtātia ra tionalis que an̄ nō fuerat. et illa ſub̓a cepit eſſe deus. ⁊ hoc gratia nō natura vel meri tis habuit. Un̄ recte dicit̉ xp̄s inqͣꝫtū ho Que oppon mo p̄deſtinatus eſſe filius dei. Huic auteꝫ tur huic ſnīe. ſnīe opponitur. Si illa ſubſtantia cepit eſſe deus. ⁊ deus illa. Quedaꝫ ergo ſubſtantia eſt deus que nō ſemꝑ fuit deus. ⁊ quedaꝫ ſubſtantia eſt deus que non eſt diuina ſub ſtantia. ⁊ deus eſt aliquid quod non ſemꝑ Super epl̓a fuit. Quod et illi concedunt Origenis te ad romanos ſtimonio innitētes qui ait. Factus eſt ſine

DI dubio id quod prius non erat. ſed addidit ẜm carnē. Scd̓m deuꝫ ꝟo erat prius. ⁊ nō erat qn̄ nō erat. Alijs quoqꝫ pluribus mo dis illi ſententie pōt opponi. quibus ſuꝑſe demus exercitationis ſtudiū lectori relin quētes. ⁊ ad aliam ꝓperantes. Hic explanat ſcd̓m ſnīaꝫ ⁊ earum locutionū ſenſus. In ſecunda v̓o ſen tentia huiꝰ diſtinctionis talis videt̉ rō: vt cū dicit̉ deus factus ē hō. intelligat̉ cepiſ ſe eſſe ſubſiſtens ex duabus naturis vel tri bus ſubſtātijs. ⁊ ecōuerſo hō factꝰ eſt deꝰ qꝛ ſubſiſtēs in duabus naturis cepit eē de us. vel potius hō factꝰ eſt deus. ⁊ econuer ſo dicit̉. qꝛ deus aſſumpſit hoīem: ⁊ hō aſ Auguſti. ſumptus ē a deo. Un̄ Aug. dicit in lib̓. de trini. Talis fuit illa ſuſceptio que hoīeꝫ fa ceret deum. ⁊ deuꝫ hoīem. Uariat̉ autē in telligentia cū d̓r. deus eſt hō. ⁊ hō ē deus. Dicit̉ em̄ deus eſſe ꝑſona ſubſiſtēs in dua bus: ⁊ ex duabus naturis. et perſona ſubſi ſtens ī duabus ⁊ ex duabꝰ naturis d̓r eē de Ꝙ non ē ſde us.i. verbū vel natura diuina. Pōt em̄ p̄ dicere natu? dicari ꝑſona ſimplex vel natura d̓ perſona rā vel ꝑſonaꝫ cōpoſita. Non eſt aūt vt ait Ioh̓. Dama. idē dicere naturā vel ꝑſonam. Ex quo ſenſu dicunt chriſtum pre deſtinatum. Iſti dicūt chriſtu p̄deſtinatū inqͣꝫtum ē hō.i. inqͣꝫtū eſt ſubſi ſtens ex duabus ſubſtātijs.ſ. anima ⁊ car ne. Nam qͣꝫtū ad naturā diuinitatis non ē ip̄e p̄deſtinatus. Non gͦ inqͣꝫtum in ea vel ea ſubſiſtit p̄deſtinatus ē. ſed inqͣꝫtū ſubſi ſtit in alijs duabus ſubſtātijs.i. in anima ⁊ II pil̓ iu carne: hoc eſt inqͣꝫtū eſt homo. Qualit̓ exponūt autoritates pͥme q̄ iſti vident̉ obuiare ſnīe. Oeterminant eſta autoritates q̄ prime cōueniūt ſnīe. et huic vident̉ ꝯtradicere. vt cū legit̉. hō ille aſſū ptus a verbo in ſingularitate ꝑſone. vel fa ctus vna ꝑſona cū verbo de natura huma na intelligat̉: que ꝟbo vnita eſt in ſingula ritatē ꝑſone.i. ita ꝙ eadē ꝑſona q̄ priꝰ erat ⁊ ſimplex erat. ſine īcremēto nūeri ꝑſona y etiā īmutata ꝑmāſit licꝫ cōpoſita. Cōpoſi VII tionis ꝟo huius aliā dicunt eſſe rōnem qͣꝫ ſit in alijs homībus. qꝛ huius ex tribꝰ. ali orū ex duabus ſubſtātijs eſt compoſitio Negant quoqꝫ naturā humanā eſſe perſo nā vel dei filiū. et ſicut vnū eundēqꝫ dicūt eſſe hominē ⁊ deū. ⁊ filiū homīs et filiū dei ita vnū ⁊ idem non aliud ⁊ aliud. ſicut nec alium ⁊ alium. Quedam ponit qͥ p̄miſſis vident̉ aduerſari. Sed his videntur aduerſari que ſubditis contine̓t̉ capitulis Ait em̄ Augꝰ ſuꝑ Ioh̓. Aliud ē ꝟbū dei. Auguſti. aliud homo. ſed verbū caro factū eſt.i. hō nō itaqꝫ alia verbi. alia eſt hominis ꝑſona qm̄ vtrūqꝫ xp̄s ⁊ vna ꝑſona. Idē ad Feli cianū. Aliud dei filius. aliud homīs filius ẜ nō aliꝰ. Iteꝫ. Dei filiꝰ aliud de pr̄e. aliud de mr̄e. Idē in lib̓. j. d̓ trini. Cū filiꝰ ſit ⁊ de us ⁊ hō: alia ſubſtātia deus. alia hō. Qualit̓ his reſpondeant. Hec auteꝫ in hunc modū determināt. qꝛ cū dicit̉. aliud ꝟbuꝫ dei. aliud hō. ſiue alia ſub̓a deus. alia ho mo. alterius nature ſignificatur xp̄s eē in qͣꝫtum eſt homo. ⁊ alterius inqͣꝫtum ē deꝰ. ⁊ aliud natura qͣ eſt homo. aliud natura qͣ ē deus. Vt em̄ ait Ioh̓. Dama. Incōuer Io. Dam̄. ſe ⁊ inalterabiliter vnite ſunt ad iuicē na ture. neqꝫ diuina diſtante a ꝓpriā ſimplici tate. neqꝫ humana aut cōuerſa in deitatis naturā. aut in nō exiſtentiā diuiſa. neqꝫ ex duabus vna facta compoſita natura. Cō poſita em̄ natura neutri eaꝝ ex qͥbꝰ cōpo nit̉ naturꝭ: homouſia.i. ꝯſubſtantialis eſſe pōt ex alteris ꝑficiēs alteꝝ. vt corpꝰ ex qͣt tuor elemētis cōpoſitū. nec ignis nomīat̉ nec aer. nec terra. nec aqua. nec hoꝝ alicui homouſion dicit̉. Si gͦ ẜm hereticos xp̄s vniꝰ cōpoſite nature poſt vnioneꝫ extitit. ex ſimplici natura ꝯuerſus eſt ī cōpoſitā. ⁊ neqꝫ pr̄i ſimplicꝭ nature exn̄ti. neqꝫ mr̄i eſt homouſios. ⁊ neqꝫ deꝰ neqꝫ hō denoīabit̉ ſꝫ xp̄s ſolū. ⁊ erit hoc nomē.ſ. xp̄s non ꝑſo ne ipſius natura. ſꝫ vnius ẜm ipſos cōpoſi te nature. Nos aūt xp̄m non vniꝰ cōpoſite nature dogmatizamꝰ. ⁊ hoc nomen ſ xp̄s ꝑſone dicimꝰ. nō monotropos.i. vno mō dictū. ſꝫ duaꝝ naturaꝝ eſſe ſignificatiuū ſ. deitatꝭ ⁊ humanitatꝭ. Ex deitate aūt ⁊ hu manitate deū ꝑfectū ⁊ hoīem ꝑfectū eun

LI. dem ⁊ eſſe ⁊ dici. ex duabꝰ ⁊ in duabus na turis confitemur. Sic ergo dicit̉ aliud eſſe filius dei. aliud filius homīs. qꝛ alterius ē ſubſtantie vel nature inqͣꝫtuꝫ eſt filius dei. alterius inqͣꝫtuꝫ eſt filius hominis. non ꝙ ipſe filius dei ⁊ hominis ſit duo illa diuer ſa; id ē. due diuerſe nature. Autoritate confirmat determina tionem. Aꝑte enim Hylari us in. ix. lib̓. de trini. ait. Cuꝫ non aliud ſit filius homīs. neqꝫ aliud filius dei. verbuꝫ em̄ caro factū eſt. ⁊ cū ille qui filius dei eſ ipſe ⁊ homīs ſit filius. requiro qͥs in hoc fi lio hominis glorificatus ſit? Euidenter di cit non aliud eſſe filiuꝫ dei. ⁊ aliud filiū ho minis. Ex quo p̄miſſa roborat̉ ⁊ approba tur determinatio. Alia etiam verba autoritatum an notat vt determinet. Quod etiā dictum eſt vtrūqꝫ xp̄s ē: ⁊ vna ꝑſona. mouere po Auguſti. teſt lectorē ſicut et illud quod Augꝰ dicit ī j. li. de trini. Quia forma dei formam ſerui accepit. vtrūqꝫ deus. vtrūqꝫ hō. Sꝫ vtrū qꝫ deus: ꝓpter accipientē deuꝫ. ⁊ vtrunqꝫ hō ꝓpter acceptū hoīem. Et illud qd̓ ideꝫ ait in lib̓. de bono ꝑſeuerantie. Qui fidelis ē: ī eo veraꝫ natura humanā credit ſuſcipi ente deo verbo ita ſublimatā. vt qͥ fuſcepit ⁊ qd̓ ſuſcepit vna eſſet in trinitate perſona. aſſumptione illa ineffabiliter faciēte perſo ne vnius in deo ⁊ hoīe veritatē. Si autem qui ſuſcepit. ⁊ qd̓ ſuſcepit vna eſt perſona. gͦ natura humana cū verbo vna eſt ꝑſona. Sed hec oīa ex tali ſenſu dicta fore tradūt vt vtrūqꝫ dicat̉ eſſe chriſtus et vna ꝑſona qꝛ in vtroqꝫ vnus chriſtus et vna perſon Et hic autori ſubſiſtit. Ita etiā ſuſceptū cū ſuſcipiēte di tate vtit̉ vt cō cit̉ vna ꝑſona. qꝛ ſuſceptum ſuſcipienti eſt firmet det̓mi ſociatū in vnitate ꝑſone. ⁊ ita ꝙ vnitas ꝑ nationē. ſone ꝑmanſit. nō ita vt caro et aīa ſint vnꝰ deus. qꝛ vt ait Hiero. verbū eſt deus non caro aſſumpta. Et Ambro. in li. iij. de ſpū ſancto ait. Aliud eſt qd̓ aſſumpſit. et aliuo qd̓ aſſumptum eſt. Hic quandam ponit autoritaten que multum videtur huic ſnīe op poſita. III Eſt autem et aliud quod huic ſententie plurimū videt̉ obuia re. Ait em̄ Augꝰ in lib̓. j. ꝯtra Maximinū Chriſtus vna ꝑſona eſt gemine ſubſtātie. qꝛ ⁊ deꝰ eſt ⁊ hō eſt. nec tn̄ deus vel hō ꝑs huius ſub̓e dici pōt. alioquin filius dei de us anteqͣꝫ ſuſciꝑet formā ſerui: non erat to tus. ⁊ creuit cū hō diuinitati eius acceſſit. Ecce deū dicit non eſſe partē illius ꝑſone. Un̄ videt̉ illa ꝑſona nō conſtare ex deo et Rn̄ſio eorum homine. Ad qd̓ etiā illi dicūt illam ꝑſonaꝫ patione. cum determi nō ita ꝯſtare ex deo ⁊ hoīe: quaſi totuꝫ ex ꝑtibus. Ita em̄ ꝑtes alicuius totius cōue niūt. vt ex illis qd̓ nō erat cōſtituat̉. Non aūt ſic humana ⁊ diuina natura ī xp̄o vni unt̉. Inexplicabilis em̄ eſt iſtius vnionis q̄nō eſt ꝑtiū rō. Quidā tn̄ noīe dei ibi ꝑſo nā ſignificari putāt. qꝛ de tribus agebat ꝑ ſonis: quaꝝ nullā trinitatis ꝑtem eſſe dice bat: ſicut ꝑs iſtius ꝑſone nō eſt deus. Qd̓ ſi de ꝑſona intelligat̉: manifeſtū eſt qꝛ ꝑſo na non eſt ꝑs ꝑſone. Poſita eſt diligenter ſnīa ſcd̓a ⁊ eius explanatio. cui in nullo vel in modico obuiāt autoritates in tertia ſnīa inducte q̄ iam conſideranda eſt. Tertia ſnīa que ſit p̄miſſarū ꝓpo ſitionū intelligētia. In hac ergo ſentē tia ſic d̓r deus factus homo. qꝛ hoīeꝫ acce pit. ſic d̓r eſſe hō. qꝛ hoīem habet. vel quia eſt habens hoīem. ⁊ hō factus deus: qꝛ aſ ſumptus eſt a deo. ⁊ hō eſſe deꝰ. qꝛ habēs hoīem eſt deus. Cuꝫ gͦ dicit̉ deus ē homo vel habitus p̄dicat̉ vel perſona ſed huma nata. Et ꝙ ꝑſona humanata p̄dicet̉: Caſſi Caſſiod̓ odorus oſtendere videt̉ dicēs. Factus eſt vt ita dixerim humanatus deus: qͥ etiā in aſſumptiōe carnis: deꝰ eſſe nō deſtitit. Qd̓ tn̄ varie accipi pōt vt dicat̉ deus factꝰ hu manatus. vel xp̄s factus deus humanatꝰ vtrūqꝫ em̄ ſane dici pōt. Cuꝫ ergo dicit̉ fa ctus eſt deus hō. multiplex ẜm iſtos fit in telligentia: vt naturā humanam accepiſſe vel humanatū verbum eē incepiſſe intelli gat̉. Nec tn̄ ſi incepit eſſe humanatuꝫ ver bum. ideo ſequit̉ ꝙ inceperit eſſe verbum nec ſi deus factus eſt humanatum ꝟbum. ſequit̉ ꝙ factus ſit verbum. ſicut d̓ aliquo dicit̉. Hodie iſte cepit eſſe bonus hō vel fa ctus eſt bonꝰ homo. nec tn̄ hodie cepit eſſe homo: vel factus eſt homo.

DI Quo ſenſu ẜm illos dicat̉ p̄deſti natus chriſtus. Icd̓m iſtos dicit xp̄s ẜm ꝙ hō p̄deſtinatus eē filius dei. qꝛ eſt p̄deſtinatū a deo ab eterno. ⁊ in tꝑe col latū eſt ei ꝑ gr̄am: vt ipſe ens homo ſit fili us dei. hoc.n. nō ſemꝑ habuit. ſed in tꝑe ꝑ Auguſti. gr̄am accepit. Qd̓ videt̉ Aug. notaſſe ī li. Autoritate ad ꝓſpeꝝ ⁊ hylari. dicēs. Predeſtinatus cōfirmat ex eſt ieſus: vt qͥ futurꝰ erat ẜm carnē filiꝰ da poſitionē uid: eēt in ꝟtute filiꝰ dei. Hi etiā cū dicitur xp̄s minor pr̄e ẜm ꝙ hō. ẜm habituꝫ hoc intelligunt dictū.i. inqͣꝫtū habet ſibi hoīeꝫ Auguſti. vnitū. Un̄ Aug. in. j. li. d̓ trini. Deus filiꝰ deo patri natura ē eqͣlis. habitu minor In forma em̄ ſerui minor eſt patre. In forma dei equalis eſt patri. et qꝛ ẜm habituꝫ acci pienda ē incarnationis ratio. ideo deū hu manatū: nō hoīem deificatū dici tradunt. Io. dam̄ Un̄ Ioh̓. dam̄. Non hoīem deificatū dici mus. ſed deū hoīem factum. Ꝙ nō debet dici hō dn̄icus. m Et licet dicatur ho mo deus. non tn̄ cōgrue dicit̉ hō dn̄icus. Auguſti. Un̄ Aug. in li. retractationū. Non video vtꝝ recte dicat̉ hō dn̄icus: qͥ eſt mediator dei ⁊ hoīm xp̄s ieſus. cum ſit vtiqꝫ dn̄s. et hoc qͥdem vt dicerē apud quoſdaꝫ legi ca tholicos tractatores. Sꝫ vbicunqꝫ hoc di xi: dixiſſe me nollē. Poſtea quippe vidi nō eſſe dicendū: qͣꝫuis nōnulla poſſet idē rōne defendi. Scd̓m iſtos etiam d̓r ꝑſona filij in duabꝰ ⁊ ex dn̄abꝰ exiſtere naturꝭ ẜm adhe rentiā vel inherentiam. Altera em̄ inheret ei. altera ineſt. Ꝙ p̄dicta non ſufficiunt ad cogno ſcendā hanc qͣſtionē. Salis diligēter iu xta diuerſoꝝ ſnīam ſuprapoſitam abſqꝫ al ſertione ⁊ p̄iudicio tractauimus q̄ſtioneꝫ. Uerūtamē nolo ī tanta re: tanqͣꝫ ad cogno ſcendū difficili putare lectorē: iſtam ſibi no ſtrā debere ſufficere diſputationem. ſꝫ legat ⁊ alia forte melius conſiderata atqꝫ tracta ta. et ea q̄ hic mouere pn̄t: vigilātiore atqꝫ intelligentiore ſi pōt mente diſcutiat. hoc firmiter tenēs ꝙ deꝰ hoīeꝫ aſſūpſit. hō ī de um trāſiuit. nō nature ꝟſibilitate. ſꝫ dei di VII gnatiōe. vt nec deꝰ mutaret̉ ī hūanā ſb̓am aſſumēdo hoīem. nec hō ī diuinā glorifica tus iſſe ī deū. qꝛ mutatio vel ꝟſibilitas na ture: diminutionē ⁊ abolitionē ſub̓e facit. Iſta ē diſtinctio ſeptima huiꝰ ter tij libri. que ꝯtinet ſnīam tertie opinionis que ē hec Scd̓m doctoꝝ diuerſoꝝ opiniones varie dāde ſunt rn̄ſiones q̄ ponunt̉ ſuperius ī pͥma ꝓpoſitiōe. Hanc mgr̄ inſinuans exponit pͥmo pͥmā ꝓpoſitiōeꝫ ꝓpoſi tā ī pͥma pͥncipali ꝓpoſitōe p̄cedētis diſtinctōis vicꝫ iſtā. Deus hō factus ē. q̄ valet tm̄ ſicut iſta. Deus in cipit eſſe ſubſtātia rōnalis que prius non erat. Et ex hoc ad iſtā q̄ſtionem cū d̓r. deus hō factus ē. an deꝰ dicat̉ factus aliud. Scd̓m pͥmā opinionē dicit reſpō dendū eē affirmatiue dicēdo ꝙ deus factus ē aliqͥd. ſcꝫ ſubſtātia q̄ eſſe cepit. Concedendū etiā ē ẜm iſtaꝫ opinionē. ꝙ xp̄s ē p̄deſtinatꝰ dei filiꝰ. ſed nō inꝙͣtuꝫ hō. Sed ꝯtra hoc arguit ſic. Si deus incepit eſſe ali qua ſubſtātia. veꝝ ē dicere ꝙ deus ē aliqͥd qd̓ nō ſꝑ fuit. Ad qd̓ rn̄dens dicit. ꝙ iſta opinio bn̄ ꝯceditur nō tn̄ ſimpl̓r ſed cū determinatiōe. dicēdo ẜm carnē factus ē aliqͥd qd̓ pͥus nō fuit. Scd̓m ſcd̓am opinio nē ponit duplicē intellectū dictarū ꝓpoſitionū. quo rū vnus ē. cum d̓r factus eſt hō. ſenſus ē. ꝙ deus in cepit eē ſubſiſtēs in duabus naturis. Alius ē. ꝙ de us humanā naturā aſſumpſit. ẜm quam hō d̓r eſſe a deo aſſumptus. Et ſubdit ꝙ ly hō p̄t teneri pro ꝑſo na vel ꝓ natura. ⁊ ẜm hoc diuerſimode ī diuerſis ꝓ poſitionibꝰ accipit̉. Subiūgit etiā poſtea ſolutiones autoritatū diuerſoꝝ que vident̉ dicere ꝙ hō ſit aſſū ptus. ⁊ ꝙ xp̄s ſit duo. ⁊ ꝙ ꝑſona xp̄i nō ſit cōpoſita que oīa pͥme opinioni vident̉ cōſonare. ⁊ ſcd̓e opini oni obuiare. ⁊ ille ſolutiōes patent in lr̄a. Scd̓m ter tiā opinionē ponit intellectū dictarū ꝓpoſitionū di. ꝙ cū dr̄. deus factus ē hō. ⁊ deus ē hō. ꝑ p̄dicatum ſcꝫ ly hō denotat̉ ſolus habitus. vt ſit ſenſus. deꝰ hꝫ hoīem. vel eſt ꝑſona hūanata. ⁊ ꝙͣuis iſtam ꝯcedāt. ꝙ deus ē humanatꝰ. non tn̄ ꝯcedūt ꝙ hō eſt deifica tus. Sil̓r licet bn̄ dicat̉ homo ē deus. nō tn̄ pōt dici hō eſt dn̄icus. qꝛ hoc btō Aug. nō placuit. imo poſt ꝙͣ frequētius hoc dixerat primo retract. ca. xix. hoc ip̄m retractauit. ⁊ ſic vltimo oīa iſta ī duabus diſtin ctionibus iſtis diſputatiue dicta magr̄ nō diſcutit. ſꝫ lectoris iudicio diſcutienda derelinqͥt. Pro aliquali p̄dictorū euidētia notandū ē. ꝙ p̄cedētes opiniones in qͣttuor pūctis ꝯueniūt ⁊ in qͣttuor differūt. Conue niūt em̄ pͥmo ī hoc: ꝙ ponunt in xp̄o vnā ꝑſonā. ꝯtra hereticū Neſtoriū: q̄ ponit in xp̄o duas. Scd̓o ī hoc ꝙ ponunt in xp̄o duplicē naturā.ſ. diuinam ⁊ huma nam ꝯtra errorē Euticij qͥ poſuit poſt incarnationē in xp̄o ex diuina ⁊ hūana natura vnā naturam factā ⁊ in hoc ꝙ ponn̄t tres ſubſtantias in chriſto.ſ. corpꝰ aīaꝫ ⁊ deitatē. ꝯtra errorem Appollinaris qͥ poſuit aīam non eē a verbo aſſumptā. ſed deitatē eſſe loco aīe. Tertio ꝯueniūt in hoc ꝙ ponūt veram carnē et veram aīam verbū aſſumpſiſſe. ꝯtra errorē Mani chei. qͥ poſuit chriſtum hr̄e niſi carnem fantaſticam. Quarto ī hoc ꝯueniit: ꝙ corpus xp̄s ⁊ aīa non fue rūt pͥus tꝑe ꝙͣ aſſūpta fuerūt. ⁊ contra errorem quo rundam dicētiū: ꝙ pͥus intellectus fuit aſſumptus ⁊ poſtea hō. quos narrat Dam̄. libro. iij. erraſſe. Si niiliter in qͣttuor pūctis differūt p̄dicte qͣttuor opini ones. Primo in hoc ꝙ p̄ma opinio ponit duo ſuppo ſita in chriſto. Scd̓a aūt ponit tm̄ vnū ſuppoſitū ī eo qd̓ qͥdē idē ſuppoſitū pōit ſubſiſtere ī duabꝰ naturis Tertia ꝟo opinio lꝫ ponat tm̄ vnū ſuppoſitū ī xp̄o. tn̄ hoc ī vna ipſaꝝ naturarū ponit niſi per accidens

LI. III ſubſiſtere. dicit.n. ꝙ ꝙͣuis corpus xp̄i ⁊ aīa ad rōem xp̄i ꝑtineant. non tn̄ ſuppoſitū xp̄i in eiſdem ſubſiſtit cū illo ſuppoſito ſolū ab extrinſeco vt teſtes qͥdā ad ueniunt. Scd̓o differunt ꝙͣtum ad hoc ꝙ prima opi nio dicit hominē aſſumptū. ſcd̓a humanitatē. tertia ꝟo nec ꝓprie hominē nec hūanitatē niſi ſolū ꝑ ſino dochen.ſ. capiēdo ꝑtes diuerſas ꝓ toto. Tertio di ferūt ꝙͣtum ad hoc ꝙ pͥma ponit corpꝰ ⁊ animā aſſū ptas vel ꝑtes hoīs aſſumpti ⁊ non ꝑſone aſſumētis. Unde dicit ꝙ ꝑſona aſſumēs modo ſit eque ſimplex ſcꝫ poſt aſſumptionem vt an̄ fuit. Scd̓a opinio econ uerſo ponit eas aſſumptas vt ꝑſone aſſumētis. ⁊ nō hoīs aſſumpti. qꝛ ẜm illā opinionē nō hō. ſed huma nitas aſſumpta fuit Un̄ dicit ꝙ perſona q̄ antea fuit ſimplex facta eſt cōpoſita quodāmodo. Tertia autē ponit eas aſſumptas. nō vt ꝑtes hoīs aſſumpti. nec vt partes perſone aſſumētis. ſed ſolū vt quēdam ha bitū exteriorē. Quarto differūt in hoc. ꝙ prima op nio ponit ꝙ xp̄s eſt aliqͥd ẜm ꝙ ē homo. qꝛ ponit eū fore quoddā ſuppoſitū a verbo aſſumptū. ſed ſecun da dicit ꝙ ſit aliquid ẜm ꝙ natura humana. qꝛ natu ra hūana quā aſſumpſit p̄dicat̉ de eo ꝯcretiue. Ter tia ꝟo ponit ꝙ xp̄s non ſit aliud ẜm qd̓ ē hō. ſed tm̄ aliquo mō ſe hn̄s. ſi ē hō indutꝰ aliter ſe habet ꝙͣ ni dus. Vn̄ ẜm primā opinionē qn̄ dicit̉. filius dei ē hō tunc ſenſus ē ꝙ filius dei ē aliqͥd hominis ſuppoſitū ſibi vnitū. Nam ẜm iſtā opinionē xp̄s ẜm ꝙ hō vnū eſt ⁊ aliqͥd eſt.ſ. ſuppoſitū. ſed nō ē vnus vel aliquis Cuius rō ē. qꝛ neutꝝ genus ſignificat ſuppoſituꝫ in forme. maſculinū ꝟo genꝰ ꝑſonā. Vn̄ ꝯſequenter di ci habet. ꝙ xp̄s ē duno aturalit̓.ſ. ſuppoſitū. ⁊ nō ni ſi vnū maſculine. qꝛ niſi vna perſona. ẜm ſecundam ꝯpinionē qn̄ dicit̉. filius dei ē hō. tūc ſenſus ē. filius dei ē ſuppoſitū hoīs hn̄s hūanitatē ſibi vnitaꝫ. ⁊ ſic ẜm iſtam opinionē xp̄s ẜm ꝙ ē hō etiam ē aliꝗd. qꝛ ē cōpoſitū ex aīa ⁊ corꝑe ꝯſtitutū. ⁊ ē etiā vnꝰ ⁊ vnuꝫ vnū em̄ eſt.ſ. ſuppoſitū in vtraqꝫ natura ſubſiſtens. ⁊ vnꝰ ē. qꝛ vna ꝑſona. Scd̓m tertiā opinionē. cuꝫ d̓r filius dei ē hō. tūc ſenſus ē. filiꝰ dei ē humanitate in dutꝰ. ⁊ ſic ẜm opinionē iſtam xp̄s non ē aliqͥd ẜm qd̓ ē hō. ſed tm̄ aliquo mō ſe hn̄s. ⁊ ſic etiam xp̄s ē vnū ⁊ vnus in vtraqꝫ natura. nō tn̄ per ſe ſed ꝑ accidēs. Prima iſtaꝝ opinionū a modernis doctoribus dici tur falſa ⁊ erronea. Scd̓a ꝟo catholica. Tertia ꝟo ē ſimpl̓r heretica. vt patet extra d̓ here. li. v. ꝑagra pho. Cū chriſtus. vbi Alexander tertiꝰ ſimpl̓r ana thematizauit oēs dicentes xp̄m ẜm ꝙ eſt hō non eē aliquid. Et tm̄ in ſpeciali. An diuina natura debeat dici na ta de virgine. Oſt p̄dicta ī DI. VIII. quiri debet. vtꝝ d̓ natura di nina ꝯcedenduꝫ ſit: ꝙ de ꝟgi ne ſit nata. ſicut d̓r ī ꝟgine in carnata? Et videt̉ vtiqꝫ nō debere dici na ta d̓ ꝟgine: cum nō ſit nata d̓ pr̄e. Que em̄ res nō ē d̓ pr̄e genita nō d̓r de mr̄e nata. ne res aliqͣ filiatōis nomē habeat ī hūanitate q̄ illud nō teneat in diuītate. Uidet̉ tn̄ poſ ſe ꝓbari: ꝙ ſit nata de v̓gine. qꝛ ſi hoc ē na ſci deū de ꝟgine.ſ. hoīem aſſumere ī vtero ꝟginis. cū natura diuina ſuꝑiꝰ dicta ſit ho DI VIII minē aſſūpſiſſe. videt̉ debe̓ dici nata De hͦ aūt Aug. in li. de fi. ad petrū ſic ait. Natu. Auguſti. ra et̓na atqꝫ diuīa nō poſſet tꝑalit̓ ꝯcipi et naſci ex natura hūana. niſi ẜm ſuſceptiōeꝫ ꝟitatꝭ hūane verā tꝑalit̓ ꝯceptiōeꝫ ⁊ nati uitatē ineffabilis ī ſe diuītas accepiſſet Si ē deꝰ eternꝰ veracit̉ ẜm tp̄s ⁊ ꝯceptꝰ ⁊ natꝰ ex ꝟgine. Iſta aucͣte videt̉ inſinuari ꝙ na tura diuīa ſit nata et ꝯcepta de ꝟgine. Sꝫ ſi diligenter notent̉ verba: potiꝰ de ꝑſona agi intelligit̉ q̄ ſine dubitatione ⁊ de pr̄e ⁊ de matre nata eſſe dici debet. De gemina xp̄i natiuitate quibus natus eſt. Queri etiam ſolet vtꝝ debeat dici xp̄s bis genitꝰ vt d̓r dei et hoīs filius? Ad qd̓ dici pōt xp̄m bis natū eē. duaſqꝫ natiuitates habuiſſe. Un̄ Aug. Auguſti. ī li. de fi. ad petꝝ. Pater deꝰ de ſua natura genuit filiū deū ſibi coequalē ⁊ coeternuꝫ. Idē qͦꝫ vnigenitꝰ deus ſcd̓o natꝰ ē ex pr̄e ſe mel. ex mr̄e ſemel. Natus eſt em̄ de pr̄e dei ꝟbū. Natꝰ ē de mr̄e ꝟbū caro factu. vnꝰ gͦ atqꝫ idē dei filius natꝰ ē an̄ ſecula. ⁊ natꝰ in ſeculo. ⁊ vtraqꝫ natiuitas vniꝰ ē filij dei. di uina.ſ. ⁊ hūana De hoc etiā Ioh̓. dam̄. ait Io. dam̄. Duas gͦ xp̄i natiuitates veneramur. vnaꝫ ex pr̄e an̄ ſecula q̄ eſt ſuꝑ cām ⁊ rōeꝫ ⁊ tp̄s ⁊ naturā. ⁊ vnā q̄ ī vltimis tēꝑibus ꝓpter nos ⁊ ẜm nos ⁊ ſuꝑ nos. ꝓpter nos. qꝛ ꝓ pter nr̄aꝫ ſalutē. ẜm nos. qꝛ natus ē hō ex muliere: ⁊ tꝑe ꝯceptiōis.ſ. nouē menſium Super nos. qꝛ nō ex ſemine: ſed ex ſpūſan cto ⁊ ſancta ꝟgine ſupra legē cōceptionis. Ex his manifeſte apparet xp̄i duas eſſe na tiuitates. eundēqꝫ bis natū fore. Iſta eſt diſtinctio octaua huiꝰ ter tij libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de ꝯditiōibꝰ ſequēti bus actū vniōis quo ad effectū ex ipſa ſeq̄nteꝫ. agi de eiſdē ꝯditiōibus quo ad naturā vnientē. Et tria circa hoc facit ī iſtis duabꝰ diſtinctiōibꝰ ſequētibꝰ ſil̓ Nam inqͥrit pͥmo. an natura diuina in xp̄o poſſit dici nata. Scd̓o an rōne duplicis nature xp̄o poſſit dici bis natus. Tertio an xp̄i caro ſit adoranda eadem adoratiōe quā verbū. Primuꝫ facit vſqꝫ ibi. Queri etiam ſolet. Scd̓m vſqꝫ ibi. Pret̓ea inueſtigari opor tet. vbi incipit nona diſtinctio. Tertiū ſubiūgit ꝑ to tā ſequētē diſtinctionē. In ſpāli ſnīa mgr̄i ī duabꝰ ſe quētibꝰ diſtīctōibꝰ ſtat ī tribꝰ ꝓpoſitiōibꝰ. qͣꝝ pͥma ē hec. Natura diuīa ꝓ ꝟbi ꝑſona d̓ ꝟgine pōt dici na ta. Hanc mgr̄ exequēs q̄rit. Vtꝝ natura diuina poſ ſet dici nata ſic̄ ī p̄cedētibꝰ pōt dici incarnata. Et nō arguit ex hoc ꝙ ip̄a nō d̓r nata de pr̄e natiuitate et na. ⁊ iō multominꝰ dꝫ dici nata de ꝟgine natiuitate tꝑali. In oppoſitū arguit ſic. Naturā hūanā ī vtero ꝟgīs aſſumere ē naſci d̓ ꝟgine. ſꝫ natura diuīa aſſū

DI. pſit humanā in vtero ꝟginis. ergo ip̄a ē nata de vlr gine. Et rn̄det ꝙ capiendo naturā ꝓ ꝑſona pōt dici ꝙ nat̉a diuīa ſit nata d̓ ꝟgine. ſꝫ capiēdo naturā ꝓ eēntia mīme dꝫ dici nata. ſiue de pr̄e et̓naliter. ſiue de mr̄e tꝑaliter. Un̄ vbicūqꝫ inuenit̉ dictū ꝙ natura diuina ſit incarnata. ſiue nata de pr̄e vel mr̄e. tūc ꝑ naturā ſꝑ dꝫ intelligi perſona. ⁊ nō abſolutē eēntia. Scd̓a ꝓpoſitio ē hec. Propter duaꝝ naturaꝝ ī xp̄o ꝓprietates. ponunt̉ eiuſdem diſtincte natiuitates. Hāc mgr̄ ponens q̄rit. Vtrū xp̄s debeat dici bis na tus ſicut d̓r filiꝰ dei ⁊ hoīs. Et rn̄det ꝙ ꝓpter ꝓprie tates duaꝝ naturaꝝ in xp̄o. xp̄s pōt dicibis natus ſeu hr̄e duas natiuitates. Vn̄ hꝫ eternā natiuitateꝫ a pr̄e. ẜm quā ē patri coeternꝰ. ⁊ an̄ ſecula genitus ⁊ natiuitatem tꝑaleꝫ. qua ē a mr̄e in ſeculo natus. iſta ꝯfirmat magiſter autoritatibus beati Auguſ. ⁊ Ioh̓. damaſ. De adoratiōe hūanitatis xp̄i. an eadem ſit adoratio humanitati et deitati exhibēda. DI. IX Reterea īue ſtigari oportet. vtꝝ caro xp̄i ⁊ aīa vna eadēqꝫ cuꝫ ꝟbo de beat adoratiōe adorari illa.ſ. q̄ latria d̓r. Si em̄ aīe vel carni exhibet̉ la tria q̄ intelligit̉ ſeruitꝰ ſiue cultꝰ ſoli creato ri debitꝰ. cū aīa xp̄i vl̓ caro creatura tm̄ ſit creature exhibet̉ quod ſoli creatori debet Quidā dicūt qd̓ faciēti ī idolatriā deputat̉. Iō qͥbuſdā nō illa adora? videt̉ nō illa adoratiōe q̄ latria ē carnē xp̄i vel aīam xp̄i eſſe adorandā. ſꝫ illa que ē du lia. cuiꝰ duas ſpēs vel modos eſſe dicunt. De ſpeciebus Eſt em̄ cuiuſdā modi dulia q̄ creature cui libet exhiberi pōt. ⁊ ē quēdaꝫ ſoli hūanita ti xp̄i exhibēda nō alij creature. qꝛ xp̄i hu manitas ſuꝑ oēm creaturā ē veneranda et diligēda. Non tn̄ adeo vt cultꝰ diuītati de bitꝰ ei exhibeat̉. qͥ cultꝰ ī dilectiōe ⁊ ſacrifi cij exhibitōe atqꝫ reuerētia ꝯſiſtit: qͥ latine d̓r pietas. grece aūt theoſebiā.i. dei cultus vel euſebiā.i. bonus cultus. Aliorū ſnīa qua vnā adorationeꝫ vtriqꝫ exhibendā tradūt. Alijs auteꝫ placet chriſti humanitatē vna adoratione cū ver bo eſſe adorandaꝫ. nō ꝓpter ſe ſed propter illū cuius ſcabelluꝫ eſt cui eſt vnita. Neqꝫ ipſa humanitas ſola vel nuda. ſed cuꝫ ver bo cui ē vnita. nec ꝓpter ſe: ſed ꝓpter illuꝫ cui ē vnita ē adorāda. Nec qͥ hoc facit ido latrie reus iudicari pōt. qꝛ nee ſoli creatu te. nec ꝓpter ip̄aꝫ. ſed creatori cū hūanita re. et ī hūanitate ſua ſeruit. De hoc Ioh̓es IX dam̄. ita ait. Due ſunt nature xp̄i. ratiōe et Io. dam̄. mō differentes. vnite ꝟo ẜm hypoſtaſim. Unus ergo xp̄s eſt deus ꝑfectus ⁊ homo ꝑfectus: quē adoramus cū patre ⁊ ſpiritu vna adoratione cum incontaminata carne eius. Nō inadorabilem carnem dicentes. Adorat̉ em̄ in vna ꝟbi hypoſtaſi. q̄ hypo ſtaſis generata eſt Non creature venerati one p̄bentes. Non gͦ vt nudam carnē ado ramus. ſed vt vnitā deitati in vnam hypo ſtaſim dei verbi duabus reductis naturis Timeo carbonem tangere ꝓpter ligno co pulatum ignē Adoro chriſti dei mei ſimul vtrāqꝫ naturā. ꝓpter carni vnitaꝫ deitatē Nō em̄ quartā appono ꝑſonā in trinitate. ſed vnā ꝑſonā cōfiteor verbi ⁊ carnis eius His verbis inſinuari videt̉ xp̄i hūanita tē vna adoratione cum verbo eſſe adoran dā. De hoc etiā Aug. ait ex ſer. dn̄i vbi di Auguſti. cit. Non turbet̉ cor vr̄m: ita dicit Dicunt̉ heretici filiū nō natura eſſe deū ſꝫ creatum. Quibus rn̄dendū eſt. qͥ ſi filius nō ē deus natura ſꝫ creaturā. nec colēdus ē oīno. nec vt deus adorādus. dicēte apl̓o. Coluerūt ⁊ ſeruierūt potiꝰ creature qͣꝫ creatori. Sed illi ad hoc replicabūt et dicēt. Quid eſt ꝙ carnē eius quā creaturaꝫ eſſe non negas ſi mul cuꝫ diuinitate adoras. ⁊ ei nō minꝰ qͣꝫ diuinitati deſeruis. Ego dn̄icā carnē imo ꝑfectā in xp̄o humanitatē ideo adoro. ꝙ a diuinitate ſuſcepta et deitati vnita eſt. vt nō aliū ⁊ aliū. ſed vnū eundēqꝫ deuꝫ ⁊ ho minē filiū dei eſſe cōfitear. Deniqꝫ ſi homi nē ſeꝑaueris a deo. illi nunqͣꝫ credo nec ſer uio. velut ſi quis purpurā vel diadema re gale iacens inueniat. nunquid ea conabit̉ adorare. Cum vero ea rex fuerit indutus: ꝑiculū mortis incurrit. ſi ea cum rege ado rare qͥs contempſerit. Ita in chriſto domi no humanitatē nō ſolā vel nudā. ſed dini nitati vnitā.ſ. vnū filiū deū veꝝ ⁊ hominē veꝝ ſi quis adorare contempſerit: eterna liter morietur. Idē ſuꝑ psͣ. xcviij. vbi dici tur. Adorate ſcabellū pedum eius qm̄ ſan ctū eſt. Sciendū qꝛ in xp̄o terra eſt. id ē. ca ro que ſine impietate adorat̉. Suſcepit.n. de terra terraꝫ. qꝛ caro de terra ē. ⁊ de car ne Marie carnē accepit. hec ſine impieta te a ꝟbo dei aſſumpta adorat̉ a nobis. qꝛ nemo carnē eius māducat niſi pͥus adoret ſed qui adorat non terram intuetur. ſed il lum potius cuius ſcabellū eſt ꝓpter quem adorat. His autoritatibus p̄miſſe inueſti gationis abſolutio explicat̉. B 4

LL Tertia ꝓpoſitio ē hec. Caro chri ſti inꝙͣtum verbo vnita: ē adoratiōe latrie adorāda. Hanc mgr̄ inſinuans q̄rit. vtrū hūana natura ī chri ſto debeat eadē adoratiōe adorari cū verbo cui vni ta ē. Et rn̄det circa hoc fore duas opiniōes. qͣꝝ vna dicit ꝙ nō. qꝛ adoratiōe latrie. q̄ eſt cultꝰ deo deditꝰ vt creatori. ⁊ qui nulli creature exhiberi debet. ipſe ſolus deus adorari debet. Cū igit̉ caro vel aīa ꝟbo vnita ſit vt creatura. patet ꝙ eadē adoratiōe cū ver bo non ē adoranda. Eſt tn̄ p̄ ceteris creaturis ratio nalibus ſimplicit̓ ⁊ p̄cipue adoranda ſeu veneranda non tn̄ vt honor diuinitati exhibitꝰ ei ꝑ ſe attribuat̉ qui qͥdem cultus exhibēdus ꝯſiſtit ī amore ⁊ cordis dilectione. ⁊ bonoꝝ tꝑaliū ⁊ ſacrificioꝝ ⁊ mēbroruꝫ exhibitionē. ⁊ om̄imoda reuerentia q̄ ſibi minime ex hibet̉. Alia opinio que cōmunior ē ⁊ verior apparet dicit. ꝙ humana natura vnita diuine ꝑſone eadem adoratione qͣ diuina perſona adorat̉. eſt pie adorar da ꝯſiderando ſꝑ naturam humanā vt verbo vnitā ⁊ nō ab ipſo ſeparatā. Nam qͥ eā ſic adorat non pec cat. qꝛ eam non adorat vt creaturā. ſed vt vnitā di uine perſone. Et iſtam opinionē mgr̄ ꝯfirmat auto ritatibꝰ Aug. ⁊ Dam̄. Et tm̄ in ſpeciali. An xp̄us ẜm ꝙ homo ſit perſona vel aliquid. OOlet ētiam a DI. X qͥbuſdā inquiri. vtꝝ xp̄s ẜm Argumenta ꝙ hō ſit ꝑſona vel etiā ſit ali tio de vtraqꝫ quid Ex vtrāqꝫ ꝑte huiꝰ que ꝑte qͣſtionis. ſtionis argumēta ꝯcurrūt. Ꝙ em̄ ꝑſona ſit his diſſerūt rōibus. Si ẜm ꝙ hō aliqͥd eſt vel ꝑſona. vel ſub̓a. vel aliud eſt. Sꝫ aliud nō. gͦ ꝑſona vel ſub̓a. Si ſub̓a ē. vel rōnal̓. vel irrōnalis. ſed nō ē irrōnalis ſub̓a. gͦ rō nalis. Si ꝟo ẜm ꝙ hō ē rōnalis ſub̓a. gͦ ꝑ ſona. qꝛ hec eſt diffinitio ꝑſone ſub̓a rōna lis indiuidue nature. Si gͦ ẜm ꝙ hō. eſt ali quid. ⁊ ẜm ꝙ homo ꝑſona eſt. Sꝫ ecōuer ſo. ſi ẜm ꝙ hō ꝑſona eſt. vel tertia ī trinita ce. vel alia. ſed alia nō. ergo tertia ī trinita te ꝑſona. At ſi ẜm ꝙ hō ꝑſona eſt tertia in trinitate. gͦ deus. Propter hec incōueniē tia ⁊ alia. quidā dicunt xp̄m ẜm hominem nō eſſe ꝑſonaꝫ. nec aliquid niſi forte. ẜm ſit exp̄ſſiuū vnitatis ꝑſone. Scd̓m em̄ habet multiplicē rōem. Aliqn̄ em̄ exprimit cōdi tionē. vel ꝓprietatē diuine nature vel hu mane. aliqn̄ vnitatē ꝑſone. aliqn̄ notat ha bitū. aliqn̄ cām. Cuius diſtinctōis rōnem diligenter lector animaduertat. atqꝫ ī ſinu memorie recōdat. ne eius cōfundāt̉ ſenſus cū de xp̄o ſermo occurrerit. Et ſi xp̄s ẜm ꝙ hō dicat̉ ſubſtātia rōnalis. non inde tn̄ ſequit̉ ꝙ ꝑſo na ſit ẜm ꝙ homo. III Illud tamen nō ſe quitur qd̓ in argumētatione ſuꝑiori indu ctū eſt. Ꝙ ſi xp̄s ẜm ꝙ hō eſt ſub̓a rationa lis. ergo ꝑſona. Nā ⁊ modo aīa chriſti eſt ſubſtātia rōnalis. non tn̄ ꝑſona. qꝛ non eſt ꝑ ſe ſonans. imo alij rei ꝯiūcta. Illa tn̄ ꝑſo ne deſcpͥtio nō ē data ꝓ illis tribus ꝑſonis Alia ꝓbatio ꝙ xp̄s ſit ꝑſona. c Sed adhuc aliter nitunt̉ ꝓbare xp̄m ẜm hoīem eſſe ꝑſonam quia chriſtus ẜm ꝙ homo predeſtinatus eſt vt ſit dei filius. Sed illud eſt qd̓ vt ſit p̄ deſtinatus eſt. ergo ſi p̄deſtinatus eſt ẜm ꝙ hō vt ſit filius dei. ⁊ ẜm ꝙ hō ē filiꝰ dei. Ad qd̓ dici pōt xp̄m eſſe id qd̓ vt ſit p̄deſti natus eſt Eſt em̄ p̄deſtinatꝰ vt ſit filiꝰ dei ⁊ ip̄e vere eſt filius dei. ſed ẜm hoīem prede ſtinatus eſt vt ſit filius dei. qꝛ ꝑ gratiā ha bet hoc ẜm hominē. nec tamē ẜm hominē eſt filius dei: niſi forte ẜm vnitatis perſone ſit expreſſiuū. vt ſit ſenſus. Ip̄e qui eſt ho mo ē dei filiꝰ. vt aūt ip̄e ens hō ſit dei filiꝰ ꝑ gr̄aꝫ habet. ſꝫ ſi cauſa notet̉ falſū eſt. Non em̄ quo homo eſt. eo dei filius eſt. An xp̄s ſit adoptiuus filius ẜm ꝙ hō vl̓ alio modo. Si vero queritur an chriſtus ſit adoptiuus filius ẜm ꝙ ho mo ſiue alio modo: reſpondemus chriſtuꝫ non eſſe adoptiuū filiū aliquo mō. ſꝫ tm̄ na turalē. qꝛ natura filius dei eſt. nō adoptio nis gr̄a. Nō autē ſic dicit̉ filius natura vt dicit̉ deus natura. Non em̄ eo filiꝰ eſt quo deus eſt. qꝛ natiuitate diuinitatis filius ē. et cum dicit̉ natura vel nature filius quia naturaliter eſt filiꝰ: eandeꝫ.ſ. habens natu ram quam ille qui genuit. Adoptiuus au Quare nō ſ tem filius non eſt. qꝛ prius non fuit. ⁊ poſt adoptiuꝰ ſi modū adoptatus eſt in filiū. ſicut nos dici mur adoptiui filij. Quia cum nati fuerimꝰ ire filij: ꝑ gratiam facti ſumus filij dei. chri ſtus vero nunqͣꝫ fuit non filius dei. et ideo non ē adoptiuus filius. Opinio ꝙ ſit adoptiuꝰ filius. e Sꝫ ad hoc opponi tur ſic. Chriſtus filius hominis eſt.i. vir

DI. ginis aut gratia aut natura. vel vtroqꝫ mō Si ꝟo natura: aut diuīa aūt humana. ſed diuina non. ergo aut humana natura. aut nō natura ē filius hominis. Si nō natura ergo gratia tantū. ⁊ ſi etiam natura huma na nō. ideo minꝰ ꝑ gratiā. Si ergo gratia: filius homīs ē. adoptiuus filius eſſe vide tur. vt ideꝫ ſit naturalis filius patris. ⁊ ad Rn̄ſio. optiuꝰ filius ꝟginis. Ad qd̓ dici pōt xp̄m filiū virginis eſſe et natura vel naturaliter et gratia. nec tamen adoptiuus filius vir ginis eſt. qꝛ non ꝑ adoptioneꝫ: ſed ꝑ vnio nē filius ꝟginis eſſe dicit̉. Filius em̄ virgi nis dicit̉. eo ꝙ in virgine hominē accepit ī vnitatē ꝑſone. ⁊ hͦ fuit gratie ⁊ non natu Augꝰ. ſuper re. Unde Augꝰ ſuꝑ Ioh̓. ait. ꝙ vnigenit eſt equalis patri: non eſt gratie ſed nature. Ꝙ aūt in vnitateꝫ ꝑſone vnigeniti aſſūpt eſt hō: gratie ē nō nature. Chriſtꝰ ergo nec dei nec hoīs ē adoptiuꝰ filiꝰ. ſed dei natu raliter. ⁊ homīs naturaliter ⁊ gratia filius Augꝰ de fide Ꝙ vero naturaliter ſit homīs filius: Au ad Petꝝ oſtendit in libro de fide ad Petrū. Ille ſcꝫ deus factus eſt naturaliter homīs filiꝰ qui ē naturaliter filius vnigenitꝰ dei patris Ꝙ aūt nō ſit adoptiuꝰ filius. ⁊ tamē gratia ſit Hieroꝰ ſuper filiꝰ: ex ſubditis ꝓbatur teſtimonijs. Hie epiſtolam ad ronymus ſuꝑ epiſtolam ad Epheſios ait. Epheẜ. De xp̄o ieſu ſcriptuꝫ eſt. qꝛ ſemꝑ cum pr̄e fuit. ⁊ nunqͣꝫ eū vt eēt voluntas pat̓na pre ceſſit. ⁊ ille quideꝫ natura filius eſt. nos ve ro adoptione. Ille nunqͣꝫ non fuit filiꝰ. nos anteqͣꝫ eſſemus predeſtinati ſumus. ⁊ tunc ſpm̄ adoptionis accepimꝰ qn̄ credidimus filiū dei. Hylarius quoqꝫ in libro. iij. de tri Hylarius nitate ait. Dominꝰ dicens clarifica filiū tu ꝯtra neſtor ꝯtraſabelliū um. nō ſolo nomine ꝯteſtatꝰ eſt ſe eſſe filiuꝫ ꝯtra arrium. dei. ſed etiaꝫ ꝓprietate. Nos ſumꝰ filij dei: ẜ nō talis hic filius. Hic em̄ verus ⁊ ꝓpriꝰ eſt filius origine: non adoptione. veritate: non nuncupatione. natiuitate: non creati Aug. ſuꝑᵐ one. Augꝰ etiam ſuper Iohannē ait. Nos Iohāneꝫ ſumus filij gratia nō natura. vnigenitꝰ au tem natura nō gratia. an hoc etiā in ipſo fi lio ad hominē referenduꝫ ē. Ita ſane. Am Ambroſiꝰ. bro. quoqꝫ in. j. libro d̓ trini. ait. Chriſtus filius eſt nō ꝑ adoptionē ſed ꝑ naturā. per adoptionem nos filij dicimur: ille ꝑ verita tem nature eſt. Ex his euidenter oſtendit̉ ꝙ xp̄s non ſit filius gratia adoptionis. Il la em̄ gratia intelligit̉ cū Aug. eum nō eſſe gratia filiuꝫ aſſerit. gratia em̄ ſed non adop tionis. imo vnionis filius dei eſt filius ho minis ⁊ econuerſo. Utrum ꝑſona vel natura predeſti nata ſit. Deīde ſi queritur vtꝝ p̄deſtinatio illa quā cōmemorat apl̓s ſit de ꝑſona an d̓ natura? Sane dici pōt et ꝑſonaꝫ filij que ſemꝑ fuit eſſe p̄deſtinatam ẜm hoīem aſſumptū: vt ip̄a.ſ. ens hō eſſet dei filiꝰ. ⁊ naturā humanā eſſe p̄deſtinataꝫ vt ꝟbo patris ꝑſonaliter vniret̉. Iſta eſt diſtinctio decima huiꝰ ter tij libri. In qͣ magiſter poſtꝙͣ egit de ꝯditionibus cū ſequentibꝰ actū vniōis quo ad naturā vnientē ⁊ vni tā. Agit de ꝯditionibꝰ eiuſdē quo ad ꝑſonā ī qͣ dici mus vnionē eſſe factaꝫ. Et tria facit. Primo.n. agit de ꝑfonalitate q̄ ꝑtinet ad dignitateꝫ nature. Scd̓o d̓ adoptione q̄ ꝑtinet ad dignitatē gr̄e. Tertio de p̄ deſtinatōe q̄ attinet dignitati glorie. Primū vſqꝫ ibi Si ꝟo querit̉. Scd̓ꝫ vſqꝫ ibi. Deinde ſi querit̉. Ter tiū vſqꝫ ad finē diſtinctiōis In ſpeciali ſnīa magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitiōibꝰ. quarū prima ē hec. Quā uis xp̄s vt homo ſit humane nature indiuidua ſub ſtantia. idē tn̄ ẜm ꝙ hō nō eſt aliqua ꝑſona. Hāc inſi nuans magiſter querit. Vtꝝ xp̄s ẜm ꝙ homo perſo na ſit. Et ꝙ ſit perſona arguit ſic. Nam chriſtꝰ ẜm ꝙ homo eſt aliqͥd. aut igit̉ ē ſubſtātia aut aliud. non ali ud. ergo ſubſtātia. ſed non ſubſtantia irrationalis. ergo rationalis. cū ergo oīs ſubſtantia rationalis ſit perſona. qꝛ ẜm Boetiū. ꝑſona eſt rōnalis nature in diuidua ſubſtātia. ſequit̉ xp̄m ẜm ꝙ hō eſſe ꝑſonam In ꝯtrariū arguit ſic. Si xp̄s ẜm ꝙ homo eēt perſo na. ipſa eſſet tertia ꝑſona in trinitate ⁊ nō alia: ſꝫ cuꝫ illa ſit deus. ſequit̉ xp̄m ẜm ꝙ homo eſſe deū. conſe quens eſt falſū. igit̉ illud ex quo ſequit̉ ſeu infertur. ſed hoc eſt aſſumptū. ergo ⁊cͣ. Et reſpondens magi ſter dicit non eſſę cōcedenduꝫ xp̄m ẜm ꝙ hō eſſe per ſonam. qꝛ dato ꝙ ſic. tunc verbum non naturam. ſꝫ ꝑſonam aſſumpſiſſet. qd̓ ē falſuꝫ. ideo xp̄s ẜm ꝙ ho mo nō eſt dicēdus ꝑſona vel aliqͥs. niſi forte iſta pre poſitio ẜm exp̄ſſe denotaret vnitatē ꝑſone. ⁊ hoc pa tet in lr̄a vbi etiā ponit multiplicē acceptionē huiꝰ p̄ poſitionis. Poſtea magiſter ſoluit argumentū factū in oppoſitū: dicens iſta conſequentiā nō valere xp̄s eſt ſubſtātia rationalis. ergo ē ꝑſona. qꝛ perfona di cit̉ quaſi res per ſe ſonans ⁊ non alteri ꝯiuncta. qd̓ non eſt veꝝ de natura humana in xp̄o. Ex alio etiaꝫ dicit conſequentiā illaꝫ non valere. qꝛ diffinitio ꝑſo ne in argumento allegata nō conuenit diuinis perſo nis. licet alijs bn̄ ꝯueniat. ⁊ ſic relinquit nō fore con cedendū ꝙ xp̄s ẜm ꝙ homo ſit perſona. Contra hoc iterū opponit ſic. Chriſtus ẜm ꝙ homo ē p̄deſtinatꝰ vt ſit filius dei. ſed ẜm ꝙ eſt filius dei eſt ꝑſona. igit̉ ẜm ꝙ eſt homo eſt ꝑſona. Et reſpondēs magiſter di cit antecedēs eſſe multiplex. qꝛ lyẜm cū reduplicatꝭ on pōt cedere. vel ſuper p̄deſtinationem. ⁊ ſic aſſū ptum eſt verum. ſed argumentū nō valet. vel poteſt cadere ſuper filiationē. ⁊ ſic argumentum eſt bonuꝫ ſed aſſumptum eſt falſum. Secūda ꝓpoſitio eſt hec Filius virginis temporalis non eſt dei filius adopti uus ſed naturalis. Hanc magiſter p̄cedens querit. Utrum chriſtus ẜm ꝙ homo ſit filius adoptiuus. Et reſpōdet ehriſtum eſſe filium non adoptione. ſed natura. non tamen ſic dicitur filius natura ſicut dici tur deus natura diuinitatis. filius vero naturaliter ꝓprietate natiuitatis. vel dicit̉ deus natura forma

LI III liter. ⁊ filius natura originaliter. Et ꝙ nō ē filiꝰ ado ptiuus patet. qꝛ prius nō fuit nō filius. ⁊ poſtea ī fi liū adoptatus. ſicut homines in filios adoptant̉. ſed ſemꝑ fuit filius. ergo nō adoptiuus. Sed cōtra hoc arguit ſic. Chriſtus ē filius dei natura. ⁊ filius virs nis ꝑ generationē. cum igit̉ eſſe filiū per gr̄am ſit eē filiuꝫ adoptione. videtur certe ꝙ ẜm ꝙ homo ſit filiꝰ adoptiuus. Et reſpondet ꝙ licet ſit filius virginis. ſimul per naturam ⁊ gratiam vnionis. ex hoc tamē non pōt dici filius adoptiuus. cum nō ſit filius virg nis per gr̄am adoptionis. et hoc ꝓbando magiſter allegat ſanctoꝝ autoritates. Tertia ꝓpoſitio ē hec. Filius dei qui ẜm ꝙ deus ē ꝓ noſtra ſalute tꝑaliter ī carnatus. ⁊ ẜm ꝙ hō eternaliter p̄deſtinatus. Hanc magiſter inſinuās querit. Vtrū natura vel perſona ī xp̄o fuit p̄deſtinata. Et rn̄dendo dicit ꝙ vtrūqꝫ. naꝫ perſona fuit p̄deſtinata. vt ſcꝫ ens hō fieret filiꝰ dei ⁊ ſil̓r natura vt vniret̉ verbo dei in vnitate perſone Et tm̄ de ſnīa huius diſtin. in ſpeciali. Utrū xp̄s ſit creatura ſiue creatꝰ vel factus Olet etiam DI. XI ſ queri vtruꝫ debeat ſimpl̓i dici atqꝫ ꝯcedi xp̄m eſſe fa ctū vel creatū: vl̓ creaturā Ad qd̓ dici pōt. hoc ſimpliciter ⁊ abſqꝫ de terminatione minꝰ ꝯgruent̓ dici Et ſi qn̄qꝫ breuitatꝭ cā ſimpl̓r denunciet̉. nūqͣꝫ tn̄ ſim pliciter debet intelligi. Quia vt Augꝰ in. j. Auguſti. li. de trini. ait. Cum d̓ xp̄o loqͥmur qͥd ẜm qͥd ⁊ ꝓpter quid dicat̉: prudens ⁊ diligēs ac pius lector intelligere debet. Qui xp̄m vel dei filiū nō eſſe factū vel creaturā. in pͥ mo libro de trini. oſtendit ita inquiēs. In pͥncipio erat verbū. ⁊ verbū caro factuꝫ ē. ⁊ oīa ꝑ ipſum facta ſunt. Neqꝫ dicit om̄ia niſi que facta ſunt.i. omnē creaturam. Un̄ liqͥde apparet ip̄m factū nō eſſe. ꝑ quem om nia facta ſunt. ⁊ ſi factus non eſt: creatura nō eſt. Si aūt creatura nō eſt. eiuſdē cū pa tre ſubſtātie ē. Om̄is em̄ ſub̓a que deꝰ non eſt: creatura eſt. ⁊ que creatura nō eſt: deꝰ eſt. Sed ſi filius nō eſt eiuſdē ſub̓e cuiꝰ pa ter. ergo facta ſubſtātia eſt. et ſi facta ſub̓a eſt: non oīa ꝑ ipſum facta ſunt. At oīa per ipſum facta funt. facta ergo ſub̓a non eſt. ẜꝫ vna cum patre infecta ſub̓a eſt. Item in eo dē. Si vel filiū fecit pater quē non fecit ip̄e filius. non omnia ꝑ filiū facta ſunt. At om nia ꝑ filium facta ſunt. Ipſe ergo factꝰ non eſt: vt cū patre faceret omīa que facta ſunt Idē in libro. lxxxiij. queſtionū. Dicit̉ cre atura quicquid fecit deus pater per filiuꝫ. qui nō pōt appellari creatura. qm̄ ꝑ ipſum Ambroſiꝰ facta ſunt oīa. Ambro. in. j. lib̓. de trinita. Probemus inqͥt creaturaꝫ non eſſe dei fili DI XI um. Audiuimus em̄ in euāgelio dn̄m man daſſe diſcipulis. Predicate euangeliū vni uerſe creature. Qui vniuerſaꝫ creaturā di cit nullam excipit. ⁊ vbi ſunt qui creaturā xp̄m appellant? Nā ſi creatura eēt: ſibi mā daret euangeliū predicari. ⁊ ſubiectus eēt vanitati. quia teſtāte apoſtolo. oīs creatu ra vanitati ſubiecta eſt. Non ergo xp̄s cre atura eſt ſed creator. qui docende creature diſcipulis mandat officium. De ꝑfidia ⁊ pena Arrij. Arrij hec fuiſſe per fidia legit̉ vt xp̄m creaturaꝫ faceret. Ideo effuſa ſunt Arrij viſcera atqꝫ crepuit medi us ꝓſtratus in faciē. ea quibus chriſtū ne gauerat feda ora pollutꝰ. His alijſqꝫ pluri bus teſtimonijs inſtruimur non debere fa teri ſimpliciter xp̄m eſſe factum vel creatu rā. ſꝫ addita determinatione recte dici pōt. vt ſi dicat̉ factꝰ ẜm carnē vel ẜm hoīeꝫ. vt factura humanitati: nō deo attribuat̉. Vt Ambroſiꝰ em̄ ait Ambro. in primo lib̓. de trini. Non deus factus eſt. ſed deus dei filius natus eſt. poſtea ꝟo ẜm carnē hō factus ex Ma ria eſt. Miſit em̄ deus filium ſuum factuꝫ ex muliere. factum ſub lege. Filium inquit ſuum ſcꝫ non vnum de multis. cuꝫ dicit ſu um: generationis eterne ꝓprietatem ſigna uit. Poſtea factū ex muliere aſſeruit. vt fa ctura nō diuinitati ſed aſſumptioni corpo ris aſcriberet̉. Factum ergo ex muliere di cit: ꝓpter carnis ſuſceptionē. ſub lege: pro pter obſeruantiam legis. generatio genera tioni non p̄iudicat nec caro diuinitati. De us em̄ eternus incarnationis ſacramentuꝫ ſuſcepit. nō diuiduꝰ ẜꝫ vnus. ⁊ ī vtroqꝫ vnꝰ ſcꝫ diuinitate ⁊ corꝑe. Non em̄ alter ex pa tre. aliter ex virgine. ſed idem aliter ex pa tre. aliter ex virgine: qui factus eſt ẜm no ſtre ſuſceptiōeꝫ nature. nō ẜm et̓ne ſubſtar tiā vite. quē legimus primogenituꝫ ⁊ vni genituꝫ. Primogenitum: quia nemo ante ipſum. Vnigenitū: quia nemo poſt ipſum Ex his euident̓ tradit̉ q̄ intelligentia acci piendū ſit cū dicit̉ chriſtus factus. vel ſim plicit̓ vel cuꝫ additamēto: vt factura.ſ. ve creatura nō ad aſſumentē deū. ſꝫ ad aſſum ptū hoīeꝫ referat̉. In deo em̄ creatura eſſe nō pōt: vt Ambro. ait.j. lib̓. de trini. Nun Ambror quid dico factus eſt xp̄s? Nunqͥd manda to creatus eſt chriſtꝰ? Quomodo aūt crea tura eſſe in deo poteſt. Etenī deus nature 4g.yl. Agenic ꝙa nocce ꝓoſt. plu

DI. ſimplicis eſt non ꝯiuncte atqꝫ cōpſite. cui nihil accidat: ſed ſolū qd̓ diuinū eſt ī natu ra habeat ſua. Et ſi ergo chriſtꝰ ẜm hoīem dicit̉ creatura. nō tn̄ ſimplicit̓ p̄dicādus ē creatura. Nec ex eo ꝙ xp̄s ẜm hoīeꝫ d̓r eē creatura pōt quis ꝓgredi ſic argumētādo Si ẜm ꝙ homo xp̄s eſt creatura. vel ratio nalis vel non. vel que eſt deus vel non. ni tens ꝑ hoc ꝓbare xp̄m eſſe aliquid non di uinū. quia quod ipſe ē ẜm hominē ip̄e eſt. Et ideo ſi ẜm hominē eſt aliqua ſubſtātia nō diuina: eſt vtiqꝫ aliquid nō diuinū Sꝫ ex tropicis locutiōibus non eſt recta argu mentationis ꝓceſſio. Illa autē locutio tro pica eſt qua xp̄s dicit̉ creatura. vel ſimpli citer vel cum adiunctione. Iſta eſt diſtinctio vndecima huiꝰ tertij libri. In qͣ magiſter poſtꝙͣ egit d̓ ꝯditionibus conſequētibus ex actu vnionis ad dignitatem perſo ne pertinētibus. agit de conditionibus ad defectuꝫ ſpectantibꝰ. Et circa hoc tria facit. Primo oſtendit xp̄m nō debere dici creaturā ſimpl̓r ⁊ abſolutē. S cundo oſtēdit ꝙ p̄t dici creatura cū certa tn̄ determi natione Tertio autē excludit obiectioneꝫ que poſſet fieri in cōtrariū. Primū vſqꝫ ibi. His alijſqꝫ. Secun dū vſqꝫ ibi. Et ſi ergo xp̄s. Tertiū vſqꝫ ad fidem di ſtinctionis. In ſpeciali ſentētia magiſtri ſtat in tribꝰ ꝓpoſitionibus. quarū prima ē hec. Licet ꝑſona ver bi ſit hypoſtatice in humana natura. abſolute tamen loquēdo xp̄s nō eſt creatura Hanc magiſter inſini ans querit. vtrū ſit cōcedendū ꝙ chriſtus debeat di ci factus vel creatus vel creatura. Ad quam queſti onem reſpondendo dicit. ꝙ nullo modo ſimpl̓r debe at dici ꝙ ſit factus vel creatꝰ vel creatura. qd̓ diuer ſis ſanctoꝝ autoritatibus ꝓbat in lr̄a. quorum qui dam dicunt. Exquo ꝑ ipſum facta ſunt oīa. non po teſt dici factus. ⁊ ꝑ ꝯſequens nec creatura. Alij ꝟo dicunt. Si ipſe fuiſſet creatura. mandatum ſibi fuiſ ſet euangeliū p̄dicare. cum in euangelio dicat̉. Pre dicate euangeliū omni creatare. Alij vero aſſerunt Si eēt creatura eſſet ſubiectus vanitati. cuꝫ apoſto lus dicat omnē creaturaꝫ vanitati eē ſubiectā. q̄ om nia abſurda ſunt. ⁊ per conſequens ſimpl̓r loquēdo xp̄s non eſt creaturā. Secūda ꝓpoſitio ē hec. Quā uis ſimpl̓r loquendo non ſit ꝯcedendum. xp̄s eſt fa ctus vel creatura. pōt tn̄ hec ꝓpoſitio concedi cun determinatione ſumpta.ſ. dicendo ſic. chriſtꝰ ẜm na turā aſſumptaꝫ eſt creatura. vel xp̄s ẜm ꝙ homo in cepit eē. Quod ꝓbat diuerſis ſanctoꝝ autori. Ter tia ꝓpoſito eſt hec. Quāuis ſit ꝯcedēdū ꝙ xp̄s ẜm humanaꝫ naturam ſit factus vel creatura. ex hoc in ferri non debet ꝙ ſit creatus ſimpliciter. cum ibi at gueretur a locutione in tropi figura. Hec ꝓpoſitio patet ꝑ hoc ꝙ arguitur ſic. Chriſtus ẜm ꝙ hō ē cre atura. igitur xp̄s eſt creatura. qꝛ arguit̉ a ꝓpoſitio ne ſeu locutione que eſt in figura tropi. vbi videlice illud quod ē partis attribuitur toti. qualis modus arguendi non valet. Et tm̄ in ſpeciali. An homo ille ſemꝑ fuerit vel cepe rit eſſe. XII Oſt predicta DI. XII querit̉. vtꝝ hō ille ceꝑit eſſe. vel ſꝑ fuerit. ſicut ſimpl̓r enū ciamus xp̄m vel dei filiuꝫ ſꝑ fuiſſe. nec cepiſſe. De hoc Aug ita inqͥt ſu per Ioh̓. Habuit aliqn̄ dei fil ius qd̓ nōdū Aug. ſuꝑ habuit idē ipſe hō dei filius. qꝛ nōduꝫ erat Iohāneꝫ hō. Itē idē in eodeꝫ. Priuſqͣꝫ mūdus eſſet nec nos eramꝰ. nec ipſe mediator dei ⁊ ho minū hō xp̄s ieſus. Idem ſuꝑ psͣ. Chriſtꝰ noſter ⁊ ſi forte hō recens ē. tn̄ ē eternꝰ de Augu. ſuꝑ us. Alibi ꝟo legit̉ ꝙ puer ille creauit ſtel pſal. las. Et xp̄s dicit ſe eſſe pͥncipium: ⁊ eſſe an̄ Abraā. His gͦ alijſqꝫ autoritatibꝰ in nullo reſultātes dicimꝰ hoīeꝫ illum inqͣꝫtū hō eſt cepiſſe. inqͣꝫtū verbum eſt ſemꝑ fuiſſe. Hic em̄ abſqꝫ diſtinctione non eſt referenda re ſponſio. Nā ⁊ ip̄e Augꝰ hmōi vtit̉ diſtin ctione in pluribus locis: dicēs ꝑ xp̄m oīa eſſe facta inqͣꝫtū verbū eſt. Scd̓m illud ꝟo ꝙ hō ē. ip̄m eſſe factum ⁊ glorificatū. Si gͦ ad ꝑſonā reſpicias: ꝯfident̓ dic hoīem illū ſꝑ fuiſſe. Si ꝟo ad naturā homīs: concede eum cepiſſe. Si deꝰ aliū hoīem aſſumere potu it vel aliūde qͣꝫ d̓ genere Ade. b Solet etiam queri vtrum aliū hominē vel aliunde qͣꝫ de gene re illius Adam deus aſſumere potuerit? Reſpōſio. Ad quod ſane dici poteſt ipſum aliaꝫ ani mā ⁊ aliaꝫ carnem potuiſſe aſſumere. quia gratia tantuꝫ aſſumpta eſt anima illa et ca ro a verbo dei. Vt enī ait Auguſtinꝰ. In Auguſti. rebus per tempus ortis illa ſumma gratia eſt. ꝙ homo in vnitate ꝑſone cōiunctus ē deo. Potuit ergo deus aliā animā ⁊ aliaꝫ carnem ſumere. et carnem vtiqꝫ aliunde qͣꝫ de genere Adam. Vnde Auguſtinus in li Auguſti. bro. xiij. de trinitate. Potuit itaqꝫ deꝰ ho minem aliunde ſuſcipere: in quo eſſet me diator dei ⁊ hominū. non de genere illius Adam qui peccato ſuo obligauit genꝰ hu manum. ſicut ipſum quem primo creauit. non de genere alicuius creauit Poterat gͦ vel ſic vel alio quo vellet mō creare vnum aliū de quo vinceret̉ victor pͥoris. Sꝫ me lius iudicauit ⁊ de ip̄o qd̓ victū fuerat ga nere aſſumere hoīem ꝑ quē hoīs vinceret inimicuꝫ. ⁊ tamen ex virgine cuius conce ptum ſpūs nō caro: fides nō libido p̄uenit nec interfuit carnis cōcupiſcētia qua cēte

LI ri concipiunt̉ qui originale trahunt pecca tum. ſed credendo non concumbendo fa cta eſt fecundata virginitas. Ex his aper te oſtenditur ⁊ aliū ⁊ aliunde homineꝫ de um aſſumere potuiſſe. Si homo ille potuit peccare vl̓ nō eſſe deus. Ideo non immeri to querit̉. Vtrum homo ille potuerit pec care vel non eſſe deus. Si em̄ potuit pecca re: ⁊ potuit damnari. Si potuit damnari: potuit non eſſe deus. ergo ſi potuit pecca re: potuit non eſſe deus. quia eſſe deum et poſſe velle iniquitatem ſimul eſſe nequeūt. Hic diſtinctione opus eſt: vtrum de per ſona an de natura agit̉. Si em̄ de perſona agitur manifeſtū eſt qꝛ peccare non potu it. nec deus non eſſe potuit. Si ꝟo de natu ra: diſcutiendū eſt vtrum agat d̓ ea vt ver bo vnita. an de ea tanqͣꝫ nō vnita verbo et tn̄ enti. id ē. an d̓ ea ẜm ꝙ fuit vnita verbo an de ea ẜm ꝙ eſſe potuit ⁊ nō vnita ꝟbo. Non eſt em̄ ambiguū animā illaꝫ entē vni tam verbo peccare non poſſe. ⁊ eſt ſine am biguitate verū eādē ſi eſſet ⁊ nō vnita ver bo: poſſet peccare. Quorūdā opinio ꝙ potuerit etiā vnita deo peccare. Quidā tamē ꝓba re conant̉ etiā eā vnitaꝫ verbo poſſe pecca re. qꝛ libeꝝ arbitriū habet. ⁊ ita pōt flecti ī vtrāqꝫ partē. qd̓ friuolū ē. cum ⁊ angeli li berū arbitriū habeāt. ⁊ tn̄ gr̄a adeo ſūt con firmati vt peccare nequeāt. Quātomagis gͦ ille homo cui ſpūs eſt datus ſine mēſura Inducūt quoqꝫ autoritateꝫ ad ꝓbandam Autoritate vi idem. Scriptū eſt em̄ in lib̓. Sap. Qui po det̉ ad iden tuit tranſgredi ⁊ non eſt tranſgreſſus. face re malū ⁊ nō fecit. Sed hoc accipiendū eſt ẜm mēbra. vel ꝑtim de capite. ꝑtim de me bris. De capite. nō eſt trāſgreſſus. ⁊ non fe cit malū. De membris. potuit tranſgredi: ⁊ facere malum. Si deus potuerit aſſumere homi nē in ſexu muliebri. Solet etiam queri qͣꝫuis curioſe a nonnullis. ſi deus huma nā naturam potuit aſſumere ẜm muliebrē LI I ſexum. Quidā arbitrant̉ euꝫ potuiſſe aſſu mere hominē in femineo ſexu vt aſſumpſit in virili. Sed oportunius atqꝫ conuenien tius factū eſt: vt de femina naſceret̉ ⁊ virū aſſumeret. vt ita vtriuſqꝫ ſexus liberatio oſtēderetur. Vnde Augꝰ in li. xxxiij. que Auguſti. ſtionū. Homīs liberatio in vtroqꝫ ſexu de buit apparere. ergo quia viꝝ oportebat ſu ſcipere: qui ſexus honorabilior eſt. conſe quens erat ⁊ feminei ſexus liberatio. Hinc apparet qꝛ ille vir de femina natus eſt. Sa pientia gͦ dei que dicit̉ vnigenitus filiꝰ ho mine ſuſcepto in vtero ⁊ de vtero virginis liberationem homīs indicauit. Iſta eſt diſtinctio duodecima hu ius tertij libri. In qua magiſter poſtꝙͣ inquiſiuit an chriſtus debeat dici creatura: inquirit an in ipſo fue runt defectus quos natura habet ſibi cōmuniter an nexos. Et tria facit. Nam primo inquirit an aſſum pſit defectꝰ omnē naturā creatam cōmuniter ſequen tes. Scd̓o an aſſumpſerit defectus naturā hūanam conſequētes ſpecialiter. Tertio an naturā aſſumere in ſexu muliebri potuerit. Primū facit vſqꝫ ibi. So let etiam queri. Secundū vſqꝫ ibi. Solet etiam que ri ꝙͣuis. Tertiū vſqꝫ ad finē diſtin. In ſpeciali ſenten tia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus. quaꝝ pri ma eſt hec. Quāuis concedendum ſit chriſtum ẜm hominē tꝑaliter incepiſſe. tenendū ē tn̄ ipſū ẜm ver bum eternaliter fuiſſe. Hanc magiſter ponens que rit. vtꝝ ſcꝫ iſte hō ſcꝫ chriſtus initiū habuit vel ſem per fuit. ſicut filiū dei dicimus ſemꝑ fuiſſe. Et ꝙ eſſe incepit arguit ſic. Chriſtus eſſe acquiſiuit quod ali quando nō habuit. quia non ſemꝑ homo fuit. igitur eſſe incepit. In oppoſitū arguit ſic. De xp̄o puero in ſcriptura legitur. ꝙ manus eius creauerunt ſtellas. quod quia in principio mundi fuit. igit̉ chriſtus fui ante munduꝫ. ⁊ ꝑ conſequens non incepit eē. Vn̄ ad queſtionē iſtam reſpondeus ꝑ diſtinctionē dicit. ꝙ ſi queſtio querit de ꝑſona: tunc fuit ab eterno. Si ꝟo querit de natura humana: tunc initiū habuit. Secū da ꝓpoſitio eſt hec. Aliūde ꝙͣ de materia Ade xp̄s potuit carnem aſſumere: ꝙͣuis peccādo nō potuit ſe polluere. Hanc magiſter ponens querit. vtꝝ verbuꝫ potuit alium hominem ꝙͣ aſſumpſit aſſumere. qui vt delicet non fuiſſet de pͥmi hominis genere. Et reſpō det ꝙ ſic. quia ſicut primum hominē de terra ⁊ non alteriꝰ homīs genere formauit. ſic ⁊ nouo modo po tuiſſet hominē formaſſe ⁊ aſſumpſiſſe. cōgruū tamen erat vt de genere Ade aſſumeret̉ homo. vt per eun dem per quē homo fuit victus: diabolus victor vin ceret̉. Poſtea querit an iſte homo.ſ. chriſtus potuit peccare. Et arguit ꝙ nō. qꝛ ſi peccare potuiſſet: dā nari potuiſſet. ⁊ ſic non fuiſſet deus. An̄dendo dicit ꝙ perſona chriſti peccare non potuit. nec natura hu mana. nec anima ſi conſiderent̉ ꝓut ſunt verbo vni ta Si autem conſiderent̉ ꝓut ſi eēt vel eſſe poſſent nō vnita verbo ſꝫ ſeꝑata ab eo: potuit vel poſſet pec care. Sed contra illud obijcit dupliciter. Primo ſic Natura humana verbo vnita habuit libeꝝ arbitriū ideo potuit peccare. Vbi reſpondendū ē: ꝙ non om nes habentes libeꝝ arbitrium pn̄t peccare. qꝛ ange li beati habent libeꝝ arbitrium. ⁊ tamen non poſſūt peccare. ⁊ multo minus ipſe xp̄s. Vnde patet argu mentū nō valere. Scd̓o obijcit ꝑ autoritatē ſcpͥture que dicit virū beatū qui potuit trāſgredi ⁊ nō ē traſ

DI. greſſus. Et reſpondendo dicit ꝙ illa autoritas tota intelligenda eſt de membris xp̄i. ⁊ non de capite.ſ. xp̄o. vel ꝑtim de mēbris xp̄i ⁊ ꝑtim de xp̄o. vt videli cet ly ē potuit trāſgredi intelligat̉ dictū de membris ⁊ ly nō trangreſſus de xp̄o. Tertia ꝓpoſitio ē hec Quāuis ſit concedendū ꝙ chriſtus potuit aſſumere ſexum femineū. eſt tamen tenendum ꝙ ſexum virilē aſſumere de femina eſt magis congruum. Hanc ma giſter inſinuans querit vtrum deus potuit aſſumere ſexum muliebrem. Reſpondendo aūt dicit ꝙ ſic: ſed fuit magis cōueniens ⁊ congruū. vt aſſumeret natu ram in ſexu virili ex femina. vt ꝑ hoc oſtēderet vtri uſqꝫ liberationem ꝑ xp̄m eſſe fiendā. qd̓ ꝯfirmat au toritate. b. Auguſtini. Et tm̄ in ſpēali. Si xp̄s ẜm naturā hoīs in ſapien tia et gratia ꝓficere potuit vel ꝓ fecit. DI. XIII Reterea ſcien dumeſt xp̄m ẜm hominē ab ip ſa conceptione gr̄e plenitudinē recepiſſe. cui ſpūs datus eſt non ad menſu ram. ⁊ in quo plenitudo diuinitatis corꝑ liter habitat. Ita ꝟo habitat. vt ait Augꝰ. ad Dardanū. ꝙ omni gr̄a plenus eſt. Non ita habitat in ſanctis vt in nr̄o corꝑe ineſt ſenſus ſingulis membris. ſed nō qͣꝫtū in ca pite. Ibi em̄ ⁊ viſus eſt ⁊ auditus. et olfa Quō d̓r ple. ctus ⁊ guſtus ⁊ tactus. In ceteris aūt ſolꝰ nitudo diui eſt tactus. Ita in xp̄o habitat oīs plenitu nitatis habi do diuinitatis. qꝛ ille eſt caput in quo ſunt omnes ſenſus. in ſanctis ꝟo quaſi ſolus eſt tare in xp̄o tactus. qͥbus datus eſt ſpūs ad menſuram Quō intell gat̓̉ depleniꝰ cum de illius plenitudine acceperūt. Acce iudine eiꝰ ac perūt aūt de illius plenitudine nō ẜm eſſen tiam: ſed ẜm ſimilitudinē. qꝛ nunqͣꝫ illā ean dem eſſentialiter: ſed ſimilē acceperūt gr̄aꝫ Puer ergo ille plenꝰ ſapīa ⁊ gratia fuit ab ip̄a conceptione. Vnde Hiere. recte dicit. Nouū faciet dn̄s ſuꝑ terram. ml̓ier circū dabit virū. qꝛ in vtero ꝟ̓ginis ꝑfectus vir extitit. non ſolum ꝓpter animā ⁊ carnem: ſꝫ etiam ꝓpter ſapīam ⁊ gr̄am qͣ plenꝰ erat. Autoritatem ponit que videt̉ ob uiare. Huic autem ſente tie videt̉ obuiare qd̓ in Luce euangelio le gitur. Ieſus ꝓficiebat ſapientia et etate et gratia apud deū ⁊ homines. Si em̄ ꝓficie bat ſapientia ⁊ gr̄a. non videt̉ a ꝯceptione Det̓minatio ʰabuiſſe plenitudinem gratie ſine menſura autoritatis. Ad quod ſane dici pōt ip̄m ẜm hoīeꝫ tanpPrlate̓ 5b 4υi 3 hs ꝓfinbat̉ ſ T f AxII tam a ꝯceptiōe accepiſſe ſapientie ⁊ gratie plenitudinē vt deus ei pleniꝰ ꝯferre nō po tuerit. ⁊ tn̄ vere dicit̉ ꝓfeciſſe ſapīa et gr̄a. non qͥdem in ſe: ſed in alijs qͥ de eius ſapien tia ⁊ gratia ꝓficiebant. dum eis ſapiētie et gratie munera ẜm ꝓceſſum etatis magꝭ ac magis patefaciebat. Vnde Gregꝰ. in qua ʰrego. dam omel̓. ait. Iuxta homīs naturam ꝓfi ciebat ſapīa. nō ꝙ ip̄e ſapientior eſſet ex tē pore. qͥ a pͥma ꝯceptiōis hora ſpū ſapiētie plenus ꝑmanebat. ſed eandem qͣ plenꝰ erat ſapientiam ceteris ex tꝑe paulatim demon ſtrabat. Iuxta hoīs naturā ꝓficiebat eta te de infantia ad iuuentutem. Iuxta hoīs naturam ꝓficiebat gr̄a. nō ip̄e qd̓ non ha bebat ꝑ acceſſum tꝑis accipiendo: ſed pan dendo donum gr̄e qd̓ habebat. Apd̓ deuꝫ ⁊ homīes ꝓficiebat. qꝛ qͣꝫtum ꝓficiēte eta te patefaciebat homībus dona gratie que ſibi inerant ⁊ ſapientie. tm̄ eos ad laudem dei excitabat. ⁊ ſic deo patri ad laudeꝫ de ⁊ homībus ad ſalutem ꝓficiebat. In alijs gͦ non in ſe ꝓficiebat ſapientia ⁊ gr̄a. Un̄ ī eodem euangelio. puer ille ſapientia plenꝰ ⁊ gr̄a ꝑhibetur. Sic ergo dicit̉ ꝓfeciſſe ſa pientia ⁊ gratia vt aliquis rector eccleſia ſticus dicit̉ ꝓficere in cura ſibi tradita. cū ꝑ eius induſtriam alij ꝓficiūt. Predictis videt̉ aduerſari quod Ambroſius ait. Alibi tamē ſcriptu reperit̉ ꝙ ẜm ſenſum homīs ꝓfecerit ſicut etate hominis ꝓfecit. Ait em̄ Amb̓. in lib̓. Ambro. iij. de ſpūſancto ſic. Deus ꝑfectioneꝫ natu re ſuſcepit humane. Suſcepit ſenſuꝫ homi nis: ſed nō ſenſu carnis fuit inflatus. Sen ſu hoīs animā dixit conturbatā. ſenſu ho minis eſuriuit ⁊ rogauit. ſenſu hoīs profe cit ſicut ſcriptū eſt. Ieſus ꝓficiebat etate ⁊ ſapientia ⁊ gratia. Quō ꝓficiebat ſapiētia dei Profectus etatis. et ꝓfectus ſapiētie: non diuine: ſed humane nature ē. Id̓o eta tem cōmemorauit. vt ẜm homīeꝫ crederes dictum. Etas em̄ nō diuinitatis: ſed corpo ris ē. Ergo ſi ꝓficiebat etate homīs ꝓficie bat ſapientia homīs. Senſus aūt ꝓfecit. qꝛ De duobus ſenſus ideo ſapientia. Quis ſenſus ꝓficie? ſenſibus xp̄ſ bat? Si humanus ergo ſuſceptus eſt ipſe. ſcꝫ gemina ſa Si diuinus. ergo mutabil̓ ꝑ ꝓfectuꝫ. Qd Plentia. em̄ ꝓficit mutat̉ in melius. ſed qd̓ diuinum eſt nō mutat̉. Qd̓ gͦ mutat̉: nō eſt diuinuꝫ Senſus ergo ꝓficiebat humanus. Sēſum

LII. ergo ſuſcepit humanū. Nec poterat cōfor tari virtus dei. nec creſcere deꝰ; nec altitu do ſapientie dei impleri. Que gͦ implebat̉ non erat dei: ſed noſtra ſapientia. Nā quē implebat̉. qui vt omīa impleret deſcendit Per quem aūt ſenſum dixit Eſa. ꝙ patrē neſciebat puer aūt matrem. Scriptum eſt em̄. Priuſqͣꝫ ſciat puer patrem aut matreꝫ: accipiet ſpolia famarie. Sapientiā em̄ dei futura ⁊ occulta non fallunt. Expers autē agnitiōis infantia. ꝑ humanaꝫ vtiqꝫ īpru dentiam quod adhuc non didicit ignorat. Sed verendū eſt inqͣꝫ ne ſi duos principa les ſenſus aut geminaꝫ ſapientiam xp̄o tri buimus. xp̄m diuidamus. Nunqͥd cum et diuinitatem eius et carnē adoramus: xp̄m diuidimus? Nunqͥd cum in eo imaginem dei crucemqꝫ veneramur: diuidimus euꝫ: Apl̓s certe qͥ de eo dixit. Qm̄ ⁊ ſi crucifix eſt ex infirmitate nr̄a: viuit tn̄ ex ꝟtute de Ip̄e dixit qꝛ nō diuiſus eſt xp̄s. Nunqui etiam cum dicimꝰ. qꝛ aīam rōnalem ⁊ intel lectus noſtri ſuſcepit capacem: diuidimus eū. Non em̄ ip̄e deus ꝟbum ꝓ aīa rationa li ⁊ intellectus capaci in carne ſua fuit. ſed animā rationalē ⁊ intellectus capacē. et ip ſam humanā ⁊ eiuſdem ſubſtantie. cuiꝰ no ſtre ſunt anime ⁊ carnem nr̄e ſimilē eiuſdeꝫ qꝫ cuius caro eſt noſtre ſubſtātie ſuſcipiēs ꝑfectus etiam hō fuit. De intelligentia premiſſorum ver borum. Hec v̓ba Ambro ſij pia diligentia inſpicienda ſunt q̄ ex par te hominis ignorantiam inſtruūt ⁊ illumi nant. ex parte errandi fomitem male intelle cta miniſtrant. His etenim euident̓ tradit̉ duos in xp̄o eſſe pͥncipales ſenſus ſiue ge minam ſapīam. Neqꝫ ideo vnitas ⁊ ſingu De gemina laritas ꝑſone diuidit̉. Sed iuxta duas na xp̄i ſapientia curas duas hꝫ ſapientias. vnā nō creataꝫ: genita ⁊ crea ſed genitā. que i p̄e eſt. alterā nō genitā: ſed creatā. ⁊ ꝑ gratiam ei collatā. Naꝫ Eſa. de eo ꝓteſtat̉. Requieſcet ſuꝑ eum ſpūs ſapi entie ⁊ intellectus ⁊cͣ. Spū ergo ſapientie ⁊ intellectus. id eſt ſapientia ⁊ intelligētia ꝑ ſpūmſanctum gratis data. xp̄s erat ſapi ens ẜm animā. Scd̓m deū ꝟo ſapiens erat ſapientia eterna: que deus eſt. Et ſicut in qͣꝫtum deꝰ eſt. bonus eſt bonitate naturali q̄ ip̄e eſt. ⁊ iuſtus iuſticia naturali q̄ ip̄e ē. ita ſapiens ſapiēntia naturali q̄ ip̄e eſt. Aīa III ꝟo eius ſicut bona eſt ⁊ iuſta bonitate vel iuſticia gratis data. que ip̄e vel ip̄a nō eſt ita eſt ſapiens ſapientia gratis d̓ata. q̄ ipſa non eſt. Et licet gemina in xp̄o ſit ſapienti? vna tamē eademqꝫ ꝑſona eſt. que inqͣꝫtum deus eſt: ⁊ inqͣꝫtum natura diuina eſt. ſap ens eſt ſapientia ingenita.ſ. ſapientia eter na que eſt pater. ⁊ ſapientia que non eſt in genita que communis eſt tribus perſonis. non tn̄ gemina ſapientia. qꝛ non eſt alia et alia ſapientia ſapientie ingenita. que tantū filius eſt. ⁊ ſapientia que cōmuniter pate eſt ⁊ filius et ſpūſſanctus. Inqͣꝫtum ꝟo ea dem ꝑſona eſt homo.i. ẜm hoīeꝫ acceptuꝫ vel inqͣꝫtum eſt ſubſiſtens ex aīma ⁊ carne ſapiens eſt ſapientia gratuita. Sapiens er go eſt humano ſenſu ⁊ diuino. Quō intelligendū ſit illud ſenſus ꝓficiebat humanus. Sed ex qua cauſa illius dicti intelligentia.ſ. ſenſus ꝓficiebat humanus: aſſumenda eſt. Aꝑte em̄ videt̉ Ambro. innuere ꝙ ẜm humanum ſenſum chriſtus ꝓfecerit. ⁊ ꝙ infantia eius expers cognitionis fuerit. ⁊ patrem ⁊ matrē igno rauerit. quod nec eccleſia recipit nec p̄miſ ſe autoritates patiunt̉ ſic intelligi. Sed ita ſane poteſt accipi vt qͣꝫtuꝫ ad viſum homi num ⁊ ſui ſenſus oſtenſionem xp̄s ꝓfeciſſe dicat̉. Proficiebat ergo humanus ſenſus in eo ẜm oſtenſioneꝫ ⁊ aliorū hoīm opinio nem. Ita etiam patrem ⁊ matrem dicitur ignoraſſe in infantia. qꝛ ita ſe habebat et ge rebat ac ſi agnitionis expers eſſet. Iſta eſt diſtinctio tredecīa huius tertij libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de conditio nibus conſequentibus ex actu vnionis. Incipit tra ctare de donis nature aſſumpte in ip̄o actu vnionis collatis. Et tria facit. Nam pͥmo oſtendit plenitudi nem ꝑfectionis xp̄i ꝙͣtum ad gratiam affectꝰ ⁊ ſcien tiam intellectus. Scd̓o obijcit in contrariū ꝑ autor tateꝫ canonis ⁊ ſoluit. Tertio replicat ꝑ autoritates ſanctorū quas exponit. Primū vſqꝫ ibi. Huic autem ſentētie. Scd̓m vſqꝫ ibi. Alibi tn̄ ſcriptuꝫ. Tertium vſqꝫ ad finem diſtinctiōis. In ſpēali ſententia mgr̄i ſtat in tribꝰ ꝓpoſitōibꝰ qͣrū pͥma ē hec. Ab hora ſue ꝯceptiōis fuit in xp̄o gr̄e ⁊ ſcīe plenitudo. Hāc̓ mgr̄ inſinuans ꝓponit ꝙ xp̄o fuit datus ſpūs nō ad men ſuram. vt dicitur Iohan. iij. Et apoſtolus ad Col̓. ij. dicit plenitudinem diuinitatis temporaliter habi taſſe in xp̄o. Et ſubdit ꝙ ꝙͣuis alij ſancti dicāt̉ etiam fuiſſe pleni gr̄a ſeu ꝑfecti in ſcīa. ſecꝰ tn̄ in xp̄o et de eis. Qd̓ oſtendit ꝑ ſil̓e. Nam ſicut in capite humani corꝑis ſunt oēs ſenſus. In ceteris aūt mēbris ē ſolū

OLI ſenſus tactꝰ. ſic in xp̄o eſt plenitudo gr̄e ſicut in oīm capite. In alijs ꝟo ſanctis eſt gratia ſicut ſenſus ta ctus in membris ſub capite. qꝛ de plenitudine chri ſti omēs quod habent receperunt. non tn̄ illā gr̄am eſſentialit̓ que in xp̄o eſt: ſed quodāmodo conſimilē. M Secūda ꝓpoſitio eſt hec. Chriſtus ꝓfeciſſe ſapiētia non dicit̉ niſi ſolū ꝙͣtum ad exteriorē effectus ſapiē tie oſtenſionē. Hanc mgr̄ ponens obijcit contra pre dicta ſic dicens. Si xp̄s ab initio ſue cōceptiōis tan tam habuit donorū plenitudinē ſcientie ⁊ gr̄e. quo modo tunc verū eſt ꝙ ꝓficiebat ſciētia. etate et gra tia. vt dicit ſcriptura? Et rn̄det ꝙ xp̄s ab initio ſue ꝯceptiōis tātā habuit donorū plenitudinē ꝙ ampliꝰ recipe capax nō fuit. Scriptura tn̄ que ip̄m ſapien tia etate ⁊ gratia ꝓfeciſſe aſſerit. non vult dicere ꝙ ſapientia ⁊ gratia ẜm tꝑis ꝓceſſum ſunt aucͣte ī xp̄o ſed dicere intendit ꝙ ſicut xp̄s temꝑaliter in etate ꝓ ficiebat. ita dicta dona in initio ſue conceptōnis ſibi collata ad ſalutem hominū oſtendebat. vnde patet ꝙ ꝓficiebat alijs ⁊ non ſibi. ſicut rector eccleſiaſticꝰ dicit̉ ꝓficere in cura ſibi tradita alijs ꝓficientibus ꝑ ip̄m. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Scd̓m duplicē quam xp̄s habuit ſcientiā nō ꝓfecit niſi ſolū ẜm hominum opinionē ſeu exteriorē apparentiā. Hanc mgr̄ inſi nuans obijcit contra p̄dicta cuiuſmodi fuit ꝙ xp̄s in hmōi donis nō ꝓfecit. ⁊ ꝑ autoritatem Amb̓. di. in Icali. xp̄o fuiſſe duplicem ſenſum ſeu ſapīam.ſ. creatam ⁊ increatā. ⁊ ꝙ xp̄s ſapīa creata ſeu ſenſu homīs ꝓfe cit ſicut etatis incrementū ſumpſit. hoc ꝓbat etiam ꝑ hoc ꝙ in Eſa. dicit̉. Et puer anteꝙͣ noſceret pr̄em vel matrem accepit ſpolia famarie. Sed magiſter re ſpondendo dicit ꝙ autoritas. b. Amb̓. qua dixit cri ſtum ꝓfeciſſe ſenſu hominis non eſt aliter intelligen da ꝙͣ ꝙ ꝓfecerit ẜm opinionē. ⁊ ꝙ dicitur patrem ⁊ matrem ignoraſſe. dicit non aliter eſſe intelligenduꝫ niſi ꝙ ſimilitudinarie ad modū ignorantis ſe habuit ⁊ ſic nō ꝓfecit niſi ẜm exteriorem apparentiam. Et tm̄ in ſpēali. Si anima xp̄i habuerit ſapientiā parem cū deo. et ſi omnia ſcit que deus. Ic queri opuſ eſt cum anima xp̄i eſſet ſapiens Di. AHxit ſapientiam equalem deo ſiue oīm reruꝫ ſapientia gratuita. vtrū habue ſcientiam habuerit vel habeat.i. vtruꝫ oīa ſciat q̄ deus ſcit? Quibuſdam placet ꝙ nec parem cū deo habeat ſcīam: nec oīa ſciat q̄ deꝰ. qꝛ in nullo creatura equat̉ creatori Cū gͦ aīma illa creatura ſit. in nullo equat̉ crea tori. ergo nec in ſapientia. Non ergo hab equalem cum deo ſapīam: nec ſcit omnia q̄ deus. Item ſi anima illa equalem habꝫ cū deo ſapientiam. non ergo deus in omni bo no maiorem habet ſufficientiā qͣꝫ eius crea Opinio quo. tura. Iuducunt etiam autoritates ad ideꝫ ꝓbandum. Ait em̄ ꝓpheta ex perſona ho Aeſpōſiōes minis aſſumpti. Mirabilis facta eſt ſcien tia tua ex me. ⁊ non potero ad eam. Qd̓ ex Caſſio. ponens Caſſiodorus ait. Veritas huma XIIII ne conditionis oſtendit̉. qꝛ aſſumptus ho mo diuine ſubſtantie nō pōt equari vel in ſcientia vel in alio. Apl̓s etiam ait. Nemo nouit que ſunt dei niſi ſpiritus dei. qͥ ſolus ſcrutat̉ oīa etiam ꝓfunda dei. His alijſqꝫ pluribus rationibus ⁊ autoritatibus nitū tur qui animam xp̄i aſſerunt nec parē cum deo habere ſcientiā. nec omnia ſcire q̄ deus ſcit. Quia ſi oīa ſcit que deꝰ. Scit gͦ creare mundū. ſcit etiam creare ſeip̄am. Reſponſio queſtionis diffinitiuā continens ſententiā. Quibus reſpōden tes dicimus aīam xp̄i ꝑ ſapientiam gratis datam in verbo dei cui vnita eſt. qd̓ etiam ꝑfecte intelligit omnia ſcire que deus ſcit. ſed nō omnia poſſe que poteſt deuſ. nec ita clare ⁊ ꝑſpicue oīa capit vt deus. ⁊ iō non equat̉ creatori ſuo in ſcientia. Et ſi oīa ſci at q̄ ⁊ ip̄e. nec eſt eius ſapientia equalis ſa pientie dei. qꝛ ſi illa multo ē dignior. digni uſqꝫ ⁊ ꝑfectius oīa capit qͣꝫ illius aīme ſapi entia. ergo ⁊ in ſcientia maiorem hꝫ ſuffici entiam deus qͣꝫ anima illa q̄ dignior eſt om ni creatura. Illud ꝟo apoſtoli quod indu cunt. Nemo nouit que dei ſunt: niſi ſpirit dei qui ſolus ſcrutat̉ omnia ꝓ nobis facit. Mox em̄ addidit apl̓us. nos aūt ſpirituꝫ dei habemus. vt ꝑ ſpūm dei queꝫ habebat ꝓfunda ſe ſcire oſtenderet. Sed anima illa ꝑ omnibus ſpūm dei habuit cui ſpūs non eſt datus ad menſuram. vt ait Ioh̓es euā geliſta. Dona ergo ſpūſſancti ſine menſu ra habuit. ergo ⁊ ſapientiam. Omnia ergo ſciuit anima illa. Si enim quedam ſciuit: q̄ dam non. non ſine menſura ſcientiā habuit Sed ſine menſura ſcientiam habuit. Scit ergo omnia. Fulgentius etiam in ſermone Fulgentiꝰ quodam multa inducit quibus aſſerit ani mam illā rerū omniū ſcientiaꝫ habere vtēs autoritate apoſtoli dicentis. In quo ſunt omnes theſauri ſapientie ⁊ ſcientie abſcon diti. Qd̓ etiam ratione pōt ꝓbari ſic. Ni hil ſcit aliquis quod eius anima ignorat. Sed xp̄s ẜm oīm conceſſionem omīa ſcit. gͦ anima eius omīa ſcit. Ad id ꝟo qd̓ dicūt ſi omnia ſcit. ergo ſcit creare mundū vel ſe ip̄am. Reſpondemus ꝙ ſcientiam hꝫ mū dum creandi. ſed non potentiam ⁊ creandi animam. ⁊ ſcit quomodo deus ſeip̄m cręa uit. habet ergo ſcientiam ſui create. ſed non C 2

LI. ſui creande. qꝛ nō eſt creanda ſed creata. Quare deus non dedit ei potētiā oīm vt ſcīam. U Vero queritur quare deus non dederit ei potentiā facien di oīa vt ſcīam? Reſponderi poteſt. qͥa na turaliter capax eſt ſcientie. ⁊ ideo id ꝯgrue ei datū eſt ſine menſura. cuius ip̄a natura liter capax eſt. Non eſt aūt ei datum poſſe omnia facere que deus facit. ne oīpotens ⁊ ꝑ hoc deus putaret̉. Verūtamen forte nec potentiā faciendi oīa ei deus p̄ſtare po tuit. ⁊ ſi potentiā faciendi aliqua que nō fa cere poteſt. Scit ergo anima xp̄i omnia deus ſcit in verbo dei. quod liquidius ⁊ p ſentius omni creaturā contēplat̉ vt ei vni ta. in quo etiam angeli ⁊ que dei ſunt ⁊ que futura ſunt cognoſcunt. Quō intelligenda ſint quedā ver ba Ambroſij ſuꝑ Lucam. Sed ſi illa aīa non habet tantā potentiam: quantam ⁊ deus. nec homo aſſumptus tantam potentiā ꝙ tam ⁊ deus. quomō ergo intelligitur illud Ambroſij ſuper Lucam vbi angelus de na ſcituro filio virginis ait. Hic erit magnus ⁊ filius altiſſimi vocabitur. Non ideo in quit erit magnus. ꝙ ante partum virginis magnus non fuerit. ſed qꝛ potentiā quam dei filius naturaliter habꝫ homo erat ex tē pore accepturus. vt vna ſit perſona hō et deꝰ. Ecce aꝑte dicit ꝙ homo erat acceptu rus ex tempore potentiam. quam dei filius habuit naturaliter. Sed ſi homo acceptu: rus erat illam potentiam. ergo vel perſona vel natura hominis. Sed ꝑſona nō: qꝛ ſꝑ habuit ⁊ habet. ergo natura. Si natura: et go anima. Nam de carne conſtat ꝙ acciꝑe non poſſet. Ad quod dicimus illud eſſe ac cipiendum de ꝑſona: ſed non inqͣꝫtum eſt dei. īmo inqͣꝫtum eſt ꝑſona homīs. Una ē em̄ ꝑſona dei ⁊ homīs. ⁊ filij dei ⁊ filij ho minis. Que inqͣꝫtum dei ꝑſona eſt. ſemꝑ et naturaliter omnipotentia habuit. ſꝫ inqͣꝫtū eſt homīs: non ſemꝑ fuit. Illa ergo ꝑſona que ſemꝑ fuerat dei. futura erat hoīs per ſona. ⁊ ẜm hoc ꝙ futura erat hominis per ſona. acceptura erat ex tꝑe potentiā quam IL naturaliter eſt ſemper habuerat inquātum dei ꝑſona. Scd̓m hanc diſtinctionem illd̓ ⁊ ſimilia ſane poſſunt accipi Que diſtīctio in pluribus queſtionum articul̓ eſt neceſſa ria aduerſus quorūdam ꝑplexam verboſi tatem. Sed cum de rebus conſtat. in ver bis fruſtra habet̉ controuerſia. Iſta eſt diſtinctio decimaquarta huius tertij libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de plenitu dine ꝑfectionis xp̄i quantum ad gratiam ⁊ ſcientiā. comꝑat ꝑfectionem inꝙͣtum eſt hominis ad diuinā. Et tria facit. Nam pͥmo inquirit an̄ xp̄i anima ſciat omnia que ſcit deus. Secundo quare anima chriſti non habeat omnipotentiam ſicut habet omniſcien tiam. Tertio excludit quandam obiectionem in con trarium factam. Primum facit vſqꝫ ibi. Si ꝟo q̄rit̉. Secundū vſqꝫ ibi. Sed ſi anima illa. Tertium vſqꝫ ad finem diſtinctiōis. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quarum pͥma eſt hec. Licet pater dedit xp̄o ẜm aīam omnem ſcīaꝫ. eiſdeꝫ tamen cōmunicare non potuit omnipotentiā. Hanc magiſter ponens querit. Vtrum anima chriſti habe at ſcientiam ſeu potentiā equalem deo. ⁊ vtrum aīa xp̄i ſcit omnia que ſcit deus? Et reſpondendo dicit: ꝙ ẜm quorūdam opinionem anima xp̄i non hꝫ equa lem ſſapientiam cum deo: nec ſcit omīa que ſcit deus. eo ꝙ aīma xp̄i ſit creatura. ⁊ nulla creatura ſit equa lis deo. vel poſſit equari deo. Et confirmat hoc au toritate Caſſiodori qua dicit. ꝙ ſi aīma chriſti ſciret omnia que ſcit deus. ſequeret̉ ꝙ ſciret ſeip̄am: īmo totum mundū creare. cum hoc ſciat deus. ſed hoc ē abſurdum. ergo ex quo ſequitur. Poſtea ponit ma giſter opinionem ꝓpriam dicens animam xp̄i ꝑ ſapi entiam ſibi gratis collatā in verbo cui vnita eſt ſcire omnia que ſcit ꝟbum.i. deus. Et ſubdit ꝙ ꝙͣuis ſci at omnia que deus ſcit. non tamen poteſt omnia que deus poteſt. Ex iſta tn̄ omniū ſcientia anima chriſti non equat̉ſcire dei. qꝛ anima xp̄i nō ita clare ſcit om nia ſicut deus. Et etiā licet equat̉ ſcīe dei quo ad nu merū ſcitorū. non tn̄ equat̉ ſibi in modo ſciēdi. Qd̓ aūt apl̓us dicit. Nemo nouit que ſunt dei: niſi ſpūs dei. Iſtis dictis non obſtat: īmo arguit ꝓpoſitum. qꝛ intelligit de ſpū qui datus eſt xp̄o non ad menſu ram. Etiam mgr̄ ꝓbat ꝓpoſitum ſuum tali ratione Nullus aliqͥd ſcit qd̓ aīma eius gnorat. ſed chriſtus ẜm omēs doctores ſcit omnia. igit̉ eius aīma ſcit om nia. Ad argumentn̄ oppoſite oppoſitiōis quo dicit̉ ꝙ ſi aīa xp̄i ſciret oīa. ſciret creare mundū ⁊ ſeip̄am Reſpondet etem̄ ꝙ anima xp̄i hꝫ ſcientiā creandi. ſꝫ non potentiā. qꝛ ſcit quō mūdus eſt creatus ⁊ ſe eſſe creatā ⁊ nō creandā. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Conce dimus catholice xp̄i animā non habuiſſe omnipotē tiam. Hec ꝓpoſitio eſt ſcd̓a ꝑs ꝓpoſitionis premiſſe quam mgr̄ inſinuans querit. Cur aīma xp̄i nō hꝫ po tentiā oīa faciēdi ſicut potētiā omīa cognoſcēdi? Et rn̄det ꝙ hoc ē iō. qꝛ fuit naturalit̓ capax oīs ſcīe. nō tn̄ oīs potētie. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Mgr̄ ꝯcedit ꝙ dei filiꝰ ẜm ꝙ hō omnipotentiā qn̄qꝫ accepit. Hāc mgr̄ inſinuat autoritate Ambroſij dicentis ſuper il lo ꝟbo Lu.j. Hic erit magnus ⁊ filius altiſſimi voca bitur. dicit magnus erit. qꝛ potētiā quā filiꝰ dei na turalit̓ hꝫ. hō erat ex tꝑe accepturꝰ. Ex iſta autori tate arguit ſic. Si hō erat illam potentiā accepturꝰ: vel igit̉ ꝑſona vel natura. non ꝑſona. quia illa habꝫ ⁊ ſemper habuit ſapientiam illā. igitur natura. et ꝑ conſequens anima. cum caro talis potētie nō ſit ca

M ē DI. pax. Et rn̄det ꝙ ly hō in autoritate illa ſupponit ꝓ ꝑſona xp̄i nō inꝙͣtum eſt ꝑſona dei: ſꝫ homīs. que tn̄ vna ⁊ eadē eſt. ſed ſicut dicit̉ ꝑſona filij dei que ſem per fuit hō. ꝑſona in temꝑe eſſe cepit. Sic ꝑſona fili inꝙͣtum erat futura ꝑſona hoīs. erat potentiā illam ex tꝑe acceptura. tn̄ naturalit̓ ſꝑ habuit ⁊ ꝑſona cri ſti omnipotentiam quodāmodo accepit. Et tantum in ſpēali. De hoīs defectibꝰ quoſ aſſumpſit xp̄s in humana natura. Clud quoqꝫ DI. XV p̄termittendū non eſt ꝙ dei fi lius naturam homīs accepit paſſibilem. animam paſſibilē carnem paſſibilē ⁊ mortalem. Vt enim pro baret̉ verum corpus habere: ſuſcepit defe ctus corꝑis. fameꝫ. ſitim ⁊ hmōi. Et vt ve ram aīam ꝓbaret̉ habere: ſuſcepit defeetꝰ anime.ſ. triſticiā. timorē. dolorem ⁊ hmōi. Omīs aūt ſenſus anime eſt. Non eniꝫ caro ſentit: ſed anima vtens corꝑe velut inſtru mento. Vnde Augꝰ. ſuꝑ Gen̄. in lib̓. xij. Non corpus ſentit: ſed anima ꝑ corpꝰ quo velut nuncio vtit̉ ad confirmandū in ſeip̄a quod extrinſecus nunciat̉. Sicut ergo ani ma qd̓ foris eſt ꝑ corpus tanqͣꝫ ꝑ inſtrumē tum videt ⁊ audit. ita etiam ꝑ corpus que dam ſentit mala que ſine corꝑe non ſentiret Aug. ī li. de vt famem ⁊ ſitim ⁊ hmōi. Unde non īmeri tri. de hor nis defectibꝰtᵈ defectus corporis dicunt̉. Quedam au quos aſſum? tem ꝑ corpus īmo etiaꝫ ſine corꝑe ſentit. vt pſerit xp̄us ī eſt timor ⁊ hmōi. Sentit gͦ anima dolores. hūana natuꝰ ſed quoſdam ꝑ inſtrumentū corꝑis: quoſ dam ꝟo non. Suſcepit aūt xp̄s ſic̄ verā na turam homīs ita ⁊ veros defectus homīs ſed nō omnes. Aſſumpſit em̄ defectus pe ne: ſed non culpe. Nec tn̄ omnes defectus pene: ſed eos omnes quos homī eū aſſume re expediebat ⁊ ſue dignitati nō derogabat Sicut em̄ ꝓpter hoīem hō factus eſt. ita ꝓ pter eū homīs defectus ſuſcepit Suſcepit em̄ de nr̄o: vt de ſuo nobis tribueret vt no ſtrum tolleret defectū. Suſcepit em̄ noſtrā vetuſtatem: vt ſuā nobis infunderet noui tatem. Simplā ille accepit vetuſtatē.i. pe ne. vt nr̄aꝫ duplā ꝯfumeret.i. pene ⁊ culpe. Qualiter accipiendū ſit illud qd̓ ait Leo papa. Tradit autoritas ꝙ dn̄s noſter in ſe ſuſcepit oīa infirmitatis noſtre. p̄ter peccatū: qd̓ niſi accipiat̉ de ill ſꝫvt v̓ corp. vel īſtac̄to AV tm̄ q̄ eū ſumere ꝓ nob̓ oportuit. nec dede cuit. falſum eſſe ꝓbabit̉. Non em̄ aſſūpſit ignorantiā aliquā. cum ſit ignorantia q̄daꝫ que defectus eſt nec pctm̄ eſt.ſ. ignorantia inuincibil̓. Nam vincibil̓ peccatuꝫ eſt. Si tn̄ de his eſt que nobis expedit ſcire. Sūt em̄ q̄dam quorū ſcientia nō affert vel igno rantia nō impedit ſalutē. ⁊ forte taliū reruꝫ ignorantia defectus nō eſt. Cōſtat aūt no bis eſſe ignorantiā atqꝫ difficultatē volēdi vel faciendi bonū. que ad miſeriā noſtram ꝑtinent. Un̄ Augꝰ. in li. iij. de lib̓. arbitrio. Auguſti. Approbare inqͥt falſa ꝓ veris: vt erret inui tus ⁊ reſiſtente atqꝫ torquēte dolore carnal̓ vinculi non poſſe a libidinoſis oꝑbꝰ tem ꝑare. nō eſt natura inſtituti hoīs: ſed pena damnati. Ex qua miſeria peccātibꝰ iuſtiſſi me inflicta liberat dei gratia. qꝛ ſponte ho mo libero arbitrio cadere potuit: non etiaꝫ ſurgere. Ad quā miſeriā ꝑtinet ignorantia ⁊ difficultas quā patit̉ oīs hō ab exordio natiuitatꝭ ſue. nec ab iſto malo qͥſqͣꝫ niſi gr̄a dei liberat̉. Ecce euident̓ dicit hic Augꝰ. ignorantiā qͣ qͥſqꝫ inuitus falſa ꝓ veris ap probat. ⁊ difficultatē qͣ nō pōt ſe tꝑare a ma lo. ad miſeriā nr̄am ꝑtinere. ⁊ penā eſſe ho minis. Hec aūt xp̄s nō habuit. Nō gͦ acce pit omnes defectus nr̄e infirmitatis preter peccatū. Ꝙ ignorantia talis et difficultas non ſit peccatū. ed fort e aliquis dicet illa eſſe peccatū. Cui obuiat illud qd̓ Auguſti. Augꝰ. tradere vid̓r h̓.ſ. deū inculpabil̓iter an̄ pctm̄ in exordio ꝯditōis hoī potuiſſe ī dere vt eſſent ei naturalia. ita in li. retractꝭ inquiens. Ignorantia ⁊ difficultas etiaꝫ ſi eſſent homīs pͥmordia naturalia Nec ſic eſ ſet culpandus deus: ſed laudādus. Sed ſi hoc hō in pͥmordio naturalit̓ habuiſſet. nū qͥd eſſent in eo defectus ⁊ pene? Si defectꝰ vl̓ pena ei indita fuiſſet an̄ pctm̄: iniuſte cū eo agi videret̉ ſi an̄ culpam ſentiret penam Ob hoc ſane dicimus illa nō fuiſſe defeci vl̓ penas ſi naturalit̓ homī infuiſſent. ſicut nō fuit hoī an̄ pctm̄ nondum gr̄am adepto defectus ſiue pena non poſſe ꝓficere. Sed poſtqͣꝫ gr̄am recepit ꝑ quaꝫ ꝓficere potuit ⁊ ad tꝑs ꝓfecit. eamqꝫ culpa ſua poſt ami ſit. ſimulqꝫ ꝓficiendi facultatē ꝑdidit. defe ctus fuit ei ⁊ pena nō poſſe ꝓficere.ſ. malū declinare ⁊ bonum facere. Omnes gͦ defe ctus noſtros ſuſcepit xp̄s p̄ter peccatū qͥs

¶ ☞3 opit ꝓps ft̓ mā qͦs LI. ei cōueniebat ſuſciꝑe ⁊ nobis expediebat. Sunt em̄ pl̓a egritudinū genera ⁊ corpor vitiā. a quibus omnino immunis extitit. Quos em̄ defectus habuit. vl̓ ad oſtenſio nem vere hūanitatis vt timorē ⁊ triſticiā. vel ad impletionē oꝑis ad qd̓ venerat. vt paſſibilitatē ⁊ mortalitatē. vl̓ ab īmortali tis deſperatiōe ſpem nr̄am erigēdā vt mor tem ſuſcepit. Hos aūt defectus nō ꝯditiōis ſue neceſſitate: ſꝫ miſeratiōis voluntate ſu Quia ſola vo ſcepit. Veros qͥdem habuit defectꝰ ſicut et luntate hos defectꝰ ſuſce. nos: ſꝫ nō eadē cā. Nos em̄ ex pctō origina pit nō neceſs li hos defectus trahimus. ſicut apl̓s īſinu ſitate condi. at dicēs. Corpus qͥdē ꝓpt̓ pctm̄ mortuum tionis eſt.i. neceſſitatem moriendi habuit ī ſe. Cri ſtus aūt non ex pctō hmōi habuit defectꝰ qꝛ ſine pctō eſt conceptꝰ ⁊ natus ⁊ in terrꝭ conuerſatus. Sed ex ſola miſeratōis volū tate de noſtro in ſe tranſtulit veram infirmi tatem ſicut accepit veram carnē quam ſine omni infirmitate aſſumere potuit: ſic̄ abſqꝫ culpa eandem ſuſcepit. Autoritatibus ꝓbat xp̄m ẜm ho minē vere dolores ſenſiſſe et timu iſſe cōtra quoſdā hoc negātes. d Sed qꝛ nonulli de ſenſu in paſſione hūanitatis xp̄i male ſenſiſ ſe inueniunt̉. aſſerentes ſimilitudinem atqꝫ imaginem paſſionis ⁊ doloris xp̄m homi nem ꝑtuliſſe. ſꝫ nullū omnino dolorem vel paſſionē ſenſiſſe. Autoritatum teſtimonijs eos ꝯuincētes indubitabile faciamꝰ qd̓ ſu pra diximus. Propheta Eſaias di. Vere lāguores nr̄os ip̄e tulit. ⁊ dolores nr̄os ip ſe portauit. Et veritas ip̄a in euāgelio ait Triſtis eſt anima mea vſqꝫ ad morteꝫ. vbi etiam legit̉. Cepit Ieſus pauere et tedere. Propheta etiā ex ꝑſona xp̄i ait. Repleta eſt malis anima mea. Qd̓ exponēs Augꝰ. inqͥt. Nō vitijs ⁊ peccatis: ſꝫ humanis mal̓ id eſt doloribꝰ repleta fuit aīa xp̄i qͥbꝰ ipſa cōpatit̉ carni. Nō em̄ dolor corꝑis pōt eē ſine aīa. Dolere aūt aīa etiaꝫ nō dolēte cor pore pōt. Hos aūt hūane infirmitatis affe ctus. ſicut ip̄am carnē ac mortē nō ꝯditōis neceſſitate: ſꝫ miſerationis voluntate ſuſce pit. Amb̓. etiam in li. iij. de tri. ait. Scpͥtuꝫ Ambro. eſt. Pr̄ ſi poſſibile eſt trāſeat a me calix iſte Timet gͦ xp̄s. ⁊ dum Petrus nō timet cri ſtus timet. Petrus dixit. Aīam meā ponā ꝑ te. Chriſtus dicit. Anima mea turbatur Utrūqꝫ verū eſt ⁊ ratiōis plenū ꝙ ⁊ ille qͥ LL L eſt inferior nō timet. ⁊ ille qͥ ſuꝑior eſt gerit timētis affectū. Idem in eodem. Vt homo turbat̉. vt hō flet. vt homo crucifigitur. ꝑ naturam hoīs ⁊ tediauit ⁊ reſurrexit. Nō turbat̉ eius virtus. Non turbat̉ eius diui nitas: ſed turbat̉ anima. ẜm humane fragi litatis aſſumptionem turbat̉. Nam qͥ ſuſce ꝑit animam. ſuſcepit etiam aīe paſſionem. Non em̄ eo qd̓ deꝰ erat aut turbari aut mo ri. Idē in eodem. Suſcepit triſticiā meam. ꝯfident̓ triſticiā nomino qͥ crucem predico Vt hō habuit triſticiā quam in eo ſuſcepit affectu. mihi compatit̉. mihi triſtis eſt. mi hi dolet. Ergo ꝓme ⁊ in me doluit: qͥ ꝓ ſe nihil habuit quod doleret. Doles igit̉ do mine Ieſu vulnera mea non tua. qꝛ tu non ꝓ te: ſed pro me doles. Hieronymus qͦꝫ in Hiero. explanatione fide ait. Nos ita dicimus ho minem paſſibilem a deo filio ſuſceptum: vt deitas impaſſibilis ꝑmaneret. Paſſus eſt enim filius dei non putatiue. ſed uere omīa que ſcriptura teſtatur. ẜm illud quod pati poterat.ſ. ẜm ſub̓am aſſumptam. Licet er go ꝑſona filij ſuſceperit paſſibilem hoīem. ita tamen eius habitatione ẜm ſub̓am ſuaꝫ nil paſſa eſt. vt tota trinitas quā impaſſibi lem neceſſe eſt confiteri. His alijſqꝫ autori tatibus ꝑſpicuum fit xp̄m vere paſſibilem aſſumpſiſſe hominē. atqꝫ in eo defectꝰ ⁊ af fectus noſtre infirmitatis ſuſcepiſſe. ſed vo luntate non neceſſitate conditionis. Hic ponit que p̄dictis aduerſari vident̉. Quedam tamē re periunt̉ in ſanctorū tractatibus que p̄miſ ſis aduerſari videntur. Nam ſuꝑ illū locū Auguſti. pſal̓. Clamaui ⁊ non exaudies Augꝰ. tra dere videt̉ xp̄m nec vere timuiſſe. nec vere triſtatum eſſe dicens ſic. Quomō hic dicit Qui peccatum non fecit: nec inuentus eſt dolus in ore eius. ſed de nobis corꝑe ſuo hͦ dicit. Corporis enim ſui. id eſt eccleſie gere bat perſonam. ſicut ⁊ alibi cū dicit. Trāſe at a me calix iſte. ꝓ nobis loquitur. niſi for te putatur timuiſſe mori. ſed non vere time bat dominus pati tertia die reſurrecturus. cum arderet Paulus diſſolui et eſſe cū cri ſto. Non enim fortior eſt miles qͣꝫ impera tor. Miles enim coronandus gaudet mo ri. ⁊ dominus coronaturus timet mortem. Sed infirmitatem noſtram repreſentans ꝓ ſuis infirmis qui timēt mori hͦ dixit. Vox

DI. Piero. ſuper illorum erat. Hiero. etiam ait. Erubeſcant cuangelium. qui putant ſaluatorē timuiſſe mortē ⁊ paſi ſionis pauore dixiſſe. trāſeat a me calix iſte Determinatio autoritatū. Ne aūt in ſacris li teris aliqua aduerſa diuerſitas eſſe putet̉ harū autoritatū verba in hunc modū acci pienda dicimus. vt nō veritatē timoris et triſticie vel ꝓpaſſionē ſed timoris ⁊ triſti de paſſiōe et cie neceſſitatē et paſſionem a chriſto remo ꝓpaſſione ti uiſſe intelligātur. Habuit em̄ xp̄us verum moris ⁊ triſti timorem ⁊ triſticiam in natura hominis. ſ non ſicut nos qui ſumus mēbra eiꝰ. Nos em̄ cauſa peccati noſtri his defectibus ne ceſſario ſubiacemꝰ. ⁊ in nobis ſunt iſti de fectus ẜm ꝓpaſſionē ⁊ paſſionē. ſed in chri ſto nō niſi ẜm ꝓpaſſionē. Sicut em̄ in pec catis gradus quidā notant̉ ꝓpaſſio ⁊ paſ ſio. ita ⁊ in his penalibus affectibus. Affi cit̉ em̄ qͥs interdū timore vl̓ triſticia ita vt mentis intellectus nō inde moueat̉ a recti tudine vel dei cōtemplatione. ⁊ tunc pro paſſio eſt. aliquādo ꝟo mouetur ⁊ turbat̉ tunc paſſio eſt. Chriſtus ꝟo nō fuit ita tur batus in anima timore vel triſtiiia vt a re ctitudine vel dei contemplatione aliquate nus declinaret. ẜm quē modū intelligitur hiero. ſuper cum dicitur non timuiſſe vel triſtis fuiſſe. Und̓ Hiero. ſuꝑ math̓. vbi legitur. Cepit Datib̓. cōtriſtari ⁊ meſtus eſſe. Vt veritatē inqͥt baret aſſumpti hominis vere contriſtatꝰ ē ſed nō paſſio eius dominatur animo. veꝝ paſſio eſt. Unde ait. Cepit ꝯtriſtari. ali ud eſt em̄ cōtriſtari. aliud inciꝑe ꝯtriſtari. Quod eſt. aliter contriſtatur quis per pro paſſionem. aliter ꝑ paſſionem. Ideoqꝫ ẜm hanc diſtinctionem aliqn̄ dicit̉ xp̄us non vere timuiſſe. aliqn̄ vere timuiſſe. qꝛ veruꝫ timorem habuit ⁊ triſticiā. ſed nō ẜm paſ ſionem: neqꝫ ex neceſſitate conditōis. Und̓ Augꝰ. ſuper Augꝰ. ex his cauſis volens aſſumi dictoꝝ Iohannem intelligētiā. dicit xp̄m nō vere timuiſſe. vl̓ triſtatū eſſe ⁊ incontinenti verā triſticiā ha buiſſe. His verbis infirmus in ſe p̄ſignans dn̄s ait. Pater ſi fieri poteſt. tranſeat a me calix iſte. Non em̄ vere timebat dn̄s pati tertia die reſurrecturus. cū arderet Paulꝰ diſſolui ⁊ eſſe cū xp̄o. Iſte gaudet coronā dus. ⁊ triſtis eſt dn̄s coronaturꝰ. Ecce hic vid̓r triſticiā ⁊ timorē a xp̄o remouere. Cō tinuo aūt ſubiunxit. ſed triſticiam ſic aſſum pſit quō carnem. Fuit em̄ triſtis ſicut euar XV gelium dicit. Si em̄ triſtis nō fuit cū euan gelium dicat. Triſtis eſt anima mea ⁊cͣ. et go ⁊ quando dicit. dormiuit Ieſus. Non dormiuit. vel quādo dicit manducaſſe. nō manducauit. ⁊ ita nihil ſanum relinquitur vt dicat̉ etiam quia corpus non erat verū Quicqͥd ergo de illo ſcriptum eſt: verum eſt ⁊ factum eſt. Ergo ⁊ triſtis fuit. ſed vo luntate triſticiam ſuſcepit veram: quomō voluntate carnem veram. Aꝑte noſcis eū dem ſibi in his verbis cōtradicere. niſi va rias dictorū diſcerneret cauſas. Ex quibꝰ intelligentia ꝟborū aſſumenda eſt. Si eniꝫ diſcernat̉ intelligentie cauſa p̄dictorū ꝟbo rum nihil occurrit contradictionis. De quibuſdā Hilarij capitul̓ val de obſcuris que vident̉ cōi ſentē tie obuiare. Serutamē magis mouent ac difficiliorē afferunt queſtionem ꝟba Hylarij qͥbus videtur tradere ictus ⁊ vulnera ⁊ hmoi. ſic in xp̄m incidiſſe. vt pal ſionis dolorem nō incuterēt. ſic̄ telum tra ctum ꝑ aquam vel ignem vel aera ea facit. q̄ ⁊ cū trahit̉ ꝑ corꝑa animata. qꝛ ꝑforat ⁊ compungit. non tn̄ doloreꝫ ingerit. qꝛ non ſunt ille res doloris capaces. Ita ⁊ corp xp̄i ſine ſenſu pene vim pene accepiſſe dic̄. qꝛ ſicut corpus noſtrum non hꝫ talem natu ram. vt valeat calcare vndas. ita corpꝰ xp̄i dicit non habuiſſe naturam noſtri doloris quia non habuit naturam ad dolendum. Hylarius. Ait enim ſic in decimo libro. Unigenitus deus hominē verum ẜm ſimilitudinē no ſtri hoīs nō deficiens a ſe deo ſumpſit. In quo qͣꝫuis aut ictus incideret aūt vulnꝰ de ſcenderet. aut nodi concurrerent. aut ſuſpē ſio eleuaret. afferrent quidem hec impetuꝫ paſſionis. non tamen paſſionis doloreꝫ in ferrent vt telum aliquod aquam perforanſ vel ignem compungēs. vel aera vulnerās. omnes qͥdem has paſſiones nature ſue in fert vt ꝑforet. vt compungat. vt vulneret ſed naturam ſuam in hoc paſſio illata nō re tinet. dū in natura non eſt vel aquam fora ri vel pungi. ignem vel aera vulnerari. qͣꝫ uis nature teli ſit ⁊ vulnerare ⁊ compunge re ⁊ forare. Paſſus quidem xp̄s eſt dū ce ditur. dū ſuſpendit̉: dū morit̉. ſed in corpꝰ irruens paſſio. necnō fuit paſſio. nō tamen naturam paſſionis exercuit. dum ⁊ penali C 4

LI. miſterio pena deſeuit. ⁊ ꝟtus corꝑis ſine ſenſu pene vim pene in ſe deſeuientis exce pit. Habuit ſane illud dn̄icuꝫ corpus dolo ris nr̄i naturam. Si corpus nr̄m id natu re habꝫ. vt calcet vndas ⁊ fluctus deſupe eat. nec clauſe domus obſtaculis arceatur At ꝟo ſi dominici corꝑis ſolū iſta natura ſit vt feratur in humidis ⁊ ſtat in liquidis. ⁊ ſtructa tranſcurrat. quid ꝑ naturam hu mani corporis carnem ex ſpūſancto conce ptam iudicamus? Caro illa de celis eſt. et homo ille de deo eſt. habens ad patienduꝫ corpus ⁊ paſſus eſt. Sed natura nō habēſ ad dolendum. Idem in eodem. Videamꝰ an ille paſſionis ordo infirmitatem in dn̄o doloris ꝑmittat intelligi. dilatis em̄ cauſis ex quibus metum dn̄o hereſis aſcribit. res ip̄as vt geſte ſunt conferamus. Nec enim fieri poteſt vt timor eius ſignificet̉ in verb̓ cuius fiducia continuat̉ in factis. Timuiſ ſe ergo heretico paſſionem videt̉. Sed ob ignorantie huius errorem Petrꝰ et ſatha nas ſcandaluꝫ eſt. An ne timuit mori: qͥ ar matis obuius prodijt. ⁊ in corꝑe eiꝰ infir mitas fuit. Ad cuius occurſum ꝯſternata ꝑſequentium agmina ſupinatis corporibꝰ conciderunt. Quam gͦ infirmitatē domina tam huiꝰ corꝑis credis. cuiꝰ tantā habuit natura ꝟtutem. Sed forte dolorē vulnerū timuit. Quem rogo o tu dominice infirmi tatis aſſertor penetrantis carnem claui ha buit terrorem. qui exciſam aurem ſolo reſti tuit attactu. Producens hec aurem manꝰ clauum dolet. ⁊ ſentit vulnus qͥ alteri dolo rem vulneris non reliquit. Pungendi car nis metu triſtis eſt cuius attactu caro poſt cedem ſanat̉. Item collatis ergo dictorum geſtorūqꝫ ꝟtutibus demōſtrari nō eſt am biguum in natura corꝑis eius infirmitateꝫ corꝑee nature nō fuiſſe. ⁊ paſſionē illā licet corꝑi illata ſit. nō tn̄ naturā dolendi corꝑ intuliſſe. qꝛ licet forma corꝑis noſtri eſſꝫ in dn̄o. nō tn̄ vicioſe infirmitatꝭ noſtre forma erat in corꝑe quod ex conceptu ſpūſſancti ꝟgo ꝓgenuit. Audiſti lector ꝟba Hylarij qͥbus dolorem excludere videt̉. Sed ſi ex cuſſa ſenſus ⁊ impietatis hebetudine p̄miſ ſis diligent̓ intēdas: atqꝫ ip̄ius ſcpͥture cir cūſtantiam inſpicias dictorū rationē atqꝫ virtutem ꝑcipere vtcūqꝫ poteris ⁊ intelli gentiam arguere non attemptabis. Intelli gitur enim ea rōe dixiſſe dolorē paſſiōis in xp̄m nō incidiſſe. ⁊ ꝟtutem corꝑis xp̄i ex cepiſſe vim pene ſine ſenſu pene. quia dolo ris cauſam ⁊ meritū in ſe nō habuit. qd̓ vi III detur notaſſe vbi ait. Nō habēs naturam ad dolendū. ⁊ ideo non iudicanda eſt caro illius ẜm naturam noſtri corꝑis. nec in eo etiā dominiū habuit paſſio. Ita etiam nō habuit naturam ad timendū vel triſtāduꝫ qꝛ nō habuit talē naturā in qua eſſet cauſa timoris vel triſticie. Itaqꝫ neceſſitas timē di nō fuit in eo ſicut eſt in nobis. Nec natu De triſticia ra doloris fuit in eo ſicut eſt in nobis. Tri chriſti ⁊ eius cā ẜm eundē ſticiam tn̄ in eo fuiſſe conſequent̓ aſſerit. f cauſam eius extitiſſe: nō ſuam mortem: ſed defectum Petri ⁊ alioꝝ apl̓oꝝ. Dicit eniꝫ Hylarius in xp̄m nō ꝓpter mortē: ſed vſqꝫ ad mortem li d̓ ſynodis. Cū hec paſſi triſtem fuiſſe. His ꝟbis. Interrogo qͥd ſit onuꝫ genera xp̄m triſtē eſſe vſqꝫ ad mortē. ⁊ triſtem eſſe infirmitatem ꝓpter mortē. Nō em̄ eiuſdē ſignificatiōis carnis affici ant. deus tn̄ eſt triſtē eſſe ꝓpter mortē. ⁊ vſqꝫ ad mortē. verbum caro Quia vbi ꝓpter mortem triſticia eſt: illic factū non po mors cā triſticie eſt. Ubi ꝟo triſticia vſqꝫ tuit ad ſe de ad mortem eſt. Mors nō triſticie cauſa eſt mutabilis eſ ſe patiendo. ſed finis. Adeo aūt non ꝓpter mortē ſuſce ꝟbuꝫ em̄ qͥa pta eſt triſticia. vt ſit deſtituta ꝑ mortem. caro factū eſt Non gͦ ſibi triſtis eſt: ſꝫ illis qͥ in ſcādalo ꝑ licꝫ ſe paſſiōi ſubdiderit r̄ infirmitatem carnis erāt futuri. qͦs monet tn̄ demutatū orare ne inducāt̉ in temptationē. qͥ an̄ polꝰ eſt paſſibilite litici erant ſe non ſcandalizari. te patiendi. Nam pati po Iſta eſt diſtinctio. xv. huiꝰ tertij tuit ⁊ paſſibil̓ libri ⁊ ſecundus tractatus huiꝰ libri. In quo quidē eſſe non potu tractatu poſtꝙͣ mgr̄ egit de eterni ꝟbi incarnatiōe. it. qꝛ paſſibil Agit de eiuſdem ꝟbi incarnati paſſione. Et tria fa tas nature in cit in pn̄ti diſtinctōe. in qͣ agit de defectibꝰ a xp̄o aſ firme ſignifi ſumptis. Nam pͥmo oſtendit quos defectus verbum catio eſt. paſ cū humana natura aſſumpſit. Scd̓o rationem hmōi ſio aūt eoruꝫ aſſumptionis reddit. Tertio circa hoc quorūdaꝫ er eſt q̄ ſunt illa rorem repellit. Primū facit vſqꝫ ibi. Hos auteꝫ defe ta ꝑpeſſio ctus. Scd̓m vſqꝫ ibi. Sed qꝛ nonnulli. Tertiū vſqꝫ ad finem diſtinctiōis. In ſpeciali ſententia mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitionibus. quarū pͥma eſt hec. Filius dei carnem paſſibilē ⁊ animam ꝓ nobis aſſumpſit: ⁊ omnes defectus quos ſue dignitati ⁊ noſtre ſalut. congrue nouit. Hanc magiſter inſinuās ꝓponit pri mo ꝙ filius dei naturam humanam paſſibilem tam quo ad corpus ꝙͣ quo ad animam aſſumpſit. ⁊ vt ꝓ baretur habere verū corpus ⁊ veram animā. aſſum pſit cum natura ip̄ius defectus nature. vt famem. ſi tim. triſticiā. timorem ⁊ hmōi. quorū quidam dicun tur defectus aīe. vt triſticia ⁊ timor. Alij corꝑis. vt fames. ſitis ⁊ hmōi. Un̄ vlterius cōcludit ꝙ verbuꝫ aſſumpſit defectus pene. ſed tm̄ illos quos ip̄i: ꝓ re demptione generis humani cōgruebat aſſumere. et ſuā dignitatē decebat. Et ſubdit ꝙ ſi ī ſcpͥtura inue nitur ꝙ filius dei omnes nr̄as infirmitates aſſumpſe rit p̄ter peccatū. hoc intelligendū eſt de defectibus q̄ ſue dignitati nō derogant. nō em̄ aſſumpſit ignorā tiam que qn̄qꝫ ſolum eſt pena ſeu defectus ⁊ non cul pa. neqꝫ aſſumpſit difficultatem ad bene operanduꝫ. qd̓ tamen ſpectat ad noſtram miſeriam ⁊ defectum. ⁊ ꝑ ꝯſequens non aſſumpſit oēs penales defectꝰ ani me. Similit̓ etiā non aſſumpſit oēs defectus corꝑis. qꝛ non aſſumpſit plures egritudines ⁊ vitia corꝑis Unde tandem cōcludit ꝙ omēs defectus aſſumpſit: quos eum decebat ⁊ nobis cōueniebat ip̄m accipere

DI. quos quidem accepit. vel ad oſtenſionē vere huma nitatis. vt timorem vel triſticiaꝫ. vel ad implctionem oꝑis ad quod venit.ſ. humane redemptiōis. ꝓpter qd̓ aſſumpſit paſſibilitatem corꝑis vel ad erectioneꝫ noſtre ſpei in gloriam immortalitatis. vt mortem cor poris. Secūda ꝓpoſitio eſt hec. Chriſtus nr̄as in firmitates non accepit coacta neceſſitate. ſed ſue mi ſerationis ſpontanea voluntate. Hanc magiſter inſi nuans dicit xp̄m hmōi defectus. non aſſumpſiſſe ſi cut talibus neceſſitate ſubiacemus. ſed ex miſeratōe ſue voluntatis ſponte eos aſſumpſit. Nā nos ex pec cato originali eos contrahimus. īmo vitare nō poſ ſumus. Chriſtus autem peccatum hmōi non contra xit nec actuale cōmiſit. ideo ex debito ſeu neceſſitate ſue conditionis ip̄os habere non debuit. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Vt heretici humanā naturā in xp̄o paſſibilitati fore ſubiectam negant. ſte ip̄m chriſtum ẜm carnem imꝑaſſibilem fore aſſerunt. Quod magi ſter oſtendit eſſe falſum diuerſis ſacri canonis ⁊ ſan ctorum autoritatibus que patēt in textu. Et ſubdit poſtea quorūdam autoritatū declarationē.ſ. Augi ſtini ⁊ Hlero. que vident̉ dicere ꝙ xp̄us non timuit. nec triſtatus extitit.i. nec triſtatꝰ fuit. dicēs eos vel le dicere ꝙ xp̄us nō timuit nec triſtatus fuit coacta neceſſitate ſicut nos qn̄qꝫ timemꝰ vel triſtamur. ſed ſpontanea ⁊ libera volūtate. Vel volunt dicere xp̄m nō timuiſſe vel triſtatū fuiſſe ẜm paſſionem ſicut nos ꝙ vicꝫ ꝑ hmōi paſſionis a ſua rectitudine mens de ijcit̉ ⁊ in dei contemplatiōe impedit̉. ſed ꝙ timuit et contriſtabat̉ ſolū ẜm ꝓpaſſionē que eſt qn̄ ſic triſti cia quis mouet̉ ꝙ tn̄ rō a ſua rectitudīe minime deij citur ⁊ nec mens a contemplatione diuina declinet. Nam xp̄s fuit immunis a peccato. iō nō habuit cau ſam hmōi ſuſtinēdi niſi ſponte vellet. Et tm̄ ī ſpēalt. An in xp̄o fuerit neceſſitas patien di et moriendi que eſt defectus ge neralis. DI.XVI Ic oritur que ſtio ex predictis ducens origi nem. Dictū eſt em̄ ſupra ꝙ xp̄s in ſe nr̄os defectus ſuſcepit. p̄ter peccatū. Eſt aūt homīs qͥdam general̓ defectꝰ. qui pctm̄ non eſt.ſ. neceſſitas patiendi vel mo Ꝙ mortali. riendi. Un̄ corpus nr̄m non tm̄ mortale: ſꝫ tas an̄ pecca etiam mortui dicit̉. qꝛ nō tm̄ aptitudinem tum nō fuit ī hoīe defectꝰ. moriendi: ſed etiā neceſſitatē hꝫ. Iō queri tur vtrū neceſſitas tal̓ in xp̄i carne fuerit: De aptitudine em̄ moriendi ꝙ in eo fuerit ambiguū nō eſt. q̄ etiā an̄ pct̄m̄ in hoīe fuit qn̄ aliqͥs in eo nō fuit defectꝰ. nec gͦ mortali An ila mō tas illa tūc in eo fuit defectus. qꝛ nature ei ſit in nobi erat. Un̄ etiam qͥdam talē mortalitatem in nobis non eſſe defectū nō improbe tradūt. ſed neceſſitatem moriendi vel patiēdi: que etiam mortalitas dicit̉ vel paſſibilitas. Di citur em̄ hō nunc paſſibilis vel mortal̓. nō mō ꝓpter egritudinem: ſꝫ etiā ꝓpter neceſ ſitatem. Sed nunqͥd hic defectus fuit ī cri ſti carne. Anima qͦꝫ eius cū paſſibilis exti XVI terit an̄ mortem. nunqͥd neceſſitatem pati An aīa chri ſti habuit ne endi habuit? Si em̄ neceſſitas patiēdi vel ceſſitatē pati moriendi fuit in xp̄o. non videt̉ ſola volū? endi. tate miſerationis defectus nr̄os accepiſſe. Ad qd̓ dici pōt. xp̄m voluntate nō neceſſi tate ſue nature hos defectus ſicut alios ſu ſcępiſſe.ſ. neceſſitatem patiendi in anima. ſi mul aūt patiendi ⁊ moriendi in carne. Ue rum hanc neceſſitatem nō habuit ex neceſ ſitate ſue ꝯditionis. qꝛ a peccato immunis ſed ex ſola volūtate accepit. de nr̄a infirmi tate ponens tabernaculū ſuuꝫ in ſole.ſ. ſub temporali mutabil itate ⁊ labore. Un̄ ſuꝑ epiſtolam ad Hebreos autoritas dicit. qͥ ſicut homībus alijs iure ⁊ lege nature ſta tutum eſt ſemel mori. ita ⁊ xp̄s eadē neceſſi tate ⁊ iure nature ſemel oblatus eſt ⁊ nō ſe pe. Nec ideo dicit iure nature ꝙ ex natura ſue ꝯditiōis hunc defectū traxerit. qͥ etiam nō ꝓuenit nobis ex natura ẜm qd̓ pͥus eſt inſtituta: ſed ex ea peccato vicia ta. ⁊ iō di citur hic effectus natural̓. qꝛ qua ſi ꝓ natu ra inoleuit in omnibus diffuſis. De ſtatu hoīs et quid de ſingulis xp̄s accepit. Et eſt hic notan dū xp̄m de omni ſtatu hoīs aliqͥd acce piſſe: qͥ oēs venit ſaluare. Sunt em̄ qͣtuor ſtatus hoīs. Primꝰ an̄ pctm̄. Scd̓s pꝰ pctm̄ ⁊ an̄ gr̄aꝫ. Tertiꝰ ſub gr̄a. Quartus in gl̓a. De pͥmo ſtatu accepit immunitatē pctī. Vnde Augꝰ. illud Ioh̓is euangel iſte exponens. Augꝰ. ſuper Qui deſurſum venit ſuꝑ oēs eſt. Dicit cri Iohānē euā ſtum veniſſe deſurſum.i. de altitudine hu geliſtam. mane nature an̄ peccatū. qꝛ de illa altitudi na ſumpſit verbum dei humanā naturam dū non aſſumpſit ip̄am culpam cuiꝰ aſſum pſit penaꝫ. Sed penā aſſumpſit de ſtatu ſe cūdo ⁊ alios defectus. De tertio ꝟo gratie plenitudinē. De quarto non poſſe peccare ⁊ dei ꝑfectam ꝯtemplationē. Habuit em̄ ſimul bona vie quedaꝫ ⁊ bona patrie. ſic̄ ⁊ q̄dam mala vie. Iſta eſt diſtinctio.xvj. huiꝰ tertij libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de chriſti patiētis paſ ſibilitatē. Agit de patiendi neceſſitate. Et tria circa hoc facit. Nam pͥmo queſtionem quandam ꝓponit. Secundo eam ſoluit. Tertio ſolutionis cōfirmatio nem adiungit. Primum vſqꝫ ibi. Ad qd̓ dici poteſt. Scd̓m vſqꝫ ibi. Et eſt hic nocanduꝫ. Tertiū vſqꝫ ad fiuem diſtinctionis. In ſpēali ⁊cͣ. quarum pͥma eſt hec. Chriſtus omēs defectus nr̄os aſſumpſit qͥ nulla tenus culpam vel peccatū includunt. Hec ꝓpoſitio ſupra ꝓbata eſt. igrt̉ ſuppono eam veram. cū igitur

L L. neceſſitas moriendi ſit defec̄tus quidam ⁊ nō culpa dubitari poteſt nō immerito an xp̄s etiā talē defectū aſſumpſit.ſ. neceſſitatē moriendi. De aptitudīe mo riendi nō eſt dubiū. qꝛ illa etiā in hoīe a natura fuit an̄ peccatū qn̄ nullus defectus in eo fuit. qꝛ illa fuit in homīe ante a natura an̄ pctm̄. Et rūdendo ponit ſententiā ſcd̓e ꝓpoſitionis. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Chriſtus qui immunis fuit a pctō ſuſcepit neceſſita tem moriendi ſola ſpontanea volūtate ⁊ nll̓a coacta neceſſitate. Ratio huius eſt quia vt ſupradictum eſt xp̄s aſſumpſit naturā talem qͣlem hō habuiſſet ī ſta tu innocentie in quo ſtatu non fuiſſet neceſſitas mori endi. Nam neceſſitas moriendi nō competebat hor ex natura ſue conditiōis ẜm ꝙ natura pͥmitus fuit ī ſtituta. ſed ſolū ẜm ꝙ poſtea fuit ꝑ peccatuꝫ viciata. ſed talē naturā xp̄s non aſſumpſit. ergo licet neceſſi tatem moriendi nō aſſumpſit: ſponte tn̄ moriebatur Tertia ꝓpoſſtio eſt hec. Chriſtus qui dicit̉ naturaꝫ humanā redimiſſe de quolibet ſtatu hoīs dinoſcitur aliquid aſſumpſiſſe. Hāc mgr̄ ponens dicit qͣdrupli cem eſſe ſtatum homīs. quorū pͥmus fuit an̄ peccatū ſcꝫ ſtatus innocentie. Secundus fuit poſt peccatum an gr̄am.ſ. ante mortem xp̄i. Tertius fuit poſt pec catum ⁊ ſub gratia qui iam currit. Quartus erit in gloria expers omnis miſerie. De pͥmo ſtatu accepit xp̄s peccati immunitatem. De ſecūdo penales defe ctus. De tertio gr̄e plenitudinē. De qͣrto non poſſe peccare ⁊ deū ꝑfecte ꝯtemplari. Cū igit̉ Ieſus veni in hunc mundū tanꝙͣ vniuerſalis redemptor omnes ſaluaturus naturā humanā aſſumēs de quolibꝫ ho rum qͣtuor ſtatuū aliqͥd aſſumpſit. ⁊ iſta ꝯfirmat ma giſter autoritate. b. Auguſtini. Et tm̄ in ſpēali. Si omnis xp̄i oratio vel volūtas expleta ſit. Oſt predicta DI. XVIIp ¶ cōſiderari oportet. vtꝝ xp̄us aliquid voluerit vel orauerit quod factū nō ſit? hoc eī eſti mari p̄t ꝑ hoc quod ipſe ait. Pater ſi poſ ſibile eſt tranſeat a me calix iſte. Veruntū non qd̓ ego volo ſed qd̓ tu vis. Hic nanqꝫ voluntatem ſuaꝫ a patris voluntate diſcer nere videtur. De voluntatibus chriſti ẜm duas naturas Quo circa ambigē dū non eſt. diuerſas in xp̄o fuiſſe volunta tes iuxta duas naturas. diuinā.ſ. volunta tem ⁊ humanaꝫ. Et humana voluntas eſt affectus rationis vel affectus ſenſualitatis ⁊ aliꝰ eſt affectus anime ẜm rationeꝫ alius ẜm ſenſualitateꝫ. vterqꝫ tn̄ dicit̉ humana voluntas. Affectu aūt ratōnis id volebat quod volūtate diuina.ſ. pati ⁊ mori. ſed af fectu ſenſualitatis non volebat. imo refugi ebat. nec tn̄ in eo caro contra ſpiritum vel deum cōcupiſcebat. Quia vt ait Augꝰ. nō nullum eſt vicium cum caro cōcupiſcit ad L L L uerſus ſpiritū. Caro aūt dicta eſt concupi ſcere qꝛ hoc ẜm ip̄am agit aīa ſicut anima ꝑ aurem audit ⁊ ꝑ oculum videt. Caro em̄ nihil niſi ꝑ animam concupiſcit. Sed con cupiſcere dicit̉ cū aīa carnali cōcupiſcētia ſpiritui reluctat̉ habens carnalē delectati onem de carne ⁊ a carne aduerſus delecta tionē quā ſpiritus habet. Ipſius autē car nalis cōcupiſcentia cauſa non eſt in anima ſola. nec in carne ſola. Ex vtroqꝫ em̄ fit. qꝛ ſine vtroqꝫ delectatio talis non ſequit̉. Ta lis ergo rixa taliſqꝫ ꝯcertatio in anima cri ſti nullatenus eſſe potuit. qꝛ carnalis con cupiſcentia ibi eſſe nequiuit. Dei etiaꝫ vo luntas erat ⁊ rationi placebat vt illud ẜm carnem vellet. quatinus veritas humani tatis in eo ꝓbaret̉. Nam qui hominis na turam ſuſcepit. que ipſius ſunt ſubire de buit. Ideoqꝫ ſicut in nobis duplex eſt affe ctus: mentis.ſ. ⁊ ſenſualitatis. ita ⁊ in eo de buit eſſe geminus affectus. vt mentis affe ctu vell et mori. ⁊ ſenſualitatis affectu nol let. ſicut in viris ſanctis fit Petro em̄ ipſa veritas dicit. Cum ſenueris extendes ma nus tuas. ⁊ alius precinget te. ⁊ ducet te: quo tu non vis.ſ. ad mortem. Quod expo nens Augꝰ. dicit ꝙ Petrus ad illam mole ſtiam nolens eſt ductus. nolens ad eam ve nit. ſed volens eaꝫ vicit. ⁊ reliquit affectuꝫ infirmitatis quo nemo vult mori. qͥ adeo ē naturalis vt eū petro nec ſenectus abſtule rit. Vnde etiam dominus ait. Tranſeat a me calix iſte. ſed vicit euꝫ vis amoris. Er go ⁊ in chriſto ſcd̓m humanitatē ⁊ in mem bris eius geminus eſt affectus. vnius ratō nis charitate informatus. quo propter de um quis mori vult. alter ſenſualitatis car nis infirmitati propinquus et ei coniunctꝰ quo mors refugitur. Vt em̄ Auguſtinus. ait. Paulus mentis ratōe cupit diſſolui ⁊ eſſe cum chriſto. ſenſu autem carnis refu git ⁊ recuſat. hoc habet humanus affectꝰ qm̄ qͥ diligit vitam odit mortē. Scd̓m iſtū affectum chriſtus mori noluit. nec obtinu it quod ẜm iſtum affectū pecijt. Autoritatibus ꝓbat diuerſas in chriſto voluntates. Ex affectu ergo hu mano quem de virgine traxit volebat non mori ⁊ caliceꝫ trāſire orabat. Vnde Beda. Bedia Orat tranſire caliceꝫ. qꝛ homo erat dicens Pater tranſeat a me calix iſte. Ecce habes voluntatē humanā exp̄ſſaꝫ. Uide iā rectū

DI. cor. Sed nō qd̓ ego volo: ſꝫ qd̓ tu vis. Un̄ Non veni facere voluntatē meā. quam ſcꝫ temporaliter ſumpſi ex virgine. ſed volun tatem eius qui miſit me. quam.ſ. eternus habui cum patre. Hic aperte dicit duas in chriſto fuiſſe voluntates: ẜm quas diuer Hlero. ſa voluit. Hiero. quoqꝫ ſuꝑ illū locū. Spi ritus promptus eſt: caro autē infirma. dās intelligi hic duas voluntates exprimi: ita ait. hoc contra euticianos qui dicūt ī chri ſto vnam tm̄ voluntatem. Hic auteꝫ oſten dit humanam que ꝓpter infirmitatem car nis recuſat paſſionem. ⁊ diuinā q̄ prompta eſt ꝑficere diſpenſationem. Auguſti. etiam rugꝰ. ſuperᵈuaᵍ in chriſto aſſerit voluntates dicens Quantū diſtat deus ab homine. tantū vo p̄s.xxxj. luntas dei a voluntate hominis. Und̓ ho minem xp̄us gerens oſtendit pͥuatā volun tatem quandam homīs. in qua ⁊ ſuā ⁊ no ſtram configurauit. qui caput noſtrum eſt. ⁊ ad eum ſicut membra ꝑtinemus. Pater inquit ſi fieri poteſt tranſeat a me calix iſte Hec humana voluntas erat ꝓpriuꝫ aliqͥd ⁊ tanqͣꝫ priuatum volēs. Sed qꝛ rectū vult eſſe hominē. ⁊ ad dn̄m dirigi: ſubdit. Non quod ego volo: ſꝫ qd̓ tu vis. Ac ſi diceret. Uide te in me. qꝛ potes aliqͥd ꝓprium vel le. vt deus aliud velit. Concedit̉ hͦ huma ne fragilitati. Idem alibi. Xp̄s in paſſione duas expreſſit voluntates in ſe ẜm duas naturas. Ait em̄. Pater ſi fieri pōt trāſeat ame calix iſte. Ecce habes hoīs volūtateꝫ quā ad diuinā ꝯtinuo dirigens ait. Verū Ambro. tn̄ non ſicut ego volo ſꝫ ſicut tu. Amb̓. etiaꝫ in li. iij. de tri. Scriptum eſt. Pr̄ ſi poſſibi le eſt tranſfer a me calicem hunc. Verba cri ſti ſunt. ſed quō ⁊ in qua forma dicant̉ ad uerte. Hominis ſubſtantiā gerit hominis aſſumpſit affectum. Non gͦ quaſi deꝰ: ſꝫ qͣſi homo loquit̉. Suſcepit quidem volunta tem meam. Mea eſt voluntas quam ſuaꝫ dixit cum ait. Non ſicut ego volo: ſꝫ ſicut tu vis. Cum aūt dixit. Omnia que habet pater mea ſunt. qꝛ nihil excipit̉: ſine dubio quā pr̄ habet: eandem ⁊ filius hꝫ volunta tem. Eadē eſt xp̄i volūtas q̄ pat̓na. Una gͦ voluntas eſt patris ⁊ filij. Sꝫ alia volū tas hoīs: alia dei. vt ſcias vitā in voluntaꝫ te eſſe homīs. paſſionē aūt xp̄i in voluntate diuina. vt pateret̉ pro nobis. His teſtimo nijs euidenter docet in xp̄o duas fuiſſe vo luntates. quod quia negauit Macharius archiepūs in Metropolitana ſinodo con demnatꝰ eſt. Et ex affectu humano ſenſua litatis quidem non rationis illud voluit et XVII petijt quod non impetrauit. Nec ideo pe tijt vt impetraret. quia ſciebat deum nō eſ ſe facturuꝫ illud. Nec illud fieri volebat a fectu rationis vel voluntate diuinitatis. Ad quid ergo petijtꝭ: Vt membris formaꝫ preberet imminente turbatione clamandi ad dominum. ⁊ ſubijciēdi volūtatem ſuaꝫ diuine voluntati. vt ſi pulſante moleſtia tri ſtentur pro eiuſdem ammotiōe orent. Sed ſi nequeunt vitare dicant quod ip̄e xp̄us. Non ergo ad inſipientiam fuit ꝙ chriſtus clamans non auditur ad ſalutem corpora lem. Bonum quidem petijt.ſ. vt non more retur. ſed melius erat vt moreret̉. quod et factum eſt. De eo qd̓ Ambroſiꝰ dicit xp̄m du bitaſſe affectu humano. Ceterū nō parum nos mouent v̓ba Ambroſij quibus ſignifi care videtur chriſtum ẜm humanum affe ctum de patris potētia dubitaſſe. ſic dicēs in li. iij. de tri. De quo dubitat: de ſe an de patre? De eo vtiqꝫ cui dicit tranſfer dubi tat hominis affectu. Nam deus de patre nō dubitat: nec de morte formidat. Pro pheta etiā nō dubitat qͥ nihil deo eſſe īpoſ ſibile aſſerit. Nam infra homines ꝯſtituēs deum. ꝓpheta non dubitat. ⁊ filiū dubita re tu credis. Vt homo ergo dubitat̉. vt hō locutus eſt. His verbis innui videt̉ ꝙ cri ſtus non inqͣꝫtum deus eſt vel dei filiꝰ. ſed inqͣꝫtum homo dubitauerit affectu hūano Quod ea ratione dictū accipi pōt. non qͥa ip̄e dubitauerit: ſꝫ qꝛ modū geſſit dubitan tis. ⁊ homībus dubitare videbat̉. Uerba Hilarij lōge diuerſam ex primentia ſententia a p̄miſſa. e Illud etiā I ignora dum non eſt quod Hylarius aſſerere vid̓r xp̄m non ſibi ſed ſuis oraſſe. cuꝫ dixit tranſ fer a me calicē hūc. ſic̄ nec ſibi ẜꝫ ſuis timuit Nec eū timuiſſe vt ſibi nō eſſet paſſio: ſꝫ vt a ſuis trāſiret calix paſſiōis ita inqͥens. Sꝫ paſſio honorificatura eū erat. ſic̄ iuda exeū te ait. Nūc honorificatꝰ eſt filiꝰ hoīs. quō triſtem eū metꝰ paſſiōis effecerat. Niſi for te tam irrationabil̓ fuerit vt pati morteꝫ ti mnuerit q̄ patientē ſe glorificatura eſſet. Sꝫ

LI. forte timuiſſe vſqꝫ eo eſtimabatur vt tranſ ferri a ſe calicem dep̄catus ſit dicens. Pat̓ tranſfer calicem hunc a me. Quomō enim ꝑ patiendi metum tranſferri dep̄caret̉ a ſe. qd̓ ꝑ diſpenſationis ſtudiū feſtinaret īple Hyia. ī. x. li. re. Non enim cōuenit vt pati nolit: qui pa ti venit. ⁊ cum pati eum velle cognoſceres de tri. religioſius fuerat hoc confiteri. qͣꝫ ad id im pie ſtulticie ꝓrumpere. vt euꝫ aſſereres ne pateretur oraſſe. quē pati velle cognoſcereſ Non ergo ſibi triſtis. neqꝫ ſibi orat tranſi re calicem: ſed diſcipul̓. ne in eos calix paſ ſionis incumbat. quem a ſe tranſire orat ne in his.ſ. maneat. Non em̄ rogat ne ſecū ſit: ſed vt a ſe tranſeat. Deinde ait. Nō ſic̄ ego volo: ſꝫ ſicut tu vis. Hūane in ſe ſollicitudi nis ſignificans conſortium. ſed non diſcer nens ſententiam ſibi cōmunis cuꝫ patre vo luntatis. Pro homībus gͦ vult tranſire ca licem ꝑ quem omnes diſcipuli erāt tēptan di. ⁊ ideo pro Petro rogat̉: ne deficiat fi des eius. Sciens gͦ hec omnia poſt morteꝫ ſuā deſitura: vſqꝫ ad mortē triſtis eſt. ⁊ ſcit hunc calicē non poſſe tranſire niſi biberit. Ideo ait. Pater mi ſi non poteſt trēſire ca lix iſte niſi bibam illū. Fiat voluntas tua Sciens in ſe conſummata paſſione metū ca licis tranſiturū. qui niſi eum bibiſſet tranſi re non poſſe. nec finis terroris niſi conſum mata paſſione terrori ſuccederet. quia poſt mortem eius ꝑ ꝟtutum gloriam apoſtoli ce infirmitatis ſcandalū pelleret̉. Intende lector his vbis pia diligētia ne ſint tibi va ſa mortis. Iſta eſt diſtinctio decimaſeptima huius tertij libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de pa tiendi xp̄i neceſſitate. agit de parientis volūtate. Et circa hoc tria facit. Nam pͥmo queſtionē circa hoc ꝓ ponit ⁊ ſoluit. Scd̓o ſolutiōis ꝯfirmationē adiungit Tertio dubitatiōes quaſdā circa hoc excludit. Pri mum vſqꝫ ibi. Ex affectu aūt. Secundū vſqꝫ ibi. C. teris nō parū. Tertiū vſqꝫ ad finē diſtin. In ſpeciali ſententia gr̄i ſtat ⁊cͣ. Non quodlibꝫ qd̓ xp̄us oran do a pr̄e petijt obtinuit. Hanc mgr̄ ponens ꝓponit talem queſtionem. Vtrū xp̄s aliqͥd orauerit vl̓ petie rit qd̓ factum non fuit. qd̓ quidem videt̉ verū ꝑ hoc qd̓ petebat a ſe tranſferri calicem paſſionis qd̓ tamē factū nō fuit. in oratiōe etiā videbat̉ a pr̄is volūtate diſcordare. Pro cuius q̄ſtionis ſolutiōe dicit ꝙ xp̄s ẜm duplicem naturā quā habuit.ſ. diuinā ⁊ hūanaꝫ etiam duplicem habuit voluntatē.ſ. diuinam ⁊ hūa nam. que humana etiam duplex fuit.ſ. ſenſualitatis ⁊ rationis. voluntate diuīa pati ⁊ mori voluit. ⁊ idē volebat ratiōis affectu. ⁊ tn̄ affectu ſenſualitatis p ti nolebat ſeu pati refugiebat. ꝓpter hoc tn̄ dicit ꝙ non fuit rebellio carnis ad ſpūm. quia talis nō eſt ni ſi in illis in quibus eſt carnis concupiſcentia: que in xp̄o non fuit. fuit tamen in eo ſenſualitatis affectus. vt humanitatis veritas probaretur. vnde concludit ꝙ ſicut in membris xp̄i. id eſt in nobis. ita ⁊ in xp̄o L4L fuit geminus affectꝰ humanitatis.ſ. mentis quo mo ri volebat ⁊ ſenſualitatis quo mori recuſabat. Se cunda ꝓpoſitio eſt hec. Scd̓m doctores xp̄s dupli cem voluntatem habuit ẜm quarum vnam pati vo luit. ⁊ ẜm aliam noluit. Hanc magiſter ponens dicit hoc eſſe contra hereticos in concilio Metropolita no cōdemnatos qui ponebant in xp̄o tm̄ vnā volun tatem. vbi addit ꝙ xp̄s aliquid petijt qd̓ nō impetra uit puta tranſlationem calicis a ſe. īmo ſciebat deuꝫ patrem hoc nō facturū. non tn̄ inuanum orauit: ſed ad hoc orauit vt ſuis membris imminēte ꝑturbatiōe orandi ⁊ clamandi ad deum ⁊ volūtatem ſuā volun tati diuine ſubdendi exemplum daret. Tertia ꝓpo ſitio eſt hec. Chriſtus in orto de patris ptāte nō du bitauit. ſed ad modum dubitantis ſe habuit. Hanc mgr̄ ponens dicit quoddam dubiū fuiſſe exortum ex dictis beati Ambro. qui videt̉ dicere ꝙ xp̄s ẜm hu manam naturam de patris potētia dubitauit. qd̓ ſic dicit eſſe intelligendū non ꝙ xp̄s dubitauerat inqͣtū deus ⁊ dei filius. neqꝫ etiam inꝙͣtum hō. ſed qd̓ dica tur dubitaſſe. qꝛ modū geſſit dubitantis ⁊ homībus dubitare videbat̉. Vltimo mgr̄ inducit q̄dam verba Hilarij qͥbus videt̉ dicere ꝙ xp̄us non ſuꝑ ſe timuit nec ẜm ſe triſtatus fuit. nec ꝓ ſe orauit: ſed pro ſuis que dicit mgr̄ a lectore pia diligentia eſſe intelligen da. Et tm̄ in ſpēali. Si xp̄s meruit ſibi et nobis et qͥd ſibi et quid nobis. DI. XVIII E merito etiā chriſti pretermittendū non eſt. de quo quidam dicere ſolent ꝙ nō ſibi ſed membris tm̄ meruerit. Meruit quidem membris redemptionem a diabo lo. a peccato. a pena. ⁊ regni reſerationē vt amota ignea romphea libere pateret introi tus. ſed ⁊ ſibi meruit impaſſibilitatis ⁊ im mortalitatis gloriam. ſicut ait apl̓us. Chri ſtus factus eſt pro nobis obediens vſqꝫ ac mortem. mortem autem crucis. ꝓpter qd̓ ⁊ deus exaltauit illum ⁊ dedit illi nomen qd̓ eſt ſuper omne nomen. Aperte dicit apl̓us xp̄m ꝓpterea exaltatum ꝑ impaſſibilitat gloriā: quia eſt humiliatus ꝑ paſſiōis obe dientiam. Humilitas ergo paſſionis meri tum fuit exaltationis. ⁊ exaltatio premium humilitatis. Vnde Augꝰ. exponens p̄miſ Auguſti. ſum capitulū ait. Vt chriſtus reſurrectiōe clarificaretur: prius humiliatꝰ eſt paſſiōe humilitas claritatis eſt meritum. claritas humilitatis eſt premium. Sed hoc totum factum eſt in forma ſerui. In forma em̄ dei ſemper fuit ⁊ erit claritas. Idem Ambro. Ambro. idem capitulū tractans ait. Quid ⁊ qͣꝫtum humilitas mereat̉ hic oſtendit̉. His teſti monijs euidens fit. ꝙ chriſtus ꝑ humilita tem ⁊ obedientiam paſſionis meruit clarifi cationē corꝑis. nec id ſolū: ſed etiā impaſſi

DI. bilitatem anime. Aīma em̄ ip̄ius an̄ mortē erat paſſibil̓. ſicut caro mortal̓: ſꝫ poſt mor tem merito humilitatis ⁊ anima impaſſibi Ꝙ aīma cri lis facta eſt. ⁊ caro immortal̓. Utrum auteꝫ tt ſit facta in anima ſit facta impaſſibilis qn̄ caro facta ē paſſibil̓. immortalis.ſ. ip̄o reſurrectionis momento de autoritate nobis certum non eſt. Sꝫ vl̓ mox poſt carnis ſeꝑationem anima impa ſibilitate donata eſt. aut in reſurrectiōe qn̄ caro refloruit. Qd̓ a ꝯceptu meruit ſibi xp̄s hoc quod ꝑ paſſionem. Nec ſoluꝫ hoc me ruit chriſtus qn̄ patri obediens crucē ſub ijt. ſed etiam ab ip̄a ꝯceptiōe ex quo homo factus eſt ꝑ charitatem ⁊ iuſticiaꝫ ⁊ alias ꝟtutes. in quarū plenitudīe fuit ẜm homi nem conditus: ſibi tm̄ meruit qͣꝫtuꝫ poſt ꝑ martyrij tolerantiā. Tāta enim plenitudo ſpūalium cariſmatū in eo fuit ꝙ in eis pro ficere non potuit. ⁊ ideo melior ip̄ius ani ma fieri non potuit. qͣꝫ ab initio ſue ꝯditio Grego nis extitit. qꝛ ꝓficere in meritis nō valuit. Ut em̄ Gregꝰ. ait. Nō habuit oīno xp̄s iu xta anime meritū quo potuiſſet ꝓficere In membris aūt que nos ſumus quotidie ꝓ ficit. Non gͦ plus meruit ſibi ꝑ crucis pati bulum qͣꝫ a conceptiōe meruit ꝑ gr̄am vir tutum. Non gͦ ꝓfecit ẜm aīe meritū quar tum ad ꝟtutem meriti. ꝓfecit tn̄ qͣꝫtum ad numerū meritorū. Plura em̄ habuit meri ta in paſſione qͣꝫ in conceptiōe. ſed maiori. ꝟtutis non extiterunt in merēdo pl̓a qͣꝫ an̄ fuerant pauciora. Meruit gͦ a ꝯceptione nō mō gl̓iam impaſſibilitatis ⁊ immortali tatis corꝑis: ſed etiam impaſſibilitatē aīe. Per qͥd: Per obedientiā ⁊ voluntatem ꝑ fectaꝫ quā non tunc pͥmo habuit nec maio rem cum pati cepit ⁊ mori. Obediens em̄ ꝑfecte ⁊ bonus extitit ẜm hoīem ex qͦ fuit hō. Habuit gͦ anima illa aliqd̓ bonum in ſe poſt mortē qd̓ non habuit an̄. Nō gͦ beati or vel melior fuit qͣꝫ an̄. Abſit ꝙ melior fue rit. qꝛ non ſanctior. nec gratia cumulatior. Nec etiam beatior fuit in dei ꝯtemplatiōe in quo precipue beatitudo ꝯſiſtit. Poteſt tn̄ dici in hoc beatior fuiſſe. qꝛ ab omni mi ſeria immunis. Ex quo nequit inferri ſim pliciter ꝙ beatior fuerit. De eo qd̓ ſcriptum eſt donauit illi nomē qd̓ eſt ſuꝑ omne nomē. Qoupilli noꝝ ſx& XVIII Nec tantū gloriaꝫ impaſſibilitatis ⁊ immortalitatis meruit: ſꝫ etiam donari ſibi nomen quod eſt ſuper omne nomen.ſ. honorificentiam. qd̓ voca tur deus. hoc tamen ante mortem habuit. Habuit em̄ hoc nomē dei filius inquantuꝫ deus eſt ab eterno ꝑ naturā. inqͣꝫtuꝫ homo factus eſt habuit ex temꝑe ꝑ gratiam. Ve rūtamen Augꝰ. dicit homini donatuꝫ eſſe Augꝰ. in li. illud nomen nō deo. qꝛ illud nomē habuit cōtra Maxi cum in forma dei tantū erat. Sed cum diciᵐ inū tur ꝓpter quod illum exaltauit. ⁊ donauit illi nomen quod eſt ſuper omne nomen. ſa tis apparet ꝓpt̓ qͥd exaltauerit.i. ꝓpt̓ obe dientiam ⁊ in qͣ forma exaltatꝰ ſit. In qͣ em̄ Ꝙ nomē iui forma crucifixus eſt: in ea exaltatus eſt. in datū ē homi ea donatum eſt ei nomen: vt cuꝫ ip̄a formaᵐ ⁊ non deo ẜui nominet̉ vnigenitus filius dei. hoc illi donatū eſt vt homī. qd̓ iam habebat idem ip̄e deus. Hoc gͦ ꝑ gratiam accepit: vt ip̄e ens hō vt ſubſiſtens in forma ẜui.i. in ani ma ⁊ carne nominet̉. ⁊ ſit deus. Sed nun qͥd hoc meruit. ſupra em̄ dictū eſt. qꝛ hͦ tan tum bonū homo ille non meruitꝭ. quomō gͦ hic dicitur ꝓpter obedientiam donatū eſt ei hoc nomen. Scd̓m tropum illū in ſcpͥtu ra creberrimū hoc capiendum eſt. quo di citur res fieri quando innoteſcit. Poſt re ſurrectionem ꝟo quod ante erat in euiden ti poſitum eſt vt ſcirent homines ⁊ demo nes. Manifeſtationem ergo illius nomīs donauit ei deus poſt reſurrectionem: ſed il lam meruit ꝑ obedientiam paſſionis. qͥ eo ꝙ obediuit patiendo: exaltatus eſt reſurgē do. ⁊ ꝑ hoc manifeſtatum eſt nomen. Hoc eodem tropo vſus eſt etiā poſt reſurrectio nem dicens. Data eſt mihi omīs poteſtas in celo ⁊ in terra. non ꝙ tunc primo accepe rit. ſed quam ante habebat. tunc manifeſta ta eſt poteſtas. Ceteꝝ Ambroſius dicit̉ nō Amb̓. ꝙ da men illud donatum eſſe deo non homini. ⁊ tum fuit deo videtur ſecus verborum ſuꝑficiem appoſi? ⁊ nō homini. tus Augu. Sed intelligentia non obuiat. licet diuerſum ſapiat. Nam Ambroſiꝰ de naturali donatione id dictū intelligit. qua eternaliter pater generando dedit filio no men quod eſt ſuper omne nomē.ſ. eſſe deū ꝑ naturam. quia genuit ab eterno filiū ple num ⁊ ſibi equalem deum. Quod tamē no men apoſtolus propter paſſionis obedien tiam chriſto donatum dicit. Sed premiſſo locutionis modo accipiendū eſt.

LI. Si xp̄us ſine omni merito illa ha here potuit. 1 Vero queritur vtrum xp̄s illam immortalitatis ⁊ impaſ ſibilitatis gloriam ⁊ nominis dei manife ſtationem ſine omni merito habere potue rit? Sane dici poteſt quia humanam natu ram ita glorioſe ſuſcipere potuit. ſicut in re ſurrectione extitit. Nomenqꝫ ſuū ⁊ alit̓ ho minibus manifeſtare potuit. Sed hō paſſi bilis eſſe non potuit ſicut fuit. ⁊ ad illā glo riam ſine merito ꝑuenire. Potuit quidem ꝑuenire ad illam ſine merito paſſiōis. quia potuit conſumpta mortalitate immortali tatis gloria veſtiri: ſed non ſine merito iu ſticie ⁊ charitatis aliarumqꝫ ꝟtutū. Non enim xp̄s homo eſſe potuit: in quo plenitu do virtutum ⁊ gratie non fuit. Nec virtu tes ei ineſſe potuerunt cilicio mortalitatis induto quin ꝑ eas mereretur. Habens er go has virtutes ẜm hominē paſſibilem ac mortalem non potuit non mereri gloriam immortalitatis. Non ergo potuit factꝰ mor talis ſine merito gloriā impaſſibilitatis et immortalitatis ac manifeſtationem dei no minis cōſequi. Potuit tn̄ hoc aſſequi ſine merito paſſionis. quia ꝑ paſſionem nil ſibi meruit. qd̓ non an̄ ꝑ ꝟtutes meruerit. De cā mortis et paſſionis xp̄i. e Ad quid ergo vo luit pati ⁊ mori ſi ei virtutes ad merenduꝫ ille ſufficiebant: Pro te: nō ꝓ ſe. Quō pro me? Vt ip̄ius paſſio ⁊ mors tibi eſſet forma ⁊ cauſa. Forma virtutis ⁊ humilitatiſ. cau ſa glorie et libertatis. Forma deo vſqꝫ ad Qualiter per Mortem obediendi. ⁊ cauſa tue liberatiōis mortem rede ac beatitudinis. Meruit enim nobis per mit nos ⁊ a. mortis ac paſſionis tolerantiā. qd̓ ꝑ prece ditum regni dentia nō meruerat.ſ. aditum paradiſi ⁊ re aperuit demptionem a peccato. a pena. a diabolo ſi ꝑ mortem eius hic non adepti ſumus ſcꝫ redemptionem ⁊ filiorum glorie adoptio nem. Ip̄e enim moriēdo factus eſt hoſtia noſtre liberationis. Sed quomō per mor tem nos a diabolo ⁊ a peccato redemit: et aditum glorie aperuit? Decreuerat deꝰ in miniſterio vt ait Ambroſius. ꝓpter pͥmuꝫ peccatum non intromitti hominem in pa radiſum id eſt ad dei contemplationē non III admitti. niſi in vno homine tanta exiſteret humilitas que omnibus ſuis ꝓficere poſ ſet. ſicut in pͥmo homine tāta fuit ſuperbia que omnibus ſuis nocuit. Non eſt autem inuētus inter homines aliquis quo id poſ ſet impleri. niſi Leo de tribu iuda qui ape ruit librum. ⁊ ſoluit ſignacula implendo ī ſe omnem iuſticiam. id eſt cōſummatiſſimā humilitatem qua maior eſſe nō poteſt. Nā alij homines debitores erant ⁊ vix vnicui qꝫ ſua virtus ſufficiebat et humilitas. Nul lus ergo eorum hoſtiam poterat offerre ſuf ficientem reconciliationi noſtre. Sed chri ſtus homo ſufficiens ⁊ ꝑfecta fuit hoſtia. qui multo amplius eſt humiliatus amari tudinem mortis guſtando qͣꝫ ille Adam ſu perbijt per eſum ligni vetiti noxia delecta tione ꝑfruendo. Si ergo illius ſuꝑbia oīm extitit ruina. ip̄m de ꝑadiſo mittens foras alijſqꝫ accludens ianuam. ml̓tomagis chri ſti humilitas quam ꝑ mortem guſtauit. in greſſum regni celeſtis omnibus ſuis imple to dei decreto aꝑire valuit atqꝫ decreti de lere cyrographum. Vt em̄ ait Ambroſius Ambroſius d Roma. Tantū fuit peccatū noſtrū: vt ſaluari non poſſemus: niſi vnigenitus dei filius ꝑ no bis moreret̉ debitoribus mortis. ſed ſic di gnos nos fecit teſtamenti ⁊ ꝓmiſſe heredi tatis. Qd̓ non ita eſt intelligendū. quaſi n̄ alio mō ſaluare nos potuerit. qͣꝫ ꝑ mortem ſuam: ſꝫ qꝛ ꝑ aliam hoſtiā non potuit nobi aperiri regni aditus ⁊ fieri ſalꝰ: niſi ꝑ mor tem vnigeniti. cuius tāta fuit vt dictuꝫ eſt humilitas ⁊ patientia: vt eius merito pa teret credentibus in eū aditꝰ regni. Magͣ ergo in morte vnigeniti preſtita ſunt nobis vt liceat nobis redire in patriam. ſic̄ olim in morte ſummi pontificis: his qui ad ciui tatem refugij confugerant ſecure ad ꝓpria remeare. Ecce aliquatenus oſtenſum eſt: qualiter ꝑ chriſti mortem aditus regni ſit nobis paratus. Iſta eſt diſtinctio decimaoctaua. huiꝰ tertij libri. In qͣ mgr̄ poſtꝙͣ egit d̓ volūtate xp̄i patientis: agit de merito eiuſdē. Et tria facit. Prīo em̄ tractat de meriti xp̄i ꝑfectiōe. Scd̓o de eiꝰ tꝑe adeptiōe. Tertio de ip̄iꝰ neceſſitate. Primum vſqꝫ ibi. Nec ſolū ⁊cͣ. Scd̓m vſqꝫ ibi. Si ꝟo q̄rit̉. Tertiū vſqꝫ ad finē diſtin. In ſpēali ſnīa ⁊cͣ. qͣrū pͥma ē hec. Xp̄s ſua bn̄dicta paſſiōe ſibi ⁊ nob̓ meruit. Hac ma giſter inſinuās ꝓponit pͥmo quorūdā opinionē d̓ me rito xp̄i dicētiū ꝙ xp̄s tm̄ nob̓ ⁊ nō ſibi meruit. Quā opinionē mgr̄ corrigens dic̄ ꝙ ⁊ nob̓ meruit et ſibi qd̓ ꝓbat. Nā nob̓ meruit aꝑtōꝫ regni celorū ⁊ rede ptionem a diabolo a peccato ⁊ a pena ꝓ ip̄o debita Sibi autem meruit corporis immortalitateꝫ clarita tem ⁊ impaſſibilitatem aīe. ⁊ hoc ꝑ obedientiā ⁊ hū

DI. militatem ſue paſſionis. An̄ mortem em̄ ip̄ius cor pus erat mortale ⁊ aīma eius paſſibil̓. Sꝫ in hoc ta men dicit adhuc eſſe vnū dubiū de quo adhuc nō ſu mus certificati ꝑ aliquā autoritatē.ſ. an anima chri ſti facta ſit tunc pͥmo impaſſibilis qn̄ corpus factum fuit immortale.ſ. in pͥncipio ſue reſurrectionis. vt q̄ dam dicūt. vel facta ſit imꝑaſſibilis ſtatim poſt ſepa rationē a corꝑe in morte crucis. vt alij aſſerunt. qd̓ a modernis doctoribꝰ cōmunius tenet̉ ⁊ ꝓbabiliꝰ ap paret. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Chriſtus in princi pio ſue ꝯceptiōis tantū gradum meriti ſibi acquiſi uit ꝙ ad vlteriorē gradum meriti ꝓficere nō potuit. Sententiam huiꝰ ꝓpoſitiōis magiſter ponens dicit xp̄m iſta.ſ. p̄dicta meruiſſe nō ſolū ꝑ ſuaꝫ paſſionem ſed ip̄a meruerat ab initio ſue conceptōis. Et hoc ꝓ pter plenitudinem gratie ⁊ ꝟtutum in quibꝰ ꝓfice re non potuit. Vnde infert ꝙ poſt initiū ꝯceptionis ſolū ꝓfecit ꝙͣtū ad numerū meritorū. qꝛ multiplicit̓ idem meruit quod ante meruerat. ſed non profecit ꝙͣtum ad efficaciam ſeu ꝟtutē merendi. Infert etiā ex dictis ꝙ licet anima xp̄i aliquid habuit poſt mor tem corꝑis. quod ante nō habuit puta impaſſibilita tem ⁊ ſimilia. Non tn̄ pōt dici ſimpliciter ⁊ abſolute beatior poſt mortem corꝑis ꝙͣ ante. ſed ſolū ꝙͣtuꝫ ad aliqͥd.ſ. inꝙͣtum poſt mortē immunis ab omni miſe ria extitit. Et ſubdit ꝙ xp̄us non tm̄ ſibi ſui meruit corꝑis immortalitatem ⁊ ſue anime impaſſibilitateꝫ ſed etiam hanc honorificentiā.ſ. ꝙ vocetur deus qd̓ nomen etiā ante mortem habuit. Inꝙͣtum qͥdem eſt deus habuit ip̄m ab eterno ꝑ naturam. inꝙͣtum qui dem eſt factus homo habuit ex temꝑe ꝑ gr̄aꝫ vnio nis. Tamen qꝛ apl̓us dicit ip̄m eſſe donatum ꝓpter obedientiam paſſionis. qꝛ ꝑ illam meruit nō nomīs donationem. ſed ip̄ius nomīs manifeſtationē. Vnd̓ verba apoſtoli quibus dicit ſibi illud nomen datum ꝓpter paſſionis obedientiam intelligenda ſunt ẜm quendam intelligendi modum cōmuniter in ſcriptu ra vſitatum. vt.ſ. res tunc dicat̉ fieri qn̄ innoteſcit. nō obſtante ꝙ pͥus extiterit. ſic nomen illud qd̓ xp̄s ante paſſionem habuit ꝑ paſſionem dicit̉ recepiſſe. quia ꝑ paſſionem innotuit quod ip̄e habuit. Poſtea magiſter ſoluit quandam controuerſiam: que videt̉ eſſe inter ſanctos.ſ. Augu. ⁊ Ambro. de iſtiꝰ nomi nis donatione. Nam beatus Ambro. dicit illud no men eſſe donatum deo. Beatus Augꝰ. dicit illud eē donatum homī. Quod magiſter diſcutiens dicit. ꝙ beatus Amb̓. intelligit de donatione naturali: non habendo reſpectum ad humanam naturā. Beatus aūt Augꝰ. intelligit de donatiōe gratuita que reſpi cit naturā humanā. ⁊ ſic reliquit eos ſibi mutuo nō eſſe contrarios. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Chriſtꝰ ex iſtens paſſibilis gl̓am tam anime ꝙͣ corꝑis ſine omni merito habere non potuit. Hanc magiſter ponēs q̄ rit. Vtrum xp̄s ſine aliquo merito potuiſſet habuiſ. ſe p̄dictam nominis manifeſtationem. anime impaſ ſibilitatem ⁊ corporis immortalitateꝫ. Et reſpōdet ꝙ potuiſſet talem naturam aſſumpſiſſe qualis poſt reſurrectionem fuit. potuit etiam nomē ſuū alit̓ ma nifeſtaſſe. non tamen potuit eſſe homo paſſibil̓ et ad illā gl̓am ſine omni merito ꝑuenire. quia ꝙͣuis potu iſſet ꝑuenire ad illā ſine merito paſſionis. non tn̄ ſine gratia ⁊ ꝟtutibus ad meritū ſufficientibꝰ. Ultīo ſub dit ꝙ non obſtante ꝙ gratia et virtutes chriſti ſuffi cerent ad merendū ſibi predicta. pati tamen voluit vt nobis eſſet exemplum ⁊ glorie cauſa. et vt nos re dimeret a peccatis. a diabolo. a pena. regniqꝫ cele ſtis aditum aperiret. Quō autem ꝑ mortē ſuā regnū Illud aperuit oſtendit ꝑ autoritatem Ambro. dicen tis ꝙ ſic deus decreuit ex ordine ſue ſapientie ⁊ iuſti cie vt homo ad ꝑadiſum non rediret: niſi ꝑ chriſtum XIX qui amplius humiliatus eſt paſſioneꝫ guſtando quā pͥmus homo tranſgreſſus fuit ſuꝑbiēdo ⁊ ꝙͣuis de aliter redimiſſe potuit. Iſte tamen redemptiōis mo dus videtur congruentior pre ceteris. Et tm̄ in ſpe Hic qualiter a diabolo et a pecca to nos redemit ꝑ mortem. Onc ergo que̓ oi. xxx ramus. quomō ꝑ mortem ipſius a diabolo ⁊ a peccato ⁊ a pena re dempti ſumus. A diabolo ergo ⁊ a pecca to per chriſti mortem liberati ſumus. qꝛ vt ait apoſtolus. In ſanguine ip̄ius iuſtifica ti ſumus. ⁊ in eo ꝙ ſumus iuſtificati. id eſt a peccatis ſoluti. a diabolo ſumus liberati. qui nos vinculis peccatorū tenebat. Sed quō a peccatis ꝑ eius mortē ſoluti ſumus: Quia ꝑ eius mortē(vt ait apl̓s) cōmenda tur nobis charitas dei.i. apparet eximia et cōmendabil̓ chariras dei erga nos ī hoc ꝙ filiū ſuū tradidit in mortē ꝓ nobis peccato ribus. Exhibita autē tante erganos dile ctionis arra. ⁊ nos mouemur accendimur qꝫ ad diligendū deū qͥ ꝓ nobis tantuꝫ fecit ⁊ ꝑ hoc iuſtificamur.i. ſoluti a peccatis iu ſti efficimur. Mors ergo chriſti nos iuſti ficat. dum ꝑ eā charitas excitat̉ in cordibꝰ noſtris. Dicimur quoqꝫ ⁊ aliter ꝑ morteꝫ chriſti iuſtificari. qꝛ ꝑ fidem mortis eius a pctīs mūdamur. Un̄ apl̓s. Iuſticia dei eſt ꝑ fidem Ieſu xp̄i. Et itē. Quē deus propo ſuit ꝓpiciatorē ꝑ fidem in ſanguīe ipſius. id eſt ꝑ fidē paſſionis. vt olim aſpicientes in ſerpentem eneum in ligno erectū a morſi bus ſerpentum ſanabant̉. Si ergo recte fi dei intuitu illū reſpicimus qͥ ꝓ nobis pepē dit in ligno. a vinculis diaboli ſoluimur. id eſt a peccatis. ⁊ ita a diabolo liberamur vt nec poſt hanc vitā in nobis inueniat qd̓ puniat. Morte quippe ſua vno veriſſimo ſacrificio quicquid culparum erat vn̄ nos diabolꝰ ad luenda ſupplicia detinebat. chri ſtus extraxit. vt in hac vita temptando no bis nō preualeat. Licet enim nos temptet poſt chriſti mortem. quibus modis ante tē ptabat. non tamen vincere poteſt. ſicut an te vincebat. Nam Petrus: qui ante chri ſti mortem voce ancille territus negauit. poſt mortem autem reges ⁊ preſides du ctus non ceſſit. Quare? quia fortior. id eſt chriſtus veniens in domum fortis. id eſt ī corda noſtra vbi diabolus habitabat. alli gauit fortem. id eſt a ſeductiōe compeſcuit

LI. fideliū. vt temptationē que ei adhuc ꝑmit̉. titur nō ſequat̉ ſeductio. Ita in xp̄i ſangui ne qui ſoluit que non rapuit. redempti. ſu gaugꝰ. i li. dcᵐus a peccato. ⁊ ꝑ hoc a diabolo. Naꝫ vt agone chriſti ait Augꝰ. in ip̄o vincunt̉ inimice nobis in uiſibilēs poteſtates vbi vincunt̉ inuiſibi les cupiditates. Fuſo em̄ ſanguine ſine cul pa omniū culpaꝝ cyrographa deleta ſunt qͥbus debitores qͥ in eum credūt a diabolo ante tenebant̉. Vnde. Qui ꝓ ml̓tis effun detur. Per illū gͦ rodempti ſumꝰ. in quo pͥn Auguſti. ceps mundi nihil inuenit. Un̄ Augꝰ. cau ſam ⁊ modū noſtre redemptōis inſinuans ait. Nihil inuenit diabolus in xp̄o vt mo reret̉. ſed ꝓ voluntate patris mori xp̄s vo luit. non habens mortis cauſam de pecca to: ſed de obedientia ⁊ iuſticia mortem gu ſtauit. ꝑ quam nos redemit a ẜuitute dia boli. Incideramus em̄ in pͥncipem huiꝰ ſe culi. qui ſeduxit Adam ⁊ ẜuum fecit: cepit qꝫ nos quaſi ꝟnaculos poſſidere: ſed veīt redemptor: ⁊ victus eſt deceptor. ⁊ qͥd fe redemptor captiuatori noſtro? Tetēdit ei mūſcipulam crucem ſuā. poſuit ibi qͣſi eſcā in ſanguinem ſuū. Ille aūt ſanguineꝫ fudit non debitoris ꝑ qd̓ receſſit a debitoribus. Ille quippe ad hoc ſanguinē ſuum fudit. vt peccata noſtra deleret. Vnde gͦ nos diabo lus tenebat. deletū eſt ſanguine redempto ris. Non em̄ tenebat nos: niſi vincul̓ pec catorū noſtrorū. iſte erant cathene captiuo rum. Venit ille alligauit ſortē vincul̓ paſſi onis ſue. intranit in domū eius.i. in corda eorū vbi ip̄e habitabat. ⁊ vaſa eius.ſ. nos eripuit. que ille impleuerat amaritudīe ſua Deus aūt nr̄ vaſa eius eripiens ⁊ ſua faci ens: fudit amaritudinē: ⁊ impleuit dulcedt ne ꝑ mortem ſuā a peccatis redimēs et ad optionem gl̓e filiorū largiens. Cur deus homo et mortuus. b Factus ē ergo ho mo mortal̓. vt moriendo diabolū vinceret Niſi em̄ homo eſſet qͥ diabolū vinceret: nō iuſte ſed violenter homo ei tolli videretur: qͥ ſe illi ſpōte ſubiecit. Sed ſi eum hō vicit. iure manifeſto homīem ꝑdit. ⁊ vt hō vin cat neceſſe eſt vt deus in eo ſit qͥ eum a pec catis immunem faciat. Si em̄ ꝑ ſe hō eſſet. vel angelus in homine: facile peccaret. cū vtranqꝫ naturam ꝑ ſe cōſtet cecidiſſe. Id̓o dei filius hominem paſſibileꝫ ſumpſit. in qͦ ⁊ morteꝫ guſtauit. quo celū nobis aperuit IIL ⁊ a ẜnitute diaboli.i. a peccato(ẜuus eniꝫ diaboli peccatū eſt) ⁊ a pena redemit. Quō et a qua pena xp̄us nos rede mit ꝑ mortem. A qua pena tēpo rali ⁊ eterna. Ab eterna qͥdem relaxādo de bitū. A temporali ꝟo penitus nos libera bit ī futuro qn̄ nouiſſima mors inimica de ſtruet̉. Adhuc em̄ expectamus redēptiōꝫ corꝑis. ẜm animas ꝟo iam redēpti ſumus ex ꝑte: non ex toto. a culpa: nō a pena Nec omnino a culpa. Nō em̄ ab ea ſic redempti ſumus vt non ſit: ſꝫ vt non dominet̉. Quō penā nr̄am portauit. c Peccata quoqꝫ no ſtra.i. penā peccatoꝝ noſtroꝝ dicit̉ in cor pore ſuo ſuꝑ lignū portaſſe. qꝛ ꝑ ip̄ius pe nam quā in cruce tulit. omīs pena tꝑalis q̄ ꝓ peccato ꝯuerſis debet̉. in baptiſmo peni tus relaxat̉ vt nulla a baptizato exigatur: ⁊ in penitentia minorat̉. Nō em̄ ſufficeret il la pena. qua penitentes ligat eccl̓ia: niſi pe na xp̄i cooperaret̉ qui ꝓ nobis ſoluit. Un̄ peccata iuſtorū qui fuerunt an̄ aduentum in ſuſtentatione dei fuiſſe vſqꝫ ad xp̄i mor tem dicit apl̓s ad oſtenſionem iuſticie eius in hoc temꝑe. Ecce aꝑte expoſitū eſt quō ⁊ quid xp̄s ꝑ mortem nobis meruit ⁊ impe trauit. Si ſolus xp̄s debet dici redēptor vt ſolus dicit̉ mediator. Unde ip̄e vere di citur redemptor mūdi. ⁊ dei hominūqꝫ me diator. Sed mediator in ſcriptura dicit̉ ſo lus filius. Redemptor ꝟo aliqn̄ etiā pater vel ſpūſſanctus. Sed hoc ꝓpter vſum po teſtatis nō ꝓpter exhibitionem humilitatꝭ ⁊ obedientie. Nam ẜm poteſtatis ſil̓ ⁊ obe dientie vſum filius ꝓprie dicit̉ redemptor qꝛ ⁊ in ſe expleuit ꝑ que iuſtificati ſumusˡ. ⁊ ip̄am iuſtificationem eſt oꝑatus poten tia deitatis cum patre ⁊ ſpūſancto. Eſt er go redemptor inqͣꝫtum eſt deus poteſtatis vſu. inqͣꝫtum homo humilitatis effectu Et ſepius dicitur redemptor ẜm humanita tem. quia ẜm eam ⁊ in ea ſuſcepit ⁊ imple uit illa ſacramēta que ſunt cauſa noſtre re

DI. demptionis. ꝓprie gͦ filius d̓r redemptor. De mediatore. Qui ſolus dicit me diator. nō pater vel ſpirituſſanctus. De qͦ apl̓s. Vnus mediator dei et hoīm hō xp̄s ih̓s.i. per hoīem quaſi in medio arbiter eſt ad componendā pacē.i. ad reconcilianduꝫ homines deo. Hic eſt arbiter quē iob deſi derat. Vtinam eſſet nobis arbiter. Recon ciliati em̄ ſumus deo vt ait apl̓s per mortē chriſti. Quod non ſic intelligendū eſt. qua ſi nos ei ſic recōciliauerit xp̄s. vt inciperet amare quos oderat ſicut reconciliatur ini micus inimico. vt deinde ſint amici qui an te ſe oderant. ſed iam nos diligenti deo re conciliati ſumus. Non em̄ ex quo ei recon ciliati ſumus ꝑ ſanguinē filij nos cepit dili gere. ſed ante mūdum priuſqͣꝫ nos aliquid eſſemus. Quomodo ergo nos dilīgēti deo ſumus reconciliati? Propter pctm̄ cum eo habeamus inimicitias. qui habebat erga nos charitatem. etiam cuꝫ inimicitias exe cebamus aduerſus euꝫ oꝑando iniquitatꝭ Ita ergo inimici eramus deo ſicut iuſticie ſunt inimica peccata. et ideo remiſſis pecca tis. tales inimicitie finiuntur et reconcilian tur iuſtū quos ipſe iuſtificat. Chriſtus au tem dicitur mediator eo ꝙ medius inter de um et homines ipſos reconciliat deo. Re conciliat aūt dum offendicula hominū tol lit ab oculis dei. id eſt dum peccata delet. bus deus offendebat̉ et nos inimici eiꝰ era Queſtio. mus. Sed cuꝫ peccata deleat nō ſolus fi lius. ſed ⁊ pater et ſpirituſſanctus quorum deletio eſt noſtra ad deū reconciliatio qua re ſolus filius dicit̉ mediator? Nam de pa neipolio. ęm̄ apl̓us. Deus em̄ erat in xp̄o munduꝫ ſi tre legit̉ ꝙ reconciliauerit ſibi mundū. Ait bi recōcilians. Cum ergo reconciliet. Qua re non dicit̉ mediator? Quia nec medius ē inter deum ⁊ homines. nec in ſe habuit illa ſacramenta quoꝝ fide et imitatione iuſtifi camur. id eſt reconciliamur deo. Reconci liauit ergo nos tota trinitas ꝟtutis vſu ſcꝫ dum peccata delet. ſed filius ſolus impletō ne obediētie in quo patrata ſunt ẜm huma nam naturam: ea per que credentes et imi tantes iuſtificantur. Scd̓ꝫ quā naturā ſit mediator gͦ Unde ⁊ mediator dicit̉ ẜm humanitatē non ẜm diuinitatem XIX Non em̄ eſt mediator int̓ deum et deuꝫ. qꝛ tm̄ vnus eſt deus. ſed inter deum et hoīem quaſi inter duo extrema. qꝛ medius eſſe nō poteſt niſi inter aliqua. mediator eſt ergo ī quantū homo. Nam inquātum deus non mediator. ſed equalis patri eſt. Hoc idem Augꝰ. in lib̓. qd̓ pater. cum patre vnus deus. Mediat confeſſionū ergo inter homines ⁊ deū trinitatē. ẜm ho minis naturaꝫ in qua ſuſcepit illa ꝑ que re conciliamur deo trinitati et ẜm eandem ha bet aliquid ſimile deo. et aliquid ſimile ho minibus. qd̓ mediatori congruebat. ne per omnia ſimilis hominibus longe eſſet a deo aut per omnia deo ſimilis longe eſſe ab ho minibus. et ita mediator non eſſet. Verus ergo mediator chriſtus inter mortales pec catores et immortalē iuſtum apparuit mor talis cum hominibus. iuſtus cum deo. ꝑ in firmitatē propinquās nobis per iuſticiam deo. Recte ergo mediator dictus eſt. quia inter deum immortalē. et hominē mortalē eſt deus et hō. reconcilians hominem deo Intantū mediator inquantū eſt hō. Inqͣn tum aūt verbuꝫ non eſt medius qꝛ vnus cū patre deus. Si ergo xp̄s ẜm vos o hereti ci vnam tm̄ habet naturaꝫ vnde mediꝰ erit Niſi ita ſit medius vt deus ſit ꝓpter diui/ Uirgilius cō nitatis naturā. et homo ꝓpter humanitatꝭ tra euticem. naturam. Quomodo humana in eo recon ciliantur diuinis? Nā ipſe viuens prius in ſe humana ſociauit diuinis per vtriuſqꝫ na ture coniunctionem in vna perſona. Dein de omnes fideles ꝑ morteꝫ recōciliauit deo dum ſanati ſunt ab impietate quicunqꝫ hu militatem xp̄i credendo dilexerunt et dili gendo imitati ſunt. Ecce hic aliquatenusī gummā itel ſinuatur quare xp̄s ſolus mediator dei di gentie p̄miſſe citur et hominū. et ẜm quam naturā. medi ꝑſtringit. et.ſ. humanam. et cui mediet.ſ. deo trinita ti. Trinitati em̄ nos reconciliauit ꝑ morteꝫ per quā etiā nos redemit a ſeruitute diabo li. Nam vt petrus ait. Non. corruptibilibꝰ auro et argēto redempti ſumus. ſed precio ſo ſanguine agni immaculati. Iſta eſt diſtinctio. xix. huius ter tij libri In qua migiſter poſtꝙͣ egit de merito paſſio nis xp̄i ẜm ꝙ ordinat̉ ad ꝯſecutionē boni tā ſibi ꝙͣ no bis. Agit de eodeꝫ ẜm ꝙ ordinat̉ ad remotionē mali noſtri. Et tria facit. Primo agit de malis a quibꝰ cri ſtus nos eripuit. Secundo oſtendit ꝙ nomen redem ptoris xp̄o ſimpliciter cōuenit. Tertio ꝙ mediatoris officum xp̄us ſolus habuit. Primum vſqꝫ ibi. Vnde ipſe vere dicit̉. Scd̓m vſqꝫ ibi. Qui ſolus dicit̉ media tor. Tertium vſqꝫ ad finē diſtin. In ſpeciali ſnīa ma giſtri ſtat ī tribus ꝓpoſitionibus quaꝝ prima eſt hec Chriſtus acerba ſue mortis paſſione redemit nos a culpa. A pena. et a vinculis captiuitatis dyabolice.

LI. Hāc magiſter p̄tendēs p̄ponit. ꝙ ꝑ mortem xp̄i libera ti ſumus principaliter. et a ptāte dyaboli ſecundario ſeu conſequenter. Et ꝓbat per triplicem moduꝫ quo xp̄s nos per ſuā mortē iuſtificauit. Primo em̄ iuſtifi cauit nos in charitate in morte ſua oſtēſa nos ad cha ritatē ꝓuocando per quā iuſtificamur a peccato libe ramur. et ꝑ cōſequēs a dyabolo eripimur qui ꝓpter pctm̄ vinctos nos tenebat. Scd̓o iuſtificauit nos per mortē ſuā inꝙͣtum ꝑ fidē mortis ſue a peccatis mūda mur. Nam ſicut olim aſpicientes ſerpentem ereum in patibulo erectū a ſerpentū morſu ſaluabant̉. ſic fi re cta fidei intuitu. xp̄m aſpexerimus qͥ ꝓ nobis in lig. nō pepēdit. a peccatis ſaluati a dyabolo liberabimur Tertio iuſtificauit nos ſua mortē. qꝛ mortem ſe offe rens verum ſacrificium omniū noſtrū culpam deſtru xit. et dyaboli potentiaꝫ qͥ ſigatos nos tenuit intantū debilitauit ꝙ licet per pctm̄ tēptari poſſumus non tn̄ niſi ſponte ſuꝑari poſſumus Quod patet in beato pe tro qui ante mortē xp̄i ad vocem ancille ipſum nega uit. Poſtea aūt ante reges ⁊ principes deductus non timuit ip̄m ꝯfiteri. Et ꝯfirmat iſta pluribus autorita tibus ſanctoꝝ ⁊ ſignanter per ꝑabolas euāgelicas de forti armato. Et poſtea ſpecialiter oſtēdit qūo xp̄us ſua morte nos a dyabolo liberauit dicens deū factuꝫ eſſe hominē vt ꝑ mortē ſuā dyabolū vinceret qͥ antea hominē ſuꝑauerat. vt ſic eū non violens ſed iuſte vin ceret in natura illa quā ipſe prius ſuꝑauit. Et ſubdit ꝙ xp̄s etiā nos a pena liberauit. nā ad penā eternan non aſtringimur niſi ꝑ culpā. cū ergo xp̄us ſua morte deſtruxit culpā patet ꝙ etiā deſtruxit penam eternaꝫ Temporalis aūt pena licet adhuc nobis inhereat ab ipſa tn̄ ꝑfecte liberabimur in futuro. in ſignum iſtorū tota pena que debet̉ ꝓ peccato relaxat̉ nobis in bap tiſmo. pena tn̄ per penitentiaꝫ impoſita non totaliter tollitur ſꝫ minuit̉ virtute paſſionis xp̄i. Scd̓a propoſi tio eſt hęc. Tota trinitas pōt dici nos redemiſſe a pec catis ꝓpter cōmunem vſum poteſtatis. Hanc magi ſter ponens dicit ꝙ ꝓpter predictā liberationē a pec cato et a dyabolo xp̄us pōt dici vere mundi redemp tor et hoc inꝙͣtum eſt deus et inquātum eſt homo. in quantū deus ꝓpter vſum ptātis remiſſionis peccato rum qui ſibi cuꝫ patre et ſpirituſancto communis eſt ꝓpter etiā ꝯmunitatem ptātis tota trinitas redemp tor dici et etiā pater et ſpirituſſanctus. Inquātuꝫ au tem hō dicit̉ xp̄s redēptor ꝓpter exhibitionē obediē tie et humilitatis. etiā qꝛ in humanitate. aſſumpta im pleuit illa ſacramenta que precipue ſunt nr̄e redēptio nis cā. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Chriſtus humani gͦ neris redemptor eſt vnus ſolus dei et hoīm mediator Hanc magiſter ponēs dicit ꝙ ſolus xp̄us d̓r media tor dei et hoīm inquantū nos deo reconciliauit delen do peccata quibꝰ deus offendit̉ et homo inimicus dei conſtituit̉. Querit poſtea cū tota trinitas peccata de leat quare ſolus filius dicit̉ mediator et non tota tri nitas potius. Et rn̄det ꝙ ꝙͣuis tota trinitas peccata deleat vſu poteſtatis et ſic ex ꝯſequenti recōciliat nos ſibi. Solus tn̄ filius d̓r mediator qꝛ medius eſt int̓ de um et hoīem. et ẜm humanitatē in ſe illa ſacr̄a.i. oꝑ ſacra quoꝝ fide et imitatione deo reconcliamur. vn̄ tandē concludit ꝙ xp̄s d̓r mediator non ẜm diuinā na turā ſed ẜm humanā. in qua illa ſuſcepit quibus no toti trinitati reconciliat. vt paſſionē mortem. et hmō ẜm hāc naturā etiā aliqͥd habuit deo ſil̓e.ſ. iuſticiam innocentiā ⁊ ꝯſimilia. et aliqͥd ſil̓e nobis ſcꝫ mortali tatē. qd̓ mediatoris officio congruit. cū mediū ſapiat ꝓprietatē vtriuſqꝫ extremoꝝ Ex quibꝰ etiā dictis cō futat̉ error dicentiū in xp̄o tm̄ vnā eſſe naturam. quia ẜm eos poſſit nos aliquid haberi in xp̄o quo eſſet me dius inter deum et hoīem qd̓ tn̄ requirit̉ ſi inter eos debet verus mediator eſſe. Et tm̄. ⁊cͣ. III Qd̓ alio mō potuit liberare hoīeꝫ ⁊ quare potius iſto. Vero que ꝯi. xx ritur vtruꝫ alio mō poſſet de hoīem liberare qͣꝫ per mortem xp̄i? Dicimꝰ et aliū modū fuiſ ſe poſſibilē deo cuius ptāti cuncta ſubiacēt ſed noſtre miſerie ſanande conuenientiorē modum alium non fuiſſe. nec eſſe oportuiſ ſe. Quid em̄ mentes noſtras tantum erigit Auguſti. et ab immortalitatis deſperatiōe liberat qͣꝫ ꝙ tanti nos fecit deus vt dei filius immuta biliter bonus: in ſe manens quod erat. et a nobis accipiens quod non erat. dignatus noſtrum inire ꝯſortiū. mala noſtra morien do ꝑferret. Eſt et alia ratio quare iſto poti An̄ſio quare us mō qͣꝫ alio liberare voluit. qꝛ ſic et iuſti cia ſuꝑatur dyabolus. nō potētia. Et qūo id factū ſit. explicabo vt potero. Quadam iuſticia dei in poteſtateꝫ dyaboli traditum genus humanum. peccato primi hominis in omnes originaliter tranſeunte. et illiꝰ de bito obligante. Vnde oēs homīes ab origi ne ſunt ſub principe dyabolo. Vnd̓ apl̓us. Eramus natura filij ire. natura ſcꝫ vt eſt de prauata peccato. non vt eſt recta creata ab initio. Modus auteꝫ ille quo traditus eſt homo in dyaboli poteſtatē. nō ita debet in telligi tanqꝫ deus hoc fecerit aut fieri iuſſe rit. ſed ꝙ tantum ꝑmiſerit. iuſte tn̄ Illo em̄ Ꝙ diabolus deſerente peccante: peccati auctor illico in/ nō eſt alient uaſit. nec tn̄ deus continuit in ira ſua miſe ptate dei. rationes ſuas. nec hoīem a lege ſue poteſta tis amiſit cuꝫ in dyaboli poteſtate eſſe ꝑmi ſit. quia nec diabolus a poteſtate dei eſt ali enus ſic̄ nec a bonitate. Naꝫ qualicunqꝫ vi ta dyabolus vel hō non ſubſiſteret niſi per eum qͥ viuificat omnia. Non ergo deus ho minem deſeruit vt non ſe illi exhiberet deū ſed inter mala penalia etiā malis multa pre ſtitit bona. et tandeꝫ hoīem quem cōmiſſio peccatoꝝ dyabolo ſubdidit remiſſio pecca torum per ſanguinem xp̄i data: a dyabolo eruit. vt ſic iuſticia vinceret̉ dyabolus. nō potentia. Sed iuſticia? Ieſu xp̄i? Et quo Qua iuſticia mō victus eſt ea? Quia in eo nihil dignum ſit victus dya morte inueniens. occidit euꝫ tn̄. et vtiqꝫ iu ſtum eſt vt debitores quos tenebat liberi dimittantur in eum credentes. quem ſine vllo debito occidit. Ideo autem potentia vincere noluit. quia dyabolus vitio ꝑuer ſitatis ſue amator eſt potentie. et deſertor oppugnatorqꝫ iuſticie. in quo homines ma

DI. gis eū imitantur qui neglecta vel etiā pero ſa iuſticia: potentie magis ſtudēt eiuſqꝫ vl̓ adeptione letant̉. vel cupiditate inflāman tur. Ideoqꝫ placuit deo. vt nō potentia ſed iuſticia vincens hoīem erueret. in quo ho mo eū imitari diſceret. Poſt ꝟo in reſurre ctione ſecuta eſt potentia. qꝛ reuixit mortu us. nunqͣꝫ poſtea moriturus. Sed nōne iu re equiſſimo vinceret̉ dyabolus: ſi poten tia tm̄ xp̄s cū illo agere voluiſſet. vtiqꝫ? ſed poſtpoſuit xp̄s qd̓ potuit vt prius ageret qd̓ oportuit. Iuſticia ergo humilitatis ho minem liberauit quē ſola potentia equiſſi me liberare potuit. De cauſa inter deum et hominem et dyabolum. Si enim tres illi in cauſam venirēt.ſ. deus. dyabolus hō dya bolus et hō quid aduerſus deum dicerent nō haberent. Dyabolus em̄ de iniuria de ꝯuinceret̉. qꝛ ſeruū eius.ſ. hominē et frau dulēter abduxit. et violēter tenuit. Homo etiaꝫ iniurius deo conuinceret̉. qͥa p̄cepta eius contempſit. et ſe alieno dn̄o mancipa uit. De hoīs etiā iniuria conuinceret̉ dya bolus. qꝛ et illū prius fallaci ꝓmiſſione de cepit. et poſt mala inferendo leſit. Iniuſte ergo dyabolus qͣꝫtū ad ſe tenebat homineꝫ ſed homo iuſte tenebat̉. qꝛ dyabolus nun qͣꝫ meruit poteſtateꝫ habere ſuꝑ hominem Augꝰ. in li. d̓ ſed homo meruit ꝑ culpaꝫ pati dyaboli ty rannidem. Si ergo deus qui vtriqꝫ p̄erat potentia hominem liberare vellet. ſola iuſ ſionis virtute hoīem potuit rectiſſime libe rare. Sed ob cauſam p̄miſſam iuſticia hu militatis vti voluit. Qui dū in carne mor tali crucifixus eſt iuſtificati ſumus.i. per re miſſionē peccatoꝝ eruti de ptāte dyaboli. et ita a xp̄o iuſticia dyabolus victus eſt nō potentia. Qūo aūt in eius ſanguine nobis peccata ſint dimiſſa ſupra expoſitū eſt. De traditōe xp̄i que d̓r facta a pa tre ⁊ a filio. a iuda et a iudeis. c pit Et quo Qu Chriſtus ergo ē ſa cerdos idemqꝫ hoſtia. et precium noſtre re conciliationis qͥ eſt ſe in ara crucis non dia bolo. ſed d̓o trinitati obtulit pro omnibus qͣꝫtum ad precij ſufficientiam. ſed pro electꝭ tantū qͣꝫtum ad ſufficientiam quia predeſti natis tm̄ ſalutem efficit. De quo et legitur QE ꝙ ſit traditus a patre. et ꝙ ſeip̄m tradidit̉ et ꝙ iudas eū tradidit et iudei. Ipſe ſe tra didit qꝛ ſpōte ad paſſionē acceſſit. Et pater eū tradidit. qꝛ volūtate patris īmo totiꝰ tri nitatis paſſus eſt. Iudas tradidit ꝓdēdo et iudei inſtigando. ⁊ fuit actus iude et iu deorum malus. et actus chriſti vel patris bonus. Opus xp̄i et patris bonū qꝛ bona patris et filij voluntas. malū fuit opus iu de et iudeoꝝ. qꝛ mala fuit intentio. Diuer ſa fuerūt ibi facta. ſiue opera.i. diuerſi actꝰ et vna res ſiue factū.ſ. paſſio ipſa. Ideoqꝫ doctores aliqn̄ vniunt in facto illo patrem filiū. iudā. iudeū aliqn̄ diſiungunt. Reſpi cientes em̄ ad paſſionē vnum opus illorū dicunt. Attendentes intentiones et actus facta diuerſa diſcernūt. Un̄ Augꝰ. Facta Auguſti. eſt inquit traditio a patre. facta eſt traditō a filio. facta eſt traditio a iuda. vna res fa cta ē. Quid ergo diſcernit int̓ eos? Quia hͦ fecit filius et pater in charitate. Iudas ve ro in ꝓditione. Videtis quia non quid fa ciat homo. ſed qua voluntate conſideran dum eſt. In eodem facto inuenimus deuꝫ quo iudam. deum benedicimus. iudam de teſtamur. quia deus cogitauit ſalutem no ſtram. Iudas cogitauit p̄cium quo vendi D.. ſa īnrrie dit dominum. filius precium quod dedit ꝓ facta facj nobis Diuerſa ergo intentio diuerſa facta facit. cum tamē fit vna res ex diuerſis. Ec ce vnam reꝫ dicit ibi fuiſſe. et diuerſa facta qꝛ vna ibi fuit paſſio ſed diuerſi actus. Et actus quideꝫ iude ac iudeoꝝ mali quibus operati ſunt chriſti paſſionem que bonum eſt et opus dei eſt. Qd̓ xp̄i paſſio d̓r opus dei ⁊ iude orum et quomodo. Paſſio ergo criſti et opus dicitur iudeoꝝ. qꝛ ex actibus eoꝝ ꝓuenit. et opus dei. qꝛ eo auctore.i. eo Voꝰ gaugꝰ. in ex lente fuit. Un̄ Augꝰ. Nemo aufert anima poſitione fid̓ chriſti ab eo qꝛ poteſtatē habet ponendi eī catholice con ſumēdi. ecce habes auctorem operis. Po tra felicianū. net animam. ecce hēs opꝰ auctorꝭ. Et vt ge neraliter ꝯcludā. quotiēs ī carne xp̄i aliqͥd patit̉ opꝰ auctoris ē. qꝛ em̄ ſua volūtate nō alio cogente ꝑpetit̉. ipſe auctor eſt operis. Cū aūt paſſio xp̄i opꝰ dei ſit. et iō bonū. ea Si iudei ſunt qꝫ oꝑati ſint iudas et iudei. q̄rit̉ an ꝯceden ibi oꝑati bo dū ſit eos oꝑatos ibi eſſe bonū? Hic diſtin num. guenduꝫ eſt. Poteſt em̄ dici. ꝙ oꝑati ſunt bonū. qꝛ ex actibus eorum bonū ꝓuenit. i.

LI. paſſio xp̄i. et itē ꝙ oꝑati non ſunt bonū ſed malū. qꝛ actio eoꝝ nō fuit bona ſed mala. Iſta eſt diſtinctio. xx. huiꝰ terci libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de paſſione xp̄i in quantū eſt maloꝝ noſtrorū remotiuā. Agit ſingula riter de eiꝰ ꝯgruentia. ⁊ tria facit. Prīo aſſignat cau ſam paſſionis ꝯgruentē. Scd̓o cām ipſiꝰ efficiētem. Tertio remouet dubitatiōeꝫ incideniē. Primū vſqꝫ ibi. Xp̄us ergo eſt ſacerdos. Scd̓m vſqꝫ ibi. Cū igi paſſio xp̄i. Tertiū vſqꝫ ad finē diſtinctionis. In ſpāli ſnīa magiſtri ſtat in tribꝰ ꝓpoſitiōibꝰ quaꝝ pͥma eſt. Quāuis deus alio mō potuiſſet hoīem ꝙͣ ꝑ xp̄i mor tē redemiſſe.ſ. ꝑ oīpotentiā. modus tn̄ fiendi ꝑ mortē xp̄i maiorem habuit ꝯgruentiam. Hanc magiſter po nens querit vtrū deꝰ per aliū modū potuerat genus hūamū redemiſſe ꝙͣ per mortem xp̄i. rn̄det ꝙ ſic. ſed iſte modus quo liberauit ip̄m fuit congruentior. qd̓ on̄dit ex duobus Primo ex nr̄a voluntate. Nā ꝑ hoc ꝙ nos redemit ꝑ moriē filij ſui mens noſtra in deun magis dirigit̉ et ad ipſius amorē magis excitat̉. Se cūdo on̄dit idē ex dei iuſtitia. Nā deꝰ iuſte ꝑmiſit ho minē a dyabolo poſſideri. cū igitur nō videat̉ ꝯgruū ꝙ deus ꝑ potentiā hoc infringeret. ꝙ iuſticia mediā te ꝑmiſit. ꝯuenientius apparet ꝙ diabolū in aſſump ta humanitate ſuꝑaret ꝙͣ ꝙ alio mō. vicꝫ per potenti am de ipſius manu liberaret. Qualit̓ aūt ꝑ iuſticiam hoīem de ipſius manu liberauit. hoc declarat dicēs ꝙ qꝛ dyabolus xp̄m occidit in quo nulla cā mortis re perta fuit. ideo iuſtū fuit vt dyabolꝰ ꝑderet ſuā ptā tem ſuꝑ oēs in xp̄m credentes Et ſubdit ꝙ ſi deus ꝑ potentiā ⁊ nō iuſticiā vt premittit̉ humanū genus de manu dyaboli abſtuliſſet. nulli in hoc iniuria illata fu iſſet. qꝛ exquo tā hō liberādus ꝙͣ dyabolꝰ ip̄m tenēs ſub dei poteſtate erāt ꝯſtituti Deus ſine cuiuſcūqꝫ in iuria ſolo p̄cepto hoīem potuiſſet de manu diaboli l beraſſe. potius tn̄ voluit liberar e ip̄m ꝑ iuſticiā ꝓpt̓ cauſas poſitas. Scd̓a propoſitio eſt hec. Paſſionis xp̄i opus tam xp̄i ꝙͣ iudeoꝝ exiſtēs eſt nr̄e redēptōis ca efficiens. Hanc magiſter ponens dicit ꝙ xp̄s qͥ ſo obtulit hoſtiā ⁊ preciū redēptiōis nr̄e. fuit cā efficiēs et auctor nr̄e ꝯſiliationis. et hoc ꝙͣtū ad eēs quo ad ſufficientiā. ſed ſolū ꝙͣtū ad electos quo adſufficien tiā. qꝛ nō om̄es ſed tm̄ electi finalem paſſiōis xp̄i fru ctum recipiūt. Et ſubdit ꝙ xp̄s quadrupl̓r traditus fuit.ſ. a ſeipſo. a patre. a iuda. a iudeis. Diuerſimo de tn̄. a ſeipſo et a pr̄e ex charitate Iudas autē et iu dei tradider̄t ip̄m ex malicia et iniqͥtate. Vn̄ infert ꝙ paſſio xp̄i fuit opus dei et iudeoꝝ Dei quidē. qꝛ a d̓o volente ⁊ ipſo eiꝰ auctore facta eſt. Iudeoꝝ vero. qꝛ ex ipſoꝝ actibꝰ ꝯſecuta eſt. qd̓ vlterius cōfirmat au toritatē. b. Augꝰ. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Quāuis iudei xp̄m occidēdo. ꝙͣtum ad opꝰ oꝑatū bonū fece TTS runt. tn̄ ꝙͣtum ad opus oꝑans peſſime egerūt. Hanc magiſter ponens mouet dubiuꝫ tale. Cum paſſio x d. 18 ꝙ vt dictū eſt ſit opus dei. et ꝑ ꝯſequens bonum Vtri X Pradide ex hoc opus iude et iudeoꝝ q̄ eandē paſſionē operati ſunt. etiā debeat dici bonū. Et rn̄det ꝙ habito reſpe ctu ad opus oꝑatuꝫ.ſ. ad ip̄am paſſioneꝫ oꝑati ſunt bonū. Sed habito reſpectu ad opꝰ oꝑans.ſ. intētio nē qͣ hoc fecerūt. oꝑati ſunt malū. Et tm̄ in ſpeciali. Si in chriſto diuiſio in morte fuit anime vel carnis a verbo Oſt predicta DI. XXI p conſiderandū eſt vtrū in mor te a verbo ſit ſeꝑata aīma vel III caro? Quidam putauerunt carnē ſicut ab anima ita a diuinitate in morte fuiſſe diui ſam. Si em̄ inquiūt aīa media diuinitas ſi/ Opinio quo bi carnē vniuit. ſic̄ ſuperius p̄taxatuꝫ eſt. gͦ rundā aſſerē tium carnem qn̄ diuiſa eſt caro ab anima. diuiſa eſt etiaꝫ a deitate diui a diuinitate. qꝛ nō potuit ab aīa ſeiungi ꝑ ſam. quam verbo erat vnita. quin a verbo diui deretur. Fuit aūt diuiſa ab anima in mor te. alioquin vera mors ibi nō fuiſſet. Quia vt ait Augꝰ. Mors quaꝫ timent hoīes ſe/ Augꝰ. ſupe paratio eſt anime a carne Mors aūt quaꝫ pſal. xvij. nō timent ſeꝑatio eſt aīe a deo. Vtraqꝫ ꝟo dyaboli ſuaſu hoī ꝓpinata eſt. Si gͦ in xp̄o hoīe ꝟa mors fuit. diuiſa eſt ibi aīa a carne ac ꝑ hͦ diuinitas a carne. Huic ſue ꝓbabi litati addūt autoritatis teſtimoniū. Amb̓. Autoritateꝫ em̄ tractās d̓ xp̄i derelictiōe qͥ ī cruce voce inducunt am bro. in expo. magna clamās dixit. Deꝰ deus meꝰ vt qͥd ſitione. me dereliqͥſti ait. Clamat hō ſeꝑatiōe diui nitatis mortuꝰ. Nā cū diuinitas mortis li bera ſit. vtiqꝫ mors ibi eſſe nō poterat. niſi vita diſcede̓t qꝛ vita diuinitas eſt. Hic vi det̉ tradi ꝙ diuinitas ſeꝑata ſit ī morte ab hoīe q̄ niſi diſceſſiſſet hō ille mori nō poſſet Qd̓ illi ad carnē referūt quā dicūt a d̓o ſe/ Reſpōſio. paratā. Quibꝰ rn̄demꝰ illā ſeꝑationē ſic eſſe accipiendū. ſic̄ intelligit̉ derelictiō q̄ ill̓ ꝟbis ſignificat̉. vt qͥd me dereliqͥſti. Qūo gͦ xp̄s derelictꝰ erat a pr̄e. cū in cruce dereli ctū ſe clamabat. Non receſſerat deꝰ ab ho mine ita ꝙ eſſet ſoluta vnio dei ⁊ hoīs. Ali oquin fuit qͦddā tp̄us qn̄ xp̄s adhuc viu hoerat ⁊ nō deꝰ. qꝛ adhuc viuus ſe dereli ctū clamabat. non dereliq̄ndū. Si gͦ illa de relictio vnionis intelligit̉ ſolutio. an̄ facta fuit ſolutio dei et hoīs qͣꝫ xp̄s mortuꝰ eſſet Sed qͥs hͦ dicat? Fateamur gͦ deuꝫ quodā mō illū hoīem in morte deſeruiſſe. qꝛ pote ſtati ꝑſequētiū eū expoſuit ad tp̄s. non ſuā potentiā exercēdo illū defendit vt non mo reret̉. Seꝑauit ſe diuinitas qꝛ ſb̓traxit pro tectionē ſꝫ nō ſoluit vnionē. Seꝑauit ſe fo ris. vt nō adeſſet ad defenſionē. ẜ nō intus defuit ad vnionē. Si nō ibi cohibuiſſet po tentiam ſꝫ exercuiſſet. nō moreretur xp̄us. Mortuus eſt xp̄us diuinitate recedēte id eſt effectum potentie defendēdo non exhi bente. Hic eſt hyrcꝰ apopompeyus qͥ alte ro hyrco immolato in ſolitudinē mirtebat̉ vt legitur in leuitico. Duo em̄ hyrci huma nitas et diuinitas xp̄i intelligunt̉. Hūani tate ergo immolata: diuinitas xp̄i in ſolitu dinē abijt.i. in celū. Un̄ Eſicius. In ſolitū Eficius ſuꝑ dinē id ē in celū tꝑe paſſionis diuinitas ab leuiticum. ijſſe dicit̉. nō locuꝫ mutās ſed qd̓ammodo

DI. virtutē cohibens. vt poſſent impij conſum mare paſſionē. Abijt ergo.i. virtutem cohi buit et portauit iniquitates noſtras. nō vt hr̄et ſed vt conſummeret. deus enim ignis conſumens eſt. Ex his ſatis oſtēditur pre miſſa verba Ambroſij ſic eſſe accipienda vt prediximus. Aliam inducunt autoritatē. b Alij quoqꝫ autori tati innitunt̉ qui aſſerunt diuinitatē ī mor te receſſiſſe ab homine ẜm carnē. Ait enim Athana. Athana. Maledictus qͥ totuꝫ hoīem quē aſſumpſit dei filius denuo aſſumptū vel li beratū. tertia die a mortuis reſurrexiſſe nō Qualiter de ꝯfitetur. fiat fiat Si inquiunt denuo aſſum hac autorita p̄tus eſt hō in reſurrectione quē aſſumpſe te argumer tando proce? rat in incarnatione. depoſuit ergo eum in morte. ſeꝑata ergo fuit diuinitas in morte Reſpōſio. ab humanitate. Quibus rn̄demus ꝙ ſi in his verbis aſſumptio talis intelligatur que ſit ẜm vnionē non carnē tantū ſed totū hoīem.i. animaꝫ et carnē denuo ſibi vniuit in reſurrectione. qꝛ nō ſimpliciter homineꝫ ſed totū hominē aſſumptum dicit. Totū e go hominē in morte depoſuit.i. aīam ⁊ car neꝫ. Sed quis niſi hoſtis veritatis dicat a nimā a verbo depoſitam? Et tn̄ niſi hoc f teantur ꝙ totus homo ſit aſſumptꝰ. nō pro eis facit illa autoritas que totū dicit aſſum Determin ptum. Sciendū eſt ergo athanaſiū id di tio autorita xiſſe ꝯtra illoꝝ ꝑfidiam qui reſurrectioneꝫ xp̄i negabant. putantes in morte detineri euꝫ qui ſolus inter mortuos liber eſt. Ideo illū maledicit. qui non confitet̉ totū hoīem denuo aſſumptuꝫ reſurrexiſſe.i. xp̄m aīan denuo corꝑi coniunxiſſe. et in illis duobus denuo coniunctis in reſurrectione vere ẜm hoīem vixiſſe ſicut ante mortē. Nā in mor te ſeꝑata eſt anima a carne. Vnde vere dici tur xp̄s mortuus. ſed neutrū ſeparatuꝫ eſt a verbo dei. Autoritatibus aſtruit a verbo car nē in morte nō eſſe diuiſam. icut Augꝰ. ſuper Ioh̓em docet̉. tractans illud dn̄i verbum Ego pono aīam meā vt iterū ſumā eā. Ne mo tollit eā a me. ſꝫ ego ponā eam. a meipſo poteſtatē habeo ponēdi eā et iterū ſumēdi eam. Hic aīam dicit emiſſaꝫ. A quo emiſſa eſt: a ſeipſa nō eſt emiſſa. qꝛ ſeipſaꝫ nō poſu XXI it. nec verbū animā poſuit vel carnem. Ca ro ergo animā poſuit. ſed poteſtate ī ſe ma nentis deitatis. Potentia gͦ deitatis anīa diuiſa eſt a carne. ſꝫ neutrū a ꝟ̓bo dei. Un̄ Augꝰ. Verbū exquo ſuſcepit hoīem.i. car nem et animā nunqͣꝫ depoſuit animā vt eſſꝫ aīa verbo ſeꝑata. ſed caro poſuit animam qn̄ expirauit. qua redeūte ſurrexit. Mors ergo ad tempꝰ carnē ⁊ aīam ſeꝑauit. ſꝫ neu trū a ꝟbo dei. Caro ergo ponit et ſumit ani mam: nō ptāte ſua ſed ptāte inhabitantis carnē deitatis. Hic euident̓ tradit̉ nec ani mam nec carnē a verbo dei in morte eſſe di uiſam. vt aliquo modo ſoluta fuerit vnio. Un̄ Augꝰ. contra felicianū. Abſit vt xp̄us Augꝰ. ſuꝑ ſic ſenſerit mortē vt qͣꝫtuꝫ in ſe eſt vita. vitā Iohanne. ꝑdiderit. ſi em̄ hoc ita eſſet: vite fons aruiſ ſet. Senſit ergo mortē ꝑticipatione huma ni affectus quē ſponte ſuſceperat. n̄ nature ſue ꝑdidit potentiā ꝑ quā cuncta viuificat Sic in ſepulcro xp̄s carnē ſuā cōmoriendo nō deſeruit. ſicut in vtero virginis ꝯnaſcen do formauit. Mortuus eſt ergo nō deſcen dente vita. ſicut paſſus eſt nō ꝑeunte potē tia. nemo tollit animā eiꝰ ab eo qꝛ ptātē hꝫ ponendi et ſumendi Ecce et hic habes xp̄ꝫ nō deſeruiſſe carnē in morte et vitā non diſ ceſſiſſe a mortuo. et ꝙ ſponte tradidit ſpūm non alius extorſit. Un̄ Amb̓. Emiſit xp̄us gamb̓. in lib̓. ſpiritum. et tamen quaſi arbiter eruendi ſu iij. de ſpūſcrō ſpendendiqꝫ corꝑis. Emiſit ſpum̄ non ami ſit ſplendebat in cruce et omnia cōmouebat Sed vnde emiſit. ex carne? quo emiſit. ad patrem? Qua ratōne xp̄s dicitur mortuus et paſſus. Recedente v̓o ani ma. mortua eſt xp̄i caro. et qꝛ caro mortua eſt: mortuus eſt xp̄s. Sicut em̄ mortuꝰ di citur deus. qn̄ mortuus eſt homo. ita mor tuus homo dicitur qn̄ mortua eſt caro. Se paratio anime mors carnis fuit. Propter carnē ergo vnitaꝫ verbo que mortua eſt di citur deus mortuus. et ꝓpter carnē et ani mam que vtraqꝫ dolorē ſenſit d̓r deus paſ ſus. cū diuinitas omnis doloris exors exi ſteret. Un̄ Augꝰ. Verbū caro factū eſt. vt ꝑ carnem panis celeſtis ad infantes tranſi/ Augꝰ. ſuper ret. et ẜm hoc ip̄m verbum crucifixū eſt. ſꝫ pſal non eſt mutatū in hominē. hō in illo muta tus eſt. vt melior fieret qͣm erat. Per illud ergo ꝙ homo erat mortuus eſt deus. ⁊ per iliud ꝙ deus erat homo excitatus eſt et re

LI. furrexit. Quicquid paſſus eſt hō. non pōt dici non paſſus eſt deus. qm̄ deus erat hō. Qūo poteſt dicere te non paſſum iniuriam ſi veſtis tua ꝯſcindat̉. qͣꝫuis veſtis tua non ſis tu. Multomagis ergo quicqͥd patit̉ ca ro vnita verbo: dēbat dici deus pati. licet ꝟbum nec mori. nec corrūpi. nec mutari po tuerit. Sed qͥcquid hoꝝ paſſus eſt: ī carne Ambroſiꝰ paſſus eſt. De hͦ etiā Amb̓. in li. t̓tio de ſpū ſancto ait. Quod verbi caro patiebat̉. ma nens in carne verbū. in ſe pro corꝑisˡ aſſum ptiōe referebat. vt pati diceret̉. qꝛ caro pa tiebatur. ſicut ſcriptuꝫ eſt. Chriſto in carne paſſo. Hic docet̉ qua rōne deus vel dei fili us paſſus vel mortuus dicitur. nō qꝛ mor tem ſenſerit inquantū deus eſt. ſed qꝛ caro ei vnita mortua eſt. Scd̓m quā rationeꝫ di Augꝰ. inſer cit. Augꝰ. Si quis dixerit atqꝫ crediderit fi mone de ede lium dei deum paſſum anathema ſit. Cui dicti cauſam ex qua intelligentia ſumenda eſt apperienſ. in eodem ſubdit. Si quis dix erit ꝙ in paſſione dolorem ſentiebat filius dei deus ⁊ non caro tantū cū anima quā ſi bi acceperat: anathema ſit. Sane ergo dici poteſt ꝙ mortuus eſt deus ⁊ non mortuus paſſus eſt dei filius ⁊ non paſſus. Paſſa eſt tertia perſona et nō paſſa. crucifixū eſt ver bū et nō crucifixum. ſed ẜm alterā naturaꝫ Ambro. in li paſſus eſt. ẜm alterā impaſſibilis. Un̄ Am bro. iij. de ſpi proſiꝰ. Generalis iſta eſt fides. qꝛ xp̄us eſt rituſancto dei filius. et natus ex virgine. quē quaſi gi gantē ꝓpheta deſcribit. eo ꝙ biformis ge mineqꝫ nature vnus fit. cōſors diuinitatis et corꝑis. Idem ergo patiebat̉ ⁊ non patie batur. moriebat̉ ⁊ non moriebat̉. ſepelieba tur et nō ſepeliebatur. reſurgebat et non re ſurgebat. Reſurgebat ẜm carnē que mor tua erat. non ẜm verbum. quod apud deū ſemper manebat. Iſta eſt diſtinctio. xxj. huius ter tij libri. In qua magiſter poſt ꝙͣ egit de paſſionis me rito. Agit de eius fine ſiue termino. Et tria facit Pri mo em̄ inquirit an in morte xp̄i caro fuit a verbo ſepa rata. Scd̓o oſtendit ẜm quid mors xp̄i fuit ꝯſumma ta. Tertio ſubiungit ẜm qͥd veritas quarundā ꝓpoſi tionū in hac materta ſic accipienda. Primū vſqꝫ ibi. Recedente vero anima. Scd̓m vſqꝫ ibi. Sane igit̉ di ci poteſt. Tertiū vſqꝫ ad finē diſtinctionis. In ſpecia li ſnīa magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quarum prima eſt hec. Humanitas xp̄i non fuit in paſſione a deitate ſoluta. ſed ſolū per ſubtractionē ꝓiectionis ⁊ defenſionis foris deſtituta. Hāc magiſter ponēs que rit. Vtrum in mortē xp̄i fuit diuinitas a carne vel ani ma ſeparata. Et rn̄deat quorundam opinionem fuiſ ſe ꝙ ſicut anima in morte a carne ſeꝑabit̉ ita in morte deitas. tam a corꝑe ꝙͣ ab aīa ſeꝑabat̉. Hi ſuam opini onem ꝓbant ſic. qn̄ aliqua vniunt̉ per medium. rece dente medio. recedit vnio. ſed caro xp̄i vnita fuit di LII uinitati mediante aīa. cū ergo in morte xp̄i aīa fuerit ſeꝑata a carne. ſequitur et ip̄am deitatē a carne fuiſ ſe ſeꝑatam. Et confirmāt hoc ꝑ autoritatē Ambroſ. ſuꝑ illo verbo pſal. Deus deꝰ meus reſpice in me qua re me dereliquiſti ⁊cͣ. dicenteꝫ. Clamat hō ſeꝑatione diuinitatis mortuus. Vnde apparet ꝙ xp̄s nō potuiſ ſet mori niſi fuiſſet a carne deitas ſeꝑata. Ad iſtaꝫ re ſpondens magiſter dicit ꝙ ſi iſta derelictio quam de us in cruce deplāxit intelligit̉ facta per ſeꝑationeꝫ di uinitatis quaſi facta ſit vnionis ſolutio. vt iſta opinio dicit ſequeretur ꝙ xp̄us adhuc viuens quandoqꝫ fu iſſet homo ⁊ nō deus. patet qꝛ adhuc viuens in cruce clamabat ſe derelictum. ſed cōſequens eſt falium. igi tur opinio ex qͣ ſequit̉ Un̄ ſenſus autoritatis b. Am. broſij qua ꝓbant ꝓ ſe ſtat in hoc ꝙ deus pater xp̄m hoīem d̓r dereliquiſſe. qꝛ ad tp̄s expoſuit eū ptāti et dn̄io eoꝝ ip̄m ꝑſequentiū. ita ꝙ deitas d̓r ab humani tate ſeꝑata ꝑ ſubtractionem ꝓfectionis et defeſionis foris ad defenſionē. ſed intus non deſijt ad vnionem Et hoc confirmat magiſter per figuram veteris teſta menti de duobus hircis quorū vno immolato alter in deſertum mittebatur. ꝑ quos intelliguntur due natu re in xp̄o. quarū vno tꝑe paſſionis ſcꝫ humanitas im molata fuit. alter ſcꝫ deitas celū abijt. non loci muta tione nec vnionis ſolutiōe. ſed defenſionis ſubtractio ne vt ſic xp̄i paſſio ab ipſis cōſummaret̉. Poſtea ma giſter ſoluit autoritatem Ambro. cui predictā opinio nem fouentes innitunt̉. quia anathaſius dicit ꝙ ille homo mortuus in cruce fuit denuo aſſumptꝰ in reſur rectione. qd̓ verū nō eſſet niſi fuiſſet in morte depoſi tus ſeu a diuinitate ſeꝑatus vt ipſi dicūt. Et rn̄dens mgr̄ dicit ꝙ Athanaſius dixit autoritateꝫ illam ꝯtra quoſdaꝫ hereticos qui negabant xp̄m reſurrexiſſe ⁊ aīam denuo corꝑi vnitā fuiſſe. Et etiam dei filiū totū hoīem in reſurrectione reſumpſiſſe. qꝛ totum depoſu erat in morte. qꝛ ꝙͣuis deitas nō fuit ſeꝑata nec a car ne nec ab anīa in triduo mortis. fuit tn̄ ſeꝑata a toto hoīe.i. a coniunctione corꝑis ⁊ aīe. vt poſtea patebit in ſequenti diſtin. Et ſic mgr̄ tandē ꝯcludit ꝙ in mor te xp̄i nec aīa nec caro fuit a verbo derelicta. qd̓ con cludit multis ſanctorum autoritatibus. Scd̓a ꝓpoſi Z tio eſt hec. Per hoc xp̄s vere moriebat̉ ꝙ anima eius a corꝑe ſeꝑabat̉. Hanc magiſter ponens dicit ꝙ chri ſtus d̓r mortuus ſeu paſſus ꝓpter communicatioueꝫ ꝓprietatum vnius nature cū alia ex vnione in ꝑſona vnde hō d̓r mortuus qꝛ caro eſt mortua. et dicit̉ pati carne vel aīa patiente Sed chriſtus d̓r mortuꝰ ꝑ ſeꝑa tionē aīe a carne ſtante tn̄ hypoſtatica vnionē. Et d̓r paſſus ꝓpter carnis et aīe paſſionē quarū vtraqꝫ do lorem ſenſit. lꝫ diuinitas cui vnita fuerat oīs doloris expers fuerit. vn̄ cōcludit ꝙ filiꝰ dei mortuus et paſ ſus fuit. nō qꝛ dolorē vel mortē ſenſit inꝙͣtum d̓s. ſed qꝛ caro ſibi vnita mortua fuit. Et hoc mgr̄ cōfirmat autoritatibus ſctōꝝ. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Reſpe ctu diuerſoꝝ deū mortuū fore aꝑte cōcedit̉ ⁊ negatur Hāc mgr̄ ponēs dicit ꝙ ſane dici pōt mortuꝰ eſt deus et deꝰ nō eſt mortuus. et paſſus ē dei filius. ⁊ dei fili us nō eſt paſſus. Nā hmōi expoſitiones negatiue ſūt ꝟe ẜm diuinā naturā. affirmatiue ꝟo ẜm hūanā na turā. Et ꝯfirmat autoritate. b. Amb̓. Et tm̄ in ſpāli Si xp̄s in morte fuit homo. a Ic queritur DI. XXII vtrū ī illo triduo mortꝭ xp̄s fuerit hō? Qd̓ n̄ vid̓r qͥbuſ daꝫ. qꝛ mortuus erat. et hō

DI. Opinio quo mortuꝰ nō eſt hō. Addūt etiā ꝙ ſi tunc erat homo: vel mortalis vel immortalis. ſꝫ mor rudnam. talis non. qꝛ mortuus. nec immortal̓. qꝛ tm̄ poſt reſurrectionem. Quibus rn̄demus qꝛ Rn̄ſio qua ꝯͣ lꝫ homo mortuꝰ fuerit. erat tn̄ in morte d̓s firmat̉ ꝙ hoc hō nec mortalis quidem nec immortalis. et mo ⁊ qualit̓. tn̄ vere erat hō. Ille em̄ et hmōi argutie in creaturis locū habēt. ſꝫ fidei ſacr̄m a philo ſophicis argumentis eſt liberum. Un̄ Am broſius. Aufer argumēta vbi fides querit̉ In ipſis gimnaſijs ſuis iam dialetica tace at. piſcatoribus credit̉ non dialeticis. Di cimus ergo in morte xp̄i deū vere fuiſſe ho minem. et tn̄ mortuū. ⁊ hoīem qͥdē nec mo talem nec immortalem qꝛ vnitus erat aīe et carni ſeiunctis. Alia em̄ rōne d̓r deꝰ hō. vel hō deus. qͣꝫ martinus vel ioh̓es. Hō em̄ d̓r Auguſti. deus et ecōuerſo ꝓpter ſuſceptioneꝫ hoīs. id eſt aīe et carnis Un̄ Augꝰ. Talis erat ſu ſceptio illa q̄ deum hoīem faceret. et hoīem deū. Cū gͦ illa ſuſceptio ꝑ mortē nō defece rit. ſꝫ deus hoī ⁊ hō deo. ſicut an̄ vnitꝰ erat vere et tūc deus erat homo et ecōuerſo. qꝛ vnitus erat anīe ⁊ carni: et homo mortuus erat. qꝛ anima a carne diuiſa erat. Propte ſeparationeꝫ aīe a carne mortuus. ſꝫ ꝓpter vtriuſqꝫ ſemꝑ ſecū vnionē: homo. Nō aūt ſic erat hō: vt ex anima ⁊ carne ſimul iūctis ſubſiſteret. Ex qua ratione d̓r aliqͥs aliꝰ ho mo et ipſe forte ante mortē. hoc etiā modo erat hō et poſt reſurrectionē fuit. In morte vero homo erat tm̄ ꝓpter anime et carnis ſecum vnionē. et mortuus propter inter il la duo diuiſionem. Si xp̄s in morte erat hō alicubi et ſi vbicunqꝫ eſt homo ſit. Hic querit̉ ſi xp̄us in morte alicubi erat hō. et ſi vbicū ꝙ eſt hō ſit: Ad qd̓ dicimus qꝛ nō vbicunqꝫ erat hō erat. nec modo vbicūqꝫ eſt hō eſt. qꝛ vbiq eſt ẜm deitatē. nec vbiqꝫ eſt hō. qꝛ non vb qꝫ homini vnitus. ſꝫ vbicūqꝫ eſt ẜm hoīem ibi homo eſt. Tꝑe autē mortis ⁊ vbiqꝫ erat ẜm deum. et in ſepulcro ẜm hoīem. ⁊ in in ferno ẜm animam. et in ſepuſcro ẜm carnē In ſepulcro ergo erat homo. quia humani tati vnitus erat et ſi nō toti. qꝛ carni tantū Oppoſitio et in inferno erat homo quia hūanitati vni tus. ſed non toti quia anime tantuꝫ. Sed ſi in inferno anime tm̄ et in ſepulcro carni tm̄ vnitus erat. ergo nec in inferno vnitꝰ erat XXII anime et carni. nec in ſepulcro. Quomō er/ Redditō eſſe go ibi vel hic hō eſſe d̓r? Que eſt ratio dicti Quia vna eadēqꝫ vnione vnitꝰ erat anime in inferno. et carni in ſepulcro. Et ſic erat il lis duobus tunc ſeꝑatis vnitus. ſicut ante ſeparationē.i. ante morteꝫ. Ad hoc aūt op ponitur. Si chriſtus animā tm̄ vel carnem Oppoſitio tm̄ aſſumpſiſſet. non fuiſſet verus homo ſꝫ propter vtriuſqꝫ aſſumptionem verus ho mo fuit. Sic ergo vbi carnem et animam ſi bi vnitam nō habebat. verus homo ibi nō erat. Sed tꝑe mortis nuſqͣꝫ illa duo vnita habebat. quia nec in ſepulcro nec in īferno. nec alibi. Nuſqͣꝫ ergo erat homo Ad quod Reſpōſio. dicimus. qꝛ chriſtus vtiqꝫ verus hō nō fu iſſet. ſi carnem et animam non aſſumpſiſſet Sed tn̄ qꝛ exquo aſſumpſit: neutrum depo ſuit. ſed cū vtroqꝫ eandē vnionē indeſinen ter tenuit. quā aſſumendo contraxit. Ideo non incongrue vbicunqꝫ anime vel carni vel vtriqꝫ vnitus eſt: ibi homo eſſe d̓r. quia ibi humanatꝰ eſt. gͦ et in ſepulcro erat hō. et in inferno erat hō. qꝛ vtrobiqꝫ humanatuſ erat xp̄s et vnaꝫ eādemqꝫ cū aīa et carne lꝫ ſeꝑatis: habebat vnioneꝫ. et vno eodemqꝫ tꝑe in ſepulcro iacuit xp̄s et ad infernū de ſcendit. ſed in ſepulcro iacuit ẜm ſolam ca nem. et in infernū deſcendit ẜm ſolam ani mam Un̄ Augꝰ. Quis nō eſt derelictus in Augꝰ. ſuper inferno. Cchriſtus? ſed in anima ſola. quis Iohannem. iacuit in ſepulcro. chriſtus? ſed in carne ſo la. quia in his ſingulis chriſtus eſt. Chriſtū in his omnibus et in ſingulis confitemur. Ex his euidenter oſtenditur ꝙ carni iacen ti in ſepulcro vnitus erat chriſtus. ſicut ani me in inferno. Alioquin ſi carni mortue nō eſſet vnitus. non in ea diceretur iacuiſſe in ſepulcro. Anima ergo ad infernum deſcen dit. Caro in ſepulcro iacuit. ſapientia cum vtraqꝫ permanſit. que in īferno poſitis vt ait Ambroſius. lumen vite fundebat eter ne. Radiabat illic lux vera ſapiētie. illumi/ In tertio lib̓. nabat infernum. ſed inferno non claudeba/ de ſpūſancto tur. Quis enim locus eſt ſapientie de qua ſcriptum eſt. Neſcit homo vias eius. nec ī uenta ē inter homines. De qua abyſſus di cit. non eſt in me. mare dicit. non eſt mecuꝫ ergo nec in tempore. nec in loco ſapientia ē cui nec mors tribuenda eſt. In ligno enim caro. non illa operatrix omniuꝫ ſubſtantia diuina pendebat. Confitemur tamen chri ſtum pependiſſe in ligno et iacuiſſe in ſepul cro ſed in carne ſola. Et fuiſſe in inferno. ſꝫ in anima ſola. D 4

LI. Quod xp̄s vbiqꝫ totus eſt. ſed nō totū. vbiqꝫ totus eſt homo vel de ſed non totum. Et vtiqꝫ totus eo deꝫ tꝑe erat in inferno. totus in celo. totus vbiqꝫ Perſona em̄ illa eterna n̄ maior era vbi carnē et aīam ſil̓ vnitaꝫ ſibi habebate vbi alterū tm̄ nec maior erat vbi vtrūqꝫ ſil vl̓ alterū tm̄ vnitū habebat qͣꝫ vbi erat ne Augꝰ. cōtra fru hn̄s vnitū. Totus gͦ xp̄s et ꝑfectꝰ vbi qͥ felicianum in erat. Vnde Augꝰ. Nō dimiſit patrē xp̄us expoſitione fi cū venit in ꝟginem. vbiqꝫ totus. vbiqꝫ ꝑfe ctus. Uno gͦ eodēqꝫ tꝑe totus erat in infer no totus in celo. Erat apud inferos reſur rectio mortuoꝝ. erat ſuꝑ celos vita viuēti um. vere mortuus. vere viuus. in quo mor tē ſuſceptio mortalitatꝭ excepit. et vitā diui nitas nō ꝑdidit Morteꝫ ergo dei filius. et in aīa nō ꝑtulit. et in maieſtate nō ſenſit..ſꝫ tn̄ ꝑticipatiōe infirmitatis ex glorie crucifi xus eſt. Ex his apparet ꝙ xp̄s eodē tꝑe to tus erat in ſepulcro. totus in inferno. totus vbiꝙ ſicut et mōs totus ē vbiqꝫ ē. ẜꝫ non to tū. Nec in ſepulcro vel in inferno totū era et ſi totus. ſic̄ xp̄s totus eſt deꝰ. totꝰ hō. ſed nō totū. qꝛ nō ſolū eſt deꝰ vel hō. ſed et de et hō. Totū em̄ ad naturā refert̉. totus aūt ad hypoſtaſim. ſicut aliud et aliqͥd ad nati rā. alius ꝟo et aliqͥs ad ꝑſonā referūt̉. Un̄ Io. dam̄. Ioh̓. Damaſ. Totus xp̄s eſt deꝰ ꝑfectus nō aūt totuꝫ deus eſt. Nō em̄ ſolū deus eſ ſed et hō et totus hō ꝑfectus. Nō aūt totū hō. nō ſolū em̄ homo. ſꝫ et deꝰ. Totū em̄ na ture eſt rep̄ſentatiuū. Totus aūt hypoſta ſeos. ſicut aliud quidē eſt nature. alius au tem hypoſtaſeos. ſic et hmōi. Si ea que dicuntur de deo vl̓ de fi lio dei. poſſunt dici de homine illo vel de filio hominis. Solet etiā queri ſi ꝯgruenter dici poſſit filiꝰ hoīs vt ille hō de ſcendiſſe de celo vel vbiqꝫ eſſe. ſicut d̓r fili dei vel deꝰ de celo veniſſe et vbiqꝫ eſſe: Ad qd̓ dicimꝰ ſi ad vnitatē ꝑſone referat̉ dicti intelligentia. ſane dici pōt. Si vero ad di ſtinctōeꝫ naturaꝝ. nullatenꝰ ꝯcedenduꝫ eſt Augꝰ. in lib̓. Un̄ Augꝰ. Una ꝑſona eſt xp̄us deus ⁊ hō de trinitate. Ideo d̓r. Nemo aſcēdit in celū niſi qͥ de ce lo deſcēdit ⁊cͣ. Si gͦ attendas diſtintionem ſubſtantiaꝝ. filius dei deſcēdit. ⁊ filiꝰ hoīs crucifixius eſt. Si ꝟo vnitatē ꝑſone. ⁊ fili I I I hoīs deſcēdit. et filiꝰ dei eſt crucifixꝰ. Pro pter hanc vnitatē ꝑſone nō ſolū filiuꝫ hoīs deſcendiſſe de celo. ſꝫ etiam dixit eſſe in celo cū loqueret̉ in terra. ꝓpter hanc eandeꝫ d̓r deus glorie crucifixus. qͥ tn̄ ex forma ſerui tm̄ crucifixus eſt. Nō tn̄ ẜm hoc ꝙ deꝰ glo rie eſt. ẜm ꝙ glorificat ſuos. et tn̄ d̓r deꝰ glo rie crucifixus. Recte quidē non ex virtute diuinitatis. ſꝫ ex infirmitate carnis. Quid gͦ ꝓpter qͥd. et qͥd ẜm qͥd dicat̉. prudens et diligens et pius lector intelligat. Hec d̓ cor rigia calciamenti dn̄ici dicta ſufficiant. Ne oſſa regis idumee conſummantur vſqꝫ inci nerem. Iſta eſt diſtinctio. xxij. huius ter tij libri. In qͣ mgr̄ poſtꝙͣ egit de morte xp̄i tanꝙͣ paſ ſionis ſue termino. Agit de quibuſdā q̄ ſequunt̉ ex ip ſa. Et tria facit. Nā pͥmo inqͥrit. Utrū xp̄us in triduo mortis ſue fuerit hō. Scd̓o ſuppoſito ꝙ ſic. an fuerit hō in īferno ⁊ in ſepulcro Tertio vtrū ille hō ſit vbiqꝫ et venerit de celo. Primū vſqꝫ ibi. Hic querit̉ ſi xp̄us Scd̓m vſqꝫ ibi. Solet etiā queri. Tertiū vſqꝫ ad finē diſtinctiōis. In ſpāli ſnīa mgr̄i ſtat in tribꝰ ꝓpoſitio nibus quaꝝ pͥma eſt hec. Et ſi xp̄us in morte ſua fuit homo rōnalis. nō tn̄ mortal̓ vel īmortalis. Hāc ingi ponens inqͥrit. Utruꝫ xp̄s in triduo ſue mortis fuerit hō mortuus. Et rn̄dendo ponit primo opinionē quo rundā dicentiū ꝙ non. quoꝝ vna rō fuit. ꝙ xp̄s in il lo triduo mortuꝰ fuit. cū igit̉ mortuꝰ hō ſequit̉ xp̄m ī illo triduo non fuiſſe hoīem Alia rō eoꝝ erat. Si cri ſtus in illo triduo fuiſſet hō. vel fuiſſꝫ mortalis vl̓ im mortal̓. nō mortalis qꝛ iā fuerit mortuꝰ. non īmortal qꝛ pꝰ reſurrectionē primo fuit īmortalis effectꝰ ⁊ ꝑ cō ſequēs nō fuit hō in illo triduo. Iſtā opinionē mgr̄ re futat quā tū moderni tenēt. Un̄ ſubdit mgr̄ opinionē ꝓpriā. in qua tn̄ nō tenet̉. et dicit. ꝙ xp̄s ī illo triduo mortis ſue fuit verꝰ hō. nō obſtāte ꝙ fuit ꝟe mortu ꝓ cuiꝰ rōne aſſignat ipſaꝫ inſeꝑabilē vnionē diuinita tis ad aīam et carnē. q̄ per mortē nō fuit ſoluta. Pro cuiꝰ vlteriori declaratōe dicit ꝙ alia rōne d̓r d̓s hō ꝙͣ petrꝰ vel ioh̓es. qꝛ deꝰ vel dei filiꝰ d̓r hō ꝓpt̓ aſſūptōꝫ aīe et corꝑis tm̄. Cū igit̉ illa aſſumptio ī morte ſoluta nō fuit. igit̉ etiā in morte d̓s fuit hō Petrꝰ aūt vel io hānes eſt hō ꝓpt̓ ꝯiunctionē aīe ⁊ carnis Sꝫ ex quo ꝯiunctio illa ī morte ſoluit̉. igit̉ petrꝰ vel ioh̓es ī mor te non d̓r hō. ſed hō mortuꝰ Et ſubdit ꝙ duplex fuit vnio in xp̄o. vna deitatis cū carne ⁊ aīa. rōne cuiꝰ d̓r deꝰ hō. et qꝛ illa nūꝙͣ defecit. iō rōne illiꝰ in morte d̓ hō. Alia eſt vnio deitatis cū ꝯiūctiōe ex anīa ⁊ carne rōne cuiꝰ d̓s d̓r viuꝰ hō et qꝛ illa in morte xp̄i defecit deus dicebat̉ mortuꝰ hō. vn̄ rn̄dens ad rōes alteriꝰ opinionis. Ad primā dicit negādo ꝯſequentiā q̄ fuit Xp̄us fuit vere mortuus. igit̉ nō fuit homo. qꝛ vt ptꝫ ex dictis. an̄cedēs eſt verū et ꝯn̄s eſt falſū. Nā nō ob ſtante ꝙ in xp̄o fuit facta diuiſio corꝑis et anīe. ratio ne cuiꝰ dicebat̉ mortuꝰ. non tn̄ fuit facta ſolutio vnio nis diuinitatis cuꝫ corꝑe et aīa. rōne cuius d̓r deꝰ hō Ad ſcd̓aꝫ dicit. ꝙ nec fuit mortalis. nec īmortalis Et ſubdit ꝙ argumētationes lꝫ locū habeāt in creaturis deficiūt tn̄ circa fidei ſacr̄a. qꝛ b. Amb̓. vbi fides que rit̉ argumēta dimittēda ſunt. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Quāuis iſte hō et totus xp̄s ſit in oī loco nō tn̄ ẜm to tū nec eſt vbiqꝫ hō. Hāc magiſter ponēs querit Vtrū in illo triduo chriſtus fuit hō vbicunqꝫ fuit. Et reſpō det ꝙ nō. imo nec mō vbicūqꝫ eſt homo eſt. Nam ẜm

DI. ꝙ deus eſt vbiqꝫ ē. nō aūt ē vbiqꝫ ẜm ꝙ hō. qꝛ nullibi eſt ẜm ꝙ hō. niſi vbi vnitꝰ eſt hoī. Cuꝫ igit̉ non vbiqꝫ vnitus eſt hoī. ſequit̉ ip̄m nō eſſe vbiqꝫ ẜm ꝙ homo vn̄ ſequit̉ correlarie ꝙ xp̄s in ſepulcro fuit homo et ī inferno fuit homo. qꝛ vtrobiqꝫ fuit ẜm hoīem. in ſe pulcro quidē ẜm carnē. in inferno aūt ẜm aīam. Cir ea iſtud poſtea remouet dubiū quoddā. Nam ꝟbum tm̄ vnituꝫ fuit anime in inferno in ſepulcro tm̄ carni. qūo hic et ibi poſſet dici hō. eo ꝙ hō conſtat ex aīa et carne. Et rn̄det ꝙ licet illa eſſent ſeꝑata. tn̄ qꝛ eadeꝫ diuinitas vtrobiqꝫ erat. non vtrobiqꝫ dicebatur ho mo. Sed contra iſtud arguit ſic. Si verbum aſſumꝑ ſiſſet animā tantū. vel carnē tantum nō fuiſſet hom cū igitur in inferno habuit aīam tm̄. in ſepulcro ꝟo carnē tm̄. nō fuiſſet vtrobiqꝫ homo. Et rn̄det ꝙ xp̄s verus homo nō fuiſſet. niſi carnē et aīaꝫ aſſumpſiſſe ſed ex quo poſt vtriuſqꝫ aſſumptionem neutrum illo rum a ſe ſeꝑauit. vbicunqꝫ ẜm vnū illoꝝ fuit human tus fuit. et ꝑ ꝯn̄s in inferno et in ſepulcro fuit hō. Et ſubdit ꝙ in illo triduo mortis xp̄i totꝰ xp̄s fuit in in ferno. et totus xp̄s fuit in ſepulcro. et vbicūqꝫ fuit. to tus fuit. Nam ꝑſona xp̄i cum eſſet terrena et indiuiſ bilis. nō erat maior vel minor qn̄ erat vnita carni et anime coniunctis. ꝙͣ cū erat vnita carni et anime di uiſis: ⁊ per ꝯſequens fuit in inferno totus et in ſepul cro totus. ſed tn̄ non erat vtrobiqꝫ totū. Sicut lꝫ cri ſtus dicat̉ totus deus. non tn̄ d̓r totū deus. cuius rō eſt. qꝛ neutrū genus ꝓpter ꝯfuſionē quā importat re fertur ad naturā. ſed maſculinū ꝓpter diſtinctioneꝫ quā importat ſiue denotat refert̉ ad ꝑſonā. vnde cu xp̄o duplex ſit natura quarū tm̄ vna ſit deus. nō po ſumus dicere. xp̄s totū eſt deus. ſed bn̄ dicimꝰ xp̄us totus eſt deus. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Ille homo ſcꝫ xp̄s rōne diuine ꝑſone p̄t dici de celo veniſſet ⁊ et ſe vbiqꝫ. Hanc magiſter ponēs querit Utrum ꝯuen enter poſſit dici. ꝙ iſte homo. xp̄o denotato. vel fili hoīs eſt vbiqꝫ vel deſcendit de celo. Et rn̄det ꝙ ſi in ſpiciatur ad vnitatē ꝑſone in qua ſunt vnite due na ture. tunc tales ꝓpoſitiones ſunt concedende. ſi ꝟo reſpiciat̉ ad naturas diſtinctas ſic non ſunt ꝯcedēde qꝛ xp̄s ẜm humanā naturā. nec deſcēdit de celo nec eſt vbiqꝫ. Et hoc ꝓbat autoritate b. Augꝰ. Ex quo etiā infert correlarie ꝙ ꝓpter vnitatē illaꝫ ꝑſone cri ſti xp̄us cū adhuc eſſet in terris dicebat ſe eſſe in celo ꝓpter eandē vnitatē ꝑſone. etiā d̓r deus glorie cru cifixus. ꝙͣuis non fuerit crucifixus niſi ẜm humanaꝫ naturaꝫ. et ſic breuiter epylogat p̄determinata. d. ꝙ hec ſufficiāt de miſterijs xp̄i in carnati et paſſi. Et ſi tūc terminat iſtū ſcd̓m tractatū ⁊cͣ. Et tm̄ in ſpāli. Si chriſtus habuerit fidē et ſpem vt charitetem. Um vero ſu DI.XXIII pre ꝑhibituꝫ ſit xp̄m plenum gratia fuiſſe. non eſt ſuꝑuaci um inqͥrere vtrū fidē et ſpem De tribus h̓ ſicut charitatē habuerit? Si em̄ his caruit tractandū eſt nō videt̉ plenitudineꝫ gratiarum habuiſſe ⁊ pͥus de fide Vt autem hec queſtio valeat apertius ex plicari. De his ſingulis aliqua in mediun proferenda ſunt. et primū de fide. ẜm men ſuraꝫ cuius precepit apoſtolus vnicuiqꝫ ſa perē. r.x v̓n vident AALI I Quid ſit fides. Fides ē v̓tus qua credunt̉ que non videntur. Quod tamen de omnibus que non videntur accipiendū eſt. ſed de his tm̄ que credere vt ait Augꝰ. Auguſti. ad religioneꝫ ꝑtinent. Multa em̄ ſunt q̄ ſi in ench̓. chriſtianus ignoret. nihil metuendū eſt. qꝛ nō ideo a religione deuiat. Quot modis dicitur fides. Accipitur auteꝫ fi des tribus modis.ſ. ꝓ eo quo credit̉ et eſt virtus. et ꝓ eo quod credit̉ ⁊ non eſt virtꝰ et ꝓ eo quod creditur quod aliud eſt ab eo Augꝰ. in. iij. quo creditur. Un̄ Augꝰ. inquit. Aliud ſūt li. de trinita. que credunt̉. aliud fides qua credunt̉. Il la em̄ in rebus ſunt q̄ vl̓ eſſe vel fuiſſe vl̓ fu tura eſſe dicunt̉. Hec aūt in aīo credentis eſt: ei tm̄ cōſpicua cuius eſt. ⁊ tn̄ nomine fi dei cenſet̉ vtrūqꝫ. et illud.ſ. qd̓ credit̉. ⁊ id quo creditur. Id qd̓ credit̉ d̓r fides ſic̄ ibi Hec eſt fides catholica quā niſi qͥſqꝫ fideli ter firmiterqꝫ crediderit ſaluꝰ eſſe non pote rit. Fides aūt qua credit̉ ſi cū charitate fit virtus eſt. qꝛ charitas vt ait. Amb̓. Mat̉ Ambro. ſuꝑ eſt omniū virtutū qͥ om̄s informat. ſine qͣ epl̓am ad ro nulla vera virtus eſt. Fides ergo operansᵐ anos. ꝑ dilectionē ꝟtus eſt. qua nō viſa credūt̉ Hec ē fundamētū qd̓ mutari nō pōt vt ait apl̓s. que poſita in fundamento neminem perire ſinit. Un̄. Aug. Fundamētū ē xp̄s Augꝰ. de fid̓ ieſus.i. xp̄i fides.ſ. que ꝑ dilectionē oꝑat̉ ad petrum. ꝑ quā xp̄s habitat in cordibus. q̄ neminē perire ſinit. Alia ꝟo nō eſt fundamentum Fides em̄ ſine dilectione inanis eſt. Fides cū dilectōne xp̄iani eſt. Alia demonis eſt. Nam et domones credunt et cōtremiſcunt Sed multū intereſt. vtrū quis credat xp̄m vel chriſto vel in chriſtū Nam ip̄m eſſe cri ſtum demones crediderunt nec tn̄ in chri ſtum crediderunt. Quid ſit credere deo. vel deū vel in deum. TG Aliud eſt enī crede CS. re in deum. aliud credere deo. aliud crede C302 re deum. Credere deo eſt credere vera eſſe Cijj. de q que loquit̉. quod et mali faciūt. et nos cre dimus homini. ſed non in hoīem. Credere deum eſt credere ꝙ ipſe ſit deus. quod eti am mali faciunt. Credere in deū eſt creden

LI. xvpbrū. l3 pelis. v teā do amare. credendo in euꝫ ire. credendo ei adherere et eiꝰ membris incorporari. Per hanc fidē iuſtificat̉ impius. vt deinde ipſa fides incipiat ꝑ dilectionē oꝑari. Ea em̄ ſo la bona oꝑa dicenda ſunt. q̄ fiunt ꝑ dilecti onē dei. Ipſa em̄ dilectio opus fidei dicit̉. Fides gͦ quā demonēs et falſi xp̄iani hn̄t. qualitas mentis eſt. Nā et malos fidē hr̄e cū tn̄ charitate careant apl̓us on̄dit dicens Si habuero oēm fidē. charitatē aūt nō ha buero ⁊cͣ. Que fides etiā donū dei dici pōt qꝛ ⁊ in malis quedā dei dona ſunt. An illa informis qualitas mentis que in malo chriſtiano eſt. fiat vir tus cum ſit bonus. Si vero queritur. vtrum illa informis qualitas. qua malus chriſtianus vniuerſa credit que bonus cri ſtianus. accedente charitate. remaneat et fi at virtꝰ. an ipſa eliminetur et alia qualitas ſuccedat: que virtus ſit? Utrūlibet ſine ꝑi culo dici poteſt Mihi tn̄ videt̉. ꝙ illa qua litas que priꝰ erat remaneat et acceſſu cha ritatis virtus fiat. Ex quo ſenſu dicat̉ vna fides. Cūꝙ diuerſis mo dis dicat̉ fides. fatendum eſt tn̄ vnā eſſe fi dem. vt ait apl̓s. vnus dn̄s. vna fides. Si ue em̄ fides accipiatur ꝓ eo ꝙ credit̉. ſiue ꝓ eo qͦ credit̉. recte d̓r fides vna ſi pro eo ꝙ creditur accipiat̉. Ex hac intelligentia di citur vna fides qua idē iubemur credere. ⁊ vnū idemqꝫ eſt qd̓ credit̉ a cunctis fidelibꝰ Unde fides catholica d̓r.i. vniuerſalis. S vero accipiat̉ fides pro eo quo creditur ea ratione vna dicitur eſſe fides Non quia ſi vna numero in omnibus. ſed genere. id eſt Auguſti. ſimilitudine. Un̄ Augꝰ. in lib̓. xiij. de trini ta. Fides quā illi habent fideles vocantur ⁊ qui nō habent infideles. cōmunis eſt om nibꝰ fidelibus. ſicut pluribus hominibus facies communis eſſe dicitur. cuꝫ tamē ſin guli ſuas habeant. Non enim fides nume ro eſt vna ſed genere. Que cum ſit in vno eſt et in alijs: non ipſa. ſed ſimilis. et ꝓpter ſimilitudinem magis vnaꝫ dicimus eſſe qͣꝫ multas. Sicut eidem volentium dicit̉ vna voluntas. cum tamen cuiqꝫ fit ſua vlun tas. et duorum ſimili modo dicitur facies ¶ Appar. vna nō b fid. ſꝫ agͥnor MMdgi III Qd̓ fides eſt de his que non viden tur ꝓprie que tamē vidētur ab eo inquo eſt. Notandū quoque eſt. ꝙ fides oprie deo nō apparentibus tm̄ Grego. eſt. Vnde Gregꝰ. Apparentia nō habent fi dem ſed agnitionem. Idem cum Paulus dicat. Fides eſt ſubſtantia rerum ſperan darum argumentuꝫ non apparentium. hoc veraciter dicitur credi. qd̓ non valet vide ri. Nam credi iam non poteſt. quod vide ri poteſt. Thomas aliud vidit. et aliud cre didit. hominem vidit. et deum confeſſus ē dicēs. Deus meus et dominus meus. De Augꝰ. in lib̓. hoc etiam Auguſtinus ait. Fidem ipſam xiij. de trini. videt quiſqꝫ in corde ſuo eſſe ſi credit. vel non eſſe ſi non credit. Non ſicut corpora q̄ videmus oculis corporis. et per ipſoꝝ ima gines quas memorie tenemus etiam abſen tia cogitamus. nec ſicut ea que nō videmꝰ Et ex his que videmus cōgitatione vt cū qꝫ formamus et memorie commendamus. nec ſicut hominem cuius animam et ſi non videmus ex noſtra conijcimus et ex moti bus corporis hominem ſicut videndo didi cimus intuemur etiaꝫ cogitando. Non ſic videtur fides in corde in quo. ē ab eo cuius eſt. ſed eam tenet certiſſima ſcientia. Cum ergo ideo credere iubeamur quia id quod credere iubemur videre non poſſumus. ip ſam tamen fidem quando eſt in nobis vide mus in nobis. quia ⁊ rerum abſentium pre ſens eſt fides. et rerum que foris ſunt intus eſt fides. et rerum que non videntur vide tur fides. Et ipſa temporaliter fit in cordi bus hominum. et ſi ex fidelibus infideles fiunt perit ab eis. His verbis euidenter traditur fidem ipſam in corde hominis ab ipſo homine videri. non corporaliter. non imaginarie. ſed intellectualiter. et ipſam ta men abſentium et eoruꝫ que non videntur ꝓugꝰ. ſuper eſſe. Vt enim Auguſtinus alibi ait. Credi. hannem mus vt cognoſcamus. non cognoſcimus ⁊ credamus. Quid enim eſt fides niſi crede re quod nō vides. Fides ergo eſt quod nō vides credere. veritas quod credidiſti vi dere. Vnde recte fides dicitur argumentū vel conuictio rerum non apparentiū Quia ſi fides eſt. ex eo conuincitur et probatur a liqua eſſe non apparentia. cum fides nō ſiſ niſi de non apparentibus.

L Deſcriptio fidei. Ait enī apoſtolus fides eſt ſubſtantia reꝝ ſperandarum argu mentū vel conuictio apparentiū. Quia per fidem ſubſiſtunt in nobis etiam modo ſpe randa. et ſubſiſtent in futuro per experienti am et ipſa eſt probatio et conuictio non ap parentiū. Quia ſi quis de his dubitet. per fidem probent̉. vt adhuc ꝓbatur futura re ſurrectio. quia ita crediderunt patriarche et alij ſancti. Vel probatio eſt et certitudo ꝙ ſint aliqua non apparentia vt ſupra dictū eſt. Proprie auteꝫ fides dicit̉ ſubſtantia re rum ſperandarum. quia ſperandis ſubſtat Et qꝛ fundamentuꝫ eſt bonorum qd̓ nemo mutare poteſt. Si illa deſcriptio ſpei ꝯueniat. i Si vero queritur an hec de ſcriptio ſpei cōueniat? ſane ꝯcedi poteſt vtrumlibet. Si aūt dicatur ꝯuenire. ſunt ⁊ alia plura qͥbus differūt fides ⁊ ſpes ſed non improbe dici pōt ſoli fidei ꝯuenire nō ſpei. qꝛ fides ſola fundamentū dicit̉ Nō qꝛ fides virtus poſſit eſſe ſine ſpe et charita te. Vnde Augꝰ. Fides operās ꝑ dilectōeꝫ Auguſti. vtiqꝫ ſine ſpe eſſe nō poteſt. Nec amor ſine in ench̓. ſpe. nec ſine amore ſpes. nec vtrunqꝫ ſine fi de. et fides ſine amore nihil ꝓdeſt. Poteſt tn̄ credi aliquid qd̓ non ſperat̉. nihil autem pōt ſperari qd̓ non credit̉. Ideoqꝫ credere qd̓ eſt actus fidei. nauraliter p̄cedit ſpera re qd̓ eſt actus ſpei. qꝛ niſi aliqͥd credat̉ nō poteſt ſperari. Credit̉ autem qd̓ non ſpera tur Inde eſt qd̓ in ſcriptura plerūqꝫ reperi tur ꝙ fides precedit ſpem ⁊ ſpes ſequitur fi dem. non ꝙ virtus fidei precedat virtutem ſpei tꝑe vel cauſa. ſed qꝛ actus fidei natura liter precedit actum ſpei. qd̓ etiā quidaꝫ cō cedunt de ipſa ꝟtute fidei vt naturaliter p̄ cedat ſpem nō temꝑe. Vnde ⁊ recte ſola di Quare di ſola fidet fun citur fundamentū oīm virtutum et bonor operuꝫ. Non aūt fundamentū eſt charitatꝭ damentū. qꝛ non ipſa charitatis. ſed charitas ipſius virtutis fidei cauſa eſt. Charitas em̄ cauſa eſt et mater omniū virtutum. Que ſi deſit. fruſtra habētur cetera. Si aūt aſſit habent̉ omnia. Charitas em̄ ſpirituſſanctus eſt vt in ſuperioribus pretaxatuꝫ eſt. Ipſa eſt er go cauſa omniū virtutū. non ipſius aliqua virtutum cauſa eſt. qua omnia munera ex Augꝰ. ſuper cellit. Vnde Augꝰ. Reſpice ad munera ec Iohannem. cleſie. et vniuerſis excellentius charitatis XXIII munus cognoſces. que vt oleum nō poteſt premi in imo ſed ſuperexilit Non ergo eius cauſa vel fundamentum fides eſt. Gregor̄. Grego. tamen ſuper ezachielem dicit. qꝛ niſi prius fides teneatur nullatenus ad ſpiritualeꝫ a morem attingitur. Non em̄ charitas fidem ſed fides charitatem p̄cedit. quia nemo po teſt amare quod nō crediderit ſicut nec ſpe rare. Sed hoc accipi poteſt eſſe dictum de fide. que virtus non eſt. Ipſa enim ſpem et charitateꝫ frequenter precedit. vel de actu fidei qͥ forte naturaliter actum charitatis p̄ cedit ſicut actum ſpei. Quod verba premiſ ſa diligenter notate innuūt ⁊ ea etiā que ad dit dicens. Niſi ea inqͥt que audis credide ris. ad amandum ea que audis non inflam maberis. Que tm̄ de non viſis eſt: vt ante diximus. Un̄ Chriẜ. Fides in anima nr̄a Chryẜ facit ſubſiſtere ea que non vident̉. De qui bus ꝓprie fides eſt. De viſis em̄ non eſt fi des ſed agnitio. Iſta eſt diſtinctio. xxiij. huius ter tij libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de xp̄i incarnatō ne. et d̓ eius paſſione in duobus tractatibus precedē tibus huius tertij libri. Agit hic conſequenter de do nis mediantibus quibus reperiātur completiue ⁊ for maliter reꝑati xp̄i paſſione effectiue et cauſaliter. Et tria circa hoc facit in p̄ſenti diſtinctiōe in qua agit de fide. Nam primo oſtendit quid ſit fides formalit̓. Se cundo de quibus ſit fides materialiter. Tertio deter minat quandā opinionem ibi. Si vero querit̉. Terti Rd. Aſtprio um incidentaliter. Primū vſqꝫ ibi. Notandū vero eſt Secundum vſqꝫ ad finē diſtinctionis. In ſpeciali ſen tentia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quarum prima eſt hec. Fides ē ꝟtus qua credunt̉ que ad ſalu tem ꝑtinent et non videntur. Hanc magiſter ponens querit. An xp̄s habuit fideꝫ et ſpem ſicut habuit cha ritatem et dicit ꝙ ſic. quia dato oppoſito videt̉ ſequi ꝙ chriſtus nō habuiſſet plenitudinem gratiarum. qd̓ eſt contra ſupradicta. Pro ipſius queſtionis euiden tia ponit magiſter primo fidei diffinitioneꝫ dicens. ꝙ eſt ꝟtus qua creduntur que nō vident̉. ſupple. ad re ligionem xp̄ianam ꝑtinentia. Conſequenter declarat membra predicte diffinitionis. Et pͥmo illud ꝙ fides ℟. b t̓plinit̓ ap eſt virtus. Vnde dicit ꝙ fides tripliciter poteſt accipi Primo pro habitu charitate informato cuius modi ē habitus fidei in viris iuſtis et bonis. Secundo modo pro habitu non informato charitate quomodo eſt ha bitus fidei in malis et iniuſtis hominibus. Tertio ve ro pro ipſo credibili ſcililicet pro articulis fidei. Vnde dicitur in ſymbolo. Hec eſt fides catholica ⁊cͣ Ex his intendit inferre ꝙ fides que eſt credibile non eſt virtꝰ de qͣ loquitur in predicta diffinitionē. eo illa non ſit ꝟ tus mentis ſed magis conſtat in ipſis rebus que cre duntur. neqꝫ fides informis eſt virtus quia ꝙͣuis illa ſit habitus in mente ſubiectis. tamē qꝛ eſt mortua iō non eſt virtus de qua non loquit̉. Sed tantum fides formata que eſt habitus per dilectionem operans eſt virtus de qua intendit. Eo ꝙ illa habitat in nobis. Poſtea declarat aliud membrum diffinitionis ſcilicet̉ qua creduntur que non videntur dicens. aliud eſt cre dere deum. et aliud eſt credere deo. et aliud eſt cro

LI. dere in deum. Nā credere deo eſt credere ea eſſe vera que deus dicit. credere deū eſt credere ipſum eſſe de um. Sed credere in deū eſt credēdo in deū per bona operā ire. vel credere in deū eſt ei ꝑ amoreꝫ inherere Primis duobus modis credunt mali et demones. ſꝫ tertio modo ſolū ſancti et boni homīes. qꝛ iſto tertio modo credere eſt fidē formatā habere. Sed duo pri mi modi credendi ſunt fides informis que eſt malorū hominū et demonū. et tamen eſt donū dei et qualitas mentis. quia mali etiā quedā dona dei hn̄t. Iſtis pre miſſis magiſter remouet quaſdā dubitatiōes. quaru prima ē hec. Signet̉ aliquis qui habet fidē informē ⁊ incipiat habere charitatē. dubitari poteſt an fides q̄ prius fuit informis maneat in eo et efficiat̉ virtus. an illa depulſa ſuccedat alia que eſt fides et ꝟtus forma ta. Et rn̄dens dicit. ꝙ ꝙͣuis vtrūqꝫ poſſit dici. tamen videtur dicendū ꝙ illa que prius fuit informis rema neat. et ꝑ charitatis aduentū formata fiat. Scd̓a du bitatio eſt. Nam ex quo fidem ſuꝑius diſtinxit tripli citer. dubitari poſſet an eſſet tantum vna fides tenen da vel plures. Et reſpondet ꝙ tm̄ vna fides eſt ẜm a poſtolū confitenda ſiue fides capiat̉ pro illa credibili ſiue ꝓ habitu. Nam fides capta ꝓ ipſo credibili vna eſt. Nam vnum et idē omnes credere p̄cipimur. Sū. pta aūt ꝓ habitu quo creditur iterū vna eſt in omni bus credentibꝰ non numero ſed ſpecie. ſeu ſimilitudi ne ſicut plurimuꝫ hominū idem volentium dicit̉ vna eſſe voluntas. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Licet fides ſit materialiter de his que non apparent.i. que excedū cognitionem naturalē. tn̄ ꝙ ipſa ſit in nobis poſſumꝰ videre ꝑ noticiam intellectualeꝫ. Hanc magiſter po nens oſtendit de quo eſt fides materialiter Et dicit fi dem materialiter eſſe de nō apparentibus. qd̓ ꝓbat autoritate bea. Augꝰ dicit ꝙ licet videre non poſſu mus que credimus. ip̄m tn̄ fideꝫ qua credimus in no bis videmus non viſione corporali vl̓ imaginaria aut ſimilitudinaria ſed intellectualiter cognoſcēdo ip̄am eſſe eorum que non vident̉. Poſtea confirmat inten tum ſuuꝫ ſcilicet ꝙ fides ſit de non apparentibus pe autoritatem apoſtoli diffinientis fidem. ꝙ ſit ſubſtat tia rerum ſperandarū argumentū non apparentiun Quā diffinitionem declarans dicit. ꝙ fides eſt ſubſtā tia rerum ſperandarum. quia res ſperande percipi untur in nobis per experientiam in futuro. Nō autē ſubſiſtunt ſub fide. Et dicit argumentū non apparen tium.i. ꝓbatio et certitudo ipſoꝝ. Poteſt etiā dici fi des eſt ſubſtantia reꝝ ſperandaruꝫ. eo ꝙ fides ſit im mutabile omniū bonorum fundamentuꝫ. Tertia pro poſitio eſt hec. Quāuis inter fidem ⁊ ſpem ſit aliqua conuenientia. inter eas tn̄ et maior differentia. Hanc magiſter ponens querit. Utrū iſta diffinitio fidei quā ponit apoſtolus conueniat etiam ſpei. Et reſponden do dicit ꝙ ſane intelligendo vtriqꝫ ipſorum conuenire poteſt. Non tn̄ ꝓpter hoc fides et ſpes ſunt vnum. qꝛ licet cōueniant quo ad illud. ſunt tn̄ multa alia in qu bus differunt. Et etiam dicit ꝙ p̄t ꝓbabiliter dici. ꝙ conueniat ſoli fidei et non ſpei. eo ꝙ ſola fides ſit fun damentū omniū ꝟtutum et bonoꝝ: quod ꝓbat auto ritate bea. Augꝰ. quam poſtea declarās dicit. ꝙ quā uis fides dicat̉ fundamentū oīm virtutū et bonorum operū. non tn̄ charitatis. eo ꝙ nō fides charitatis ſꝫ charitas fidei ſit cauſa. cū ſit oīm ꝟtutū mater ⁊ ſum ma. imo eſt ipſe ſpirituſſanctus vt in primo libro dice batur. Et ſi obijceret̉ contra illud dicēdo ꝙ fides ſit cā charitatis que ipſam p̄cedit. cū nullus poſſet ama re qd̓ non credit. Rn̄deri pōt ꝙ fides informis q̄ vide licet non eſt virtus charitatem p̄cedit. vel ꝙ actus fi dei precedit actū charitatis. et ſi non tꝑe tn̄ cā vel na turaliter. Quod confirmat autorirate. b. Augꝰ. E tm̄ in ſpeciali de ſententia huius diſtinctionis. III Quō intelligit̉ qd̓ ſcriptū eſt cum factū fuerit credatis. Ic querit̉ ſi fides tantum de nō viſis eſt DI. XXI qūo ꝟitas apl̓is ait. Nūc di IIII co vobis priuſqͣꝫ fiat vt cū fa ctum fuerit credatis. vbi innui videt̉. ꝙ fi des illis fuerit de factis et viſis. Suꝑ quo Augꝰ. ſuꝑ Augꝰ. mouet queſtionem et abſoluit ita in Iohannē. quiens. Quid ſibi vult. vt cuꝫ factū fuerit credatis? Hec eſt laus fidei. ſi quod credit̉ non videtur. Nam ⁊ thomas cui dictuꝫ eſt quia vidiſti me credidiſti. nō hoc credidit qd̓ vidit. Cernebat em̄ et tangebat carnem viuentē quā viderat morientē. et credebat deum in carne ipſa latentē. Credebat ergo mente qd̓ nō videbat. ꝑ hoc quod ſenſibus corporis apparebat. Si vero dicunt̉ credi q̄ vident̉ ſicut dic̄ vnuſqͥſqꝫ oculis ſuis cre didiſſe. non ipſa eſt que in nobis edificat̉ fi des ſed ex rebus que vident̉ agitur in nob̓ vt ea credant̉ que non vident̉. Ex his aꝑ te intelligitur. ꝙ ꝓprie fides nō apparentiū eſt. Nec illa eſt fides qua in chriſto edifica/ Ꝙ etiā de re bus p̄ſentit̓ mur qua dicimus vſitata locutione nos ea d̓r fides: ſed credere que videmuſ. Alibi tamē dicit Au improprie. guſtinus fidem eſſe de rebus preſentibꝰ qd̓ erit in futuro. cum per ſpeciem deuꝫ preſen tem contemplabimur. que tamen non pro prie dicitur fides ſꝫ veritas Et inquit fides qua creduntur ea que nō videntur. Sed ta men eſt etiam fides reruꝫ. quando nō ꝟbis ꝓaugꝰ. in lib̓. ſed rebꝰ ipſis p̄ſentibus credit̉. Quod erit qͣſtionum euā cū per ſpeciē manifeſtam ſe ꝯtemplandam gelij. ſanctis p̄bebit dei ſapientia. Sed nō ꝓprie hec dicitur fides imo fidei merces ad quaꝫ credendo ꝑuenitur. vt ex fide ꝟboruꝫ tran ſeat iuſtus in fidem rerū. Si petrus habuit fidē paſſiōis qn̄ vidit hoīem illum pati. SI Vero queritur vtruꝫ petrus fidem paſſionis habuerit. cū hominem xp̄m oculis pati cernebat? Dici mus eum fidem paſſionis habuiſſe. non in eo ꝙ credebat homineꝫ pati quia hoc vide bat. ſed in eo ꝙ credebat deum eſſe qui pa tiebatur. Nō em̄ virtus fidei erat ꝙ crede bat̉ homo pati et mori qd̓ iudeus cernens credebat. ſed ꝙ credebatur deuſ eſſe qͥ pati Auguſti. ebatur. Vnde Augꝰ. ſuꝑ illū pſalmi locun

DI Reſpondit ei in via virtutꝭ ſue. Laus fidei eſt nō qꝛ credit hominē illuꝫ mortuū quod et paganus credit. ſed quia credit eū glori ficatum et verū deū. Credit ergo fides de um mortuum ⁊ hominē glorificatuꝫ. Non ergo fuit petro fides credere hominē illuꝫ mori qd̓ oculis cernebat. Sꝫ credere deum eſſe qui moriebatur. Nec nob̓ etiā fides in hoc meretur ꝙ credimus hominem illum mortuuꝫ quod ⁊ iudeus credit. ſꝫ quia cre dimus hominē deū mortuū. Si aliqͣ ſciunt̉ q̄ credunt̉. Poſt hoc queri ſo let cū fides ſit de non apparentibus ⁊ nō vi ſis. vtrum etiā ſit de incognitis tantū? Sꝫ em̄ de incognitis tm̄ ē. De his videtur eſſe Ꝙ fides r̄ tantū que ignorant̉. Sed ſciendū eſt. ꝙ cū capit̉ ſenſu viſio alia eſt interior. alia exterior. nō eſt fi des de ſubiectis exteriori viſioni. Eſt ta men de his que viſu interiori vtcunqꝫ ca piunt̉. Et quedā ſic capiunt̉ vt intelligāt̉ ⁊ ſi nō vt in futuro. quedam autem nō. qꝛ cum fides ſit ex auditu nō modo exteriori ſed interiori. non poteſt eſſe de eo quod om Augꝰ in. xiij nino ignoratur que ipſa ad ſenſum corꝑis li. de trini. non ꝑtinet. vt ait Augꝰ dicens. Ꝙͣuis ex auditu fides in nobis ſit. nō tn̄ ad eum ſen ſum corꝑis pertinet qui dicit̉ auditus: qꝛ non eſt ſonus. nec ad vllū ſenſum corꝑis. qm̄ cordis eſt iſta: non corporis. Quedam ergo fide creduntur que intelligūtur natu rali ratione. Quedaꝫ vero que non intelli guntur. Un̄ ꝓpheta. Niſi credideris non Augꝰ. ſuper intelliges. Quod Auguſ. aꝑte diſtinguit octonariū de? Alia ſunt inquit que niſi intelligamus nō credimus. alia que niſi credamus nō intel ligemus. Nemo tn̄ poteſt credere in deum niſi aliquid intelligat cum fides ſit ex audi tu p̄dicationis. Idem in libro de trinitate Certa fides vtcunqꝫ inchoat cognitionem Cognitio ꝟo certa non perficitur niſi poſt Ambroſiꝰ hāc vitā. Ambro. quoqꝫ ait. vbi fides: nō ſtatim cognitio. vbi cognitio eſt fides pre cedit. Ex his apparet aliqua credi que non intelliguntur vel ſciunt̉ niſi prius credāt̉. Quedam ꝟo intelligi aliquādo etiaꝫ ante qͣꝫ credantur. Nec tamen ſic intelliguntur modo vt in futuro ſcientur. et nunc etiam per fidem qua mundantur corda ampliꝰ in telligūtur. quia niſi per fidem diligatur de us. nō mundat̉ cor ad ſciendum eū. Vnde Augꝰ in. vl li. de trini. Augꝰ. Quid eſt deum ſcire niſi eum mente conſpicere. firmeqꝫ percipere. Sed et priuſ 7LI ILI qͣꝫ valeamus perſpicere. ⁊ percipere deum ſicut percipitur a mundis cordibus niſi ꝑ fidem diligatur. non poterit cor mundari quo ad eum videndum ſit aptum. Ecce hic aperte habes quia non poteſt ſciri de us niſi prius diligendo credat̉. Supra au tem dictum eſt. ꝙ nemo poteſt credere in deū niſi aliquid intelligat̉. Vnde colligit̉ Ꝙ credūtur non poſſe ſciri ⁊ intelligi credenda quedaꝫ et ānuāt̉ que niſi prius credant̉. ⁊ quedam non credini igno ſi prius intelligantur. ⁊ ip̄a per fidem am plius intelligi. Nec ea que prius credunt̉ qͣꝫ intelligantur penitus ignorantur: cum fides ſit ex auditu. Ignorantur tamen ex parte quia non ſciuntur Creditur ergo qd̓ ignoratur ſed non penitus ſicut etiaꝫ ama tur quod ignoratur. Vnde Auguſ. Sciri Auguſti. aliquid et non diligi poteſt. Diligi ꝟo qd̓ neſcitur quero vtrum poſſit? Si nō poteſt nemo diligit deum anteqͣꝫ ſciat. Ubi auteꝫ ſunt illa tria. fides. ſpes. charitas. niſi ī ani mo credente quod nondum ſcit. ⁊ ſperante ⁊ amante quod creditur. Amatur ergo et qd̓ ignorat̉. ſed tn̄ creditur. Iſta ē diſtinctio. xxxiiij. huiꝰ ter tij libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de fide ẜm ſe. Agit de ip̄a in comparatione ad ea que creduntur. Et tria facit Nam primo inquirit an fides poſſit eſſe de p̄teritis viſis Secundo an poſſit eſſe de pluribus viſis. Tertio an poſſit eſſe de cognitis. Primum vſ qꝫ ibi. Si vero querit̉. Scd̓m vſqꝫ ibi. Poſt hec ſo let queri. Tertiuꝫ vſqꝫ ad finē diſtin. In ſpeciali ſen tentia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibꝰ quarum prima eſt hec. Fides virtus theologica eſt de non vi ſis abſentibus. Hanc magiſter ponens querit quo modo fides eſt de non viſis. cum ipſa veritas chriſtꝰ in euangelio dicit. Nunc dico vobis priuſꝙͣ fiet. vt cū factum fuerit credatis. ꝑ quod haberi videtur ꝙ fides fit de viſis ſeu de factis p̄teritis. Et reſpondet ꝙ ꝙͣuis ſit ꝓprie non de viſis. tn̄ qn̄qꝫ largē nos cre dere dicimus etiam ea que videmus ſeu vidimꝰ ẜm quē modū loquit̉ xp̄s in euāgelio. ſed illa fides qua credunt̉ que videntur nō eſt fides de qua hic agitur que ꝓprie eſt d̓ nō apparentibus. Et ſi obijcit̉ auto ritate bea. Augu. qua dicit. ꝙ fides eſt de rebꝰ pre ſentibus.ſ. qn̄ in patria videmus deū ſeu videbimꝰ ip̄m. Dico ꝙ fides non accipit̉ ibi ab Aug. ꝓ fide qͥ eſt habitus qua credit̉. ſed magis ꝓ mercede fidei quā in patria habebimus. Secūda ꝓpoſitio eſt hec Fides virtus theologica non eſt d̓ viſis preſentibus Hanc magiſter inſinuans querit. Vtruꝫ Petrus ha buit vel habere potuit fidē paſſionis chriſti quam vi dit p̄ſenteꝫ. Et reſpōdet ꝙ Petrus habuit vel habe re potuit fidem paſſionis xp̄i. non quidem ex hoc ꝙ eredebat homīeꝫ illum pati quē pati videbat. ſed in hoc ⁊ ex hoc ꝙ hominem illū quē pati videbat deuꝫ eſſe credebat ſicut et nos fide illa non meremur qua credimus hominem crucifixū eſſe mortuū. qꝛ hoc vi demus ⁊ paganus credit. ſꝫ ex hoc meremur ꝙ cre dimus hominem crucifixum eē deum Tertia ꝓpoſi tio eſt hec. Quāuis vera fides non admittit exterio rem viſionē. non tamen omnino excludit interiorem

LI. cognitionē. Hanc mgr̄ ponens q̄rit. An ſicut fides eſt de nō viſis. poſſit etiā eſſe de non cognitis. Et ar guit ꝙ nō. qꝛ dato ꝙ ſic. tn̄c fides poſſet eſſe de igno ratis. eo ꝙ īcognita ignorētur. Et reſpōdēdo diſtin guit viſionē in viſionē interiorē ⁊ ī viſionē exteriorē. Et dicit ꝙ ꝙͣuis fides non poſſit eſſe de his que ſub ſunt viſioni exteriori. nō poteſt eſſe tamen niſi de hi que aliquo modo capiunt̉ viſione interiori. Vn̄ ſeqͥ tur ꝙ fides non pōt eſſe de omnino incognitis. qd̓ vl terius confirmat autoritate beatꝭ Auguſti. Pro iſto rū maiori intelligētia ex dictis elicit quandā diuiſio nē credibiliū. Dicens quedā eſſe intelligibilia que us intelligunt̉ naturali ratione quā credunt̉. Iſta tī non ita intelligunt̉ in via ſicut cognoſcent̉ in patria vbi ꝑ fidē que corda emundat talia melius cognoſcē tur quā hic ſint cognita. vnde nō ſunt penitus igno ta licet ignorant̉ ex ꝑte. quedā ꝟo prius creduntur ꝙͣ intelligunt̉. de quibas d̓r. Non intelligetis niſi cre dideritis. ⁊ tn̄ omnia illa non ſunt totaliter ignota. ſed ex ꝑte ⁊ aliquo modo. vnde cōcludit fidem eē de his que aliquo modo ſūt cognita. ⁊ aliquo modo nō Et tm̄ in ſpeciali de ſnīa huius diſtinctionis. De fide antiquorum. Redictis ad DI. XXV ijcienduꝫ eſt de ſufficientia fi dei ad ſaluteꝫ. Illis enim qui preceſſerunt aduentum chri ſti ⁊ qui ſequuntur: videt̉ ꝓfeciſſe ẜm tem poris proceſſum. ſicut ꝓfecit cognitio. Fi des quippe magna dicitur cognitione ⁊ ar ticulorum quantitate vel conſtantia ⁊ de uotione Eſt autem quedam fidei menſura ſine qua nunqͣꝫ potuit eſſe ſalus. Un̄ apo ſtolus. Oportet accedentem credere. qui deus ē. ⁊ ꝙ remunerator eſt ſperantium in ſe. Sed querit̉ vtrum hoc credere ante ad uentum ⁊ ante legem ad ſaluteꝫ ſuffecerit? Nam tēpore gratie conſtat certiſſime hoc Ꝙ ſine fide non ſufficere. Oportet em̄ vniuerſa cred mediatoris que ī ſymbolis continentur. Sed nec ant nunꝙͣ fuerit aduentum. nec ante legem videtur hoc ſuf ſalus. feciſſe. quia ſine fide mediatoris nulluꝫ ho minem vel ante vel poſt fuiſſe ſaluum ſan Auguſti. ctorū autoritates cōteſtantur. Un̄ Aug ad optatum. Illa fides ſana eſt qua credi mus nulluꝫ hominē ſiue maioris ſiue par ue etatis liberari a cōtagione mortis ⁊ ob ligatiōe peccati quod prima natiuitate cō traxit. niſi per vnum mediatorem dei ⁊ ho minum Ieſum chriſtum. Cuius hominis eiuſdemqꝫ dei ſaluberrima fide etiaꝫ illi iu ſti ſalui facti ſunt qui priuſqͣꝫ veniret in car nem. crediderunt in carnem venturum. Eadem enim fides eſt et illorum eſt noſtra Proinde cum omnes iuſti ſiue ante in carnationem ſiue poſt. nec vixerint nec viuant. niſi ex fide incarnationis chriſti. III Profecto quod ſcriptum eſt non eē ali ud nomen ſub celo in quo oporteat ſalua ri nos. ex illo tempore valet ad ſaluandum genus humanum ex quo in adam viciatū Auguſ. in li. eſt. Ideꝫ. Nemo liberatur a damnatiōe q̄ de correctiōe per Adam facta eſt niſi per fidem ieſu chri ⁊ gr̄a. ſti. Idem. Eadem fides mediatoris q̄ nos Auguſ. in li. ſaluat. ſaluos iuſtos faciebat antiquos pu de nuptijs ē de ꝯcupiſcen ſillos cuꝫ magnis. quia ſicut credimꝰ chri ſtum in carne veniſſe. Ita illi venturū. Et ſicut nos mortuum. ita illi moriturum. ⁊ ſi cut nos reſurrexiſſe. ita ille reſurrecturum et nos et illi ad iudicium viuorum et mor tuorum venturum. Gregꝰ ſuper Ezechie PreSꝰ ſuꝑ lem. et qui preibunt et qui ſequebātur cla Ezechiele mabāt dicentes: oſanna filio dauid ⁊cͣ. qͥa omnes electi qui in iudea eſſe poterunt. ſi ue qui nunc in eccleſia ſunt. in mediatoreꝫ dei ⁊ hominū crediderunt ⁊ credunt. His alijſqꝫ pluribus teſtimonijs ꝑſpicue doce. tur. nulli vnqͣꝫ ſalutem eſſe factam niſi per fidem mediatoris. Oportet ergo acceden tem credere que ſupra dixit apoſtolus. ſed non ſufficit. De fide ſimplicium. Quid ergo dicetur de illis ſimplicibus. quibus non erat reue latum myſteriuꝫ incarnationis qui pie cro debāt quod eis traditum fuit. Dici poteſt nullum fuiſſe iuſtuꝫ vel ſaluū cui non eſſet facta reuelatio vel diſtincta vel velata in aperto. vel in myſterio. Diſtīcta vt abrae et Moyſi. alijſqꝫ maioribus qui diſtincti onem articulorum fidei habebant. Vela ta vt ſimplicibus quibus reuelatum erat ea eſſe credenda. que credebant illi maio res ⁊ docebant: ſed eorum diſtinctionem apertam non habebant. Sicut in eccleſia aliqui minus capaces ſunt. qui articulos ſymboli diſtinguere ⁊ aſſignare non valēt Omnia tamen credunt q̄ in ſymbolo con tinentur. Credunt enim que ignorant ha bentes fidem velatum in myſterio. Ita et tunc minus capaces ex reuelatione ſibi fa cta maioribus credendo inherebant qui bus fidem ſuam quaſi committebant. vn de Iob. Boues arabant ⁊ aſine paſceban tur iuxta eos. Simplices et minores ſunt Iob aſine paſcētes iuxta boues. quia humilia te maioribus adherendo in myſterio cre debant que ⁊ illi myſterio docebāt. qualis forte fuerat vidua ſareptana.

DI Que ante aduentū xp̄i de media tore credere ſufficiebant. Sed querit̉ cum ſi ne fide mediatoris antiquis non fuerit ſa lus ſicut nec modernis. vtrum oportuerit illos credere omnia illa de mediatore que nunc credimus? Quibuſdam videt̉ ꝙ ſuf fecerit illis quattuor tm̄ credere. ſcꝫ natiui tatem. mortem. reſurrectioneꝫ. aduentum ad iudicium. quod ex p̄miſſis verbis Au guſtini colligunt vbi iſta quattuor poſuiſ Alijs aūt videtur habita fide trinitatis id de myſterio incarnatiōis fidei ſuffeciſſe vt dei filius crederetur naſciturus de homi ne et iudicaturus. Qui de Iohanne bapti ſta documentū huius rei aſſumunt. qui de morte chriſti ⁊ deſcenſu ad inferos in euan gelio dubitaſſe videtur ẜm expoſitionem Grego. quando interrogauit per diſcipu los. Tu es qui venturus es an aliuꝫ expe ctamus. Quaſi es tu ꝑ teip̄m deſcenſurus ad infernum. an aliū ad hec ſacramēta miſ ſurus es. Quidam tamen dicūt euꝫ nō du bitaſſe de ignorantia. ſed de pietate. id eſt dubitare ſe oſtendiſſe nō quia ignorauit ſꝫ iil pietatis affectu cōpaſſum eſſe chriſto et eiꝰ humilitatē ammirādo inſinuaſſe. De fide cornelij. Solet etiam queri de cornelio. vtruꝫ fidem incarnationis ha buerit cū dictum ſit ei ꝑ angelum. accepte ſunt elemoſyne tue. ⁊ exaudite ſunt oratio nes tue? Si enim fidem incarnationis non habebat tunc. ergo ſine fide incarnationis erat ⁊ iuſticia. qꝛ de illo ſcriptū eſt. ꝙ iuſ erat timens deū. Si vero fidem incarnati onis habebat. ad qͥd ergo miſſus eſt ad eū Petrꝰ? Sane dici pōt eum ſicut fidem vni tatis. ita ⁊ incarnatiōis habuiſſe dei reue latione. ſed incarnatū iam eſſe dei filiuꝫ ig noraſſe. et ideo miſſus eſt ad euꝫ petrus vt iam natū dei filiū ei annūciaret. ⁊ ſacramē tum regenerationis ei conferret. Habebat ergo fidem incarnationis. ſed an facta vel futura eſſet. nō nouerat. Et ita per fidem ve nit ad opera ⁊ ꝑ opera ampliꝰ ſolidatus ē in fide. Per fideꝫ em̄ vt ait Gregꝰ. venitur ad opera Corneliꝰ etiam ꝑ fidem venit ad opera. Deū enim vnū credebat. ſed filium eius neſciebat incarnatuꝫ. Per fidem pla cuerūt deo opera eius. Sine fide enim im XXV poſſibile eſt aliquem placere deo. Auguſ. Auguſti. vero dicit cornelio dictū eſſe per angelum. Accepte ſunt elemoſyne tue ⁊ oratiōes tue anteqͣꝫ in chriſtuꝫ crederet. nec tamen ſine aliqua fide donabat et orabat. Nam quo modo inuocabat in quē non credebat. Sꝫ ſi poſſet ſine fide chriſti eſſe ſalus. nō ad eū mitteretur architectus eccleſie Petrꝰ. At tendite qͥd ait ſine fide chriſti non poſſe eſſe ſalutem. ⁊ tamen corneliū exauditum ante qͣꝫ crederet in chriſtum Qd̓ ita poteſt intel ligi ſcꝫ anteqͣꝫ ſciret chriſtū incarnatum in quē credebat in myſterio. De qualitate fidei. ſpei. charitatiſ ⁊ operis que ẜm aliquid ſūt equa Illud etiaꝫ non eſt pretermittendum ꝙ fides ſpes charitas ei operatio ẜm aliquid equalia ſūt in preſen ti. Vnde Gregꝰ. Fidem. ſpem. charitateꝫ. Gregꝰ ſuꝑ atqꝫ operationem dum in hac vita viuimꝰ Ezech̓. equales ſibi eſſe apud nos inuenimꝰ. quia quantum credimus tantum amamus. Et quātū amamꝰ tantū de ſpe p̄ſumimꝰ. Quiſ qꝫ em̄ fidelis tantū credit quātuꝫ ſperat et amat. ⁊ tantū operat̉ quātū credit ⁊ amat et ſperat. Sed tamen maior ſpe ⁊ fide cha ritas dicitur. qꝛ cuꝫ ad dei ſpeciem ꝑuenit̉ ſpes ⁊ fides tranſit. ſed charitas permanet Et quia charitas mater ē omniū ꝟtutum q̄ non ideo poſt fidem ⁊ ſpem ponitur ꝙ ex eis oriatur. ſed poſt illa remanebit aucͣta. Charitas em̄ nunqͣꝫ excidit. Premiſſa au tem equalitas proprie ẜm interiorū actuū intentionem conſideranda eſt. Huic vero qd̓ hic et ſuperius dictuꝫ eſt.ſ. ꝙ charitas non eſt ex fide ⁊ ſpe. ſed econuerſo. videtur obuiare qd̓ ait apoſtolus Finis p̄cepti eſt charitas de corde puro et conſcientia bo na. et fide nō ficta. Quod exponens Augꝰ Cor accipit ꝓ intellectu ⁊ conſcientiaꝫ pro ſpe. Qualis inquit charitas eſt finis prece pti ꝓcedens de corde puro. id eſt. de puro intellectu vt nihil niſi deꝰ diligat̉. et conſci entia. id eſt. de ſpe bona. et fide non ficta.i. ſimulata Non ergo charitas fidem ⁊ ſpem ſed fides et ſpes charitatem precedere vi dentur. Hoc ergo ea ratione traditū intel lige non ꝙ fides et ſpes cauſa vel tempore charitatem omniuꝫ bonoruꝫ matrem pre cedant. ſꝫ quia charitas ſine illis in aliquo eſſe non poteſt. ſed illa ſine charitate poſ

LI. ſunt eſſe. Ꝙͣuis non ſit pia fides vel ſpes ſi ne charitate. Ideo ergo ex fide et ſpe proce dere dicitur charitas. quia nulli prouenit ſine iſtis. Iſta eſt diſtinctio. xxv. huius ter tij libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de fide in cōpa ratione ad ea que credunt̉. Agit de ea in cōparatio ne ad credentes. et hoc quo ad quātitatē fidei ipſis credentibus. Et tria circa hoc facit. Primo agit de quātitate fidei extenſiua. Scd̓o ꝟo de ꝙͣtitate fidet intenſiua. Tertio vero exponit quedā verba apoſto li que fuerūt cuiuſdā dubitatiōis cauſa motiua. Pri mū vſqꝫ ibi. Illud etiā non eſt. Scd̓m vſqꝫ ibi. Huic ꝟo. Tertiū vſqꝫ ad finē diſtinctionis In ſpāli ſenten tia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quaruꝫ pri ma eſt hec. Tripliciter creuit fides patrū antiquorū ſicut ⁊ cognitio dei ẜm ꝓceſſum temporū. Hanc ma giſter inſinuans ꝓponit pͥmo ꝙ ẜm ꝓceſſum tempo ris profecit fides in his qui erant ante aduentū chr ſti. et poſt aduētuꝫ ſicut fecit cognitio. quod determi nans dicit. ꝙ fides dicitur proficere cognitione arti culorum quātitate cōſtantia et deuotione credentiū Et ſubdit ꝙ ꝙͣuis dicit̉ ꝓfeciſſe ſunt tn̄ aliqua ad f dem ꝑtinentia ſine quibus nullo tꝑe potuit eē ſalus cuiuſmodi ſūt credere deum eſſe. ⁊ ip̄m eſſe in ſe ſpe. rantiū pium remuneratorē Poſtea mouet quattuor queſtiones ad incrementū fidei ꝑtinentes. Prima ē Cum certum ſit ꝙ credere tm̄ et hec duo iā dicta nō ſufficerent ad ſalutē temꝑe gratie ſine alijs articulis contentis in ſymbolo. Vtrum ante chriſti aduentum antiquis ſufficeret. Et reſpondet ꝙ non. Nā ex quo omnes ꝓpter peccatū primi parentis erant peccato obligati. nullus ipſorum ſine fide chriſti mediatoris poterat ſaluari. vnde quotquot ſaluati ſunt fidem. chriſti habuerunt. Naꝫ eadem fuit fides antiquoruꝫ ⁊ noſtra. lꝫ tempora ſint mutata. quia ſicut nos cre dimus ip̄m paſſum, ita ip̄i crediderunt ip̄m paſſurū et ſic d̓ alijs que non credimus. Iſta magiſter ꝓbat autoritatē beati Aug. Secūda queſtio eſt. quo ſim plices antiqui ſalui fiebant. eo ꝙ incarnatiōis myſte rium eis nō fuit reuelatū. Et rn̄det ꝙ nullus fuit ſal uatus vnꝙͣ. cui filij dei incarnatio aliquo mō nō fue rit reuelata. Naꝫ maioribus ſicut abrae ⁊ Moyſi et ſic de alijs diſtincte ⁊ aꝑte fuit reuelata. minoribus aūt ⁊ ſimplicibus in velamine et myſterio. credebāt em̄ ip̄i tūc minores qd̓ maiores docebāt. ſicut ⁊ mō ſimplices credūt que in ſymbolo fidei cōtinent̉. arti culos tn̄ fidei mīme diſtinguere valētes. Tertia quo ſtio eſt. Vtruꝫ oportuit antiquos credere de xp̄o me diatore oīa que nunc credimus Et reſpondet ꝙ qui buſdam videt̉ ꝙ ſuffeciſſet eis ad ſalutem tm̄ qͣttuor credere.ſ. natiuitatē. mortē. reſurrectionē. ⁊ aduētē ad iudiciū. colligentes hoc ex libris be. Augͦ. q̄ pōit etiam magiſter in lr̄a. Alijs aūt vt dicit magiſter vt ſum fuit. ꝙ cum fide trinitatis ſuffeciſſent eis tm̄ du ſcꝫ vt filium dei crederent naſciturū ⁊ eū etiaꝫ om̄es eſſe iudicaturum ſumentes originē ſue opinionis ex hoc ꝙ Iohānes bap. de morte xp̄i ⁊ de deſcenſu eiꝰ ad inferos dubitaſſe videt̉ ẜm bea. Greg. exponēt. illud. tu es qui venturus es an alium expectamus. Quāuis tn̄ alij dicunt ꝙ illa queſtio Iohannis non ꝓceſſit ex dubitatione ignorantie iohānis ſed ex af fectu pietatis ac ſi ꝓpter vtilitatē diſcipulorū ſuorū q eA ad modū dubitātis ſe haberet. Quid aūt magis de His duobus ſit tenendum magiſter non determinat Quarta queſtio eſt. vtrum Cornelius de quo legit̉ ī actibus apoſtolorū. ꝙ fuerat vir iuſtus ⁊ timens de ui. habuerit fidem de incarnatiōe xp̄i. Et ꝙ ſic ar Ci. tab̓ ī prcaa.t vbi Q p. s 6 5 Reb un.abū deō mitab a. o vl̓. I Prrat qaurtat̓ mrater ¶I I v I guit ex hoc ꝙ ſine fide incarnationis chriſti iuſtꝰ non fuiſſet. Oppoſitū autem videt̉ ex hoc ꝙ Petrus ad eū miſſus fuit vt ibidē legit̉ qd̓ fruſtra factum fuiſſet ſi fidē hubuiſſet. Et reſpondet ꝙ fidem habuit de in carnatione chriſti abſolute ex dei reuelatiōe. an eēt iam completa vel adhuc futura hoc ignorabat. ⁊ ſic mittebatur ad eum Petrus ip̄am factam ſibi nuncia ret ⁊ ſacramentuꝫ regenerationis affirmaret. Vnde etiam ꝑ fidem quaꝫ ſic implicite de ieſu chriſto habe bat oꝑa ipſius fuerunt deo accepta et orationes ex audite. Secunda propoſitio eſt hec. Uirtutes theo logice ꝓ ſtatu huiꝰ vie equales ſunt intenſiue Hanc magiſter ponit ex autoritate beati Greg. di. ꝙ fides ſpes et charitas et operatio equalia ſunt in preſenti que tamen equalitas cōſideranda eſt ẜm intentionē actuū. qꝛ quantū credimꝰ tm̄ ſperamus amamus et operamur. Nec his obſtat ꝙ apoſtolus dicit ꝙ cha ritas ſit melior fide ⁊ ſpe. quia hoc ideo dicit. ꝙ cha ritas in patria manet vbi fides et ſpes euacuabunt̉. Uel ideo quia charitas eſt mater omnium virtutuꝫ. Subdit etiam ꝙ ꝙͣuis charitas in ordine poſt fidem et ſpem ponat̉. hoc non eſt quia ex illis oritur ſed qꝛ illis tranſeuntibus hec manet. qꝛ charitas nunꝙͣ ex cidit. Tertia propoſitio eſt hec. Charitas que a ſolo deo infundit̉ quodammodo ex fide ⁊ ſpe orit̉. Hanc magiſter ponit obijciendo contra predicta.ſ. ꝙ cha ritas ex fide ⁊ ſpe oriebat̉. ſed potius ecōtra cum ip ſa charitas ſit mater ipſarū. Cuius contrariuꝫ vide tur ꝑ apl̓m qui dicit. ꝙ finis precepti ſit charitas de corde puro. ꝯſciētia bona ⁊ fide nō ficta Vbi ẜm be Aug. per lyconſciētia bona intelligitur ſpes. ⁊ per conſequens apl̓s videt̉ velle charitatē de fide ⁊ ſpe oriri. Et reſpondendū eſt ꝙ verba illa nō ſunt ſic in telligenda ꝙ charitatē que eſt omniū virtutū mater fides ⁊ ſpes p̄cedant cauſa vel temꝑe. ſed quia chari tas ſine illis eſſe nō poteſt. ⁊ iſte poſſunt eſſe ſine cha ritate ꝙͣuis informes. ideo quodammodo charitas dicitur ex illis oriri. Et tm̄ in ſpeciali de ſentētia hu ius diſtinctionis. De ſpe quid ſit. St aūt ſpēs virtus qua ſpiritualia ⁊ eter DI. XXVI na bona ſperantur. id eſt. cuꝫ fiducia expectantur. Eſt em̄ ſpes certa expectatio future beatitudinis veniens ex dei gratia ⁊ ex meritis p̄ceden tibus vel ipſam ſpem quā natura preit cha ritas vel rem ſperatam. id eſt. beatitudine eternam. Sine meritis em̄ aliquid ſperare non ſpes ſed p̄ſumptio dici poteſt. De quibus ſit ſpes. Et ſicut fides. ita ⁊ ſpes eſt de inuiſibilibꝰ Vnde Auguſti. Fi Auguſti. dem appellamus earum rerum que non vlꝰ in ench̓. dentur. De ſpe quoqꝫ dicitur. ſpes quę vi detur non eſt ſpes. Quod enim videt quis quid ſperat? quod attinet ad nō videre. vel que creduntur vel que ſperantur fidei ſpel Quō differāt qꝫ commune eſt. Diſtinguitur tamē fides fides ⁊ ſpes.

Mt pp§ DI XXVI a ſpe ſicut vocabulo ita rōnabili differētia Eſt em̄ fides malaꝝ reꝝ ⁊ bonaꝝ. qꝛ ⁊ bo na credunt̉ ⁊ mala. ⁊ hͦ fide bona nō mala. Eſt etiā fides ⁊ p̄teritarū rerū et p̄ſentiaꝝ ⁊ futuraꝝ. Credimꝰ em̄ mortē xp̄i q̄ iā p̄te rijt. credimꝰ ſeſſionē q̄ nunc eſt. Credimus venturū ad iudicādū qd̓ futurū ē. Item fi des ⁊ ſuarū rerū eſt ⁊ alienarū. Naꝫ ⁊ ſe qͥſ qꝫ credit eē cepiſſe nec fuiſſe vtiqꝫ ſempit̓nū Et alia atqꝫ alia non mō de alijs hoībꝰ mul ta q̄ ad religionē ꝑtinēt veꝝ etiā d̓ angelis credimꝰ. Spes aūt nō niſi bonaꝝ rerū eſt. nec niſi futurarū ⁊ ad eū ꝑtinētiū qͥ earum ſpem gerere ꝑhibēt̉. Redit ad p̄miſſaꝫ q̄ſtionē.ſ. an fi des ⁊ ſpes in xp̄o fuerint. Poſt hoc ſuꝑeſt in ueſtigari vtrum fides ⁊ ſpēs in xp̄o fuerīt vn̄ tractatꝰ iſte ſūpſit exordiū? Quibuſdā nō indocte videt̉ fidē ꝟtutem ⁊ ſpem in eo nō fuiſſe. ſic̄ in ſctīs iā beatificatis. vel ī an gelis nō ſunt. ⁊ tn̄ ſctī credūt et ſperant re ſurrectionē futurā. ⁊ angeli eādeꝫ credunt nec tn̄ in eis fides vel ſpes ꝟtus ē. qꝛ ⁊ deo ꝑ ſpeciē ꝯtēplando fruunt̉. ⁊ in dei vbo re ſurrectionē futurā ſiue iudiciū: nō ꝑ ſpecu lū in enigmate. ſed p̄clariſſime inſpiciunt. Si em̄ qꝛ credūt reſurrectionē futurā. id̓o veꝝ eſt eos fidē hr̄e. ergo ea ꝯſūmata poſt iudiciū ſil̓r ⁊ fidē hr̄e dicent̉ qꝛ credēt eam p̄teritā. Sꝫ ſicut tūc credēt. nec tn̄ fidē q̄ fi deles facit habebūt. qꝛ nō credēt abſqꝫ ſci entia. q̄ nō erit enigmatica ſꝫ ꝑ ſpeciē. ita et mō credūt ⁊ ſperāt reſurrectioneꝫ. nec tn̄ fi dē habēt qꝛ credēdo cognoſcūt. Venit em̄ eis qd̓ ꝑfectū eſt et euacuatū eſt qd̓ ex ꝑte eſt. Uenit em̄ cognitio et euacuata ē fides Uenit ſpecies ⁊ deſijt ſpes. Ita ⁊ xp̄s in q fuerūt bona patrie credidit qͥdē ⁊ ſperauit reſurrectionē tertia die futurā. ꝓ qͣ ⁊ pr̄em orauit. nec tn̄ fidē ꝟtutē vel ſpem habuit. qꝛ nō enigmaticā ⁊ ſpecularē. ſꝫ clariſſimaꝫ de ea cognitionē habuit. qꝛ nō ꝑfectius eā cogͦuit p̄teritā qͣꝫ intellexit futurā. Spera rauit tn̄ xp̄s ſicut in pſalmo ait. In te dn̄e ſperaui. nec tn̄ fidē vel ſpem ꝟtuteꝫ habuit Si luſti apud qꝛ ꝑ ſpeciē videbat ea q̄ credebat. De anti inferos tenti qͥs ꝟo patribꝰ qͥ apd̓ inferos vſqꝫ ad paſſi fidem ⁊ ſpem onē tenebāt̉ nō incōgrue dici p̄t ꝙ fidem ⁊ habuerūt. ſpem v̓tutē habuerint. qꝛ credebat ⁊ ſpera bant ſe viſuros deū ꝑ ſpeciē qͣliter eū tunc nō videbāt. qꝛ nō patuit eis cognitio dei ſpeciē an̄ paſſionē xp̄i. Qua cōſūmata. a fi. de trāſierunt ad ſpeciem. XXV II Iſta eſt diſtinctio. xxvj. huiꝰ ter tij libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit d̓ fide. Agit de ſpe. Et tria circa hoc facit. Primo em̄ on̄dit quid ſit Scd̓o de quo ſit. Tertio inqͥrit an in xp̄o fuerit. Pri mum facit vſqꝫ ibi. Et ſic ſpes. Scd̓m vſqꝫ ibi. Poſt hec ſuꝑeſt. Tertiū vſqꝫ ad finē diſtinctiōis. In ſpāli ſnīa magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibꝰ quaꝝ pͥma eſt hec. Spes q̄ ꝟtꝰ theologica d̓r. h̓ a mgr̄o dupl̓r deſcribit̉. Quā mgr̄ intendēs ponit duplicē ſpei de ſcriptionē. Quaruꝫ pͥma ſumit̉ ex ꝯꝑatōe ip̄ius ſpei ad ſuum obiectū tm̄. Et eſt iſta. Spes eſt ꝟtus qua D.. p̓no ſpo ſpūalia ⁊ eterna bona ſperāt̉.i. cū fiducia expectant̉ Scd̓a aūt ſumit̉ ꝑ cōꝑationē ip̄iꝰ ſpei ad ip̄m ſuū ob iectū actū ⁊ principiū. q̄ eſt cōpletior ꝙͣ pͥma. Et eſt Spes eſt certa expectatio future btītudīs ꝓueniēs ex gratia dei ⁊ ex meritis precedentibus ipſam rem ſperatā. Nā ſine gr̄a dei ⁊ merito vel ſaltē ſine merē di ꝓpoſitio aliqͥd future btītudīs expectare non eſt ſpes. ſed p̄ſumptio dici pōt. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Spes vt fides eſt d̓ rebus nō viſis. Hāc mgr̄ ponēs dicit ꝙ ſpes ꝓprie nō ē de rebus viſis ſicut ⁊ fides. qꝛ eſſe de nō viſis eſt vtriqꝫ ipſaꝝ cōe. differenter tn̄ nā fides eſt de nō viſis inꝙͣtū ſunt inuiſibilia. Spes ꝟo inqͣtū ſunt nō habita. Differūt etiā nō ſolū voca liter ſed etiam realiter. Primo quo ad hoc ꝙ fides eſt indifferent̉ de bonis et malis. ſpes aūt de bonis tm̄. Scd̓o quo ad hoc ꝙ fides eſt tā de p̄teritis ꝙͣ de p̄ſentibꝰ ꝙͣ etiā de futuris. Spes aūt tm̄ de futuris Tertio on̄dit quo ad hoc ꝙ fides ē de rebꝰ ſuis ⁊ ali enis. ſꝫ ſpes ē de rebꝰ ad ſeip̄aꝫ ꝑtinētibꝰ. Tertia ꝓ poſitio eſt hec. Chriſtus in hac vita fide ⁊ ſpe caruit eo ꝙ oīa clare vidit. Hāc mgr̄ ponēs querit. Vtrum in xp̄o fuerūt ſpes ⁊ fides. Et rn̄dens dicit ꝙ inꝙͣtū ſunt ꝟtutes nō fuerunt in xp̄o ſicut etiā nō ſūt in be atis. Licet em̄ btī credāt ⁊ ſperāt nō tn̄ in eis ē fides ⁊ ſpes. q̄ ſūt ꝟtutes. qꝛ ip̄i deū ꝑ ſpeciē vidēt ⁊ in ip ſo clare q̄ credunt̉ ⁊ ſperant̉ intuent̉. cū igit̉ xp̄s nō enigmaticā ſed clarā habuit oīm cognitiōeꝫ. ꝯn̄s eſt ip̄m nec fidē nec ſpem habuiſſe. Et ſubdit ꝙ antiqui pr̄es qͥ apud inferos erāt an̄ paſſionē xp̄i fidē ⁊ ſpeꝫ habuerūt. Et ꝓprie ꝓut ſunt ꝟtutes ⁊ habitꝰ qͥdaꝫ q̄ poſtea euacuata erant ī eis ꝑ aduentū vicꝫ clare ⁊ ꝑfecte viſionis. Et tm̄ in ſpeciali. De charitate qͣdiligit̉ deꝰ et ꝓxi mus q̇ in xp̄o ⁊ in nob̓ eſt. Um autem ꝯ. xxvij xp̄s fidē ⁊ ſpem nō habuerit dilectionē tn̄ habuit inqͣꝫtum hō tantā. qua maior eſſe non valet. qͥ ex charitate eximia animaꝫ poſuit ꝓ amicis et inimicis. Habuit em̄ in corde charitatē quam oꝑe nobis exhibuit. vt ex hibitiōis forma nos ad diligenduꝫ inſtrue ret Hic aliqͥd dicendū ē de charitate. ⁊ mō Cuiras. jp. ⁊ ordine diligēdi deū ⁊ ꝓximū. Quid ſit charitas. Charitas ē dilectō qua diligitur deus ꝓpter ſe. ⁊ ꝓximus ꝓ De duobꝰ mā pter deū vel in deo. Hec hꝫ duo mandata datis chari tatis.

o lio miẜ ga L Dato Zel. m LI. vnū ꝑtinens ad dilectioneꝫ dei. qd̓ eſt ma ximū in lege mandatū. ⁊ alterū ꝑtinens ad diligēdū ꝓximū illi ſil̓e. Primū ē. diliges deū ex toto corde. ex tota mēte. ex totā aīa Qd̓ ſcriptū eſt in Deut̓. Scd̓m eſt diliges ꝓximum tuū ſicut teip̄m. In his duobus p̄ceptis totā lex pēdet ⁊ ꝓphete Finis em̄ p̄cepti eſt dilectio. ⁊ ea gemina. id eſt. dei ⁊ ꝓximi eſt. Si eadem charitate diligitur deꝰ ⁊ ꝓximus. Hic querit̉ A ex ea ip̄a dilectiōe diligit̉ deꝰ qͣ diligit̉ ꝓximus An alia ſit dilectio dei. ⁊ alia ꝓximi Eadē ſane dilectio eſt. qua diligit̉ deꝰ ⁊ ꝓximus q̄ ſpūſſanctꝰ eſt vt ſupra dictū ē. quia deus Auguſ. in li. charitas eſt. Un̄ Augꝰ. Ioh̓es ait. Nō p̄t viij. de trini. deū diligere quē nō videt. qͥ fratrē quē vi det nō diligit. Sꝫ ſi eū quē videt humano viſu ſpūali charitate diligeret. videret de um qͥ ē ipſa charitas viſu interiori qͦ vide ri p̄t. Qui gͦ fratrē quē videt nō diligit. de um qͥ eſt dilectio qua caret qͥ fratrē nō dili git quō pōt dilige̓. Ex vna em̄ eadēqꝫ cha ritate deū ꝓximūqꝫ diligimꝰ. ſed deū ꝓpt̓ Quare dicit̉ deū. nos ꝟo ⁊ ꝓximum ꝓpter deū Si ꝟo charitas ge vna eadēqꝫ charitas eſt dei ⁊ ꝓximi: qua mina. re d̓r gemīa? Propt̓ duo dilecta.i. deū ⁊ ꝓ ximū. Et ſi vna ſit charitas. duo tn̄ diuer ſa ea diligūt̉.ſ. deus ⁊ hō. vel angelꝰ. Pro quo etiā duo ſūt mādata. qꝛ cū eadē chari tas vtroqꝫ cōmendet̉: diuerſa tn̄ diligi pre cipiunt̉. Un̄ Aug. Arbitror ideo ſpm̄ſan Aug. ī ẜmē ctū bis datū. ſemel ī terra. ⁊ iterum d̓ celo. de aſcēſione vt cōmendarent̉ nob̓ duo p̄cepta charita tis.ſ. dei et ꝓximi. Una ē charitas et duo p̄cepta vnus ſpūs ⁊ duo data. qꝛ alia cha ritas nō diligit ꝓximū niſi illa que diligit deū. Qua ergo charitate ꝓximū diligimꝰ ip̄a deū diligimꝰ. Sed qꝛ aliud ē deꝰ. aliuo eſt ꝓximus. ⁊ ſi vna charitate diligūt̉. id̓o forte duo p̄cepta dicunt̉ et alterū maius ⁊ alterū minꝰ. vel ꝓpter duos motus qui in mente gerūt̉. dū deꝰ diligit̉ ⁊ ꝓximꝰ Mo uet̉ em̄ mens ad diligēdum deū. mouet̉ et ad diligendū ꝓximū. ⁊ multo magis erga deū qͣꝫ erga ꝓximū. De modo diligēdi. Conſequenter mo dū vtriuſqꝫ dilectiōis aduertamꝰ. Hec re SILXAI oN oria LA I gula vt ait Augꝰ. dilectionis diuinitꝰ con. Aug. in li. de ſtituta eſt. vt deuꝫ ꝓpter ſe ex toto corde et doc. xp̄i ꝓximū diligas ſicut teip̄m.i. ad qd̓ ⁊ ꝓpt̓ qd̓ teip̄m diligere debes. In bono gͦ et ꝓ pter deum teip̄m diligere debes. In bono gͦ diligēdus eſt ꝓximꝰ nō in malo ⁊ ꝓpter deū. Proximū ꝟo oēm hoīem oꝑtet intel ligi. qꝛ nemo eſt cum quo ſit oꝑandū male. Qui gͦ amat hoīes vel qꝛ iuſti ſunt. vel vt iuſti ſint amare dꝫ. hoc eſt in deo vl̓ ꝓpter deū. Sic em̄ ⁊ ſeip̄m amare dꝫ.ſ. in deo vl̓ ꝓpter deū.i. qꝛ iuſtus eſt vel vt iuſtus ſit. Qui enim aliter ſe diligit. iniuſte ſe diligit. qꝛ ad hͦ ſe diligit vt ſit iniuſtus. Ad hͦ ergo vt ſit malus. non ergo iā ſe diligit. Qui em̄ diligit iniqͥtatem odit aīam ſua. Modus ergo diligēdi p̄cipiēdus eſt homī.i. quō ſe diligat vt ꝓſit ſibi. Quin aūt ſe diligat. et ꝓdeſſe ſibi velit. dubitare dementꝭ ē. Mo dus aūt p̄cipit̉ cū ait. ſic̄ teip̄m vt ꝓximū diligas ad qd̓ teip̄m. Si ergo te nō ꝓpter te diligere debes. ſꝫ ꝓpter illū vbi dilectio nis tue rectiſſime finis eſt. nō ſuccenſeat ali us aliqͥs hō. ſi ⁊ ip̄m ꝓpt̓ deū diligꝭ. Hu ius dictiōis modū veritas inſinuat dicēs Mandatū nouū do vobis vt diligatis in uicem ſicut dilexi vos.i. ad qd̓ dilexi vos ſcꝫ vt filij ſitis ⁊ vitā habeatis. De modo diligendi deuꝫ. Dilectiōis aut dei modus inſinuat̉ cuꝫ d̓r. ex toto corde.i. ex toto ītellectu. ex tota aīa. i ex tota volunta te. ex tota mente.i. memoria. Vt oēs cogi tatiōes ⁊ oēm vitā ⁊ oēm intellectū in illū cōferas a qͦ habes ea q̄ cōfers. Hec dicens nullaꝫ ꝑtē vite nr̄e reliqͥt q̄ vacare debeat. ſꝫ qͥcqͥd venerit in animū: illuc rapiat̉ quo dilectiōis impetus currit. et diligere deuꝫ ꝓpter ſe modus ē diligēdi ꝓpter deum. et ſunt iſti duo modi diligendi deum vt qͥbuſ dam placet. De impletōne illius mandati. ſ Illud aūt p̄ceptuꝫ nō penitꝰ implet̉ ab hoīe in hac mortali v ta. ſed ex ꝑte nō ex toto. qꝛ ex ꝑte diligimꝰ ſicut ex ꝑte cognoſcimꝰ. In futuro aūt im plebit̉ ex toto. Un̄ Aug. Cū adhuc eſt allꝰ Aaug. de ꝑfe quid carnalis ꝯcupīe: nō oī mō ex tota ala cta iuſticia. diligit̉ deꝰ. Caro aūt nō d̓r ꝯcupiſcere niſi qꝛ aīa carnalit̓ ꝯcupiſcit. Cū autē venerit

DL qd̓ ꝑfectuꝫ eſt vt deſtruat̉ qd̓ ex ꝑte ē.i. vt iā nō ex ꝑte ſit ſꝫ ex toto. charitas non aufe ret̉ ſed augebit̉ ⁊ implebitur In qͣ plenitu dine illud p̄ccptuꝫ charitatis implebitur. Diliges dn̄m deum tuuꝫ ex toto corde ⁊cͣ. Tunc erit iuſtus ſine pctō. qꝛ nulla erit lex repugnās menti. Tūc ꝓrſus toto corde. to ta aīa. tota mente. diliges deuꝫ. qd̓ eſt ſum mum preceptum. Que de p̄cepti ratione. Sed cur p̄cipitur homī iſta ꝑfectio cū ī hac vitā eā nemo ha beat? Quia nō recte currit̉ ſi quo currēdū eſt neſciat̉. Quō aūt ſciret̉ ſi nullis prece ptis on̄deret̉. Ecce habes cur illud prece ptū eſt qd̓ h̓ penitus īpleri nō pōt. Imple tur tn̄ ex ꝑte.ſ. ẜm ꝑfectionē vie. Alia ē em̄ ꝑfectio currētis. alia ꝑueniētis. Fac̄ hͦ mā datū vt curſor: qͥ deū an̄ oīa ⁊ p̄ oībus dili git. nec tn̄ omnino ꝑficit. Qd̓ alteꝝ mādatū ī altero eſt. h Cum aūt duo ſunt p̄cepta charitatis. ꝓ vtroqꝫ ſepe vnū poni tur. nec immerito qꝛ nec deus ſine ꝓximo nec ꝓximus ſine deo diligi pōt. Un̄ apl̓s omne mādatū legis dicit inſtaurari.i. con tineri ⁊ impleri in hͦ ꝟbo. Diliges ꝓximuꝫ tuū ſic̄ teip̄m. Et xp̄s dilectiōeꝫ ꝓximi ſpe Augu. ſuper cialius cōmemorat dicēs. Mādatū nouū Iohannē do vob̓ vt diligatis inuicē ſic̄ dilexi vos. vbi illud maius mandatū dilectiōis dei vi det̉ p̄termiſſum. ſꝫ bn̄ intelligentibꝰ vtrūqꝫ inuenit̉ ī ſingl̓is. qꝛ qͥ diligit deū nō p̄t euꝫ ꝯtēnere quē deus p̄cipit diligi. ⁊ qͥ diligit ꝓximū: qͥd in eo diligūt niſi deū. Ip̄a ē di lectio ab om̄i mūdana dilectioue diſcreta. Quā diſtinguēs dn̄s ait. ſicut dilexi vos. Quid em̄ niſi deū dilexit in nob̓. nō quem habebamꝰ ẜꝫ vt haberemꝰ Sic̄ medicꝰ egro tos ⁊ qͥd ī eis diligit niſi ſalutē. quaꝫ cupit reuocare. nō morbū quem venit expellere. Sic ⁊ nos inuicē diligamꝰ. vt quantū poſ ſumus inuicē ad habendū in nobis deum ex dilectione attrahamus. Que charitate diligēda ſint. i Sed que hac dile ctione diligenda ſint. iā inqͥramꝰ. Non em̄ Aug. in l. d̓ doctrina chrī oīa vt ait Aug. qͥbꝰ vtēdū ē diligenda ſunt ſtiana. ſꝫ ea ſola q̄ vel nobiſcū ſocietate quadaꝫ re XXVII ferunt̉ in deū ſicut eſt homo vl̓ angelꝰ. vel ad nos relata: bn̄ficio d̓i ꝑ nos indigēt. vt corpus. qd̓ ita p̄cipiēdū eſt diligi. vt ei or dinate prudenterqꝫ cōſulatur. Iſta eſt diſtinctio. xxvij. huiꝰ ter tij libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit d̓ fide ⁊ ſpe. In cipit agere de ip̄a charitate Et tria fac̄. Nā pͥmo de terminat charitatis qͥdditateꝫ. Scd̓o inqͥrit ip̄iꝰ vni tatē Tertio on̄dit modū diligēdi ⁊ eiꝰ ꝯgruitatē Pri mū facit vſqꝫ ibi. Sed q̄rit̉. Scd̓m vſqꝫ ibi. Cōſequi ter modū. Tertiuꝫ ꝟo vſqꝫ ad finē diſ. In ſpāli ſnīa magiſtri ſtat in tribꝰ ꝓpoſitionibꝰ quarū pͥma ē hec. Charitas dilectio d̓r qua deꝰ ꝓpter ſe ⁊ ꝓximꝰ ꝓpt̓ deū diligit̉. Hāc mgr̄ inſinuans dicit. ꝙ lꝫ xp̄s fideꝫ et ſpem nō habuerit vt dictū eſt in fine p̄cedentis di ſtinctionis. habuit tn̄ inquātū hō tantā charitateꝫ qͣ maior eſſe nō pōt. qd̓ patuit in hoc ꝙ animā ſuā pro nobis poſuit. ī quo facto ad diligendū nos inſtruxit ⁊ exemplū dedit. De charitate aūt quid ſit et de mō ⁊ de ordine diligendi deū ⁊ ꝓximū iā reſtat inquirē Cẜ.l. mio dū. Un̄ ꝯn̄r charitatē deſcribens dicit. Charitas eſt ͣA 9 diligͣi ꝓpt̓ ſ. dilectio qua diligit̉ deꝰ ꝓpter ſe ⁊ ꝓximꝰ ꝓpter de um. Et continet duo mādata quorū primū eſt dilige tꝓxoiꝰ ꝓn re deū. Scd̓m eſt diligere ꝓximū. in quibꝰ duobꝰ p̄ ceptis tota lex pendet ⁊ ꝓphete Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Tm̄ vna eſt dilectio qua deus ⁊ ꝓximꝰ diligun tur. lꝫ ꝓpter diuerſa dilecta ẜm diuerſos dilectiōis motus geminet̉. Hāc ꝓpoſitionē mgr̄ ponēs querit Utrū vna ⁊ eadē ſit dilectio qua diligimus deū ⁊ ꝓ ximū. vel diuerſe. Et rn̄det ꝙ ſit vna ⁊ eadē dilectio cum ſit ſpūſſanctꝰ vt dicū ē in pͥmo libro. Sed differt quo ad hoc. ꝙ deū diligimꝰ ꝓpter ſe et ꝓximū ꝓpt̓ deū. Et hoc ꝯfirmat autoritate bē. Aug. Et ſubdit ꝙ ꝙͣuis vna dilectio d̓r. geminat̉ tn̄ ꝓpter duo dile cta.ſ. deū ⁊ ꝓximuꝫ. ꝓpter qd̓ etiā ſunt duo dilectio nis mandata. Nā lꝫ ſit vna dilectio. diuerſa tn̄ dilige re p̄cipimur. vel d̓r gemina ꝓpter duos motꝰ dilecti onis q̄ in mente gerūtur.ſ. ad deū ⁊ ad proximū dili gendū. Tertia propoſitio ē hec. vt charitas qua dili gamus diuerſa diligibilia nobis p̄cipit̉. ita cuilibet dilecto certus modus diligendi p̄ſcribit̉. Hanc nigī ponēs dic̄ ꝙ modꝰ quo diligere debemꝰ proximū ꝓ pter deū tāgit̉ ī ſcpͥtura cū d̓r. Diliges proximū tuuꝫ ſic̄ teip̄m.i. eodē mō diligere debes ꝓximuꝫ. Modꝰ aūt dilectionis dei exprimit̉ cū d̓r. Diliges dn̄m deū tuum ex toto corde tuo ſcꝫ intellectu. ⁊ ex tota aīa. id ē. voluntate. et ex tota mente.i. memoria Ita vt oēꝫ cogitationē. oēm vitā vel motū ⁊ oēm ītellectum ad ip̄m referas a quo oīa predicta hēs Et ſubdit ꝙ iſte modus dilectionis dei nō pōt impleri in via ex toto. ſꝫ in ꝑte qꝛ ſicut ī via imꝑfecte. ⁊ ex ꝑte deum cogno ſcimꝰ. ſic etiā īꝑfecte ⁊ ex ꝑte eū diligimꝰ. qd̓ probat ꝑ hoc ꝙ ī pn̄ti ꝑ rebellionē carnis ad ſpm̄ īpedimur a ꝑfecta dilectione. q̄ rebellio qꝛ in patria nō erit. iō ꝑfecte ibi diligimꝰ. Un̄ q̄rit ꝯn̄r. Ex quo mandatuꝫ de dilectiōe dei in pn̄ti nō valet impleri. cur tūc datū eſt ip̄is vlatoribꝰ. Et rn̄det ꝑ ſil̓e. ſicut nullus ſciret recte currere niſi ſciret quo currēduꝫ eſſet. ſic nec de us diligiſciret̉ niſi dilectio ꝑ p̄ceptū aliquod oſtende retur. ⁊ lꝫ p̄ceptū illd̓ ī via totalit̓ impleri non valeat tn̄ p̄t impleri ex ꝑte.ſ. ẜm ꝑfectionē vie ſeu viatoris. Et ſubiūgit ꝙ predicta duo charittias p̄cepta ſic ſūt ꝯnexa ꝙ vnū ſepe pro vtroqꝫ ponit̉ et hoc n̄ īmerito cum deus ſine proximo ⁊ proximꝰ ſine deo diligi nō pōt. Nam qui deū diligit nō ꝯtēnit proximū quē de us diligit ⁊ qͥ proximū diligit nihil diligit ī eo niſi de um. vt oſtendit in littera exēplo et autoritate. Et tm̄ in ſpeciali.

v.Pſ.ip̄ nob̓ ſt na hoc Iil. genda ſi) Alecij qd̓ neẜ̓ jux ta qd̓. ixxxob̓ Cxt. x. jxjI. III Si illo precepto iubemur diligere totū proximū ⁊ nos totos. Ic pōt queri DI. XXV vtꝝ illo mādato dilectōis ꝓ ximi totū ꝓximum.i. aīam ⁊ corpꝰ noſqꝫ ip̄os totos dilige̓ p̄cipiamur Ad qd̓ dicimꝰ oē genꝰ diligēda Aug. in li. de rū reꝝ ī illis duobꝰ mādatꝭ ꝯtineri. Quat doc. xp̄i. tuor em̄ diligēda ſunt vt ait Aug. vnuꝫ qd̓ ſupra nos eſt ſcꝫ deꝰ. Alteruꝫ qd̓ nos ſum Tertiū qd̓ iuxta nos ē.ſ. ꝓximū. Quartū qd̓ infra nos eſt.ſ. corpus. De ſcd̓o ⁊ qͣrto nulla p̄cepta dāda erat ſcꝫ vt diligeremus nos vel corpꝰ noſtrū. Precipit̉ aūt deꝰ di ligi ⁊ ꝓximus. Vt aūt qͥſqꝫ ſe diligat p̄ce pto nō eſt opꝰ. Quātūlibet em̄ hō excidat a veritate. remanet illi dilectio ſui et dile ctio corꝑis ſui. qꝛ nemo vnqͣꝫ carnem ſuaꝫ adio habuit. Nā viri iuſti qͥ corpꝰ ſuū cru ciāt. nō corpꝰ ſꝫ corruptiōes eiꝰ et pondus oderunt. Hic videt̉ Aug. tradere. ꝙ ex p̄ cepto nō teneamur dilige noſmetip̄os vel corpus noſtꝝ. Qd̓ ſi eſt: nō oē genꝰ diligē darū rerū illis duobꝰ p̄ceptis ꝯtinet̉. qꝛ cū ⁊ noſip̄os et corpꝰ noſtruꝫ diligere debea mus. ad qd̓ neceſſariū eſt p̄ceptū cum ſcri ptū ſit. Qui diligit iniqͥtatē odit aīam ſuā Sed ſpeciale de hoc p̄ceptū nō erat dādū nec ſpeciali p̄cepto opꝰ erat id tradi. vt qͥſ qꝫ ſe vel corpꝰ ſuū diligeret. qꝛ hoc in illo p̄ cepto ꝯtinet̉: diliges ꝓximū tuū ſicut teip ſum. Ibi em̄ ⁊ ꝓximū totuꝫ. ⁊ te totū intel Auguſti. ligere debes. Un̄ Augꝰ in eodem. Si te to tū intelligas.i. aīam ⁊ corpꝰ ⁊ ꝓximū tuuꝫ id ē. aīam ⁊ corpꝰ. hō em̄ ex aīa ꝯſtat ⁊ cor pore. nullū rerū diligēdarū genꝰ in his du obus p̄ceptis p̄termiſſum eſt. Cū em̄ p̄cur rat dilectio dei. eiuſqꝫ dilectiōis modus p̄ ſcriptꝰ appareat. et ſequat̉ dilectio ꝓximi: de tua dilectione nihil dictū videt̉ Sꝫ cuꝫ dictū eſt. Diliges ꝓximū tuuꝫ ſicut teip̄m ſimul ⁊ tui. abs te dilectio p̄termiſſa non ē Ecce hic aperte dicit in illo p̄cepto non tā tūmodo ꝓximi. ſed et mei dilectionem con tineri ⁊ totiꝰ ꝓximi totiuſqꝫ mei. Ex quo apparet ꝙ dictū ē de ſcd̓o ⁊ quarto.i. de di lectiōe nr̄i ⁊ corꝑis noſtri. nulla p̄cepta dā da. ita eſſe intelligenduꝫ.ſ. ſpecialia et diui ſa. qꝛ in illo vno totū cōtinet̉. ⁊ qꝛ id qd̓ ſu mus. ⁊ qd̓ infra nos eſt ad nos tn̄ ꝑtinens nature lege diligimꝰ que in beſtijs etiā eſt. Ideoqꝫ ⁊ de illo qd̓ ſupra nos eſt. ⁊ de illo qd̓ iuxta nos eſt. diuiſa p̄cepta ſumpſimꝰ DI XXVIII In quorū altero eiꝰ qd̓ ſumus ⁊ illiꝰ qd̓ in fra nos ē dilectio cōtinet̉. Sic cōdita ē hic textus ia mēs hūana vt nūqͣꝫ ſui nō meminerit. nun libris antiqͥs nō inuenitur. qͣꝫ ſe nō intelligat. nunqͣꝫ ſe non diligat. ſed Imo eſt q̄daꝫ qm̄ qui odit aliquē nocere illi ſtudet Non expoſitio ip̄iꝰ immerito ⁊ mēs hoīs qn̄ ſibi nocet ſe odiſ textus. ſe d̓r. Neſciēs em̄ ſibi vult male. dū nō pu tat ſibi obeſſe qd̓ vult. ſed tamen male ſibi vult qn̄ illud odit quod obſit ſibi ẜm illud Qui diligit iniqͥtatē odit aīam ſuam. Qui ergo diligere ſe nouit deū diligit. Qui ꝟo nō diligit deū. etiā ſe nō diligit. qd̓ ei natu raliter inditum eſt. tn̄ non incōgrue ſe odiſ ſe dicit̉ cū id agit quod ſibi aduerſat̉. et ſe ip̄m tanqͣꝫ ſuus inimicus inſequit̉. Si in illo precepto cōtinetur dile ctio angeloꝝ. Oritur autē hic de angelis queſtio. vtrū ad illud p̄ceptū dile ctionis ꝓximi etiaꝫ dilectio ꝑtineat angeꝰ zaug. in li. de rum. Nā ꝙ nullū hoīem exceperit qui pce̓ doc. xp̄i. pit ꝓximuꝫ diligere dn̄s in parabola ſemi uiui relicti on̄dit. eū dicens vximum qͥ er ga illum extitit miſericors. Deinde ſubdit Quid ſit pre vade ⁊ tu fac ſil̓r Vt em̄ eū ꝓximū ītelligaˣiᵐuᵍ. mus cui vel exhibendū eſt officium miſer cordie ſi indiget. vel exhibenduꝫ eſſet ſi in digeret. nullū ꝟo exceptuꝫ eſſe cui miſcd̓ie negandū ſit officiū. quis nō videat. cuꝫ vſ qꝫ ad inimicos etiā porrectū ſit dn̄o dicen te. Diligite inimicos veſtros ⁊ benefacite his qui odiunt vos. Manifeſtū eſt gͦ om nem hoīem ꝓximū eſſe deputanduꝫ. Pro ximi ꝟo nomē ad aliqͥd eſt. nec quiſqꝫ eſſe ꝓximus niſi proximo pōt. Un̄ cōſequens eſt cui p̄bendū ⁊ a quo p̄bendū eſt officiuꝫ miſericordie recte ꝓximum dici. Maniſe Ꝙ angeli ī il ſtum eſt ergo p̄cepto dilectionis ⁊ ꝓximi lop̄cepto ꝯti etiā ſanctos angelos contineri A qͥbus tā nent̉. ta nobis miſeri cordie impēdiuntur officia. Ex quo et dn̄s ꝓximum ſe noſtrū dici vo Ꝙ etiaꝫ xp̄s luit. vt in parabola ſaucij oſtendit ⁊ in pro ꝓximꝰ noſter pheta. Quaſi ꝓximū ⁊ quaſi fratrē noſtꝝ ē ẜm ꝙ hō. ſic cōplacebā. Sꝫ qꝛ excellentior ac ſupra noſtrā naturā eſt diuina ſubſtātia. p̄ceptū dilectionis dei a ꝓximi dilectōe diſtinctū eſt. Ideoqꝫ lꝫ nobis deus om̄ia impendat beneficia. nō tn̄ noīe ꝓximi includit̉ in illo p̄cepto. quē nō ſicut nos diligere debem ſed pluſqͣꝫ nos toto corde ⁊ aīma. Chriſtū ꝟo inqͣꝫtum hō eſt. ſicut nos diligere debe mus. eiuſqꝫ ẜm hoīem dilectio illo ꝯtinet̉ mandato. quē etiā ẜm hoīem magꝭ qͣꝫ nos

ꝘL. ſed non qͣꝫtum deum debemus diligere. qꝛ inquātū eſt homo: minor eſt deo. Quibus modis d̓r ꝓximꝰ. Hic notandum eſt proximū dici diuerſis modis.ſ. conditiōe prime natiuitatis. ſpe conuerſionis. ꝓpin quitate cognationis. ratione beneficij ex hibitionis. Iſta eſt diſtinctio. xxviij. huiꝰ ter tij libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit d̓ charitate ẜm ſe. Agit de numero diligendoꝝ. Et tria facit. Nam primo inquirit an totus homo.ſ. interior et exterior in p̄cepto dilectiōis ꝓximi cōtineat̉. Scd̓o an idē p̄ ceptū vſqꝫ ad angeloꝝ dilectioneꝫ extendat̉. Tertio ſubinfert ꝙ hoc nomē ꝓximus diuerſimode accipia tur. Primum vſqꝫ ibi. Orit̉ aūt. Scd̓m vſqꝫ ibi. Hic notandū. Tertiū vſqꝫ ad finē diſ. In ſpāli ſnīa mgr̄i ſtat in tribꝰ ꝓpoſitionibꝰ quarum prima eſt hec. D dilectiōe corꝑis ⁊ aīe ꝓximi nō ſūt diſtīcte data duo ſpecialia mādata. Hāc magiſter ponēs querit. Vt in mandato dilectiōis ꝓximi totū ꝓximū.i. anima ⁊ corpus ip̄ius diligere p̄cipiamur. Et rn̄det ꝙ ſic. qꝛ in p̄dictis duobus mādatis.ſ. dilectiōis dei ⁊ ꝓ ximi omne genus rerū diligendarū cōtinet̉. Nam ē charitate quattuor ſunt diligēda ẜm be. Aug.ſ. de us proximus aīa et corpus. Sed de dilectiōe aīe e corꝑis non oportebat aliqua p̄cepta dari ſicut de di lectione dei ⁊ ꝓximi. eo ꝙ quilibet hoīm dilectio ſu ip̄ius ⁊ etiam aīe ⁊ corporis ſit naturaliter inſerta. Nec obſtat ꝙ martyres ſe morti exponendo vident̉ carnē ſuā odiſſe. qꝛ nō oderūt ſe vel carnē ſuā ſꝫ cor poris pondus et vitia Scd̓a propoſitio eſt hec. ⁊ ceptū dilectiōis proximoꝝ etiā extēdit ſe ad dileo nem angeloꝝ. Hanc mgr̄ ponēs querit. Vtrū etiam dilectio angeloꝝ ſub dilectiōe proximi ꝯtineat̉. Pro cuius reſpōſione p̄mittit ꝙ ꝑ nomē proximi quilibet hō intelligit̉. cui adhibēdū ē opus miſcd̓ie ſi indige ſicut patet in parabola ſemiuiui ꝑ ſamaritann̄ in ſt bulū adducti. Nomē etiā proximi ad aliqͥd eſt. qꝛ nu lus pōt eſſe ꝓximus niſi proximo. ita ꝙ ꝓximꝰ ipſi ē proximus. Vnde ſequit̉ ꝙ nō ſolū ille cui p̄bendu eſt opus miſericordie ſed etiā illc a quo beneficiū ali qd̓ recipit̉ proximus dicat̉. Cum igitur multa miſeri cordie bn̄ficia nobis impendāt. ſequit̉ ip̄os noſtros fore proximos. ⁊ ꝑ cōſequēs eoꝝ dilectionē cōtineri ſub mandato dilectionis dei ⁊ proximi. Et ſubdit ꝓ excluſione cuiuſdā dubitationis ꝙ ꝙͣuis proximꝰ d̓ catur a quo minime bn̄ficiū recipimꝰ. dilectio tn̄ dei a quo oīa habemꝰ ſub mādato dilectiōis ꝓximi nō ꝯtinetur. ſed ſpeciale p̄ceptū hꝫ. eo ꝙ debemꝰ deum plus ꝙͣ noſmetip̄os diligere. proximū aūt ſicut nos. Attamē dilectio chriſti inꝙͣtum hō ſub mādato dile ctiōis proximi ē ſeu cōtinet̉. quem lꝫ debeamus plus ꝙͣ nos diligere. minus tn̄ ꝙͣ deū. qꝛ inꝙͣtuꝫ homo mi nor eſt deo. Tertia propoſitio eſt hec. Proximus d̓ quattuor modis.ſ. natiuitatis ꝯditione. ꝯuerſionis ſpē. bn̄ficij exhibitiōe. ⁊ propinquitate cognationis Hāc mgr̄ ponēs dicit ꝙ qͣttuor modis aliqui poſſunt dici proximi.ſ. Uno modo ratione pͥme natiuitatis ⁊ ſic oēs hoīes ſunt proximi. Alio mō ſpe conuerſio nis. ſicut oēs fideles qͥ ſunt vel qui futuri ſunt. Ter tio mō propinquitate cognatiōis ſicut parētes ⁊ cō ſanguinei Quarto mō rōne bn̄ficij exhibiti. ⁊ ſic an geli ſunt ꝓximi noſtri. Et tm̄ in ſpeciali. Prexiꝰ ꝯiʳ 4ꝰʳ modis O 2 t xatoꝝ forx. AALA De ordine diligēdi quid prius qͥd poſterius. Oſt predi cta o. xxxx de ordine charitatis agendū eſt. qꝛ dicit ſpōſa Introduxit me rex in cellā vinariā. ⁊ ordi nauit in me charitatē. Uideamꝰ gͦ ordineꝫ qͥd pͥus quid poſteriꝰ eſſe debeat. Peccat em̄ qͥ p̄poſtere agit. Nam ſcire qͥd facias ⁊ neſcire ordinē faciēdi. nō eſt ꝑfecte cogniti onis. Ordinis nāqꝫ ignorantia conturbat meritorū formā. Ordinem auteꝫ diligendi Aug. in li. de Angꝰ inſinuat dicens. Ip̄e eſt qͥ ordinatā doct. xp̄i. habet dilectionē. ne aūt diligat qd̓ non eſt diligendū. aut nō diligat qd̓ diligendū eſt. aut eque diligat qd̓ minus vel amplius di ligendū eſt. aut minus vel amplius quod eque diligendū eſt. Omnis peccator in qͣn tū peccator eſt non eſt diligēdus. ⁊ oīs ho mo inquātū eſt homo diligendus eſt ꝓpt̓ deuꝫ. Deus ꝟo ꝓpter ſeip̄m. et deꝰ ꝓpter ſe omni homine amplius diligēdus eſt. et amplius quiſqꝫ debet deū diligere qͣꝫ ſeip ſum. Iteꝫ amplius alius homo diligēdus eſt qͣꝫ corpus noſtrū. qꝛ ꝓpter deū oīa iſta diligēda ſunt. et pōt nobiſcū deo homo ꝑ frui. qd̓ nō pōt corpꝰ. qꝛ corpꝰ ꝑ animā vi uit qͣ fruimur deo. Audiſti aliqua d̓ ordīo charitatꝭ vbi exp̄ſſū eſt nos ampliꝰ debere diligere deum qͣꝫ oēs hoīes vel noſip̄os. ⁊ ampliꝰ aīam alicuiꝰ hoīs qͣꝫ corpꝰ nr̄m. In enumeratione etiā quattuor diligēdoꝝ ſu perius poſita: prius ponit̉ qd̓ ſupra nos ē Nota ordineꝫ Scd̓o qd̓ nos ſumꝰ. Tertio qd̓ iuxͣ nos eſt charitatis. Quarto quod infra nos eſt. vbi ordo dili gendi inſinuari videt̉ ex rōne numeratio nis. Nō eſt aūt aꝑtū vtꝝ oēs hoīes parit̓ diligere debeamꝰ ⁊ tm̄ qͣꝫtū nos vl̓ minus. An omnes homīes pariter diligē di ſunt. Unde etiaꝫ ſuper hͦ ſepe mouet̉ q̄ſtio quā ꝑplexā ſaciūt ſctō rū v̓ba varie ꝓlata. Quidam em̄ trade̓ vi dent̉ ꝙ pari affectu oēs diligēdi ſint. ſꝫ in ef fectu.i. in exhibitōe obſequij diſtinctio ob ſeruāda ſit. Un̄ Aug. oēs hoīes eque dili Aug. in li. de doc. xp̄iana. gēdi ſūt. Sꝫ cū oībꝰ ꝓdeſſe non poſſis his Autoritates potiſſimū ꝯſulēdū ē. qͥ ꝓ locoꝝ ⁊ tꝑm vel ponit q̄ vidēt̉ qͣrūlibet reꝝ oportunitatibꝰ cōſtrictiꝰ tibi dicere oēs pa riter diligen qͣſi qͣdā ſorte iungunt̉. Pro ſorte em̄ habē dos eē. ſꝫ ī ef dum eſt. qͦ qͥſqꝫ tibi tꝑaliter colligatꝰ adhe̓ fectu differen ret ex quo legis potiꝰ illi dandū eſſe. Ideꝫ tiā eſſe.

LI ſuꝑ epl̓am ad Gal̓. Oꝑemur bonuꝫ ad om nes. maxime autem ad domeſticos fidei.i. ad xp̄ianos. Omnibꝰ em̄ pari dilectiōe vi ta eterna optanda eſt. ⁊ ſi nō oībus eadem pn̄t exhiberi dilectionis officia q̄ fratribus maxime ſunt exhibenda. qꝛ ſunt inuicē mē bra qͥ hn̄t eundē patrē. His alijſqꝫ teſtimo nijs innitunt̉ qͥ dicunt oēs hoīes parit̓ di ligēdos eſſe charitatis affectu. ſꝫ in oꝑis ex hibitione differentiam. Que his repugnare vident̉. c Quibus obuiat il lud p̄ceptū legis de diligēdis parentibus Honora patre tuuꝫ ⁊ matrē vt ſis longeu ſuꝑ terrā. Vt qͥd em̄ ſpālit̓ illud p̄ciperet̉ de parētibus niſi maiori dilectiōe forēt di ligendi. Sed hoc illi referēduꝫ dicūt ad ex teriorē exhibitionē. in qua p̄ponendi ſunt parentes. Un̄ honora dixit nō dilige. Ob Hierony uiat etiā illud qd̓ Hierony. ſuꝑ ezechieleꝫ ait.ſ. vt ordine charitatis ſicut ſcriptū eſt. Ordinauit ī me charitatē Poſt oīm pr̄em deuꝫ. carnis quoqꝫ pat̓ diligat̉. ⁊ mater et Ambroſi filius. ⁊ filia frater ⁊ ſoror. Amb̓. qͦꝫ diligē di exprimens ordinē ſuꝑ illud canticoꝝ ca pitulo pͥmo. Ordinauit ī me charitatē ait. Multoꝝ charitas inordinata eſt qd̓ ī pri mo eſt ponūt tertiū vel quartū. Primo de us diligendus eſt. ſcd̓o parentes. inde filij poſt domeſtici qui ſi boni ſūt. malis filijs p̄ponendi ſunt. Scd̓m hoc in euāgelio ad cuiuſqꝫ dilectionē. ꝓprium ponit Diliges dn̄m deū tuū ex toto corde tuo ⁊ ex oībus viribus tuis. ⁊ ꝓximū tuuꝫ ſicut teip̄m. et inimicos nō ex tota virtute. non ſicut teip Ordo diligē. ſum ſed ſimpliciter. ſufficit em̄ ꝙ diligimꝰ ⁊ di h̓ on̄ditu non odio habemus. Ecce ex p̄miſſis aper te inſinuat̉ que in affectu charitatis diſtin ctio ſit habēda. vt differenti affectu nō pa ri homīes diligamus. ⁊ ante omnia deū ſe cundo noſi p̄os. tertio parētes. inde filios et fratres. poſt domeſticos. demum inimi cos diligamꝰ. Sed inquiūt illi que de ordi ne dilectiōis vt ſupra dicunt̉ eſſe referēda ad opeꝝ exhibitiōem. que differenter ꝓxi mis exhibenda ſunt Primo parentibꝰ. in de filijs. poſt domeſticis. demum inimicis Deū ꝟo tā affectu qͣꝫ obſequij exhibitiōe. ante omnia diligendū. Qd̓ aliqui eorūdem tantuꝫ proxi mos quantū nos debere diligere tradunt. III Quorum etiā non nulli tradūt affectu charitatis tm̄ ꝓximos eſſe diligendos qͣꝫtū nos ip̄os diligimus. Augu. i. viij. Quod cōfirmāt autoritate Auguſtini qui li. de trini. ait. Nec illa iā queſtio moueat. qͣꝫtū chari tatis fratri debeamus impēdere quantum deo. Incōparabiliter plus deo qͣꝫ nobis. fratri ꝟo qͣꝫtū nobis. Nos aūt tantomagꝰ diligimꝰ: quāto magꝭ diligimus deū Ex hͦ ⁊ cx p̄miſſis teſtimonijs Augꝭ. aſſerūt oēs hoīes parit̓ eſſe diligēdos a nobis. ⁊ tātuꝫ quātū nos. deū aūt pluſqͣꝫ nos. corpꝰ vero noſtrū minus qͣꝫ nos vel ꝓximos. Nec in enumeratiōe p̄miſſa quattuor diligēdoruꝫ ordinem diligendi aſſignari dicunt. ſed tm̄ que ſunt diligenda. Scd̓m alios non pari affectu oēs diligendi ſunt. Uerum qꝛ premiſ ſa verba Ambroſij ordinē diligendi ẜm af fectū magis qͣꝫ ẜm effectū diligenter intuē tibus explicare vident̉. non indocte alij di cunt nō mō in exhibitione oꝑis. ſed etiam in affectu charitatis ordinē differenteꝫ eſſe ſtatutū. vt ante omnia diligamus deuꝫ. ſe cundo nos. tertio parentes. quarto filios vel fratres. ⁊ hmōi. poſtea domeſticos. de mum inimicos. Ꝙ ꝟo Augu. dicit pariter omnes eſſe diligēdos. ⁊ pari dilectiōe om nibus vitā optandaꝫ. ita accipi pōt vt pa ritas nō ad effectū referat̉. ſed ad bonū qd̓ eis optat̉. qꝛ charitateꝫ omnibꝰ optare de Determiat bemus vt paria bona mereant̉. Sic apl̓us autoritatuꝫ q̄ dicit. Volo oēs hoīes eſſe ſicut me. Optā vident̉ aduer da eſt em̄ minoribus ꝑfecto maioꝝ vt ip̄i ſari. fiāt ꝑfecti. ⁊ ſic parē mereāt̉ beatitudinem vel pari dilectiōe.i. eadē dilectiōe oēs dili gēdi ſūt. Itē qd̓ ait. vt tantū diligamꝰ frēs quātū nos. ita intelligi pōt.i. ad tātū bonū diligamus frēs ad quantū nos. vt tātū bo nū eis optemꝰ in eternitate quātuꝫ nobis. ⁊ ſi non tanto affectu. Uel ibi qͣꝫtū ſimilitu dinis eſt. non qͣꝫtitatis. Queſtio d̓ ꝑentibꝰ bonis ⁊ mal̓ f Soler etiam queri ſi ꝑentes nr̄i mali ſint. vel filij vel fr̄es. Ar magꝭ vl̓ minꝰ diligēdi ſint alijs bonis. hac rōne nob̓ nō cōpulatꝭ Uid̓r ꝙ magꝭ ſint di ligēdi boni. qͥ nob̓ carne nō ſunt coniuncti qꝫ mali carne cōiuncti: qꝛ nobis ſūt coniun

DI. cti corde. glutino charitatis. Sanctior eſt Beda em̄ copula cordiū qͣꝫ corporū. Un̄ Beda. de illis verbis dn̄i. Mater mea ⁊ fratres mei hi ſunt qͥ verbū dei faciūt. ait. Non in iurioſe negligit matreꝫ. nec mater negatur que etiā de cruce cognoſcit̉. ſed religioſio res monſtrant̉ copulementiū qͣꝫ corporū. Uerūtamen latebroſa queſtio eſt hec. nec a nobis plene abſoluenda. ꝓperantibꝰ ad alia Mouemur ei ſuper verbis illis qͥbus inimicos non ex tota virtute. nō ſicut teip ſū iubet diligere. ſꝫ ſimpl̓r. Sufficit enim ꝙ diligimus ⁊ non odio habemus. Qd̓ non ita accipiendū eſt quaſi ſufficiat tibi dilige re inimicū ⁊ nō tibi teip̄ꝫ. qꝛ oēs ⁊ amicos et inimicos ſic̄ teip̄m diligere debes. Sed ad oſtēdēdū gradus diligēdi deum ⁊ ꝓxi mū. ⁊ inimicū qͥ tn̄ ꝓximus eſt. qꝛ dn̄s po nit cū ait. Diliges deuꝫ ex tota virtute tua ⁊ ꝓximū ſicut teip̄m. Nō ait ex tota virtu te vt on̄dat ꝓximū diligendū minꝰ qͣꝫ deū. Dicit etiaꝫ diligite inimicos. nec addit ex tota virtute. nec ſicut teip̄m ſꝫ ſimpl̓r. Suf ficit em̄ ꝙ diligimꝰ ⁊ nō odio habemꝰ. id ē ſufficit dicere vt diligamus ⁊ non odio ha beamus. non qͥn eos diligere debeamus ſi cut nos. qꝛ ꝓximi ſūt. ſed ſufficit ſi eos mi nus diligimꝰ qͣꝫ alios ꝓximos. qd̓ dilecti onis genus innuit. Queſtio Auguſ. in libro retracta tionum. Queri etiam ſolet cur dn̄s p̄ceperit diligere inimicos. cuꝫ ali Augꝰ in li. re bi p̄cipiat odio habere parentes et filios: tractationum Ad qd̓ dicendū eſt duo eſſe diligēda in ho mine. naturā ⁊ virtutē. vitium ꝟo ⁊ pctm̄ odiēdū. Et parētes ergo inqͣꝫtuꝫ mali ſunt odiēdi ſūt. ⁊ inimici diligēdi inqͣꝫtū hoīes Diligamꝰ gͦ inimicos lucrādos ī regno dei ⁊ odiamus ꝓpinquos ſi imped iunt nos a regno dei ⁊ in oībus cōmuniter naturam diligamus. quā deus fecit. De gradibus charitatis ꝯciendum quoqꝫ ē diuerſos eſſe gradus charitatis. Eſt em̄ charitas incipiens. ꝓficiens ꝑfecta ꝑfectiſ Augu. ſuper ſima. Un̄ Augꝰ. Perfecta charitas hec ē epl̓as Ioh̓. vt quis paratus ſit ꝓ fratribus etiā mori. Sed nūqͥd mox vt naſcit̉ iā ꝓrſus ꝑfecta eſt. imo vt ꝑficiat̉ naſcit̉. cū fuerit nata nu tritur. cū fuerit nutrita roborat̉. cuꝫ fuerit XXIX roborata ꝑficit̉. cū ad ꝑfectionē venerit di cit. cupio diſſolui ⁊cͣ. Hic aperte ꝓgreſſus ⁊ ꝑfectio charitatis inſinuat̉. Quā ꝑfecti onē etiā veritas cōmēdat dicēs. Maiorē hac dilectōeꝫ nemo hꝫ qͣꝫ vt aīaꝫ ſuā ponit qͥs ꝓ amicꝭ ſuis. Qd̓ vtiqꝫ dictū ē oꝑe dile ctionis. qꝛ maior dilectiōis effectꝰ non ē. qͣꝫ ponere aīam ꝓ alijs. Nec te moueat qd̓ ait ꝓ amicis. qͥ em̄ponit aīaꝫ ꝓ amicis. ponit ⁊ ꝓ inimicis ad hͦ ipſi fiant amici. Iſta ē diſtinctio. xxix. huius ter tij libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit d̓ numero diligēdo rū. Incipit agere de ordine diligēdi reſpectu ipſorū diligēdoꝝ. Et tria facit. Primo em̄ ponit ordineꝫ di ligēdi explicite diligēdoꝝ generalit̓. Scd̓o explicite quorūdā diligēdoꝝ ſpāl̓r. Tertio explicite dilectōis Primum vſqꝫ ibi. Solet etiam queri. Scd̓m vſqꝫ ibi Sciendū quoqꝫ eſt. Tertiū vſqꝫ ad finē diſ. In ſpeci ali ſnīa mgr̄i ſtat ī tribꝰ ꝓpoſitiōibus qͣꝝ pͥma ē hec In charitatis ordine nō oēs equali affectu ſicut nec effectu ſūt diligēdi. Hāc mgr̄ inſinuans dicit ꝙ ordo dilectiōis in hoc ꝯſiſtit vt qd̓ eſt diligēdū diligat̉. qd̓ nō eſt diligēdū nō diligat̉ qd̓ amplius diligendū am plius diligat̉. ⁊ qd̓ eque eſt diligēdū eque ⁊ nō minꝰ nec ampliꝰ diligat̉. Un̄ pͥmo ſuꝑ oīa deꝰ diligēdus ē deinde aīa ꝓpria. deinde ꝓximꝰ. ⁊ vltimo corpꝰ ꝓ priū. Iſtis p̄miſſis querit circa dilectionē ꝓximorū Utrū teneamur oēs hoīes diligere eqͣliter. ⁊ vtrum quātuꝫ nos vel minus nobis. Ad que rn̄dendo reci tat tres opiniones. quaꝝ pͥma dicit ꝙ oēs ſunt equa liter diligēdi in affectu. nō tn̄ exhibitiōe obſequij. ſꝫ his qͥ nobis ſunt coniuncti magis tenemur ẜuitia ex hibere. nō obſtante ꝙ oībus debeamꝰ bonum velle. Autoritates aūt q̄ vident̉ dicere ꝙ hoīes ſunt ineqͣ liter diligēdi tenētes iſtā opinionē gloſant eas dice do eas loqͥ de ordine dilectiōis ꝙͣtuꝫ ad exhibitionē oꝑis ⁊ bn̄ficioꝝ exterioꝝ. q̄ oībꝰ non equalit̓ ſunt im pēdēda ⁊ nō ꝙͣtū ad effectū interiorē ẜm ꝙ oēs eqͣli ter ſunt diligendi. Scd̓a opinio dicit. ꝙ omēs hoīes ſeu oēs ꝓximi ſunt nō ſolū quo ad affectū. ſed etiaꝫ quo ad effectū equalit̓ diligēdi q̄ opinio ꝓbat̉ dictis Aug. qͥbꝰ illud aſtrui videt̉. Tertia opinio quā mgī magis approbat dicit oēs ꝓximos nec eqͣliter affe ctu eſſe diligēdos nec effectu. Naꝫ ex quo ordo qͥbuſ dā habēdus in dilectiōe ꝓximoꝝ ⁊ ī affectu ⁊ in effe ctu oꝑtet eſſe ineqͣlitateꝫ explicite vtriuſqꝫ. eo ꝙ ſine ineqͣlitate nō poſſit eſſe ordo. Autoritates b. Aug. q̄ vidēt̉ dicere ꝙ oēs debeamus equaliter diligere ⁊ ſicut noſmerip̄os. Tales autoritates dicit eſſe intelli gēdas vt equalitas de qua loquit̉ non referat̉ ad af fectū vel effectū. ſed tm̄ ad bonū qd̓ eis optamus qꝛ ad tm̄ bonū debemꝰ oēs diligere ſicut ⁊ nos. non tn̄ equali affectu. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Mali ꝑentes vel ꝓpinqͥ plꝰ ꝙͣ boni extranei ī hac vita ſunt diligē di. ꝙͣuis ꝓpter vicia eoꝝ a iuſtis ſunt odiēdi. Hanc magiſter inſinuans mouet duas q̄ſtiones. qͣruꝫ vna occaſionalit̓ ſumit̉ ex hoc ꝙ aliqui ſunt nobis carne ꝓpinqui qui tn̄ ſunt mali. Alij ꝟo ſunt boni ⁊ ſūt ex tranei nobis Dubitat̉ igit̉ vtrum ꝓpinqui mali ſunt magis diligendi ꝙͣ boni extranei. Et rn̄det ꝙ extra nei boni ſunt magis diligēdi. qꝛ corde ſunt nobis iū cti ꝑ vinculuꝫ charitatis. ꝓpinqͥ aūt mali non char tate. ſꝫ carne tm̄ ſūt nob̓ iūcti. ſꝫ qꝛ meliores ⁊ religi oſiores ſūt copule aīaꝝ ꝙͣ corpoꝝ. ſeqͥt̉ ꝓpoſituꝫ.ſ. ꝙ extranei boni ſunt magis diligēdi ꝙͣ ꝓpinqͥ mali. Scd̓a dubitatio eſt. quare dn̄s p̄cipit diligere inimi

LI cos. ⁊ alibi p̄cipit odire ꝑentes. cuꝫ iſta videant̉ ſibi cōtraria. Ad qd̓ rn̄det ꝙ natura in omnibꝰ diligen da eſt. Vn̄ etiā hoīes fi mali ſunt diligēdi ſunt vt cō uertant̉ ad bonū. ſed ecōtra viciū eſt in oībus odien dū etiam in parentibꝰ ⁊ ꝓpinquis. vn̄ dn̄s p̄cepit na turā diligendā in inimico. vicium ꝟo odiendū in pa rentibus. ⁊ ꝑ ꝯn̄s ibi nulla eſt cōtradictio Tertia ꝓ poſitio Ex dictis be. Aug. elicit̉ euidenter ſatis qͣt tuor fore gradus ip̄ius charitatis Hanc mgr̄ inſini ans ponit ordinē dilectiōis ẜm diuerſos gradꝰ cha ritatis. quos diſtinguēs dicit eē charitatē incipiēteꝫ ꝓficiētē ꝑfectā ⁊ ꝑfectiſſimā. qd̓ declarat ꝑ autorita tes be. Aug. q̄ patēt in tex. Et tm̄ in ſpāli. Si melius ē diligere amicos qͣꝫ in imicos vel ecōuerſo. Ic ſolet que K I ri qͥd potius ſit pluriſqꝫ meri DI. XXX ti diligere amicos an dilige V re inimicos? Sꝫ hͨ cōparatio implicita eſt. Si em̄ conferat̉ dilectio ami eoꝝ tantū: dilectioni amicoꝝ ⁊ etiā inimi corū. ꝑſpicua ē abſolutio. Sꝫ ſi in aliquo vno hoīe qͥ diligit ſimul amicū ⁊ inimicuꝫ qͥd hoꝝ potiꝰ ſit q̄rat̉. obſcura eſt rn̄ſio. qꝛ d̓ motu mentis agit̉. de quo nō eſt nob̓ fa cile iudiciū. An vnꝰ ⁊ idē motꝰ ſit erga ami cū ⁊ inimicū. ſꝫ erga amicū ītēſior. an duo vnꝰ erga inimicuꝫ. qͥ d̓r difficilior. alt̓ erga amicū qͥ videt̉ feruentior. Nec incongrue putat̉ melior qͥ eſt feruentior. vel ſi vnꝰ idē qꝫ eſt idē potior vbi eſt ardētior: nō impro be eximat̉. Augꝰ tn̄ ſentire videt̉ maiꝰ eſſe Auguſti. diligere inimicū qͣꝫ amicū qͥ ꝑfectoꝝ eē di in ench̓. cit diligere inimicos ⁊ bn̄facere eis. neqꝫ hͦ a tanta multitudīe īpleri quāta exaudit̉ in oratiōe dn̄ica cuꝫ d̓r. Dimitte nob̓ debita nr̄a ſic̄ ⁊ nos dimittimꝰ debitoribꝰ noſtris Illā em̄ ſpōſionē dicit a multꝭ impleri qui nondū diligūt inimicos. Ait em̄ ſic. Ma gnū eſt erga deū qͥ tibi nihil mali fecerit eē beniuolū ⁊ bn̄ficū. Illud multo grandius ⁊ magnificentiſſime bonitatis eſt. vt tuum inimicū diligas. et ei qͥ tibi maluꝫ vult ⁊ ſi pōt facit. tu ſꝑ bonū velis faciaſqꝫ qd̓ poſ ſis. audiēs dicētē ih̓m. Diligite inimicos veſtros et bn̄facite his qͥ odiūt vos ⁊ ora te ꝓ ꝑſequentibꝰ ⁊ calūnitatibꝰ vos. Sed qm̄ ꝑfectorū filioꝝ dei ē iſtud. qͦ qͥdeꝫ ſe dꝫ oīs fidelis extendere. ⁊ humanū animum ad hūc effectū orādo deū ſecūqꝫ agendo lu ctādoqꝫ ꝑducere. tn̄ qꝛ hͦ tā magnū bonuꝫ tāte multitudīs nō eſt quāta credimꝰ exau diri cū d̓r in oratione. Dimitte nob̓ debita nr̄a ſicut ⁊ nos dimittimꝰ debitoribꝰ nr̄is. Proculdubio ꝟba ſpōſionis huiꝰ implēi ſi homo qͥ nōdum ita ꝓfecit vt etiā diligat III inimicū. tn̄ qn̄ rogat̉ ab homīe qͥ peccauit in euꝫ vt dei dimittat. dimittit ex corde. qͥ etiā ſibi roganti vult dimitti. cū orat et di cit. ſicut et nos dimittimꝰ debitoribꝰ nr̄is. Quicūqꝫ ꝟo rogat hoīem in quē peccauit ſi pctō ſuo mouet̉ vt roget. nō ē adhuc de putādꝰ inimicꝰ: vt eū dilige̓ ſit difficile. ſic̄ erat qn̄ inimicitias exercebat. Quiſqͥs ꝟo rogāti et penitēti n̄ dimittit. n̄ eſtīet a dn̄o ſua pctā dimitti. qꝛ mētiri veritas nō pōt. Que cū docuiſſet or̄oneꝫ hāc ī eā poſitam ſnīaꝫ cōmēdauit dicēs. Si dimiſeritis ho minibꝰ pctā eoꝝ dimittet ⁊ vob̓ pr̄ vr̄. Si ꝟo nō dimiſeritꝭ. nec pr̄ vr̄ dimittet vobis pctā vr̄a Ecce hinc hr̄i vid̓r qd̓ ⁊ p̄taxaui mus.ſ. maioris ꝟtutis eē diligere inimicū ⁊ bn̄face̓ ei qͣꝫ illū qͥ nihil mali fec̄ nobis vel amicū. Qd̓ ſi qͥs ꝯcede̓ ſimpl̓r noluerit di cens. intēſiꝰ diligit̉ amicꝰ qͣꝫ inimicꝰ. ⁊ id̓o illud potiꝰ iſto. determinet iſta ẜm ꝑmiſſaꝫ ītelligētiā dicēs. ibi cōꝑationē factaꝫ inter dilectionē qͣ diligit̉ tātū amicꝰ. ⁊ illa qͣ ami cus ⁊ inimicꝰ diligit̉. Illud ꝟo qḋ ſeqͥtur magꝭ nos mouet ꝙ.ſ. dicit nō eſſe tāte mul titudīs dilige̓ inimicos. qͣnta exaudit̉ cuꝫ d̓r. Dimitte nob̓ debita nr̄a ⁊cͣ. vbi dat in telligi ꝙ alicui a deo dimittūt̉ pctā nō dili gēti inimicū. ſi tn̄ fratri rogāti qͥ in ſe pecca uit dimittit. Sed cū pctā nō dimittant̉ ali cui adulto niſi charitatem habeat. ſeqͥt̉ vt charitatē hēat qͥ nō diligit inimicuꝫ. Quō gͦ noīe ꝓximi oīs hō intelligit̉ ī illo māda to. Diligas ꝓximū tuū ſic̄ teip̄m. Si enim oīs hō ꝓximꝰ ē. tūc inimicꝰ? p̄cipimur gͦ et īimicos diligere. Et qꝛ illd̓ p̄ceptū genera le eſt. oībꝰ p̄cipit̉ oēs hoīes diligere etiam inimicos. Quidā qd̓ h̓ d̓r ſimpl̓r tenere vo lētes illud p̄ceptū determinant dicētes. il lic ꝑfectꝭ dari ī p̄ceptū diligere oēm hoīem etiā inimicū. Minoribꝰ ꝟo in cōſiliū. In p̄ceptū ꝟo diligere qͥ nihil mali fecerūt eis ⁊ inimicos nō odire Sꝫ melius ē vt inte li gat̉ oībꝰ illo mādato p̄cipi cunctos dilige̓ etiā inimicos. cui ſenſui atteſtant̉ ſuꝑiꝰ po ſite autoritates ⁊ alie ml̓te. Illd̓ ꝟo Aug. nouiſſime poſitū d̓ ꝑfecta charitate dictuꝫ intelligit̉ qͥ tātū ē ꝑfectoꝝ. qͥ nō ſoluꝫ ami cos ſꝫ etiā inimicos ꝑfecte diligunt eiſqꝫ bn̄ faciūt Que ꝑfectio dilectōis nō ē tāte mul titudīs. qͣꝫta exaudit̉ in or̄one dn̄ica. et hͦ reuera grande ē ⁊ eximie bonitatꝭ.ſ. ꝑfecte dilige̓ inimicū. Ita ⁊ cū dicit īpleri ꝟba il lius ſpōſionis ab hoīe. qͥ non ita ꝓfecit vt diligat inimicū. De dilectōe ꝑfecta accipi endum eſt.

DI. Iſta eſt diſtinctio. xxx. huius ter tij libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de ordine cha ritatis ẜm ꝙͣtitatem motus. Agit de ea ẜm quanti tatem meriti. Et tria facit. Nam primo circa ꝓpoſ tum mouet quandā dubitationē. Secundo replicat contra ipſius determinationē. Tertio remouet quā dam incidentē dubitationē. Primuꝫ vſqꝫ ibi. Aug. tamē ſentire. Scd̓m vſqꝫ ibi. Illud vero quod ſequi tur. Tertiuꝫ vſqꝫ ad finē diſ. In ſpeciali ſentētia ma giſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quaruꝫ prima eſt Magis meritoria eſt dilectio qua amicus diligitur ꝙͣ qua inimicus diligitur Iſtam magiſter intendens querit. vtꝝ ſcꝫ diligere amicum ſit maioris meriti diligere inimicū. Et ſoluendo queſtionem dicit. ꝙ fiat cōparatio dilectionis amici ꝑ ſe ex vna ꝑte ad d lectionē amici et inimici ſil̓ ex alia ꝑte tunc plana ē q̄ ſtionis ſolutio. cum non ſit dubiuꝫ quin diligere am cuꝫ ⁊ inimicū ſimul ſit maioris meriti ꝙͣ diligere ami cum tm̄. Sed ſi fiat comparatio dilectionis amici ex vna parte ad dilectionem inimici ex alia ꝑte. tūc eui dentia reſponſionis ad queſtionē eſt magis obſcura quia non poteſt faciliter videri an ſit idem motus di lectionis qua diligitur amicus ⁊ inimicus. vel ſit ali us et alius. Sed ſiue ſit vnus ſiue duo. non videtur inconuenienter poſſe dici ꝙ dilectio amici ſit magis meritoria eo ꝙ ſit maioris feruoris. Cęmiapropoſ tio eſt hec Auguſti. videtur dicere ẜm quorūdaꝫ op nionem dilectioneꝫ qua inimicꝰ diligitur ꝙͣ qua ami cus meliorem. Hanc magiſter ponit obijciendo auto ritate beati Augu. contra predictaꝫ immediate qua videtur aſſcrere ꝙ diligere inimicum ſit magis mer torium ꝙͣ diligere amicū. quam dicit eſſe intelligēdā ẜm primā ꝑtem diſtinctionis p̄miſſe ꝙ.ſ. bea. Aug loqͥt̉ ẜm cōꝑationē dilectiōis amici ⁊ inimici ſil̓ ſum ptis ad dilectionem amici ꝑ ſe preciſe acceptaꝫ. Ter tia ꝓpoſitio eſt hec. Amagiſtro non negatur ꝙ ali cui ſine perfecta dilectiōe inimicorū peccatū dimitta tur. Iſtam magiſter ponēs mouet quoddam dubiū ex verbis beati Auguſtini qui dicit ꝙ diligere inimi cos nō implet̉ in tanta multitudine quanta in oratio ne dominica exauditur. Ex quo videtur ꝙ alicui nō diligenti inimicū dimittatur peccatū a deo ⁊ vlteri cum peccata non dimittātur alicui adulto niſi chari tatem habeat. ſequit̉ ꝙ aliquis nō diligens inimicū habeat charitatē. quod non videt̉ eſſe verū. qꝛ cum precipit̉ dilectio ꝓximi intelligit̉ nomine ꝓximi on nis homo ſiue amicus ſiue inimicus. Ad iſtud dub um magiſter reſpondendo dicit quorūdam opinionē fore aliquos habere charitatē et tamen non diligere inimicos. dicunt enim preceptum de dilectione inimi corum ſolum perfectionis eſſe p̄ceptum. Imꝑfectis auteꝫ ſeu minoribus tm̄ eſſe conſiliū ita ꝙ nihil plus ſit eis preceptum niſi nō odire inimicos. ſed iſta op nio ⁊ ſolutio magiſtro non placet. ideo aliter reſpor dendo dicit ꝙ preceptum illud de dilectione inimice rum ſit datuꝫ omnibus quaſi preceptū. Et ad beatū Auguſtinum dicentem ꝙ diligere inimicos ſit per fectorum. Reſpondendo dicit ipſum velle dicere ꝙ diligere inimicos charitate perfecta ſit tm̄ perfecto rum. per hoc tamen non excluditur quin alij nondi perfecti inimicos diligere teneantur. Similiter intel ligendum eſt dictum ſuum. ꝙ ſcꝫ in oratione domini ca aliqui exaudiuntur qui non diligunt inimicos.i. qui non diligunt eos charitate ꝑfecta. Et tm̄ de ſen tentia huius diſtinctionis in ſpeciali. Si charitas ſemel habita amit tatur. XXXI LlEA ALO GI DI. XxXI nō eſt p̄tereundū ꝙ qͥdam ā ſerūt charitatē ſel̓ habitaꝫ ab ¶ A aliquo nō poſſe excidere. nul lūqꝫ dānādū hāc aliqn̄ hr̄e. Qui hāc tradi tionē ſub dictis muniūt teſtimonijs Apl̓s ait. Charitas nunqͣꝫ excidit. Aug. etiaꝫ in Aug. ad iuli. quit. Charitas q̄ deſeri pōt. nunqͣꝫ vera fu anū comitē it. Iteꝫ charitas eſt fons ꝓpriꝰ ⁊ ſingularꝭ bonoꝝ. cui nō cōmunicat alienꝰ. alieni ſūt oēs qͥ audituri ſunt. nō noui vos. De hoc fonte ſcriptura ait. Fons aq̄ viue ſit tibi ꝓ prius. ⁊ nemo aliꝰ cōmunicet tibi. Si autē alieni ſūt qͥ audituri ſūt illaꝫ vocē. nō gͦ hu ic fōti cōicāt dānādi. Itē Aug. ſuꝑ epl̓am Auguſti. Ioh̓is. Radicata eſt charitas. ſecurꝰ eſto Nihil mali ꝓcedere p̄t. Itē Greg. ī mora Grego. ſuper libus. Valida eſt vt mors dilectio. virtuti pſal. ciij. em̄ mortis dilectio cōꝑat̉. qꝛ nimirū mēteꝫ quā ſemel cepit: a dilectiōe mūdi funditus occidit. Itē Augꝰ ſuꝑ epl̓am Ioh̓is. Vn ctio inuiſibilis charitas ē. q̄ in qͦcunqꝫ fu̓it radix illi erit. q̄ ardēte ſole areſcere non pōt Beda. nutrit̉ calore ſol̓ non areſcit. Itē Beda ſu per Ioh̓em. Querēduꝫ ē quo ſpāle filij de agnoſcēdi ſignuꝫ fuerit ꝙ ſuꝑ euꝫ deſcēde rit et manſerit ſpiritꝰ. Quid magni eſt filio dei ꝙ in ipſo manere ſpūs aſtruatur. No tandūqꝫ qꝛ ſemꝑ in dn̄o manſerit ſpiritus In ſanctis ꝟo qͣꝫdiu mortale corpus geſta uerint ꝑtim ſꝑ maneat. ꝑtim rediturꝰ ſece dat. Manet autē apud eos vt bonis inſi ſtant actibus. Recedit ꝟo ad tēpus ne ſꝑ infirmos curādi mortuos ſuſcitandi demo nes eijciendi. vel etiam ꝓphetizandi habe ant facultatem. Manet ergo ſꝑ vt poſſint habere ꝟtutes vt mirabilit̓ ip̄i viuāt. Ue nit ad tempꝰ vt etiaꝫ alijs ꝑ miraculoruꝫ ſi gna quales ſint intꝰ effulgeāt. Itē Grego. In ſctōꝝ cordibꝰ ẜm quaſdaꝫ ꝟtutes ſem Gregꝰ ſuꝑ per manet ſpiritus. ẜm quaſdā receſſurus Ezechielē venit et venturus recedit. In his virtuti bus ſine quibus ad vitam nō ꝑuenitur. in electorū ſuorū cordibus permanet In his vero per quas ſanctitatis virtus oſtendi tur. vt in exhibitione miraculorū. aliquan do adeſt. aliquando ſe ſubtrahit. Itē Am broſius. Ficta charitas eſt que in aduerſi Ambroſiꝰ tate deſerit. Hec innuere videntur ꝙ cha ritas ſemel habita non amittat̉. Ideo qui dam in p̄taxataꝫ ꝓſilierunt audaciā dicen tes charitatem a damnandis non haberi. nec a quoqͣꝫ habitaꝫ poſſe amitti. quos ra tio vincit ⁊ autoritas. Quidaꝫ em̄ ad tem

LI pus ſunt boni. qui poſtea fiunt mali. ⁊ ecō uerſo. Vnde quorundā nomina Chriſtus dicit ſcripta in libro vite. qui tamē poſtea abierunt retro. Sed ſcripta dicit nō ẜm p̄ ſcientiā. ſed ẜm preſentem iuſticiaꝫ cui de ſeruiebāt. quia digni erant tunc illo bono quod habituri ſunt preſcripti ẜm preſcien Ambro. ſuꝑ tiam. Vnde Ambroſius. Quibuſdaꝫ gra epiſtolam adtia data eſt in vſum vt Sauli et Iude. ⁊ il Roma. lis diſcipulis quibus dominus dixit. Ec ce nomina veſtra ſcripta ſūt ī celis. ⁊ poſt abierunt retro. Sed hoc dixit propter iu ſticiam cui deſeruiebant quia boni erant. Frequenter enim ante ſunt mali qui futuri ſunt boni. ⁊ aliquotiens prius ſunt boni. futuri ſunt ⁊ ꝑmanſuri mali. propter quod dicuntur ſcribi in libro vite ⁊ deleri. Determinatio autoritatum predi ctarum. Quod v̓o apoſto lus ait. charitas nūqͣꝫ excidit. nullatenus pro illis facit. Dignitateꝫ enim charitatis oſtendens dicit eam non excidere quia hic ⁊ in futuro erit. Sꝫ fides ⁊ ſpes euacuabū tur ⁊ ſciētia. Item quod dicitur charitas nunqͣꝫ fuiſſe vera que deſeri poteſt. Non ad eſſentiam charitatis refertur. ſed ad ef ficientiam. quia nō efficit charitas que de ſeritur. hominem vere beatum. non perdu cit ad verū bonum. Huic etiā fonti: alieni id eſt. damnādi non communicant ſcꝫ in fi ne quia non ꝑſeuerant. Poteſt tamen hoc ⁊ cetera que d̓ charitate dicta ſunt: de per fecta intelligi. quaꝫ ſoli ꝑfecti habent. que ſemel habita non amittitur. Exordia ve ro charitatis aliquando creſcunt. aliquā do deficiunt. Sunt em̄ virtutis exordia et perfectus et perfectio. quos gradus ille di ſcernit qui parabolam illam intelligit. Sic eſt regnum dei quemadmodū ſi iactet ho mo ſemen in terra et dormiat. ⁊ exurgat ſe men ⁊ germinet et creſcat ⁊cͣ. Si ergo per fecta charitas ſic radicata eſt vt amitti ne queat. incipiens tamen et prouecta amitti poteſt ⁊ ſepe amittitur. Sed dum habetur non ſinit habentem criminaliter peccare. Quod Auguſtinus oſtendit inquiens. qꝛ Augu. ſuper epram Io hisˣaq x omnium malorum eſt cupiditas. et radix omnium bonorum eſt charitas. Si mul ambe eſſe non poſſunt. niſi vna radici tus euulſa fuerit. alia plantari non poteſt. Sine cauſa conatur aliquis ramos incide III re. ſi radicem non ꝯtendit euellere. Quare fides et ſpes et ſcientia di cunt̉ euacuari et nō charitas. cuꝫ ⁊ ea ex ꝑte ſit. Aquertendū etiaꝫ eſt quomodo fides. ſpes. et ſcientia dican tur euacuari. qꝛ ex parte ſunt et non chari tas cum et ipſa ex parte ſit. Ex parte enim id eſt. imꝑfecte diligimus ſicut ex parte ſci Eficiꝰ ſuꝑ Le mus vt ait Eficius ſuꝑ Leuiticum. Cum uiticum. ergo omne quod ex parte eſt euacuet̉. cui charitas excipitur que dicitur nunqͣꝫ exci dere: Charitas quidem etiam ex parte eſt vt ſepe ſancti docent. qꝛ ex parte diligimꝰ nunc. ⁊ ideo ipſa euacuabitur inquātuꝫ ex parte eſt. quia tolletur imperfectio ⁊ adde tur perfectio. Remanebitqꝫ ipſa aucta et actus eius et modus diligendi vt diligas deum propter ſe ex toto corde. et proximū tuum ſicut teipſuꝫ. Sed imꝑfectionis mo dus eliminabitur. Fides vero ⁊ ſpes peni tus euacuabunt̉. Scientia vero ẜm actuꝫ ⁊ modum ſuū qui nūc eſt. non ẜm ſui eſſen tiam tolletur. Ipſa em̄ ꝟtus ſcientie rema nebit. ſꝫ alium tenebit vſum ⁊ modū. Si chriſtus ordinem charitatis p̄ ſcriptum habuerit. Aūc iam ſupereſt inueſtigare. Si chriſtus ẜm ꝙ homo ordi nem diligēdi p̄ſcriptum ſeruauerit? Quod ſi eſt. omnem hominem ſicut ſeipſum dile xit. Omnibus ergo vitam optauit. omneſ qꝫ ſaluos fieri voluit. Sed non om̄es ſalui ſunt. ⁊ ita nō eſt factum quod optauit. Sꝫ non eſt ignorandum in eo fuiſſe charitateꝫ iuxta modum patrie: non vie. eūqꝫ ordinē diligēdi impleſſe qui ſeruatur in patria: nō in via Qui enim in patria ſunt. id eſt. iā be atificati ſunt: adeꝯ iuſticie dei additi ſūt vi nihil eis placeat. niſi qd̓ deo placet Ac per hoc illoruꝫ tantū ſalutem diligunt ⁊ volūt quos deꝰ ſaluari vult. eoſqꝫ ſolos ſic̄ ſe di ligunt. Ita ⁊ xp̄s electos tātū ſic̄ ſe dilexit eorumqꝫ ſalutem optauit. Iſta eſt diſtinctio. xxxj. huius tertij libri. In qua magiſter Poſtꝙͣ egit de ordine charitatis. Agit de ipſius duratione. Et tria facit. Nam primo inueſtigat de permanentia charitatis in ſtatu viatorum. Secundo facit idem quo ad ſtatum cōprehenſoꝝ. Tertio an p̄dictꝰ ordo charitutis fuit

DI. in chriſti anima ſaluatoris. Primuꝫ vſqꝫ ibi. Aduer tendum tamen eſt. Scd̓m vſqꝫ ibi. Nunc iam. Terti um vſqꝫ ad fineꝫ diſtinctionis. In ſpeciali ſnīa magi ſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibꝰ quarū prima eſt. Cha ritas que amitti pōt in via fide et ſpe euacuatis ma net in patria. Hanc mgr̄ p̄tendens ꝓponit quoſdaꝫ dicere. ꝙ charitas ſemel habita non poſſit amitti. et ꝙ nullus damnandus poſſit charitateꝫ habere. Ad probationem allegat illud apoſtoli. Charitas nunqͣ excidit ⁊ alias plures autoritates ſanctoruꝫ que pa tent in textu. Sed hanc opinionem magiſter repro bat per hoc. ꝙ qͥdaꝫ ad tp̄s ſunt boni. qui poſtea effi ciunt̉ mali. ⁊ ecōuerſo. ſicut patet ꝑ autoritatē euar gelij de qͥbuſdam quorū noīa deus dixit eſſe ſcript in li. vite. qui tn̄ poſtea abierunt retrorſum ⁊ diceb tur ſcripti in li. vite ſed nō ẜm p̄ſentiam dei. ſed ſolī ẜm p̄ſentē iuſticiā ſeu gratiā. quā tūc habebant. Et hoc cōfirmat autoritate bea. Ambro. Poſtea ſoluit diuerſas autoritates quas alij ꝓ ſe allegant. ⁊ dicit eas fore intelligēdas de ꝑfecta charitate. que ſel̓ ha bita amitti nō poteſt. ⁊ nō de charitate incipiente et ꝓficientē. Ad autoritatem apl̓i dicit ip̄aꝫ debere in telligi ẜm finalē effectū charitatis. Scd̓a ꝓpoſitio ē hec. Imꝑfectio charitatis in via tollet̉ a beatis ī ꝑ tria. Hanc magiſter ponens querit. cū fides et ſpes euacuent̉ in patria. eo ꝙ ſint explicite. quare etiam charitas nō dicit̉ excidere. cū etiam ipſa ſit explicite id ē. imꝑfecta.ſ. hic ī via. Et rn̄det ꝙ charitas nūꝙͣ inquātū eſt explicita ⁊ imꝑfecta euacuabit̉ in patria qꝛ tunc oīs imꝑfectio tollet̉ ab ea ⁊ ip̄a manebit ꝙͣtū ad habitū ⁊ ꝙͣtū ad actū. Fides aūt et ſpes tollūtur tam ẜm habitū ꝙͣ ẜm actū ſed ſcīa d̓r euacuari et de ſtrui in patria. qꝛ lꝫ maneat ẜm eſſentiam. deſtruitur tn̄ ẜm actū ⁊ modū quē nūc habet.ſ. diſcurſum rōti natiōis. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Chriſtus ẜm ꝙ hō degens in via ordinē charitatis talē ſeruauit quale habēt beati in patria. Hanc mgr̄ ponēs querit. vt xp̄s ẜm ꝙ hō ſeruauerit ſupradictū ordinē charita tis. Et arguit ꝙ nō. qꝛ dato ꝙ ſic. tunc om̄es hoīes ſicut ſeip̄m dilexiſſet. ⁊ ſic omnes ſaluos fieri voluiſ ſet. cū igit̉ nō oēs ſalui facti ſunt. videt̉ ſequi ꝙ xp̄s aliquid optauit qd̓ tn̄ factū nō eſt. qd̓ videt̉ inconue niens. Vnde patet ꝙ non ſeruauerit ſupradictū ordi nē charitatis Et reſpōdet magiſter ꝙ xp̄s ẜm ꝙ ho mo ſeruauit ſemꝑ ordinē charitatis qui ſeruat̉ in pa tria. ⁊ nō illū qui ſeruat̉ in via. vn̄ confirmat ſolutio nem argumenti. Nam beati in patria ita ſunt volūta ti diuine conformes ꝙ nihil eis placet niſi qd̓ deo pla cet ⁊ ꝑ ꝯſequens illos tm̄ diligunt ſicut ſeip̄os quos vult deꝰ effectiue ſaluos fieri. Ex quo liquet̉ ꝙ chri ſtus tm̄ electos ſicut ſe dilexit ⁊ ſalutē eoꝝ optauit. exhibendo eis plura quibus diuinā voluntatem ad uertere poſſent. De charitate dei. Remiſſis ad DI.XXXA ijciendū eſt de dilectione dei II IIX qua ipſe diligit nos que non alia eſt qͣꝫ illa qua diligimus eū. Dilectio autē dei diuina vſia eſt. eadē qꝫ dilectione pater et filius et ſpirituſſan Ꝙ alia magi ctus ſe diligunt ⁊ nos. vt ſupra diſſeruimꝰ alia minꝰ dili Cūqꝫ eius dilectio ſit immutabilis et eter ere debemꝰ na. alium tamen magis. alium minus diliXXXII git. Unde Auguſti. Incomprehenſibilis Augꝰ fuꝑ Io ē dilectio dei atqꝫ immutabilis qua deusʰªⁿne. in vnoquoqꝫ noſtrum amat quod fecit. ſi cut ⁊ odit quod fecimus. Miro ergo ⁊ di uino modo etiaꝫ quando odit diligit nos. Et hoc quidem in omnibꝰ intelligi poteſt Quis ergo digne poteſt eloqui qͣꝫtum di ligat membra vnigeniti ſui. et quanto am plius vnigenitum ipſum. De ipſo etiaꝫ di ctum eſt. nihil odiſti eorum que feciſti. Ex his percipitur ꝙ deus omnes creaturas ſuas diligit. quia ſcriptum eſt. nihil odiſti eorum que feciſti. Et item. vidit deus cun cta que fecerat. et erāt valde bona. Si om nia que fecit bona ſunt. ⁊ omne bonum di ligit. omnia ergo diligit que fecit. et īter ea magis diligit rationales creaturas. et d̓ il lis eas amplius que ſunt mēbra vnigeniti ſui. Et multomagis ip̄m vnigenitum. Ex qͣ intelligētia dicitur magis vl̓ minus diligere hec vel illa. Cum autē dilectio dei immutabilis ſit. et ideo non intēditur vel remittitur. ſi queritur que ſit ratio di cti cum dicitur magis vel minus diligere hoc qͣꝫ illud. et cum dicitur deus omnia di ligere? Dicimus dilectionem dei ſicut pa cem exuperare omnem ſenſum humanuꝫ. vt ad tante altitudinis intelligentiam vix aliquatenꝰ aſpiret humanꝰ ſenſus. Po Ex quo fenſu teſt tamen ſane intelligi ea ratione dici om oīa q̄ fecit de nia diligi a deo que fecit. quia omnia pla. diligere dicat̉ cent ei. omnia approbat inquantuꝫ opera eius ſunt. nec tunc vel prius vel amplius placuerunt ei cum facta ſunt. ſcilꝫ anteqͣꝫ fi erent. imo ab eterno omnia placuerunt ei non minus qͣꝫ poſtqͣꝫ eſſe ceperunt. Ꝙ Ve Quomō ali ro rationales creaturas. id eſt. homīes vel os magis ali angelos. alios magis alios minus dilige os minus du re dicitur. non mutabilitatē charitatis eiꝰᵍᵉre ᵈict. ſignificat. ſed ꝙ alios ad maiora bona. ali os ad minora dilexit. Alios ad meliores vſus. alios ad minus bonos. Om̄ia enim bona noſtra ex eius dilectione nobis pro ueniunt. Electorum ergo alios magis. ali os minus dilexit ab eterno et diligit etiam nunc. quia alijs maiora. alijſqꝫ minora ex dilectione ſua preparauit bona. alijſqꝫ ma iora ⁊ alijs minora bona confert in tempo re. Vndemagꝭ vel minus dicitur hos vel alios diligere.

LI Quod duobus modis inſpiciēda eſt dilectio dei. Cōſidieratur enim duobus modis dilectio dei. ẜm eſſentiam ⁊ ẜm efficientiā. non recipit magis vel mi nus ẜm eſſentiam ſed tm̄ ẜm efficientiaꝫ vt magis dilecti dicantur quibus ex dilectio ne ab eterno maius bonum preparauit et ī tempore tribuit. et minus dilecti quibus non tantū. Inde etiā eſt ꝙ aliqui quando conuertunt̉ ⁊ iuſtificant̉ dicuntur tunc in cipere diligi a deo. Non ꝙ deus noua di lectiōe quēqͣꝫ poſſit diligere. imo ſempiter na dilectione dilexit ante mundi conſtituti onem quoſcunqꝫ diligit. Sed tunc dicun tur incipere diligi ab eo. cum eterne dei di lectionis ſortiuntur effectuꝫ.ſ. gratiam vel Auguſ. in li. gloriam. Vnde Auguſ. Abſit vt deus tem de trinitate. poraliter aliquid diligat quaſi noua dile ctione que in ip̄o an̄ non erat. apud quem nec preterita tranſierunt. et futura iam fa cta ſunt. Itaqꝫ omnes ſanctos ſuos ante mundi conſtitutionem dilexit ſicut prede ſtinauit. Sꝫ cum conuertuntur ⁊ inueniūt illum. tunc incipere ab eo diligi dicuntur vt eo mododicatur quo pōt humano affe ctu capi quod dicitur Sic etiā cum iratus malis dicitur ⁊ placidus bonis: illi mutā tur ⁊ nō ip̄e. vt lux infirmis oculis aſpera firmis lenis eſt. ipſoruꝫ ſcꝫ mutatione. non ſua. Ita cum aliquis ꝑ iuſtificationeꝫ inci pit eē amicus dei. ip̄e mutat̉ non deus. Si quis magis vel minus diligat̉ a deo vno tꝑe qͣꝫ alio. Si vero querit̉ de aliquo vtrum magis diligatur a deo vno tempore qͣꝫ alio. Diſtinguēda eſt dilectio nis intelligentia Si enim referatur ad dile ctionis effectuꝫ: conceſſibile eſt. Si ꝟo ad dilectionis eſſentiam: inficiabile eſt. Si deus ab eterno dilexit repro bos. De reprobis vero qui preparati nō ſunt ad vitaꝫ ſed ad mor tem. Si q̄ritur vtrum debeat cōcedi ꝙ de us ab eterno dilexit eos? Dicimus de ele ctis ſolis ſimpliciter hoc eſſe concedenduꝫ ꝙ deus ab eterno eos dilexit quos ad iu III ſticiam ⁊ coronam preparauit. De nō ele ctis vero ſimpliciter eſt ꝯcedendū ꝙ odio habuit. id eſt. reprobauit. Sicut legit̉ Ia cob dilexit: eſau odio habui. Sꝫ nō eſt ſim pliciter dicendum ꝙ dilexit. ne predeſtina ti intelligantur. ſed cum adiectione dilexit eos inqͣꝫtum opus eius futuri erant. id eſt quos ⁊ quales facturus eos erat. Iſta eſt diſtinctio. xxxij. huiꝰ ter tij libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de dilectiōe cre ata qua deum diligimus. Agit de dilectione increa ta qua a deo diligimur. Et tria facit. Nā primo agi de dilectione cōmuniter reſpectu creaturarū omniū Scd̓o de dilectione dei ſpecialiter reſpe tu hominū. Tertio adhuc ſpecialius reſpectu reproborum. Pri mum facit vſqꝫ ibi. Conſideratur em̄. Scd̓ꝫ vſqꝫ ibi. De reprobis vero. Tertiū vſqꝫ ad finē diſ. In ſpeci ali magiſtri ſnīa ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quaꝝ prima eſt hec Magiſter dicit ꝙ ſit eadeꝫ dilectio qua P nos deum diligimus ⁊ qua ip̄e nos diligit. Hāc ma giſter inſinuās dicit ꝙ eadē ſit dilectio qua pater et filius ⁊ ſpirituſſanctus ſe diligunt ⁊ nos. ⁊ eſt diuīa eſſentia. ⁊ ꝙ eadē ſit dilectio qua nos diligimus de um. vt in primo libro dictū fuit. In qua opiniōe ma giſter non tenet̉. Et ſubdit ꝙͣuis dilectio dei ſit īmu tabilis ⁊ et̓na aliū tn̄ magis ⁊ aliū minꝰ diligit Et di ligit oēs creaturas ⁊ inter om̄es magis diligit crea. turas rōnales. ſi inter creaturas rationales ampliꝰ diligit illos qui ſunt vnigeniti ſui mēbra. ⁊ multoma gis diligit ip̄m vnigenitū.i. xp̄m ẜm ꝙ hō. Iſta aūt inequalitas dilectionis nō dicit aliquā mutationē ī dilectione dei. qua deus non aliter d̓r inequalit̓ dili gere niſi qꝛ ad bona inequalia eos diligit. Scd̓a ꝓ poſitio eſt hec. Dilectio dei non ſuſcipit magis et mi nus ẜm eſſentiam. ſed tm̄ ẜm diſtributionē ⁊ efficiē tiā. Hanc magiſter inſinuans ſupponit dilectionem dei qua nos diligit ẜm ſe nō ſuſciꝑe magis ⁊ minus ꝙ declarans dicit dilectioneꝫ dei qua nos diligi poſ ſe dupliciter cōſiderari. Vno mō ẜm eſſentiā ipſius dilectionis ⁊ ſic ꝯſiderata non ſuſcipit magis nec mi nus qꝛ vt ſic eſt ip̄e ſpirituſſanctus. Alio mō ẜm eff cientiā. ⁊ ſic ſuſcipit magis ⁊ minus. ita vt magis di lecti dicant̉ quibus maius bonuꝫ ex dilectiōe dei ab eterno p̄parauit. ⁊ in tꝑe p̄parauit. ⁊ in tꝑe tribuit. Un̄ ſumens occaſionē querit. Utrū vnus ⁊ ideꝫ ho mo pōt a deo magis diligi vno tꝑe ꝙͣ alio Et reſpon det ꝙ loquendo de eius dilectione eēntiali non pōt: ſed loquendo de eius dilectione effectuali bene pōt. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Simpliciter loquendo deꝰ nō dilexit reprobos ab eterno. Hanc mgr̄ inſinuās q̄rit. Vtrū deꝰ dilexit reprobos ab eterno. hoc eſt il los qͥ nō ad vitā ſꝫ ad mortē ſunt p̄parati. ⁊ rn̄det ꝙ ſicut de electis ſimpl̓r ē ꝯcedēdū ꝙ deus ab eterno eos dilexit ſic de reprobis ſimpl̓r eſt ꝯcedēdū ꝙ deꝰ ab et̓no eos odio habuit ⁊ reprobauit. ⁊ nō ſimpl̓r ꝯcedēdū ꝙ eos ab eterno dilexit ne eſtimet̉ fore pre deſtinati. lꝫ cū determinatiōe poſſet ꝯcedi ꝙ ab eter no eos dilexit.ſ. cuꝫ hac determinatione inꝙͣtum fu turi erant opus eius. Et tm̄ in ſpeciali ⁊cͣ. De qͣttuor v̓tutibꝰ pͥncipalibꝰ. DI. XXI Oſt predicta de quattuor vritutibus q̄ pͥn cipales vel cardinales vocā

VNpaces caur deraledꝭ forntado ⁊ pͦrauendi iu ſorx P.udena I ꝑferendōib̓ ol. nſ forlx. do DL AAAIII AAAIIII tur diſſerendum eſt que ſunt. iuſticia. forti Augu. ī libro tudo. prudentia. tꝑantia. De quibꝰ Aug xviij. d̓ trini. ait. Iuſticia ē in ſubueniēdo miſeris. pru dentia in p̄cauendis inſidijs. fortitudo in ꝑferendis moleſtijs. tꝑantia in coercēdis delectationibꝰ prauis. De his d̓r in li. Sa pientie. Sobrietatē et prudentiaꝫ docet iu ſticiam ⁊ veritateꝫ. Sobrietatē vocat tem perantiā. ⁊ veritatem vocat fortitudinem He virtutes cardinales dicunt̉ vt ait hie ronymꝰ quibus ī hac mortalitate bene vi Ꝙ he ꝟtuter uitur. et poſt ad eternam vitam ꝑuenitur. ī xp̄o fuerunt Que in xp̄o pleniſſime fuerūt ⁊ ſunt. de cu ius plenitudine nos accepimus. In qͦ ha buerunt vſus eoſdē quos in patria habēt De vſibꝰ earū ⁊ quoſdā etiam vie. Verūtamen an he vi in futuro. tutes cum ⁊ ip̄e in animo eſſe incipiāt qͥ cū ſine illis prius eēt. tn̄ animus erat deſināt eſſe cuꝫ ad eterna ꝑduxerint. nōnulla que ſtio eſt. Quibuſdaꝫ viſum eſt eas eſſe deſi turas. et de tribus quideꝫ prudentia.ſ. for titudine. et temꝑantia cum hoc dicitur nō nihil dici videt̉ Iuſticia enim immortalis eſt. et magis tunc ꝑficiet̉ in nobis qͣꝫ eē ceſ ſabit. Cū beate viuemus cōtemplatiōe na ture diuine q̄ creauit oēs ceteraſqꝫ inſtitu it naturas. qua nihil melius et amabilius eſt. Cui regenti ſubditū eſſe iuſticie eſt. Et ideo īmortalis ē omnino iuſticia. nec ī illa beatitudine eſſe deſinet: ſed talis ac tanta erit. vt ꝑfectior ⁊ maior eſſe non poſſit. For taſſis et alie tres virtutes prudētia ſine vl lo iā ꝑiculo errorꝭ. fortitudo ſine moleſtia tollerādoꝝ maloꝝ. tꝑantia ſine repugnati one libidinū erūt ī illa felicitate vt pruden tie ibi ſit nullū bonū deo p̄ponere vel eqͣre fortitudinis ei firmiſſime coherere tꝑantie nll̓o defectu noxio delectari. Qd̓ ꝟo nunc agit iuſticia ī ſubueniendo miſeris qd̓ pru dētia ī p̄cauendis inſidijs. qd̓ fortitudo in ꝑferēdis moleſtijs. qd̓ tꝑantia īcoercēdis delectatiōibꝰ prauis. non erit ibi oīno vbi nihil mali erit Iſta gͦ ꝟtutū oꝑa huic mo tali vite nccͣria ſic̄ fides ad quā referēda ſūt ī p̄teritꝭ habebūt̉. Ecce aꝑte h̓ dic̄ Aug. ꝙ p̄dicte ꝟtutes ī futuro erunt: ſꝫ alios vſus Beda. tūc habebūt qͣꝫ mō. Cui Beda aſſentit ſuꝑ exodū ita dicēs. Columne an̄ qͣs expanſuꝫ ē velū. ptātes celi ſunt. qͣttuor eximijs vir tutibus p̄clare. id ē. fortitudine. prudentia tꝑantia. iuſticia. q̄ aliter in celis ẜuant̉ ab angelis ⁊ aīabus ſanctis qͣꝫ h̓ a fidelibꝰ. Et ꝯſequēter aſſignat Beda vſus illaruꝫ ꝟtu tutum ẜm p̄ſentem ſtatū ⁊ futuꝝ imitans Aug. in p̄miſſis aſſignationibus. G. xi. NteNtſ . ptē dos jcſſ nſila na Trōer tendib̓ deleūnonibꝫ piu Forſim Inib Grienrie pieta nb̓ Iſta eſt diſtinctio. xxxiij. huius Timori f tertij libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de virtutibꝰ theologicis. Agit de virtutibus cardinalibus. Et tria facit. Nam primo eaꝝ qͥdditatē inquirit. ⁊ qua re cardinales nuncupent̉. Scd̓o an xp̄s eas habue rit. ſicut hic in via habent̉. Tertio an in patria ma neant vel euacuent̉. Primū vſqꝫ ibi. Que in xp̄o ple niſſime. Scd̓m vſqꝫ ibi. Verū tn̄ an hē. Tertiuꝫ vſqꝫ ad finē diſ. In ſpāli ſnīa magiſtri ſtat in iſta concluſi on Quattuor ſunt virtutes cardinales quas habu it xp̄s ⁊ habebunt in patria omnes īmortales. Hāc magiſter inſinuans dicit quattuor eē virtutes cardi nales quas enumerat et ponit eaꝝ deſcriptiōes ẜm be. Aug. que patent in lr̄a. vbi em̄ dicit. Iuſticia eſt virtus in ſubueniendo miſeris. Prudentia in p̄cauē. dis inſidijs. Fortitudo in ꝑferendis moleſtijs. Tem perantia in coercendis prauis delectatiōibꝰ Poſtea dicit ꝙ ideo dicunt̉ cardinales quia ꝑ ip̄as deo vni mur ⁊ ad vitā eternā ꝑuenimus. Poſtea dicit ꝙ ille virtutes fuerūt in xp̄o ⁊ habuerūt eoſdē actꝰ ⁊ vſus quos in patria habebūt. ⁊ etiā quoſdaꝫ quos hn̄t in via. Vltimo querit. vtrū ille virtutes euacuent̉ ī pa tria. Et reſpondet primo ẜm quoſdā ꝙ tres iſtarum nō remanebūt in patria. ſed ſolum iuſticia que in pa tria nō ceſſabit. ſed potius ꝑficiet̉. Sed ipſe ſubiun git ꝙ etiā alie tres remanebunt ſed alios actus tūc habebunt in patria quā mō habēt in via. ⁊ hoc ꝯfi mat autoritate Bede. Et tm̄ in ſpeciali. De ſeptē donis ſpūſſancti. Unc d̓ ſeptē DI. LLI donis ſpūſſancti agendumē vbi prius conſideranduꝫ eſt. Ean hec dona ꝟtutis ſint. Se cundo an in futuro deſitura ſint vel oīa vl̓ hoꝝ aliqua. Deinde an in xp̄o fuerint cū cta hec dona. Hec dona virtutes eſſe nec ī futuro deſitura Amb̓. on̄dit ea ſepteꝫ fore Amb̓. Ꝙ ſe ꝟtutes dicens et in angelis abundātiſſime ꝑtē dona ſūt in angrl̓ ⁊ ſūt eſſe ſic. Ciuitas dei illa hierl̓m. celeſtis nō virtutes. meatu alicuiꝰ fluuij terreſtrꝭ abluit̉. ſed ex vite fonte ꝓcedēs ſpūſſancti cuiꝰ nos bre ui ſatiamur hauſtu in illis celeſtibꝰ ſpiriti bus redundantius videt̉ effluere. pleno ſe ptem virtutum ſpiritualiū feruens meatu Si em̄ fluuius ripaꝝ crepidinibus editis ſuꝑfuſus exundat. qͣꝫtomagis ſpm̄ omneꝫ ſuꝑueniens creatura cuꝫ noſtre. mentis ar chana tanqͣꝫ inferiora ꝑſtringat celeſtem il lam angelorū naturā effuſione quadaꝫ ſan ctificationū vbertate letificat. Deinde ſan ctificationē exponens ſubdit. His aūt ſan ctificationibus ſignificat̉ plenitudo ſepteꝫ ſpiritualium virtutū quas enumerat Eſa ias dicēs. Spiritus ſapientie ⁊ intellectus ſpiritus ꝯſilij ⁊ fortitudinis. ſpūs ſcientie et pietatis. ⁊ ſpiritus timoris dn̄i. Unum eſt ergo flumen ſpirituſſancti. ſed multi ſpi ritualiū donoꝝ meatus. Ꝙuis ergo mul

Ce Pderpl II. ti dicant̉ ſpūs. vt ſpiritus ſapientie ⁊ intel lectus ⁊cͣ. vnus tn̄ eſt dei ſpiritus ſue liber tatis arbiter omnia ꝓ autoritate volunta tis diuidens ſingulis. Hic exp̄ſſe tradituꝫ ē ſeptē dona et virtutes eſſe ſanctificatiōeſ qꝫ fidelium mentiū et in futuro non deſitu ra cum ſint et in angelis. Qd̓ in chriſto fuerunt illa ſeptem dona. In chriſto etiā hec eadeꝫ fuiſſe Eſaias oſtendit dicens. Egre dietur virga d̓ radice ieſſe. ⁊ flos de radice eius aſcendet et requieſcet ſuꝑ eū ſpiritus dn̄i. ſpiritus ſapiētie ⁊ intellectus īpiritus conſilij et fortitudinis. ſpūs ſcīe ⁊ pietatis ⁊ replebit eū ſpiritus timoris domini. Qd̓ videt̉ obuiare p̄miſſis. c His aūt videt̉ ob uiare. quod Beda de timore dn̄i dicit ſuꝑ parabolas ſcꝫ ꝙ oīs timor in futuro ceſſa Beda. bit. Ait em̄ ſic ſupra illum locū. Timor do mini pͥncipiū ſapientie. Duo ſunt timores dn̄i. ſeruilis qui pͥncipium ſapientie eſt. et amicalis qui ꝑfectionem ſapientie comita tur. Seruilis pͥncipium ſapīe eſt. qꝛ qͥ poſt errata ſaꝑe incipit. primo timore corripi diuino ne puniatur. ſed hunc ꝑfecta chari tas foras mittit. Succedit huic. timor do mini ſanctus ꝑmanēs in ſeculū ſeculi. quē nō excludit charitas ſed auget. quo time filius ne vl̓ in modico oculos amantiſſim patris offendat. vterqꝫ in futuro ceſſabit. Auguſti. charitas ꝟo nūqͣꝫ excidet. Auguſti. ꝟo ſu per illū locū pſalmi. Adorabo ad templuꝫ ſanctum in timore tuo. timorem dei deſitu rū dicit ſic. Timor dn̄i eſt magnū p̄ſidium ꝓficientibus ad ſaluteꝫ. ſed ꝑuenientibus foras mittitur. Non ergo timent iā amicū cū.ſ. ad id quod repromiſſum eſt ꝑducti fu erint. Ex his autoritatibus ſignificat̉ ꝙ ti mor nō erit in futuro. Si aūt timor nō fue rit in futuro. ergo nec ſeptē dona erunt nec modo ſunt in angelis ſiue ī animabus ſan Solutio. ctis. Ad quod dicimus autoritatum pre miſſarū que videtur repugnantiā dirimer tes. ꝙ ſeptē illa dona et in angelis mō ſunt et in animabus ſanctis feliciter viuentib et in nobis erunt in futuro. ſed non habe būt omnia hos vſus ſiue hec officia q̄ nūc habēt. vt verbi gratia. Timor filialis mō C. il.l. alij amitabilis Dixinᵈ III fac̄ timere ne offendamus quē diligemꝰ ei ne ſeparemur ab eo: fecit etiā nos reuereri eundem. In futuro vero faciet nos reuere ri quando non timebimus ſeparari vel of fendere Non ergo metus ſeparationis vel offenſionis nunc eſt ī angelis vel in anima bus ſanctis. nec in nobis erit in futuro. ſed reuerentia que eſt mixta cum ſubiectiōe di lectionis. que etiā in chriſto fuit ſicut apo ſtolus dicit ī epiſtola ad hebreos loquēs de chriſto. Qui exauditus eſt ꝓ ſua reue rētia. Quidā tn̄ ẜm effectū timorē in xp̄o. ⁊ in angelis tm̄ eſſe contendunt. Plena timorū diſtinctio. d Et quia de timore tractandi nobis occurrit locus. Sciendū eſt quattuor eſſe timores.ſ. mundanū ſiue humanū. ſeruilem inicialem. caſtum vel fi lialem ſiue amicabilē. Humanus timor eſt Caſſiodorꝰ ſu vt ait Caſſiodorus. quando timemus pati per pal. pericula carnis. vel perdere bona mundi ꝓpter quod delinquimus. Hic timor ma lus eſt qͥ in primo gradu cū mūdo deſerit̉ quem dominus ꝓhibet in euāgelio dicēs. Nolite timere eos qui occidūt corpus ⁊cͣ. x Timor aūt ſeruilis eſt. vt ait Auguſti. cū pſalmi. ꝑ timorē gehenne continet ſe homo a pec cato quo p̄ſentiam iudicis et penas meru it. et timore facit quicquid boni facit. non timore amittēdi eternū bonū qd̓ nō amat. ſed timore patiendi maluꝫ quod formidat. Non timet ne perdat amplexus pulcherri mi ſponſi. ſed timet ne mittatur in gehen nam. Bonus eſt iſte timor et vtilis. licꝫ in ſufficiens ꝑ quē fit paulatim cōſuetudo iu ſticie. et ſuccedit initialis timor qn̄ incipit qd̓ durū erat amari. ⁊ ſic īcipit excludi ſer uilis timor a charitate. et ſuccedit deinde timor caſtus ſiue amicalis. quo timemus ne ſponſus tardet. ne diſcedat. ne offenda mus. ne eo careamus. Timor iſte de amo re venit. Ille quidem ſeruilis eſt vtilis. ſed nō ꝑmanens ineternū vt iſte. Timor diui nus comes eſt ꝑ omnes gradus. Collatio p̄dictorum. Et attēde qd̓ quat tuor h̓ diſtinguunt̉ timores cū ſupra. Be da duos dixerit eſſe. Sed Beda humanū timorē p̄termiſit. et nomine ſeruilis duos quos hic diſtinximus complexus fuit ſcꝫ

DI ſeruilem et inicialem. Amicabilem vero ca ſtum dixit. Auguſtinus quoqꝫ ſeruilē etiā caſtum timorem aperte diſcernit. dum epi ſtole ad Romanos illum locum exponit. Nō em̄ accepiſtis ſpiritū ſeruitutis iteruꝫ in timore. ſed accepiſtis ſpm̄ adoptiōis fi liorum dei: ita dicēs. Duo timores inſinu antur hic vnus qui eſt in ꝑfecta charitat ſcꝫ timor caſtus. alter qui non eſt ī charita te.ſ. ſeruilis. in quo qͣꝫuis deo credatur. nō in deum. et ſi bonum fiat non tamen bene. Nemo em̄ inuitus benefacit etiam ſi bonū eſt quod facit. De caſto et ſeruili plenius agit tā gens interdū de iniciali. vror De his eiſdē timo ſtola ſuꝑ Io. ribus latius diſputat Auguſti. dicens Ce pit aliquis credere dieꝫ iudicij. ſi cepit cre dere. cepit et timere. Sed qꝛ adhuc timet nōdum habet fiduciam in die iudicij. non dum eſt in illo perfecta charitas. Si perfe cta in illo eſſet charitas: non timeret Per fecta enim charitas faceret perfectam iuſt ciam ⁊ non haberet vnde timeret. imo ha beret quare deſideraret vt tranſeat iniqͥtas Hic tangit de ⁊ veniat regnum dei. ergo timor non eſt in mictali tiore. charitate. Sꝫ in qua charitate? nō ī incho ata? In qua ergo. in ꝑfecta? ꝑfecta inqui charitas foras mittit timorem. ergo incipi at timor. quia inicium ſapientie timor do mini. Timor em̄ quaſi locum p̄parat cha ritati. Cuꝫ autem ceperit charitas habita repellit̉ timor qui ei p̄parauit locū. Quā tum em̄ illa creſcit. ille decreſcit. ⁊ quātum illa fit interior. timor pellitur foras. maior charitaſ. minor timor. minor charitas ma ior timor. Si auteꝫ nullus eſt timor: non ē quo intret charitas. ſicut videmus per ſe tam introduci linū qn̄ aliquid ſuit̉. ſeta pͥ Sil̓itudo fer. us intrat et niſi exeat non ſuccedit linum. uilis timoris Sic timor primo occupat menteꝫ. non au tem ibi remanet timor quia ideo intrauit: vt introduceret charitatem. Quod videtur predictis aduer ſari. Eſt autē alia ſente tia que. videtur huic eſſe contraria. ſi non habet pium intellectorem Dicitur enim in pſal. Timor domini caſtus permanet in ſe culum ſeculi. Eternum quendam timoreꝫ Ncoi̓raẜ forab̓ vffit̉ ſ ¶ Tyor ꝓ taſtq pnonel XXXIIII τA nobis oſtendit.ſ. caſtum. Quod ſi oſtēdit ille nobis eternū timorem. nūquid contra dicit illi iſta epiſtola que dicit. Timor non eſt ī charitate. ſed perfecta charitas foras mittit timorem. hoc enim dictum eſt per Iohannem. illud dictum eſt per Dauid. Sꝫ nolite putare alium eſſe ſpiritū. Si em̄ vnus flatus inflat duas tibias. non poteſt vnus ſpiritꝰ implere duo corda et agitare duas linguas. Si ſpiritu vno.i. vno flatu implente: due tibie cōſonant. implete due lingue ſpiritu dei diſſonare poſſunt. imo ē ibi quedam conſonantia. eſt quedam con lol.ctoi ſtuoſus cordia. ſed auditorem deſiderat ſtudioſum non ocioſū. Ecce mouit duas linguas ſpi M. m Frfe ritus dei. et audiuimus ex vna timornon h pntem eſt in charitate. audiuimꝰ ex alia timor do mini caſtus ꝑmanet in ſeculū ſeculi. Quid eſt hoc? Diſſonat. Non? Excute aures in tende melodiā. non ſine cauſa hic addidit caſtus. illic non addidit. quia eſt timor ali quis qui dicit̉ caſtus. eſt alius timor qͥ nō dicitur caſtus. Diſcernamus iſtos duos timores et intelligamus conſonantiam ti biarum. Quomodo diſcernimus? Atten dat charitas veſtra. Sunt homīes qui ꝓ pterea timent deum ne mittantur in gehen nā ne forte ardentē cū diabolo in igne eter no. ip̄e eſt timor qͥ introducit charitateꝫ. ſic venit vt exeat. Si enim ꝓpter penas ti mes deū. nōdū amas quē ſic times. nō bo na deſideras. ſꝫ mala caues. Sꝫ ex eo quia mala caues corrigis te ⁊ incipis bona deſi derare. q̄ cū deſiderare ceꝑis. erit ī te timor caſtus. Quid ē timor caſtꝰ? Time̓ ne amit tas ip̄a bona time̓ deū ne recedat a te. Cuꝫ aūt times deū ne te deſerat. p̄ſentiam eius amplecteris. eū ip̄o frui deſideras. Quomodo diſtent duo timores ꝑ ſimilitudinem duarum mulierū oſtendit. Non potes meliuſ o Nn9 A V mō̓ diſtex ꝑ fi explanare quid interſit inter duos iſtos ti mores qͣꝫ ſi ponas duas mulieres marita A0ix tas. quarum vnam conſtituas volentem facere adulteriuꝫ ſed timet ne damnetur a marito. Timet marituꝫ quia adhuc amat nequiciam. huic non grata eſt ſed oneroſa mariti preſentia. et ſi forte viuit nequiter. timet maritum ne veniat. Tales ſunt qui timēt diem indicij. Fac alteram amare vi rum. debere illic caſtos amplexus. nulla ſe

LI. adulterina īmundicia maculare velle. iſta optat p̄ſentiā viri. Illa timet. et iſta timet Iam gͦ interrogent̉ qͣre timeant Illa dicet Timeo virū ne veniat. illa dicet. timeo vi rum ne diſcedat. illa dicet. timeo virum ne damnet. illa dicet. timeo virum ne deſerat. Pone hec in animo ⁊ inuenis timorē quē foras mittit charitas. et alium timorem ca ſtum ꝑmanentem in ſeculum ſeculi. Illum timorem perfecta charitas foras mittit. qꝛ ille timor tormentuꝫ habet. torquetur con ſcientia peccatoruꝫ nondum facta eſt iuſti ficatio. Eſt ibi quod titillat menteꝫ. quod pungat. qd̓ ſtimulat. Stimulat ille timor ſed intrat charitas que ſanat quod vulne rat timor. timor caſtus facit ſecuritatem in animo. Audiuimus duas tibias. ſcilꝫ Io hannem et Dauid conſonantes. illa de ti more dei dicit quo timet anima ne damne tur. illa de timore quo timet anima ne deſe ratur. Ille eſt timor quem charitas exclu dit. ille eſt timor qui permanet in ſeculum ſeculi. Ecce in his verbis predictis aperte oſtendit Augu. quis ſit timor caſtus ⁊ qͥs ſeruilis. et qualiter differant. In qͥbus eti am inicialem timorem ſignificauit qui nec ex toto eſt ſeruilis. nec ex toto caſtus. ſec tanqͣꝫ medius aliquid de ſeruili. et aliquid de caſto timore habet. facit em̄ ſeruire par tim timore pene. partim amore iuſticie. po quem timemus puniri ⁊ timemus offende re. Iſte timor eſt in inchoata charitate nō in perfecta. et quātū creſcit charitas tātuꝫ decreſcit iſte timor. qͣꝫtum ad metum pene id eſt. quātū ad id quod facit timere pena ⁊ qͣꝫtum ad tormentū conſcientie. Nā quā tomaius diligimus tantominus timemus Iſte timor notatur in illis verbis Auguſ. vbi non negat timorem eſſe in charitate in choata ſed perfecta. Quod non poſſet di ci d̓ ſeruili. quia vt ipſe ſupra dixit ſeruilis timor non remanet veniente charitate. nec intrat charitas niſi prius ille timor exeat nec in illo timore aliquis credit in deum. et ſi credat deo: nec benefacit. etiam ſi bo num eſt quod facit. Nō ē ergo timor ille in charitate etiam inchoata. quia omnis qui charitatem habet: licet non perfectam. et in deum credit. et bona opera facit. quare ſeruilis non eſt timor ille quem in charita te inchoata fore conceſſit. et quem creſcen te charitate decreſcere dixit. Sed ille eſt ti mor inicialis quem non negat eſſe in chari tate niſi ꝑfecta ſit. III Ꝙ timor ſeruilis et inicialis di citur inicium ſapientie ſed differē 5ciendum tamen eſt ꝙ vterqꝫ timor ſcꝫ ſeruilis ⁊ inicialis. in ſcripture diuerſis locis dicit̉ inicium ſapi entie. ⁊ ita fore comperies ſi diligenter an notaueris loca ſcripture in quibus de ti more domini ſit mentio. ex alia tamen rati on et cauſa diuerſa dicitur ſeruilis timor inicium ſapientie et ex alia inicialis. Ser uilis em̄ ideo dicitur inicium ſapientie. qꝛ p̄parat locum ſapientie et ducit ad ſapien tiam: ſed tamen non remanet cuꝫ ea imo fo ras exit. Inicialis vero dicitur inicium ſa pientie. quia eſt inchoata ſapientia. quem cum quis habere incipit. ſapientiaꝫ ⁊ cha ritatem habere incipit. Inde etiam eſt ꝙ vterqꝫ timor dicit̉ inicialis. quod inueni re poteris ꝑ diuerſa ſcripture loca Vterqꝫ etiam timor interdū dicit̉ ſeruilis. qꝛ ⁊ ip̄e inicialis qui ē in charitate inchoata. aliqͥd habet de ſeruili.ſ. angorem pene. ſicut ⁊ ali quid habet de caſto. ſcꝫ ꝙ timet offendere ac ſeparari. De hoc quod Augꝰ dicit caſtū ti morē eſſe eternum. Illud quoqꝫ dili genter eſt notandum ꝙ in ſuꝑioribus Au. guſtinus dicit caſtum timore eſſe eternum ꝑ quod confirmatur premiſſa ſententia ſcꝫ ꝙ ſpiritꝰ timoris erit in futuro ſicut et alia dona ſpirituſſancti. ſed non habebit om nem illum vſum quem modo habet. Faci et em̄ tunc nos reuereri deum non timere ſperari vel carere. Fuit ergo et in chriſto timor ille. ſed iuxta vſum illum quem ha bebit in futuro in ſanctis. Non em̄ timuit xp̄s ſeꝑari vel offendere deū ſed eum p̄ om nibus reueritus eſt. An timore pene qui fuit in chri ſto fuerit ſeruilis vel inicialis vel alius. Cum autem fuerit in xp̄o timor pene. querit̉ an iſte timor fue rit mūdanus. vel ſeruilis vel inicialis Ad qd̓ dicimꝰ nullū eoꝝ fuiſſe ī xp̄o. qꝛ timor mundanus malus eſt vt ſupra dictū eſt. et

¶ Tico pdi fPAl̓ ul̓ h. caꝰ in pͥmo gradu cuꝫ modo deſerit̉. Seruilis ꝟero vel inicialis ī ꝑfecta charitate nō eſt. Nullus gͦ timoꝝ iſtorū fuit in xp̄o. Quis gͦ fuit timor iſte quo penaꝫ timuit? Poteſt timor ille dici naturalis vel humanus qui oībus hoībꝰ ineſt: quo horretur mors ac formidat̉ pena. Et d̓r timor iſte naturalis nō quia acceſſerit homini ex natura ẜm ꝙ prius fuit inſtituta. quia nō fuit iſte timor concretus homini nec d̓ bonis naturalibꝰ ſed quia ex corrupta natura ꝑ peccatū om nibus aduenit. cui correptio inoleuit: tā qͣ̄ eſſet naturalis. et eſt iſte timor effectus pec cati vt predictum eſt. Iſta eſt diſtinctio. xxxiiij. huius tertij libri. In qͣ magiſter poſtꝙͣ egit de virtutibus Agit de donis. Et tria facit. Nam primo agit de do nis in cōmuni. Secundo de timore in ſpeciali. Ter tio infert quedam ex determinatis. Primuꝫ vſqꝫ ibi Et qꝛ de timore. Scd̓m vſqꝫ ibi. Illud quoqꝫ diligē ter. Tertium vſqꝫ ad finem diſtin. In ſpeciali ſenten tia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibꝰ quaruꝫ pͥma eſt hec. Septē dona ſpirituſſancti. que a virtutibus non differūit nec in patria ceſſabunt fuerunt in xp̄o. Hanc magiſter ponens querit tres queſtiones qua rū prima eſt. An dona ſpirituſſancti ſunt idē qd̓ vir tutes. Secunda eſt. an in patria maneant in beatis Tertia eſt. an fuerunt in xp̄o. Ad duas primas que ſtiones ſimul reſpōdet autoritate be. Ambro. ꝙ do na ſunt idem ꝙ virtutes. et ꝙ remaneant in patria. qꝛ in angelis et in beatis ſunt abundantius ꝙͣ in no bis. Ad tertiā reſpondet affirmatiue ꝙ iſta dona fu erunt in xp̄o. quod patet ꝑ illud Eſaie. xj. ⁊ reqͥeſcet ſuper eum ſpiritus domini. ſpūs ſapientie et intelle ctus. cōſilij et fortitudinis ſpiritus ſciētie et pietatis et repleuit eum ſpiritu timoris dn̄i. In qua qͥdeꝫ at toritate pluries repetit̉ ſpiritus qd̓ nō ideo fit ꝙ ſpi rituſſancti ſunt plures in natura diuina. ſed ad deſi gnandū multiplicem fore effectum vnius ſpirituſſan cti. Sed qꝛ in reſponſione ad ſcd̓am queſtionē ꝙ do na etiā non ceſſant in patria ꝓponit in mediuꝫ quaſ dam autoritates que vidētur dicere timorē in patri am nō manere. ⁊ ꝑ cōſequens nec alia dona. qꝛ qua ratione non remanebit donū timoris. pari rōne nec alia dona Pro quarum autoritatū euidentia mgr̄ di cit. ꝙ dona ſpirituſſancti erunt in futuro.ſ. in patria ſed nō habebunt ibi illos vſus quos hic habēt ī via qd̓ declarat ſpecialiter in dono timoris. Naꝫ timor fi lialis vt dicit magiſter in pn̄ti vita tria in nobis facit Facit em̄ pͥmo timere ne offendamus deum quē dili gimus. Secundo facit timere ne ſeꝑaremur ab eo. Tertio facit nos ip̄m reuereri. Quantū igit̉ ad duo prima nō manebit donū timoris in patria. et hoc vo lunt dicere autoritates in oppoſitū allegate Sed ꝙͣ tū ad tertiū manebit ibi. qꝛ ibi ꝑmaxīe vſus reueren tie que eſt dilectio cū ſubiectiōe erit qualiter etiaꝫ re uerētia in xp̄o erit. Et ſubdit quoſdā dixiſſe ꝙ ī chri ſto ⁊ in angelis eſſet donū ſimoris ſolum ẜm effectū ſi nō ẜm habitū. ſed cōmuniter a modernis hoc non tenet̉ nec magiſter illud approbat. Scd̓a ꝓpoſitio ē hec. Timor qui multipliciter non qualitercūqꝫ ſum ptus a charitatis conſortio excludit̉. Hanc mgr̄ exe quēs dicit quattuor eſſe timores. quoꝝ pͥmꝰ ē timor mūdanus ſiue humanꝰ quo timemus ꝑicula carnis ⁊ bonoꝝ mundanoꝝ amiſſionē. Et qꝛ h̓ timor malꝰ XXXIIII eſt ⁊ cum mundo a mūdi ꝯtemptoribꝰ relinquendus nō ꝓhibet̉ tāꝙͣ nō habēdus Scd̓s ē timor ẜuilis ſcꝫ quo qͦs timet penas ⁊ ex hoc a pctō ſe cohibens bo num oꝑatur. Et lꝫ iſte timor eſt bonꝰ. nō tn̄ eſt ſuffic ens ad vitā eternā obtinēdā. Tertius eſt timor inici alis ſcꝫ quo quis iam amare incipit eternū bonuꝫ.i. ꝙ amiſſioneꝫ eiꝰ timens incipit bn̄ agere. ⁊ iſto timo re adueniente. ſil̓ aduenit charitas ⁊ timor ẜuilis in cipit ꝑ charitatē excludi. Quartus eſt timor caſtus ⁊ filialis ſeu amicalis. qui ꝓuenit ex amore.ſ. quo ti memus ne deum offendamꝰ. ⁊ ab eo ſeꝑaremur Hic ꝟo timor ſucccdit iniciali ⁊ ꝑmanet ineternum ſerui lis aūt nō ꝑmanebit ſꝫ deficiet. Sed ſubdit ꝙ vt pa tet ex dictis in pͥma ꝑte iſtius diſtinctionis. Beda nō diſtinxit niſi duplicem timorē.ſ. ſeruilem ⁊ amicaleꝫ qꝛ ſub ſeruili inicialē ītellexit. Beatꝰ Aug. etiaꝫ niſi duos timores diſtinxit aꝑte.ſ. caſtū qͥ ē ī charitate ꝑ fecta. ⁊ ẜuilē qͥ nō eſt in charitate. qꝛ lꝫ ꝑ ip̄m bonuꝫ fiat nō tn̄ bn̄. qꝛ nemo inuitꝰ bn̄ facit. etiā ſi bonū ſit de ſuo genere qd̓ facit Iſtis p̄miſſis mgr̄ ponit auto ritates timoris ẜuilis di. ꝙ lꝫ timor ẜuilis in charita te nō ſit. tn̄ p̄parat locū charitati. qꝛ niſi timor prius occuparet mentē non eſſet vn̄ intraret charitas. qͣ ta mē adueniēte timor expellit̉ ⁊ foras mittit̉. qd̓ exem plificat de ſeta ⁊ filo ſibi annexo. filum em̄ nō intrat niſi ſeta excat. ſic ē de timore ẜuili ⁊ charitate. poſt ea remouet quoddam dubiū Nā in canonica Ioh̓is S̓r: ꝙ timor non eſt in charitate. ſed ꝑfecta charitas foras mittit timorē. Dubitat̉ ergo quō verū ſit qd̓ in pſal. dicit̉. timor dn̄i caſtus manet in ſeculum ſeculi. Naꝫ cū in eterna btītudine. de qua pſal. loquit̉ ſit ꝑ fectiſſima charitas videt̉ dictuꝫ pſalmiſte dicto apl̓i ꝯtrariū. Ad qd̓ rn̄dens dicit ꝙ ex quo Ioh̓es in ſua canonica. ⁊ dauid in pſal. vno ſpū repleti locuti ſunt diſcordare non pn̄t ſi vtriuſqꝫ dictū recte intelligat̉. Naꝫ duplex eſt timor.ſ. caſtus et ſeruilis. ẜuilis non ſtat vt bictum eſt cū charitate. ⁊ de illo loquit̉ apl̓us Caſtus autē manet in patria. ⁊ de illo loqͥt̉ ꝓpheta. Iſtud patet ex his que dicta ſunt. Naꝫ dicū eſt ꝙ ti mor ẜuilis eſt quo quis ꝓpter penā timet deū. ſꝫ ex quo ille qͥ ꝓpter penā timet deū. nō amat ip̄m. iō ti mor ille nō ſtat cū charitate. timor aūt caſtus ē quo qͥs timet deū ne ip̄m offendat. Sed ex quo ſic timere ſit amare. ideo timor ille manet cū charitate ſꝑ. Qd̓ poſtea exemplificat mgr̄ de duabus mulieribꝰ mari tatis quarū vna timet cōmittere adulteriū ne a viro dep̄hendat̉. Alia ꝟo ne a viro deſerat̉. Et applicat ſimile ad ꝓpoſitū vt patet in littera. Poſtea autē cō parat magiſter timorem inicialem ad caſtū ⁊ ad ſer uilem dicēs. ꝙ inicialis eſt medius inter eos habēs aliquid de vtroqꝫ. qꝛ ꝑtim facit ẜuire deo timore pe ne et ꝑtim amore iuſticie. qui etiam pōt eſſe in chari tate inchoata. lꝫ non poſſit eſſe in charitate ꝑfecta ⁊ ſubdit ꝙͣuis inicialis timor poſſit ſtare cuꝫ charitate imꝑfecta et ſeruilis nō. tn̄ vterqꝫ ipſoꝝ in ſcriptura dicit̉ iniciū ſapientie. Nam ſeruilis timor ſapientie ⁊ charitati locum p̄parat. Sed ipſa adueniente foras mittitur. Nam inicium ſapientie dicitur tanꝙͣ diſpo nens ad ip̄am. Timor aūt inicialis d̓r pͥncipiuꝫ ſapiē tię. qꝛ cuꝫ inchoata ſapīa ſil̓ incipit imo ⁊ quodāmo do inchoata charitas ſine ſapīa. Iſta om̄ia roborat mgr̄ autoritatibꝰ ſanctoꝝ. Tertia ꝓpoſitio eſt. Do num timoris extitit in xp̄o ẜm vſum patrie cū timo re quodam alio. Hanc magiſter inſinuans infert ex determinatis et concludit pͥmo. ꝙ donū timoris ma nebit ī patria ſicut alia dona. ſed nō habebit ibi om nem vſum quē hic habet. vt patuit in prima ꝓpoſiti on huiꝰ diſtinctionis. Scd̓o etiaꝫ ex his cōcludit. ꝙ timor ille fuit in xp̄o ẜm illuꝫ vſum quē hꝫ in ſanctis ẜm actū.ſ. reuerentie. vt etiā ibidē dicebat̉. Un̄ que

S. mer ahibuta ſit ib mō di. at ſꝫ Inemma LI. III rit etiā incidētaliter. cū timor pene fuit in xp̄o. vtruꝫ fuit timor mundanus vel ſeruilis vel inicialis. Et re ſpondet ꝙ nullus eorū fuit. Nā timor mūdanus cuꝫ mūdo deſerit̉. ſeruilis ꝟo nec eſt in charitate inchoa ta nec ꝑfecta. Inicialis ꝟo non pōt eſſe in charitate ꝑfecta Cū igit̉ xp̄s iā mūdū deſeruit. ⁊ charitatē nō inchoatā ſed ꝑfectā habuit. ſeqͥt̉ ꝙ timor pene quem xp̄s habuit nullus illoruꝫ timor fuit ſed fuit quid am naturalis ꝓueniens ex natura ꝑ pctm̄ corrupta. nō tanꝙͣ aliqd̓ bonū naturale. ſed tanꝙͣ effectus quidaꝫ ⁊ ſequela peccati. Et tm̄ in ſpeciali. Quomodo differant ſapientia et ſcientia. Oſt premiſſa Q.XXXV diligenter conſiderādū eſt. in quo differat ſapientia a ſcien tia. De hͦ Augꝰ ita ait. Phi Aug. in. xiii. li. de trinita. loſophi diſputantes de ſapientia diffinie Diffinitio ſa runt eam dicentes. Sapientia eſt rerū hu piētie ẜm ph loſophos. manaruꝫ diuinarūqꝫ ſcientia. Ego quoqꝫ vtrarūqꝫ rerū rognitiōeꝫ.i. diuinarū ⁊ hu manaꝝ ⁊ ſapientiā ⁊ ſcientiā dici poſſe nō nego. Verū iuxta diſtinctionem apl̓i qua dixit. alij datur ſermo ſapientie. alijſermo ſcientie. illa diffinitio diuidenda eſt. vt re rū diuinarū cognitio ſapientia ꝓprie nun Diſtinctio ſaº cupetur. Humanaꝝ ꝟo rerum cognitio ꝓ pientie ⁊ ſcīe prie ſcientie nomen obtineat. Neqꝫ ꝟo qͥc ẜm theologoſ quid ſciri ab homīe poteſt in rebus huma nis. vbi plurimū ſuꝑuacue vanitatis ⁊ no xie curioſitatis eſt. huic ſciētie tribuo. ſed illud tantū quo fides ſaluberrima que ad verā beatitudinem ducit gignitur. mitti defenditur. roboratur. quaſciētia non pol lent fideles plurimi. qͣꝫuis polleant ipſa fi de plurimum. Aliud eſt enim ſcire tantū modo quid homo credere debeat propter adipiſcendam vitam beatam. aliud eſt ſci re quomodo hoc ip̄m ex pijs opitulet̉ vel contra impios defendat̉. que ꝓprio voca Augu.in. xij bulo appellat̉ ſcientia. De his quoqꝫ dua li. de trini. bus virtutibus idem Augꝰ differentiaꝫ in ter eas aſſignans ſuꝑ pſal. ait. Diſtat ſapi entia a ſcientia. teſtante ſctō Iob qͥ quodā modo ſingula diffiniēs ait. Sapientia eſt pietas. ſcientia ꝟo abſtinere a malis. Pie tatē ꝟo hoc loco poſuit dei cultū. que gre ce dicitur theoſebia. que eſt in cognitiōe ⁊ dilectione eius quod ſemꝑ eſt ⁊ incōmuta biliter manet quod deus eſt. Abſtinere ve ro a malis eſt in medio praue nationis pri denter conuerſari. Idem quoqꝫ inter hec duo aperte diſtinguens ait. Diſtat ab ete norū cōtemplatione actio qua bn̄ vtimur temporalibus rebus. ⁊ illa ſapiētie hoc ſci ſup v Quō di. cb̓ ſcovn. vtellem.ẜ. DI AXXV entie deputat̉ qͣꝫuis ⁊ illa que ſapīa eſt poſ ſit nūcupari ſcientia. vt apl̓s aſſerit vbi di cit. Nunc ſcio ex ꝑte. quā ſcīam ꝓfecto cō templationis dei vult intelligi. In hoc er go differētia eſt. qꝛ ad contemplationeꝫ ſa pientia. ad actionem vero ſcientia ꝑtinet. Ecce aperte demōſtratum eſt in quo diffe rant ſpiritus ſapientie et ſpiritus ſciētie ſcꝫ vt ſapiētia diuinis: ſcientia humanis attri buta ſit rebus. et vt docet Auguſ. vtrunqꝫ agnoſcimus in chriſto.ſ. ⁊ rem diuinam et rem humanaꝫ. et ideo de ipſo habemus ſa pientiam et ſcientiam. Cuꝫ enim legit̉: ver bum caro factum eſt. in verbo intelligitur verus dei filius. ī carne agnoſcitur verus hominis filius. Item cum dicit̉. vidimus plenum gratie et veritatis. gratiā referamꝰ ad ſcientiam. et veritatem ad ſapientiā. qꝛ in chriſto ſapientia ⁊ ſcientia fuit plenarie ⁊ nos ſcientiam et ſapiētiam de eo habemꝰ qui eſt deus ⁊ homo. In quo differat ſapientia ab in tellectu. Oſtēſa differentia inter ſcientiam ⁊ ſapīaꝫ. quid diſtat int̓ ſa pientiam et intellectuꝫ videamus? In hoc differunt illa duo. quia ſapientia ꝓprie eſt de ceteris que veritati eterne contemplan de intendit. Intelligentia ꝟo nō modo de eternis eſt. ſed etiam d̓ rebus inuiſibilibus ⁊ ſpiritualibus temporaliter exortis. Per eam em̄ et natura ſumma que fecit omnes naturas. id eſt. diuina conſideratur. ⁊ que poſt ip̄aꝫ ſunt ſpirituales et inuiſibiles na ture. vt angeli ⁊ omnes anime bone affecti ones conſpiciuntur. In hoc ergo differen tia eſt. quia ſapientia creator tantū conſpi citur. intellectu ꝟo et creator et creatura q̄ dam. Item intellectu intelligibilia capim tantū. Sapientia ꝟo non modo eapimꝰ ſu periora ſed etiam incognitis delectamur. Sic ergo diſtingui poteſt inter illa tria Quō differūt ſcꝫ intellectuꝫ ſcientiam ⁊ ſapientiam. Scl ſcīa. ītelliger entia valetad rerū temporaliū rectam am tia. ⁊ ſapīa. miniſtrationem ⁊ ad bonā inter malos cō uerſationē. Intelligentia ꝟo ad creatoris ⁊ creaturarū inuiſibiliū ſpeculationē. Sa pientia ꝟo ad ſolius eterne beatitudīs cō templationem ⁊ delectionem. Qd̓ intellectus et ſcientia de qui bus hic agit̉ non ſunt illa que na turaliter habet homo.

DI. Et notāduꝫ qͥd̓ ītel lectus et ſcientia que dicuntur dona ſpiri tuſſancti. alia ſunt ab intellectu et ſcientia que naturaliter ſunt ī anima hominis. hec em̄ virtutes ſunt que ꝑ gratiam infundun tur animus fidelium. vt ꝑ eas recte viuāt. Illa vero naturaliter habet homo ex bene ficio creationis a deo tamen. Per has au tem virtutes que dicuntur dona ſpirituſ ſancti illa naturalia reformantur atqꝫ adiu uantur. vt verbi gratia. Intellectus natu ralis peccato obtenebratꝰ: ꝑ virtutē quan dam et gratiā que dicit̉ ſpiritus intelligen tie reformat̉ atqꝫ adiuuat̉ ad intelligendū Ita ⁊ per illam virtutem quem dicitur ſpi ritus ſapientie iuuat̉ atqꝫ erigitur mentis ratio ad contemplationem ⁊ delectationē eterne veritatis. Qd̓ ſapiētia iſta dei eſt nec eſt illa que deus eſt. Illud etiā ſciendū eſt ꝙ ſapientia de qua nunc diſſerimꝰ: non eſt illa iapientia dei. vt ait Auguſtinꝰ que deus eſt ſed hominis ſapientia. verūtamē que ẜm deum eſt. ac verus ⁊ precipue cul tus eius eſt. Si ergo colat mens hominis deum cuius ab eo capax facta eſt et cuius eſſe particeps poteſt. ſapiens ip̄a fit. ⁊ non ſua luce ſed ſumme illius lucis participati one ſapiens fit. Iſta ergo hominis ſapien tia etiam dei eſt. verum nō ita dei eſt. vt ea ſapiens ſit deꝰ. Non em̄ participatione ſui ſapiens eſt deus. ſicut mens participatiōe dei. Sic etiam dicit̉ iuſticia dei nō ſoluꝫ il la qua ip̄e iuſtus eſt. ſed etiam illa quā dat homini cum iuſtificat impium. Iſta eſt diſtinctio. xxxv. huius tertij libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de donis ab ſolute. Agit de ip̄is reſpectiue ſeu cōparatiue. Na aſſerit pͥmo dr̄iam inter ſapīam ⁊ ſcīam. Scd̓o inter ſapīam ⁊ intellectū. Tertio inter ſcīam ⁊ intellectuꝫ Primū vſqꝫ ibi. Oſtenſa dr̄ia. Scd̓m vſqꝫ ibi. Et no tandū. Tertiū vſqꝫ ad finē diſ. In ſpāli ſnīa magiſtri ſtat in tribꝰ ꝓpoſitionibꝰ quarū prima eſt hec. Con ſtat inter ſapīam et ſcīam ꝓut ſunt dona ſpirituſſan cti fore dr̄iam. Hanc magiſter inſinuans ponit. tri plicem dr̄iam inter ſapīam ⁊ ſcīam ꝓut ſūt dona ſꝑ rituſſancti. Prima ē ꝙ ꝙͣuis tam ſapīa ꝙͣ ſcīa poſſi dici rern̄ humanaꝝ diuinarūqꝫ cognitio tn̄ ꝓpͥe acci piendo ſapīa eſt cognitio rerū diuinaꝝ. ſcīa ꝟo rerū humanarū. Scd̓a eſt. ꝙ ſapīa eſt pietas q̄ grece the oſebia appellat̉.i. dei cultus qͥ videlicet cultus in di lectione dei ⁊ cognitione ꝯſiſtit. Scieutia ꝟo eſt ab XXXVI ſtinere a malis. ⁊ in medio nationis praue prudēter cōuerſari. Tertia eſt ꝙ ſapīa ꝑtinet ad cōtemplatio nē ſuꝑnoꝝ ſeu eternoꝝ. ſcientia ꝟo ad actioneꝫ qua bn̄ vtimur tꝑalibus rebus. Iſta magiſter reprobat autoritate bea. Aug. Et ſubdit ꝙ exquo in xp̄o fuit et res diuina et res humana. de ip̄o habemus ſapiē tiam que rebus diuinis. ⁊ ſcientiā. que rebus huma nis attribuit̉. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Ex declaratio ne preſentis textus patet dr̄ia inter donuꝫ ſapientie ct intellectus. Hanc ponens ꝓponit duplicem dr̄iaꝫ inter ſapīam ⁊ intellectuꝫ quarū prima eſt hec. ꝙ ſa pientia eſt de rebus eternis vt de deo. intellectꝰ ꝟo d̓ rebus aliquibus ex tꝑe ortis. vt de creaturis. Se cunda dr̄ia eſt hec. ꝙ ꝑ intellectū cognoſcimus intel ligibilia ſine delectatione. ſed ꝑ ſapīam etiā de rebꝰ cognitis delectamur. et ſic ex omnibꝰ p̄dictis recolli git iſtaꝝ trium ſcꝫ ſapīe ſcīe ⁊ intellectus dr̄iaꝫ ſtare in hoc ꝙ ſcientia valet ad rerū temporaliū debitam amminiſtrationē ⁊ bonaꝫ inter malos cōuerſationē. Intellectus ꝟo ad creatoris vicꝫ et creaturarū inui ſibilē ſpeculationē. Sapientia autē ad ſolius eterne veritatis cōtemplationē ⁊ dilectionē. Tertia ꝓpoſi tio eſt hec. Intellectꝰ ⁊ ſcientia. ꝓut ſunt ſpirituſſan cti dona differūt ab intellectu ⁊ ſcīa ꝓut inſunt a na tura. Hanc mgr̄ ponens dicit. ꝙ ꝓut ſunt donpi rituſſancti infundunt̉ ꝑ gr̄am vt hō ꝑ eaꝫ recte ꝓut vero ſunt dona naturalia inſunt homī ex benefi cio creationis. Et ſubdit ꝙ ꝑ dona ſpirituſſancti re forment̉ in hoīe illa que naturaliter inſunt. qꝛ intel lectus hoīs ꝑ pctm̄ obtenebratus ꝑ ſpiritū intelligē tie.i. donuꝫ intellectus adiuuat̉ ⁊ a pctō eripit̉. Per donū ꝟo ſapīe ad cōtēplationē ⁊ delectationē et̓ne veritatis erigit̉. Addit etiam ꝙ ſapīa que eſt donuꝫ dei de qua hic fit ſermo. nō eſt illa ſapientia que deꝰ eſt. ſed eſt hominis ſapiētia qua homo ſapit que tm̄ poteſt dici dei ſapientia. non ꝙ deus ea ſapiens ſit. ſed quia a domino deo datur. ſicut dicit̉ iuſticia dei quam deus homini dat. cū impium iuſtificat. Et tm̄ in ſpeciali. De connexione virtutum que non ſperantur. Olet etiaꝫ q DI. XXX ri vtꝝ virtutes ita ſint ſibi cō iuncte vt ſeꝑatim nō poſſunt poſſideri ab aliquo. ſꝫ qͥ vnaꝫ habet om̄es habeat? De hoc etiaꝫ Hiero. Hierony. ſuꝑ ait. Omnes virtutes ſibi herent vt qͥ vna Eſaiam. caruerit oībꝰ careat. Qui ergo vnaꝫ habet omnes habet. Qd̓ qͥdem ꝓbabile eſt. Cuꝫ em̄ charitas mater ſit omniū virtutum. in quocunqꝫ mater ip̄a eſt.ſ. charitas. et cur eti filij eius.i. ꝟtutes recte fore eſſe credūt̉ Un̄ Augꝰ. Ubi charitas eſt: quid ē quod Augu. ſuper poſſit deeſſe. Vbi aūt non ē: quid eſt quod Iohannē. poſſit ꝓdeſſe. Cur ergo non dicimꝰ qͥ hanc virtutē habet omnes hꝫ. cum plenitudo le gis ſit charitas. que qͣꝫtomagis eſt in hoīe tanto magis ē ꝟtute p̄ditus. Quāto vero minus tanto minꝰ ineſt ꝟtus. ⁊ quāto mi nus ineſt virtꝰ tanto magis ineſt viciū.

L Si cuncte virtutes pares ſint in quocunqꝫ ſunt. Utruꝫ v̓o pariter quis omnes poſſideat virtutes. an alie ma gis alie minus ī aliquo ferueāt queſtio ē: Quibuſdam em̄ videtur ꝙ alie magis alie minus habeantur ab aliquo ſicut in Iob patientia emicuit. in Dauid humilitas. in Moyſe manſuetudo. qui etiaꝫ concedunt magis aliquem mereri ꝑ aliquam vnā vir tutem qͣꝫ ꝑ aliam. ſicut ea plenius habet q̄ aliā. Nō tn̄ magis ꝑ aliquā mereri dicunt qͣꝫ ꝑ charitatē. nec aliquā plenius a quoqͣꝫ hr̄i qͣꝫ charitatē. Alias ergo magꝭ et alias minus in aliquo eſſe dicunt. ſed nullaꝫ ple nius charitate que ceteras gignit. Haſqꝫ dicunt eſſe multas facies qͣs memorat apo ſtolus dicens. Ex ꝑſonis multarū facierū xcͣ. Alij verius dicūt omnes virtutes ei ſi miles et pares eſſe in quocūqꝫ ſunt. vt qui in vna alteri par extiterit. in om̄ibus eide Augu. in. vj. ęqualis ſit. Vnde Aug. Uirtutes q̄ ſunt li. de trini. animo hūano. qͣꝫuis alio et alio modo ſin gule intelligātur. nullo modo tamen ſepa rantur ab inuicē. vt quicūqꝫ fuerint equa les. verbi gr̄a. in fortitudine. equales ſint et prudentia et iuſticia et tꝑantia. Si enim dixeris equales eſſe iſtos in fortitudine. ſ illuꝫ preſtare prudentia. ſequitur vt huius fortitudo minꝰ prudens ſit Ac per hoc nec fortitudine equales ſunt. qꝛ eſt illius forti tudo prudentior. Atqꝫ ita de ceteris virtu tibus inuenies. ſi omnes eadē conſiderati on percurras Ex his clareſcit omnes vir tutes nō modo eſſe connexas ſed etiam ꝑ res in animo hominis. Cum ergo dicit̉ ali quis aliqua p̄eminere virtute vt abraam fide Iob patientia. ẜm vſus exteriores ac cipiendū eſt. vel in comparatione aliorum hominū. qꝛ vel humilitatis habitū maxīe p̄fert. vel opus fidei. vel alicuius ceterarū virtutū precipue exequitur. Vnde ⁊ ea p̄ alijs pollere vel inter alios homines ſingi lariter excellere dicit̉. Scd̓m hunc moduꝫ ſcꝫ ẜm rationem actuum exterioꝝ vt alibi Augꝰ dicit in aliquo aliam magis eſſe vir tutem aliam minus. ⁊ vnā eſſe nō alteram. Augu. ī ep Ait em̄ ſic. Clariſſima diſputatione tua ſa ad Hiero. tis apparuit nō placuiſſe autoritatibus no ſtris. imo veritati ip̄i omnia paria eſſe pec cata. etiam ſi hoc de virtutibus verum ſit quia et ſi veꝝ eſt eū qui habet vnā omnes virtutes habere. et eū qui vnaꝫ non habet III nullaꝫ habere. nec ſi peccata ſunt paria. qꝛ vbi virtus nulla eſt. nihil rectuꝫ eſt. nec ta men ideo nō eſt prauo prauius diſtortoqꝫ diſtortius. Si aūt quod puto eſſe veriꝰ ſa criſqꝫ litteris cōgruentius. ita ſunt anime ī tentiones vt corporis membra. nō ꝙ vide antur locis ſed ꝙ ſentiant̉ affectibus. et ali us illuminatur amplius. alius minus. aliꝰ omnino caret lumine. profecto vt quiſqꝫ il luſtratione pie charitatis affectꝰ eſt. in alio actu magis. in alio minus. in aliquo nihil ſic dici pōt habere aliā. ⁊ aliaꝫ non habere ⁊ aliā magis aliā minus. Nam ⁊ maior eſt in iſto charitas qͣꝫ in illo. et ideo recte poſ ſumus dicere ⁊ aliqua in iſto: nulla in illo: qͣꝫtū ꝑtinet ad charitatem que pietas eſt. ⁊ in vno homīe quideꝫ ꝙ maiorē habeat pu dicitiā qͣꝫ patientiā. et maiorē hodie qͣꝫ he ri ſi ꝓficit. ⁊ adhuc nō habeat continentiā ⁊ habeat nō ꝑuā miſericordiā. Et vt gene ralit̓ breuiterqꝫ cōplectat̉ quā d̓ ꝟtute ha beo notionē. virtus eſt charitas qua id qd̓ diligenduꝫ eſt diligitur. Hec ⁊ in alijs ma ior et in alijs minor. ⁊ in alijs nulla ē. Ple niſſima vero que iam non poſſit augeri qͣꝫ diu hic homo viuit in nemine eſt. Hic inſi nuari videtur. ꝙ aliquis ea ratione poſſit dici habere vnam virtutem magis qͣꝫ aliā quia ꝑ charitatē magis afficit̉ in actu vni us virtutis qͣꝫ alterius. ⁊ ꝓpter differenti am actuū ip̄as virtutes magis vel minus habere dicit̉. pōt ⁊ aliquā nō habere. cum tamen ſimul omnes ⁊ pariter habeat qͣꝫtuꝫ ad mentis habitū vel eſſentiaꝫ cuiuſqꝫ. In actu vero aliā magis aliam minus hꝫ. ali am etiā non habet. vt vir iuſtus vtens cō iugio non habet continentiā in actu quaꝫ tamē habet in habitu. Cur ergo non dicē tur paria peccata? Forte quia magis facit ꝯtra charitatē qͥ grauius peccat. minus: qͥ leuius. Nemo enim peccat niſi aduerſus il lam faciendo que eſt plenitudo legis. Id̓o recte dicitur. Qui offenderit in vno factus eſt omniū reus.i. contra charitatē facit in qua pendent omnia. Repetit d̓ charitate vt addat quo modo tota lex in ea pēdet. Cum duo ſint pce pta charitatis in qͥbus vt p̄taxatū eſt tota lex pendet et ꝓphete. Aduertenduꝫ ē quo modo hoc ſit cū in lege ⁊ ꝓphetis ml̓ta fu erunt cerimonialia mādata q̄ ſi ad charita tis ſanctificationē pertinuiſſent. viderent̉

LL5 non debere ceſſare. Quia vero non iuſtifi cationis gratia quaꝫ facit charitas inſtitu ta ſunt ſed in figura futuri. et in onus poſi ta. ideo clareſcente veritate ceſſauerunt ve lut vmbra. Veruntamen et ipſa cerimoni alia ẜm ſpiritualem intellectum quem con tinent. ⁊ omnia moralia ad charitatem re feruntur. Pertinēt enim omnia ad decem mandata in tabulis ſcripta vbi omniuꝫ ſū ma ꝑſtringitur. ex quibus certa emanant ſicut in ſermone domini octo virtutes pre mittuntur ad quas cetera referuntur Et ſi cut ad decem mandata decalogi cetera re ferunt̉. ita et ipſa decē ad duo mādata cha ritatis. Oīa gͦ ad duo mandata charitatis ꝑtinent: qꝛ charitateꝫ implent̉. ⁊ ad chari Augu. in ll. d̓ tatē tanqͣꝫ ad finē referri debēt. Un̄ Augꝰ Totam magnitudinem ⁊ amplitudinē di doc. xp̄i. uinorum eloquiorum poſſidet charitas qͣ deū ꝓximūqꝫ diligimus que radix eſt om nium bonorum. Vnde veritas ait. In his duobus mandatis vniuerſa lex pendet et prophete. Si ergo non vocat omnes pagi nas ſanctas perſcrutari om̄ia inuoluta ſer monum inuoluere. tene charitateꝫ vbi pē dent omnia. qꝛ ꝑfectio eſt ⁊ finis omnium. Auguſti. Tunc em̄ ⁊ precepta et conſilia recte fiunt inench̓. cum referunt̉ ad diligendū deum ⁊ proxi mum ꝓpter deum. Quod vero timore pe ne vel aliqua intentione carnali fit vt nō re feratur ad charitatem. nondum fit ſicut fie ri oportet qͣꝫuis fieri videat̉. Inimicus em̄ iuſticie eſt qui pene timore nō peccat Ami cus ꝟo iuſticie qui eius amore nō peccat. Omniū ergo hec ſūma eſt vt intelligatur le gis ⁊ omniū diuinaꝝ ſcripturarū plenitu do eſſe dilectio dei ⁊ ꝓximi. Iſta eſt diſtinctio. xxxvj. huius tertij libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de virtutum ⁊ bonorum ad inuicem cōparatione Agit de ꝟtutū ꝯnexione. Et tria facit. Nā ꝓpter cōnexionē querit pͥmo. an ab habente vnaꝫ virtutē oēs habeant̉. Se cundo an ab habente vnaꝫ virtutē omnes equaliter habeant̉. Tertio inqͥrit de cōnexione p̄ceptorū. qͥbꝰ actꝰ ꝟtutū reꝑant̉. Primū ꝟo vſqꝫ ibi. Utruꝫ ꝟo pa riter. Scd̓m vſqꝫ ibi. Cū aūt duo ſunt Tertium vſqꝫ ad finē diſ. In ſpeciali ſnīa magiſtri ſtat in tribꝰ pro poſitionibus quarū prima eſt hec. Uirtutes ita ſunt cōnexe ꝙ vna ſine oībus haberi non pōt Hanc ingī inſinuās querit vtrum virtutes ſint cōnexe. ꝙ qͥ vnā habet oēs habeat. Et rn̄det ꝙ ſic. quod ꝓbat auto ritate be. Hiero. qui dicit ip̄as ſic ſibi coherere vt qͥ vnā habet omnes habeat. ⁊ qͥ vna caret oībus care qd̓ etiā ꝓbabile eſt. Naꝫ ex quo charitas eſt oīm vi tutum ⁊ legis plenitudo. igitur in quocunqꝫ eſt cha ritas in eo ſunt oēs virtutes. Scd̓a ꝓpoſitio Quā uis virtutes inter ſe fore equales debeat teneri pn̄t tn̄ inequalit̓ a nobis haberi. Hāc mgr̄ ponēs querit vtrū habens oēs virtutes habeat eas equalit̓ vel in XXXVII equaliter. Ad quaꝫ queſtionē rn̄dendo pͥmo recitat circa hoc opinionē cui non videt̉ aſſentire. Et eſt opi nio quorūdā dicentiū ꝙ alique virtutes habent̉ ma gis alique minus ab hoībus ip̄as habentibꝰ ſicut in Iob viguit patientia. in Dauid humilitas. in Moy ſe māſuetudo. in Abraam fides. Et etiā iſti dicūt ꝙ aliqui poſſunt plus mereri ꝑ vnā virtutem ꝙͣ ꝑ aliaꝫ ⁊ habent vnā plenius ꝙͣ aliā. lꝫ tamen ꝑ nullam poſ ſint plus mereri ꝙͣ ꝑ charitatē que charitas ꝓducit Poſtea ꝟo ponit ſolutioneꝫ q̄ſtionis veriorē ẜm opi nionē aliorū cui dicunt ꝙ eo mō quo virtutes ſunt ſi mul in aliquo eodem modo ſunt etiaꝫ equales. ita ꝙ qͥ eſt par vel equalis alteri ī vna virtute. etiā eſt eidē equalis in omnibus. qd̓ poſtea autoritate be. Aug. Reſpondet ad illud qd̓ prima queſtio inducebat ſcꝫ ꝙ aliqͥs d̓r excellere aliū in aliqua virtute: vt in fide Abraā. in patientia Iob p̄cellebāt. Illud dicit mgr̄ fore intelligendū ꝙͣtū ad vſum actꝰ interioris.ſ. ẜm qd̓ vnus magis exequitur actum vnius virtutis ꝙͣ actū alicuius alterius virtutis. Vel intelligendum eē dicit ꝙ illi hmōi virtutibus magis pollebant in com paratione ad alios hoīes et nō in cōparatiōe ad ali as ꝟtutes. Et hoc iterum confirmat autoritatē. Ex qua cōcludit ꝙ virtutes ꝙͣtū ad ſubſtātiā ſeu eſſenti am habitus ſūt equales ſi equaliter habent̉. ſꝫ ꝙͣtū ad actū vna habet̉ magis ꝙͣ alia. Ex iſta tn̄ non ſeqͥt̉ vt dicit magiſter ꝙ etiam peccata ſint equalia. qꝛ nō equaliter ſunt contra charitatē. ſed vnum magis ali ud minus. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Omnia p̄cepta decalogi ad duo p̄cepta charitatis referātur ⁊ ꝑ ve ram dilectionē dei ⁊ ꝓximi adimplent̉. Hanc ponēs querit quomodo illud poſſit eſſe verū qd̓ in duobus p̄ceptis charitatis de dilectiōe dei et ꝓximi lex pen det ⁊ ꝓphete. cū in lege et ꝓphetis multa cōtinent̉ cerimonialia mandata que iam ceſſauerūt. vt circū ciſio et cerimonie ſacrificioruꝫ que nec ceſſaſſe debu iſſent ſicut nec charitas ceſſat Ad quod reſpōdet ꝙ ex quo cerimonialia impoſita fuerunt in figura futu rorum. ideo adueniente veritate ceſſare debuerunt. Nihilominꝰ tn̄ ad charitatē referunt̉ ẜm ſpiritualeꝫ intellectū quē cōtinent. quod patet ex hoc ꝙ omnia que ſunt in lege ſiue moralia ſiue cerimonilia. ad de cē p̄cepta decalogi reducūt̉. Ex quibꝰ cetera manāt Et eodē mō ip̄a decē ad duo charitatis mādata tan ꝙͣ ad ſuū finē referunt̉. Qd̓ autoritate bea. Auguſ. pulchre declarās cōfirmat. Et tm̄ in ſpeciali. De decem preceptis quomodo cō tineant̉ in duobus mandatis cha ritatis. Ediaꝫ diſtri ꝯx. xxx butio decalogi q̄ ī duobꝰ mā datis cōplet̉ cōſideranda eſt Habet em̄ decalogus decē p Augu. de. x. cepta q̄ ſunt decacordū pſalterium. que ſic cordis. ſunt diſtributa. vt tria que ſunt ī prima ta bula ꝑtineāt ad deū.ſ. ad cognitioneꝫ ⁊ di lectioneꝫ trinitatis. Septem que ſunt in ſe cūda tabula ad dilectionē ꝓximi. ¶De primo precepto. Primum in prima tabula eſt. Nō habebis deos alienos. non

Tiādta pͥº taba. l. ad ia. ādatū LI N.A facies tibi ſculptile neqꝫ omnem ſimilitudi nem ⁊cͣ. Hec Origenes dicit eſſe duo man data. ſed Auguſti. vnum. hoc enim ipſum ꝙ dixerat nō habebis deos alienos perfe ctius explicat cū ꝓhibet colifigmēta.ſ. ido lum vel ſimilitudineꝫ alicuiꝰ rei. Que duo Origenes ita dicit diſtare vt idoluꝫ ſit qd̓ Quō idolum ᵐihilhabet ſil̓e ſui. ſimilitudo ꝟo qd̓ habet nihil eſſe d̓r ī ſpeciem alicuius rei. vt verbi gr̄i. Si qͥs in auro vel in ligno vel alia re faciat ſpeci mūdo. em ſerpentis vel auis vl̓ alicuis rei. Et ſta tuat ad adorandum. non idolum ſed ſimili tudinē fecit. Qui vero facit ſpeciem quaꝫ nō vidit oculus ſed animus ſibi finxit. vt ſi quis humanis membris caput canis vl̓ arietis formet vel in vno habitu hominis duas facies. non ſimilitudinē ſed idolū fa cit. qꝛ facit qd̓ nō habet aliquid ſimile ſui. Ideo dicit apl̓s. qꝛ idolū nihil eſt in mun do. Nō em̄ aliqua ex rebꝰ conſtantibꝰ aſſu mitur ſpecies ſed qd̓ mens ocioſa et curio ſa reperit. Similitudo ꝟo eſt cum aliqͥd ex his que ſūt in celo vel in terra vel in aquis format̉. Augꝰ vero ita exponit illud. Ido lum nihil ē ī mūdo.i. īter creaturas mundi nō eſt forma idoli. materiam em̄ formauit deꝰ. ſed ſtulticia hoīm formaꝫ dedit. Que cunqꝫ facta ſunt naturaliter facta ſunt per verbū. ſed forma hominis in idolo non eſt facta ꝑ verbū. ſicut peccatum nō eſt factuꝫ Queſtio īex. P Verbū ſed eſt nihil. ⁊ nihil fiunt homīes poſitiōe horū cuꝫ peccant. Sed querit̉ quomodo hic di verboruꝫ oīa catur forma idoli non eſſe facta ꝑ verbum ꝑ ipſum facta cum alibi legat̉. Omnis forma. omnis cō pago. omnis concordia ꝑtium facta eſt ꝑ verbum. Hoc aūt a diuerſis varie ſoluitur Quidam enim dicunt omnem formam: et quicquid eſt a deo eſſe inquātum eſt. ⁊ for mam idoli inquantū eſt vel inquantū for ma ē a deo eſſe. ſed non inqͣꝫtum idoli eſt.i. poſita ad adorandū. In hoc em̄ nō eſt cre atura ſed ꝑuerſio creature. Sicut illud qd̓ peccatum eſt inqͣꝫtum peccatū eſt nihil eſt. et homines cum pcccant nihil fiunt. qꝛ ab Hiero. ſuꝑ illo qui vere eſt ſeperant̉. Vnde Hierony. Ezech̓. Quod ex deo nō eſt. qui ſolus vere eſt. nō eſſe dicit̉. Ideoqꝫ pctm̄ qd̓ nos a vero eſſe abducit. nihil eſſe vel nō eſſe dicit̉. Alij ꝟo dicūt omnē formaꝫ que.ſ. naturaliter eſt. ⁊ omne quod naturaliter ē eſſe a deo. ſed for ma idoli non eſt naturaliter. quia nature iuſticie non ſeruit. Id enim naturaliter eē dicitur quod ſimplici nature iuſticie que De ſcd̓o pre? deus eſt militat. non reſultat. et naturam creatam non viciat. Secundum prece cepto. Net uij. v̓ vaxa ꝑapv Salᵐ ſn̄faes I II ptum eſt. Non aſſumes nomen dei tui in uanum. Quod eſt dicere ẜm litteraꝫ. Non iurabis ꝓ nihilo nomē dei. Allegorice ꝟo precipitur vt nō putes creaturaꝫ eſſe xp̄m dei filium. qꝛ omnis creatura vanitati ſub iecta eſt ſed equaleꝫ patri. Tertium ꝟo De t̓tio prece eſt. Memento vt diem ſabbati ſanctificesʰᵗº. vbi ẜm litteram p̄cipitur ſabbati obſeruan tia. Allegorice ꝟo vt requiem ⁊ hic a vici is. et in futuro in dei contemplatiōe expe ctes ex ſpirituſancto. id eſt. ex charitate et dono dei. non ꝙ ſpirituſſanctus ſine patre guare in ſo et filio hoc operet̉. Accepit vtiqꝫ eccleſia xixuſancto d̓r hoc donum vt in ſpirituſancto fiat remiſſio ꝓpͥe fieri re peccatoruꝫ. quam remiſſionem cū trinitas miſſio pctōꝝ faciat. ꝓprie tamen ad ſpiritūſanctum di citur ꝑtinere. quia ip̄e eſt ſpiritus adopti onis filiorū. Ipſe ē patris et filij amor ⁊ cō nexo vel communitas. Ideoqꝫ iuſtifica tio noſtra ⁊ requies ei attribuitur ſepius. Hec ſunt tria mandata prime tabule ad deum ꝑtinentia. Et primū quidē quod eſt de vno deo colendo: ꝑtinet ad patrē ī quo eſt vnitas vel autoritas. Scd̓m ad filium ī quo eſt equalitas Tertiū ad ſpiritūſanctū in quo eſt vtriuſqꝫ cōmunitas. De mandatis ſcd̓e tabule. In ſecūda vero ta bula ſeptem erant mandata ad dilectioneꝫ ꝓximi pertinētia quorum primum ad pa trem carnalem refertur ſicut pͥmū prime ta bule ad patrem celeſtem. Quod eſt hono ra patrem tuuꝫ ⁊ matrē tuam vt ſis longe uus ſuper terraꝫ ſcꝫ viuentium Parentes vero ſic ſunt honorandi vt eis debita reue rētia exhibeatur. ⁊ neceſſaria miniſtrētur. Scd̓ꝫ p̄ceptū Secundum eſt non occides. vbi ẜm lit teram actus homicidij prohibetur. ſcd̓m ſpiritum vero etiam voluntas occidendi. Unde huic mandato ẜm litterā fit ſuꝑad ditio in euāgelio. quia littera euangelij ex primitur. quod legis littera non exprime batur. Euangelij littera exprimit intelligē tiam ſpiritualem. id eſt quā ſpirituales ha bent. ⁊ ẜm quaꝫ ſpiritualiter viuitur. Lit tera legis ſenſum carnalem. id ē. quē carna les habent. et ẜm quem carnaliter viuitur cui facta eſt ſuperadditio. Tertium eſt De tertio pre non mechaberis.i. ne cuilibet miſcearis ex cepto. Iſi. Auguſ cepto federe matrimonij. A ꝑte enim totū ſuꝑ Exodi. intelligitur. Nomine gͦ mechie omnis ꝯcu bitus illicitus. illorū quoqꝫ membroꝝ nō legitimus vſus ꝓhibitus debet intelligi.

Septeadā 2º tab ll. 4 hab. ae ī hor ꝓptes Mos ſip omſo qō ad ꝓxipe Gᵐ F DI.VEIne vx. me pta De qro prece Quartum eſt nō furtuꝫ facie̓s vbi ſacri legiū et rapina oīs ꝓhibet̉. Nō em̄ rapinā ꝑmiſit qui furtū ꝓhibuit. ſed furti nomine bene intelligi voluit omnē illicitā vſurpati onem rei aliene. Sacrilegiū tribus modis cōmittit̉. qn̄.ſ. vel ſacrum de ſacro vel non ſacrū de ſacro. vel ſacrum de non ſacro au fert̉. Sacrum vero d̓r quicquid mancipa tum eſt cultui diuino vt eccleſia vel res ec cleſie. Hic etiā vſura ꝓhibetur que ſub ra Plero. ī qͣdaꝫ pina continetur. Vnde Hierony. vſuras querere vel fraudare. aut rapere nihil īter eſt. Comoda fratri tuo et accipe quod de diſti. ⁊ nihil ſuꝑfluum queras. quia ſuper abundantia in vſura computat̉. Eſt enim vſura vt ait Aug. Cū qͥs plus exigit in in iuria vel qualibet re quā acceperit. Item Hierony. ſuꝑ Hierony. Putant aliqui vſuraꝫ tm̄ eſſe in Ezechie. pecunia. ſed intelligant vſuram vocari ſu perabundantiā.ſ. quicquid eſt. ſi ab eo qd̓ dederit plus eſt. vt ſi in hyeme debemꝰ de cem modios. et in meſſe. xv. recipiamus. Si vero querit̉ de filijs iſrael qui domi no iubente ab egyptijs mutuauerunt vaſa aurea et argētea et veſtes p̄cioſas ⁊ aſpor Sifurtū fece tauerunt. vtꝝ furtū cōmiſerint. Dicimus rūt filii iſrael qn̄ expoliaue eos qͥ vt parerent deo iubente illd̓ fecerunt rūt egyptios nō feciſſe furtū. nec omnino peccaſſe Vnde gu. ſuper Augꝰ. Iſraelite nō furtū fecerunt. ſed deo iubente miniſteriū p̄buerūt hoc em̄ deus iuſſit qui legeꝫ dedit ſicut miniſter iudicis ſine peccato occidit queꝫ lex p̄cipit occidi Sed ſi id ſponte faciat homicida eſt. etiam ſi eum occidat quē ſcit a iudice occidendū Infirmi autē qͥ ex cupiditate egyptios de ceperunt magis ꝑmiſſi ſunt hͦ facere illis qͥ iure talia paſſi ſunt. qͣꝫ iuſſi. Hic opponi tur ꝙ etiam boni in iſto opere peccauerūt: qꝛ naturalem legem cui concordat euange liū ⁊ lex moralis p̄ceptiōis tranſgreſſi ſunt Que eſt. Quod tibi non vis alij ne feceris Quā veritas ſcripſit in corde hominis. et qꝛ non legebat in corde. iterauit in tabulis vt voce forinſecus admota: rediret ad cor ⁊ ibi inueniret quod extra legeret. hāc er go illi p̄uaricari vidēt̉ in illo facto alijs fa cientes qd̓ nolebant ſibi fieri. Sed ibi ſub intelligendū eſt iniuſte vt non alij ſcꝫ iniu ſte facias quod tibi nō vis fieri. Alioquin huius preuaricator eſt iudex duꝫ punit re um nolens aliquid tale ſibi fieri. Ita etiam et illd̓ domini verbum. Omnia quecunqꝫ vultis vt faciant vobis homines ⁊cͣ. De De qͥnto pre. bonis accipiendū ē que nobis inuicem ex hibere debemus. Quintuꝫ p̄ceptum eſt XXXVII rab l. v Non loqueris cōtra ꝓximum tuuꝫ falſum Augu. ſuper Exoduꝫ ſcꝫ ſi teſtimoniuꝫ. vbi crimen mendacij ⁊ periuꝰ 9? mēdacuam rij ꝓhibetur. Solet autem queri. vtruꝫ ꝓ ibi ꝓhibet̉ hibitū ſit omne mendacium? Quidam di cunt illud tm̄ ꝓhiberi quod obeſt ⁊ nō ꝓ deſt ei cui dicit̉. Tale em̄ non eſt aduerſus ꝓximuꝫ. vt ideo videat̉ hoc addidiſſe ſcri ptura. Sed de mendacio magna queſtio ē que nec cito explicari poteſt. Iſta eſt diſtinctio. xxxvij. huius tertij libri In qua magiſter poſtꝙͣ egit de habitibus virtutū ⁊ bonoꝝ. Incipit agere de his qͥ ꝯſiſtit ī acti bus p̄ceptoꝝ. Et tria facit. Nam pͥmo p̄mittit q̄dam de p̄ceptis generalia. Scd̓o determinat quedā de p̄ ceptis que ſunt ad deū ſpecialiter ordinātia. Tertio exemplificat p̄cepta q̄ ſunt ſpecialiter ad ꝓximuꝫ ſo nantia. Primū vſqꝫ ibi. Primū in pͥma. Scd̓m vſqꝫ ibi. In ſcd̓a ꝟo tabula. Tertiū vſqꝫ ad fineꝫ diſ. In ſpāli ſnīa magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibꝰ. qua rum pͥma eſt hec. Decē ſunt decalogi nobis mādata 7 a deo ꝑ moyſen in duabus tabulis tradita vel dona. ta. Hanc magiſter inſinuans dicit ꝯſiderādū eſſe de mandatis decalogi que in duobus mandatis ſcilꝫ di lectione dei ⁊ ꝓximi complēt̉. Nā decalogus ẜm ma giſtrū habet decē mandata ſiue p̄cepta qꝛ decalogꝰ eſt illud decacordū.i. decē cordarū pſalteriū de quo d̓r in pal. In pſalterio decacordo pſallā tibi. Et ſūt illa decē p̄cepta filijs iſrael ꝑ moyſen in duabꝰ tabu lis digito dei ſcriptis tradita. ita ꝙ tria q̄ ſunt ī pͥma tabula ordinant hoīem ad deū. ſeptē aūt que ſunt in ſcd̓a tabula ordināt ad dilectionē ꝓximi. Scd̓a pro poſitio. Vt tria mādata prime tabule ordināt hoīem ad deū. ita ſeptē p̄cepta tabule ſcd̓e ordināt ad ꝓxi mū. Hāc mgr̄ inſinuās dicit. ꝙ triū p̄ceptorū pͥme ta bule que ordinant ad deuꝫ. Primū eſt Nō adorabis deos alienos. non facies ſculptile ſiue idolū ncqꝫ om nem ſimilitudinē. Iſtud p̄ceptū diuidit Origenes in duo p̄cepta. diſtinguens inter idolum ⁊ ſimilitudinē Naꝫ cū aliquis facit imaginē rei alicuius exiſtētis in natura. vt hoīs ſerpentis vel ouis d̓r facere ſimilitu dinē. Si ꝟo facit imaginē alicuiꝰ qd̓ nunꝙͣ vidit ocu lus. ſed tm̄ fingit homīs animꝰ. eo ꝙ natura ſil̓e nō hꝫ. d̓r facere idolū. Vn̄ apl̓s dicit. ꝙ idolum nihil eſt in mūdo. Sed be. Aug. dicit ꝙ ſit niſi vnū p̄ceptum qd̓ exprimit̉ his ꝟbis. nō habebis deos alienos. Il lud ꝟo qd̓ addit̉. non facies ſculptile. nō eſt aliud p ceptū ſed eiuſdem p̄cepti ꝑfectior explicatio. Et ſnīa iſta be. Aug. apparet verior. Ad autoritatē apoſto li quā Origenes allegat ꝓ ſe.ſ. idolum nihil ē ī mun do. illā exponit be. Aug. dicēs apl̓m velle dicere ꝙ forma idoli nō eſt inter creaturas mundi computan da. qꝛ lꝫ materiā idoli deus creauit. formaꝫ tn̄ eius hoīm ꝑuerſitas edidit. ⁊ id̓o idolū nihi eſt. qꝛ eiꝰ for ma ꝑ verbū dei facta non eſt. vt etiā pctm̄ nihil ē. ꝙ ꝑ verbū dei factū nō eſt. vt patet Ioh̓. j. Sꝫ cōtra il lud obijcit magiſter et dicit. Cum beatꝰ Augu. alibi dicat ꝙ oīs forma et compago eſt facta per verbum quō tūc pōt eſſe verū ꝙ forma idoli non ſit facta per verbū. Ad quod reſpondet dupliciier. Nā pͥmo ẜm quoſdam poteſt dici ꝙ forma idoli inꝙͣtum eſt a deo eſt. ſic etiā peccatuꝫ. et quicquid eſt inquantum eſt a deo eſt. Sed forma idoli non eſt a deo inquātum po ſita eſt ad adorandū. quia ſic nō eſt creatura ſed ma gis ꝑuerſitas creature. ſicut etiā peccatum inꝙͣtum peccatuꝫ non eſt a deo nec creatura ſed creature de fectus. Secūdo rn̄deri poteſt ẜm alios ꝙ hec ꝓpo

Oto g. ſ 4Sel. qdut LI Atio. Omnis forma a deo eſt. intelligēda ē de forma que naturaliter habet eſſe. qualis nō eſt foma idoli eo ꝙ vere iuſticie que eſt deus non aſſimilat̉. Secun dū p̄ceptū pͥme tabule eſt Non aſſumes nomē dei tui inuanū.i. nō iurabis ꝓ nihilo ꝑ deū vel ꝑ nomē dei Uel ẜm ſenſum allegoricū ꝓhibet̉ hic xp̄s eſſe crea tura. vt ſit ſenſus mandati. Nō aſſumes.i. nō putes xp̄m eſſe creaturaꝫ. Tertiū p̄ceptū prime tabule eſt. Memento vt diē ſabbati ſanctifices. ꝑ qd̓ ẜm lr̄am p̄cipitur ſabbati obſeruantia. Sed allegorice māda tur nobis vt in p̄ſentia vicijs quieſcamus. vt in futu ro dei cōtemplationē aſpirituſancto expectemus. ⁊ dicit a ſpirituſaneto expectemus nō ideo qꝛ ſpūſſan ctus iſta operetur ſine patre et ſine filio. ſꝫ qꝛ remiſ ſio peccatorū appropriat̉ ſpirituiſancto. Iſta tria p̄ cepta adoptat mgr̄ tribꝰ ꝑſonis. primuꝫ patri. ſcd̓m filio. tertiuꝫ ſpiritiſancto. Tertia propoſitio eſt hec Scd̓a tabula moyſi data cōtinuit ſeptem p̄cepta ad dilectionē ꝓximi ordinata. Horū p̄ceptoꝝ magiſtet in hac p̄ſenti diſtinctione enumerat quinqꝫ. alia duo reſeruans ad aliā diſtinctionē. Primū eſt de honore parentū corꝑaliū. Scd̓m eſt de nō occidendo. vbi lꝫ ẜm lr̄am.i. ẜm legē moyſi ꝓhibeat̉ tm̄ actus occidē di. ẜm ſpm̄ tn̄.i. ẜm legē euangelicā etiā volūtas oc cidendi ꝓhibet̉. quod lr̄a euangelij plane exprimit. Tertiū eſt. Nō mechaberis. vbi ẜm bea. Aug. noīe mechie oīs illicitus cōcubitus atqꝫ oīs membroꝝ il licitꝰ vſus ꝓhibet̉. Quartū eſt Nō furtū facies. vbi noīe furti oēm illicitam vſurpationeꝫ rei aliene volu it dn̄s intelligi. ⁊ iſto p̄cepto ꝓhibet̉ vſura rapina. ⁊ ſacrilegiū. qd̓ triplicit̓ cōmittit̉.ſ. dum vel ſacrū d̓ ſacro. vel nō ſacrū de ſacro. vel ſacrū de nō ſacro au fert̉. ſacrum aūt d̓r eſſe illud quod diuino cultui exi ſtit mancipatū. Quintū eſt. Nō loqueris cōtra ꝓxi mū tuum falſum teſtimoniū quō p̄cepto crimen men dacij et periurij ꝓhibet̉. Et tm̄ in ſpāli de ſnīa huiꝰ diſtinctionis. De triplici genere mēdacij. a Ciēdū tamē DI. XXX tria eſſe genera mendatioruꝫ. Sunt em̄ mendacia quedam ꝓ ſalute vl̓ comodo alicuius non malicia ſed benignitate dicta: qualit̓ Augu. ſuper obſtetrices mentite ſunt raab. Eſt et aliuo pſal. v. mendacij genus quod fit ioco quod nō fal lit. Scit em̄ cui d̓r cauſa ioci dici. ⁊ hͨ duo genera mendacioꝝ nō ſunt ſine culpa. ſed non cum magna. Perfectis ꝟo nō ꝯuenit mentiri nec etiā ꝓ temporali vita alicuius ne ꝓ corpore alterius animā ſuā occidant. Licet auteꝫ eis veꝝ tacere ſed nō falſuꝫ di cere. vt ſi quis non vult hoīem ad morteꝫ ꝓdere verū taceat: ſꝫ nō falſum dicat. Ter tiū ꝟo genꝰ mendacij eſt quod ex maligni tate et duplicitate prodit cunctis valde ca uendū. His videt̉ innui mēdacia illa que fiunt ioco vel ꝓ ſalute alicuius: imꝑfectis eſſe vęnalia peccata. ꝑfectis ꝟo illud qd̓ ꝓ commodo alterius dicitur eſſe damnabile qd̓ etiaꝫ de mendacio iocoſo putari pōt p̄ cipue ſi iteret̉. De mēdacio aūt obſtetricū Fſtꝰ ī l. bro de MAato darij n. ira. da ſt̓ ut appar qd̓ venale t dayabil. ſ.t a do LLL ⁊ raab ꝙ fuerit veniale Auguſti. tradit di Ꝙ mēdacius cens. Forſitan ſicut obſtetrices non remu obſtetricuꝫ et raab fuit ve nerate ſunt qꝛ mentite ſunt. ſed qꝛ infantes viole. liberauerūt. et ꝓpter hanc miſericordiam veniale fuit peccatū. nō tn̄ nulluꝫ. ſic raab liberata eſt ꝓpter liberationē exploratorū ꝓ qua fuit veniale peccatū. Sed ne putet quiſqꝫ in ceteris peccatis ſi propter libera tionē hoīm fiant ita poſſe concedi veniam Multa em̄ mala deteſtanda taleꝫ ſequun tur erroreꝫ. Poſſumꝰ em̄ et furando alicui ꝓdeſſe. ſi pauꝑ cui datur ſentit cōmodum et diues cui tollitur non ſentit incōmoduꝫ Ita ⁊ adulterando poſſumus ꝓdeſſe ſi ali qua niſi ad hoc ei conſentiat̉ apareat amā do moritura ⁊ ſi vixerit penitendo purgā da. nec ideo pctm̄ graue negabit̉ tale adul teriū. Sciendū eſt etiā octo eſſe genera mē dacij. vt Auguſ. in li. de mendacio tradit̉. Augu. d̓. vli. Que diligenter notanda ſunt vt appareat generibꝰ men qd̓ mēdacium ſit veniale et dānabile. Pri. dacij. mum capitale eſt mendaciū longeqꝫ fugiē dū quod fit in doctrina religionis. Ad qd̓ nulla cauſa quiſqͣꝫ dꝫ adduci. Scd̓m qd̓ ta le eſt vt nulli ꝓſit ſed obſit alicui. Tertiuꝫ qd̓ ita ꝓdeſt alteri vt obſit alteri. Quartū ſola mentiendi fallendiqꝫ libidine qd̓ mirū mendaciū eſt. Quintū quod fit placēdi cu piditate deſuaui eloquio. His omnibus cuitatis ſequitur ſextū genꝰ quod nulli ob eſt ⁊ ꝓdeſt alicui. vt ſi quis pecuniā alicu ius iniuſte eſſe tollendā ſciens vbi ſit neſci re ſe mētiat̉. Septimū quod et nulli obeſt et ꝓdeſt alicui. vt ſi quis nolens hominem ad mortē queſitū prodere mentiat̉. Octa uum quod nll̓i obeſt ⁊ ad hoc ꝓdeſt vt ab immundicia coꝑali aliquid tueat̉. In his aūt tantominus peccat quiſqꝫ cū mentiat̉ qͣꝫtomagꝭ a prima recedit. Quiſqͥs ꝟo ali quod genus eſſe mendacij qd̓ peccatuꝫ nō ſit putauerit: decipiet ſeip̄m turpiter cum honeſtum eſſe deceptorē aliorū arbitretur Omne ergo genus mendacij ſūmopere fu ge. qꝛ omne mendaciū non ē a deo. Quid ſit mendacium. Hic videndum eſt quid ſit mendaciū. ⁊ quid ſit mentiri. De inde vtrū omne mendaciū ſit pctm̄ et qua re? Mendacium eſt: vt ait Augu. falſa ſi Aug. in ll. d gnificatio vocis cum intentione fallendi. tr a mēdacia. vt ergo mendacium ſit. neceſſe eſt vt falſuꝫ proferatur. ⁊ cum intentione fallēdi. hoc enim malum eſt ꝓprium mentientis aliud ¶Quid ſit vnda GEix falſa ſiqſitaº. oris īlenorni collenv

2 ſit xienhuri DI. habere clauſum in corde. aliud promptuꝫ in lingua. Quid ſit mentiri. Mentiri vero ē lo qui cōtra hoc ꝙ animo ſentit qͥs ſiue illud verū ſit ſiue no. Oīs ergo qͥ loquit̉ menda cium mentit̉. qꝛ loquit̉ cōtra hoc qd̓ anīo ſentit.i. volūtatē fallēdi. ſed nō oīs qͥ men titur mendaciū dicit. qꝛ qd̓ veꝝ eſt loquiſ̉ aliqn̄ mentiendo. ſicut ecōuerſo falſum di Auguſti. cendo aliqn̄ verax eſt. Un̄ ait Augꝰ. Ne mo ſane mentiēs iudicandus eſt qͥ dic̄ fa in ench̓. ſum qd̓ putat verū. qꝛ qͣꝫtū ī ipſo eſt nō fa lit ipſe ſed fallit̉. Nō gͦ mendacij arguend eſt. qͥ falſa incautius credit ac ꝓ veris ha bet. Potiuſqꝫ ecōtrario ille mentit̉ qͥ dici verū qd̓ putat falſum. Quātuꝫ em̄ ad ani mū eius attinet nō veꝝ dicit. qꝛ nō qd̓ ſen tit dicit. qͣꝫuis verū inueniat̉ eſſe qd̓ dicit. nec ille liber eſt a mendacio qͥ ore neſciens loquit̉ verū. ſciens aūt voluntate mentit̉. Queſtio d̓ iu Hic queri ſolet ſi iudeus dicat xp̄m eſſe d deo qui dicit um. cū non ita ſentiat animo vtruꝫ loquat̉ xp̄m eſſe deū mendaciū? Nō eſt mendaciū qd̓ dic̄. quia licet aliter teneat animo. verū tamē eſt qd̓ dicit. et ideo nō eſt mendaciū. Mentitur Ꝙ omne mē tamen illud qd̓ verum eſt dicens. Ꝙ ꝟo daliū ſit pec omne mendaciū ſit peccatum Aug. inſinu at. Mihi inquit videtur omne mendaciū eē peccatū. ſed multuꝫ intereſt quo animo et de quibus rebus quiſqꝫ mentiat̉. Non em̄ ſic peccat qui conſulēdi et qui nocend voluntate mentit̉. nec tm̄ nocet qͥ viatoreꝫ mentiendo in diuerſo itinere mittit. qͣꝫtum qui viā vite mentiendo deprauat. Porro omne mendaciuꝫ ideo dicendū eſt eſſe pec catū quia hoc debet loqui hō qd̓ animo ge rit. ſiue illud verum ſit ſiue putet̉. ⁊ nō ſit Quare om̄e Verba em̄ ideo ſunt inſtituta non vt ꝑ ea mendaciū ſit homīes inuicem fallant. ſed ꝑ ea in alteri us noticiā ſuas cogitatōnes ferant. Verb̓ ergo vti ad fallatia. nō ad qd̓ ſunt inſtitu ta: peccatū eſt. Nec ideo etiā vllum mēda cium putāduꝫ eſt nō eſſe pctm̄. qꝛ poſſumꝰ Aug. in enhꝫ alicui aliquādo ꝓdeſſe mentiendo. Poſ ꝙ nō iō men ſumus em̄ vt p̄dictum eſt et amando et fu daciū non eſt rando et adulterando ꝓdeſſe. Mendaci peccatum um qͦꝫ nō tūc tm̄ eſſe poſſumus dice̓ quan prodeſt. do aliquis ledit̉. Cū em̄ a ſcientie dicit̉ fal ſum mendaciuꝫ eſt. ſiue quis ſiue nemo le Hic ſolui. datur. Ecce ex his cōſtat omne menda tur queſtō ſu cium eſſe peccatū. nō tn̄ de omni mēdacio pet poſita. accipiendum eſt illud Psͣ. Perdes om̄es vadatiū vſt pa quō gͦ carob yſat̉ qſ.Deſaii T5 AAAV III qui loquunt̉ mendaciū Nec illud. Os qd̓ mentit̉ occidit aīam. Nec omne mēdaciū iſto p̄cepto ꝓhiberi videt̉ nec premiſſa de ſcriptione mendaciū ioci includi. Ubi cū periculo errat̉ vel nō. d Illud etiā ſciendū eſt ꝙ in quibuſdā rebus magno malo in qͥ buſdaꝫ paruo. in quibuſdā nullo fallimū In quibꝰ rebus nihil intereſt ad capeſcen dum dei regnum: vtruꝫ credantur an non vel vtrū vera putent̉ an falſa ſiue ſint ſiue non? In his errare.i. aliud pro alio puta re. nō arbitrandū eſt eſſe peccatū. vel ſi eſt minimū atqꝫ leuiſſimuꝫ. Et ſunt vera que dā qͣꝫuis nō videant̉. q̄ niſi credant̉: ad vi tam eternā non pōt ꝑueniri. Et licet error maxima cura cauendus ſit nō modo ī ma ioribus ſed etiam in minoribus rebus. nec niſi rerū ignorantia poſſit errari. nō eſt ta men conſequens vt continuo erret quiſqͥs aliquid neſcit. Sed quiſquis ſe exiſtimat ſcire quod neſcit. Pro ꝟo em̄ approbat fal S.j. ſum quod eſt erroris ꝓprium. Verūtamē ſit vliꝰ ꝙͣ ſpr. in qua re quiſqꝫ erret intereſt plurimum. Sunt em̄ que neſcire ſit meliꝰ qͣꝫ ſcire. Itē nonnullis errare profuit aliquādo. ſed in via pedum non in via morū. Solet que De Iacob fi ri de iacob qui ſe dixit eſſe Eſau. aliter ani mentitus ſit. mo ſentiens vtrū mentitꝰ ſit? De hͦ Augꝰ. ait. Iacob quod matre fecit auctore vt fal leret patrem ſi diligenter attendat̉ videt̉ non eſſe mendaciū ſed miſteriuꝫ. Intende bat em̄ matri obedire que ꝑ ſpūm nouerat myſterium. et ideo ꝓpter familiare conſili uꝫ ſpirituſſancti qd̓ mater acceperat: a mē dacio excuſatur Iacob. Iſta eſt diſtinctio. xxxviij. huius tertij libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de octo p̄ceptis Incipit agere de peccatis q̄ iſto octauo p̄cepto ꝓhi bent̉. Et tria circa hoc facit. Nam pͥmo plura gene ra mendaciorū p̄mittit. Scd̓o qͥd ſit mēdaciū ſubiun git. Tertio ꝙ oē mendaciū ſit pctm̄ cōcludit. Primū vſqꝫ ibi. Hic vidēdū eſt. Scd̓m vſqꝫ ibi. Ꝙ ꝟo om̄e. Tertiū vſqꝫ ad finē diſtinctiōis. In ſpēali ſententia mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quarū pͥma ē hec 2 Octo ſunt mendaciorū genera. q̄ tanto ſunt grauio v ra ꝙͣto pͥmo mendacio fuerūt ꝓximiora. Hanc mgn̄ inſinuans. Primo diuidit mendaciuꝫ in tria genera quorū pͥmum eſt officioſum qͣle eſt mendaciuꝫ quod ſit ꝓ cōmodo vel ſalute corꝑis. ſicut fuit mendaciuꝫ obſtetricū hebreoꝝ in egypto. ⁊ raab meretricis ab ſcondentis exploratores. ⁊ iſtud nunꝙͣ pōt fieri ſine peccato. qꝛ in viris ꝑfectis eſt pctm̄ dānabile. ⁊ ī im ꝑfectis pctm̄ veniale. qꝛ excuſat̉ quodāmodo ꝓpter miſcd̓iam ⁊ pietatē. ſicut mendaciū obſtetricū ⁊ ra ab meretriciſ excuſat̉ non tn̄ ꝓpter hoc. quis aliqua

P. u71 L I. peccata debet cōmittere. vt ꝑ miſcd̓iam ⁊ pietatē ve lit excuſari. vt nullus debet furari diuiti vt det pau peri. Scd̓m genus mendacij eſt mendaciū iocoſum. qd̓ fit cauſa ſolatij vel in ioco. ⁊ iſtud ſil̓r in viris ꝑfe ctis eſt damnabile. ⁊ in viris imꝑfectis veniale Ter tium genꝰ mēdacij eſt ꝑnicioſum qd̓.ſ. fit ex maligni tate ſeu qd̓ ꝓuenit ex animo nocēdi. ⁊ hoc omībus eſt fugiendū. Poſtea mgr̄ enumerat octo genera mē daciorū. que ponit. b. Augꝰ. quorū pͥmū ſit ī doctri na fidei. Scd̓m eſt qd̓ nulli prodeſt. ſed alicui obeſt? Tertiū eſt quod alicui ꝓdeſt ⁊ alicui obeſt. Quartū eſt quod fit ex ſola libidine ⁊ delectatione mentiendi Quintum eſt quod fit in pulcriloquio vel cupiditate placendi. Sextum eſt ꝙ nulli obeſt ſed alicui prodeſt ꝙͣtum ſcꝫ ad ablationem rei exterioris. Septimū eſt ꝙ nulli obeſt. ſed alicui prodeſt ꝙͣtum ad p̄ſeruatio nē morte corꝑali. Octauuꝫ eſt qd̓ nulli obeſt ſꝫ alicui ꝓdeſt ꝙͣtum ad p̄ſeruationē ab immūdicia corpora li. Prima tria genera horum octo mendacioꝝ redu cunt̉ ad mendaciū ꝑnicioſum. Et duo media ad men daciū iocoſum. Tria aūt vltima ad mendaciū officio ſum. Vnde concludit ꝙ in omnibus p̄dictis menda cijs attendi habet gradus ꝙͣtū ad grauitatem ẜm ꝙ magis vel minus accedunt ad primi mendacij genu Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Hoc ꝓprie dicit̉ mendaciu cū quis intentione fallendi dicit falſum. Hanc magi ſter ponēs dicit. ꝙ mendaciū eſt cū ꝓfert̉ falſum in tentione fallēdi. eo ꝙ aliud dicat̉ ore ꝙͣ ſentiat̉ cord Secūdo on̄dit̉ qͥd ſit mentiri dicēs. ꝙ mētiri eſt lo ꝯtra illud qd̓ qͥs ſentit aīo. ſiue illud ſit verū ſiue fa ſum. Ex quo ꝯcludit ꝙ oīs qͥ mendaciū loquit̉ men titur. ſed nō econtra oīs qͥ mentit̉ mēdaciū loquitur. qꝛ qn̄qꝫ verū eſt qd̓ loquit̉ ille qui mentit̉. qꝛ qͥ mēti loquit̉ contra illud qd̓ aīo ſentit. et ſic nō dicit mēda ciū. qꝛ nō loquit̉ falſum. Vn̄ etiā patet ꝙ etiaꝫ aliqͥs falſuꝫ loquēdo pōt eſſe verax.ſ. ſi nō loquit̉ ꝯtra illd̓ qd̓ aīo ſentit. Iuxta qd̓ querit. Vtrū iudeꝰ mēdaciū loquat̉ dicēs xp̄m eſſe deū qd̓ tn̄ corde nō credit. Et rn̄det ꝙ nō loquit̉ mēdaciū qꝛ licet nō credat corde verū eſſe qd̓ loquit̉. tn̄ qꝛ veꝝ eſt qd̓ loquit̉ non dicit mendaciū. qꝛ mēdaciū eſt cū ꝓfert̉ falſum intentiōe fallendi. ſed bn̄ mētit̉ cū dicat ꝯtra mentē. Tertia ꝓ poſitio eſt hec. Vniuerſalit̓ om̄e mēdatiū ē et d̓r pec catū. Hāc mgr̄ ponēs dicit vniuerſal̓r oē mendaciuꝫ eſſe pctm̄. Licet tn̄ inter mendacia ſunt gradꝰ graui tatis in peccando. qd̓ declarat autoritate. b. Augꝰ cui annectit ꝙ mendaciū hꝫ rōneꝫ pctī. ex hoc ꝙ ẜm ordinē rōnis hō illud loqͥ dꝫ qd̓ in aīo ſentit. eiꝰ ap poſitū facit qͥ mendatiū loquit̉. ipſe em̄ vtit̉ ꝟbis nō ad id ad qd̓ ſunt īſtituta.ſ. ad cogitationū nr̄aꝝ no tificationē. ſꝫ ad fallaciā qd̓ pctm̄ ē. eſt etiā qn̄qꝫ dā nabile.i. mortale. Iuxta illud pſal. Perdes oēs qui loquunt̉ mendaciū. Et ſapiēs Os qd̓ mentit̉ occidit aīam. Iſte ꝟo autoritates nō ſunt intelligēde de om ni mēdacio. ſꝫ tm̄ de dānabili. Cōſequent̓ der̓minat de ſequela pctī q̄ eſt error et dicit ꝙ errare in fide ve ꝙͣtū ad vitā eternā magnū pctm̄ eſt ⁊ ꝑiculū. Sed er rare tm̄ in rebus q̄ ad curioſitatē ꝑtinent nō eſt pec catū. et ſi eſt pctm̄ tunc eſt leuiſſimum pctm̄. Subd etiā ꝙ lꝫ nō erret̉ niſi ꝑ ignorantiā rei alicuiꝰ tn̄ nō ſe quit̉ ꝙ errat quicūqꝫ aliqͥd ignorat. Sꝫ ille d̓r tm̄ ꝓ prie errare qͥ credit ſe ſcire qd̓ neſcit. et ſic falſum ꝓ vero approbat. et ꝙͣuis illud generalit̓ ſit requiſitū ad omnem errorē. tn̄ multū refert in quibus errat̉. Nā in aliquibꝰ errare ē ꝑiculoſuꝫ. In alijs autē ē me lius errare ꝙͣ non errare. qꝛ errare in aliquibꝰ qn̄qꝫ ꝓdeſt. Vltimo querit. vtrū Iacob dicendo ego ſum Eſau mentitus fuit. Et rn̄det mgr̄ ẜm. b. Augꝰ. ꝙ non qꝛ nō intēdebat fallere. Itē non fuit mendaciuꝫ ſꝫ myſteriū ꝙ matri imꝑanti ꝑ ſpm̄ ſctm̄ eſt reuelatuꝫ Et tm̄ in ſpeciali de ſnīa huius diſtinctionis. III De periurio. Unc de ꝑiu rio videamus. Periuriuꝫ eſt DI. XXX. ¶ n mendaciuꝫ iuramento firma IX tum. Hic querit̉. vtrū ſit per iuriū vbi nō eſt mendacium? Qd̓ quibuſ dam videt̉ ex autoritate hieronimi dicen tis. Aduertendum eſt. ꝙ iuſiuranduꝫ tres. Pieron̄. cup habet comites. veritatē. iudiciū. ⁊ iuſticiā Hieremy Si iſta defuerint: nō erit iuramentū ſed ꝑ iuriū. Ubi aūt falſum iuratur: veritas de eſt. Si ergo falſum iuret̉. et ſi nō ſit ibi intē tio fallendi: videt̉ eſſe ꝑiuriū qꝛ deeſt veri tas. Quibuſdā placet nō eſſe ꝑiurium vbi nō eſt mendaciū. ⁊ ſicut dicit̉ aliquādo fal ſum ſine mendacio. ita iurat̉ falſum ſine ꝑ iurio. Falſum forte dixit apl̓s cū ſe ventu rū ad corintheos ꝓmiſit. Nec tn̄ ſic̄ ei im ponebatur culpā mendacij cōtraxit. qꝛ ſic animo ſentiebat. etiā ſi iuramento illud fit maſſet nō ꝑiurium incurriſſꝫ. qꝛ qͣꝫtū in ip ſo fuit verū dixit. ⁊ ſi iurationem addidiſ ſet qͣꝫtum in ſe foret verū iuraſſet. ⁊ ſi aliter euenerit qͣꝫ dixit. Ideo ſicut quis non eſt mendax niſi aliter ſentiat animo qͣꝫ dixit. ſi ue ita ſit ſiue non. ita videtur quibuſdam neminem ꝑiurum conſtitui. niſi aliter ſen tiat animo qͣꝫ loquit̉. ſiue ita ſit ſiue non. De triplici modo ꝑiurij. ed melius credi tur et ille peierare qui falſum volūtate fal lendi iurat. et qͥ falſum putans qd̓ veꝝ eſt iurat. et qui verū putans qd̓ falſum eſt iu rat. Un̄ Augꝰ. Homines falſum iurāt vel caugꝰ. g̓ ver cum fallunt vel cū fallunt̉. Aut putat ho pis apl̓i ẜmo mo veruꝫ eſſe qd̓ falſum eſt ⁊ temere iurat̉ ne. xxviij. aut ſcit vel putat falſum eſſe. ⁊ tn̄ ꝓ ꝟo iu rat et nihilominus cū ſcelere iurat Diſtāt aūt illa duo ꝑiuria que cōmemoraui. Fac illū iurare qui verum eſſe putat. Pro quo iurat verū putat eſſe et tn̄ falſum eſt. Non ex animo iſte peierat ſed fallitur. hoc pro vero habet quod falſum eſt. nō ꝓ falſare ſciens iurationē interponit. Da alium qui ſcit ſalſum eſſe et iurat tanqͣꝫ verū ſit quod ſcit falſum eſſe. Uidetis qͣꝫ iſta deteſtanda ſit belua. Fac aliū qui putat falſum eſſe et iurat tanqͣꝫ verū ſit et forte verū eſt. Ver bi gr̄a. vt intelligatꝭ. Pluit in illo loco. In terrogas hoīem. et dicit pluiſſe. ⁊ tūc plu it ibi. ſed putat non pluiſſe: periurꝰ eſt. In

DI. ter eſt quēadmoduꝫ verbū ꝓcedat ex anīo reā linguā non facit niſi rea mens ſit. His euidenter tradit̉ ꝙ tripliciter peierat ho mo vt ſupra diximus. dū vel ſciens falſuꝫ iurat. vel putans falſum qd̓ verū eſt iurat vel eſtimās veꝝ qd̓ falſum eſt iurat. Sed hoc extremū nō videtur eſſe ꝑiuriū. etiam ſi ꝑiuriū nominet̉. eo ꝙ falſum iurat̉. n̄ vi detur reus eſſe ꝑiurij qui ſic iurat. qꝛ non ē mens eius rea. et ideo nec lingua. imo eiuſ mens rea eſt dum iurare preſumit quod ꝑ ſpicue verum nō deprehendit. Nō gͦ omē ꝑiuriū mēdaciū eſt. nec omnis qui peierat mentit̉. ſed omnis mentiendo iurans peie rat. et omnis qͥ falſum iurat. ſiue mentienſ ſiue nō: peierat. Cum ꝟo quis iurat qd̓ Queſtio veruꝫ eſt timens eſſe falſum. querit̉ qͥd ſit ibi ꝑiuriū: Ip̄a em̄ ſignificatio vocis vera eſt. qꝛ verū neſcienter loquit̉. Nō ergo ip ſa ſignificatio vel falſum vel mendaciū eſt qꝛ vera eſt. et quod verū eſt: ꝑiuriū nō vi detur eſſe. Ad hoc dicimus loqui ſic.ſ. con tra mentē ſub atteſtatione iuramenti eſſe ꝑ iurium. Mentiri ergo adhibita iuratione ꝑiuriū eſt. Peruriū ergo eſt. vel iurando loqͥ falſum cū intentiōe fallēdi vel iurādo loqui falſum ſine intētione fallendi. vel iu rando loqui verū cum intentione fallendi Oppoſitio Hic opponit̉. Si oīs qͥ falſum iurat peie rat. tunc qui alicui ꝓmittit dare ſub certo termīo aliqͥd qd̓ tamē nō faciet. ex quo iu rauit peierauit. qꝛ falſum iurauit. Nō em̄ ita futuruꝫ erat vt iurauit. Ad hoc dici Det̓minati pōt. qꝛ nō omnis qui iurat qd̓ falſum ē. ex quo iurat ꝑiurus eſt. ſicut iſte de quo agi mus ſꝫ ex qͦ ꝓpoſitū mutat vl̓ terminū trā gredit̉. iuratio talis fit periuriū reatu. An iuratio ſit malum. Si auteꝫ queritur vtrū iurare ſit malū? Dicimꝰ aliqn̄ maluꝫ eſſe. aliqn̄ nō. Spōte em̄ et ſine neceſſitate iurare vel falſum iurare pctm̄ grande eſt Ex neceſſitate autē iurare.ſ. vel ad aſſerē dū innocentiā ved ad federa pacis ꝯfirmā da vel ad ꝑſuadēduꝫ auditoribꝰ qd̓ eſt eis Augꝰ. de ſer vtile. malū nō eſt. qꝛ neceſſariū eis ē. Und̓ mone dn̄i in Augꝰ. Iuramentū faciendū eſt in neceſſa rijs cuꝫ pigri ſunt homines credere qd̓ eis eſt vtile. Iuratio nō eſt bona non tn̄ mal cū eſt neceſſaria.i. nō eſt appetēda ſicut bo na. nō tn̄ fugienda tanqͣꝫ mala cū eſt neceſ Augꝰ. ſuper ſaria. Nō eſt em̄ ꝯͣ p̄ceptū dei iuratio. Sꝫ epiſtolam a ita inelligit̉ dn̄s ꝓhibuiſſe a iuramento vt Galath̓. S XXXIXL qͣꝫtū in ipſo eſt qͥſqꝫ nō iuret. Qd̓ multi fa ciunt in ore habētes iurationē tanqͣꝫ mag nū atqꝫ ſuaue aliquid. Apl̓s em̄ nouit pre ceptū dn̄i et tamen iurauit. Prohibemur em̄ iurare cupiditate vel delectatiōe iurā di. Ꝙ ergo xp̄s ait in euangelio. Ego dico Augꝰ. de ſer vobis nō iurare omnino: ita intelligit̉ preᵐone dn̄i cepiſſe ne qͥſqͣꝫ ſic̄ bonū appetat iuramentū et aſſiduitate iurandi labat̉ in ꝑiuriū. Qd̓ ꝟo addidit ſit ſermo veſter eſt eſt. nō non. bonū eſt appetendū. Qd̓ aūt amplius eſt a malo eſt.i. ſi iurare cogeris ſcias de neceſ ſitate venire infirmitatis eoruꝫ quibus ali quid ſuades. Que infirmitas vtiꝙ maluꝫ eſt. Un̄ nos quotidie liberari p̄camur di centes. Libera nos a malo. Ideoqꝫ nō di xit qd̓ amplius eſt malum eſt. Tu em̄ non facies maluꝫ qui bene vteris iuratione. ſꝫ a malo eſt illius qui aliter nō credit.i. ab ī firmitate que aliqn̄ pena eſt. aliqn̄ pena et culpa. Ibi ergo dn̄s ꝓhibuit malū. ſuaſit bonū. indulſit neceſſarium. De iuramēto quod per creatu ras fit. Querit̉ etiā vtruꝫ liceat iurare ꝑ creaturam? Quod nō vidē tur cū in lege ſcriptum ſit. Reddes autem dn̄o iuramēta tua. Et xp̄s in euāgelio pre cipit nō iurare omnino nec ꝑ celū. nec per terrā. nec ꝑ hieroſolymam. nec ꝑ caput tu Ierony. ſuꝑ um. Iudeis quaſi ꝑuulis eſt conceſſuꝫ iu mathe rare ꝑ creatorem et p̄ceptū. vt ſi iurare cō tingeret. nō niſi ꝑ creatorē iurarēt non per creaturam. qꝛ iurantes ꝑ angelos ⁊ eleme ta: creaturas venerabant̉ honore et meli erat hoc exhibere deo qͣꝫ creaturis. Infir mis ergo illud ꝓhibuit. ſanctis ꝟo qͥ ī cre aturis creatoreꝫ venerabant̉ tm̄: non pro hibuit. Vnde Ioſep ꝑ ſaluteꝫ pharaonis iurauit: dei iudicium in eo veneratus quo poſitus erat in infimis. Chriſtus ꝟo ita ꝑ creaturas iurare ꝓhibuit. ne vel aliqͥd di uinum in eis crederetur ꝓ quo reuerentia eis debetur. vl̓ ne per ea iurantes falſū. ho muines ſe iuramēto teneri non putarēt. Quę iuratio magis teneatur an quę ſit ꝑ deū. an que fit ꝑ euangeli um. vel ꝑ creaturas. Si auteꝫ queritur quis magis teneatur an qui ꝑ deū. an qui

LI. per euangelium vel ꝑ creaturas iurat? Di cimus qui per deuꝫ. qꝛ per deum hec facta ſunt. Un̄ Chriſo. Si qua cauſa fuerit mo Chriſoſt. dicum videtur facere qui iurat per deum. Qui ꝟo ꝑ euangeliū magꝭ aliquid feciſſe videtur. Quibus dicendū eſt. Stulti ſcri pture ſancte ꝓpter deū facte ſunt. non de ꝓpter ſcripturas. ita et creature facte ſunt propter deum. Quid eſt dicere ꝑ deum. Hic queritur quid ſit dicere ꝑ deū iuro? Hoc eſt teſtē adhibe re deū? Iurauit em̄ apl̓s dicens: Teſtis ē In ẜmone d̓ mihi deus. ac ſi dixiſſet ꝑ deū ita eſt. Un ꝑiurio. qͥ ſic ī de Augꝰ. Ridiculū eſt putare hoc ſi dicaſ cipit Quiſqͥs ꝑ deū iuras. Quid eſt em̄ ꝑ deū. niſi teſtis eſt praui ⁊ ꝑ uerſi cordis. eſt deus. aut quid eſt teſtis eſt deus. niſi ꝑ deū. Quid eſt autē iurare. niſi ius deo reqͥ dere qn̄ ꝑ deum iuras. Ius.ſ. veritatis et non falſitatis. Iteꝫ ecce dico charitati ve ſtre et qui ꝑ lapidem iurat falſum. ꝑiurꝰ ē qꝛ nō lapidē qui nō audit. ſed eius creato rem adhibet teſtem. hoc eſt ergo iurare ꝑ quālibet creaturam.ſ. creatorem eiꝰ teſteꝫ Augꝰ. ſuper adhibere. Eſt etiā quoddā genus iuramē pſal. vij. ti grauiſſimū quod fit ꝑ execrationeꝫ vt cū homo dicit: ſi illud feci illud paciar. vel il lud contingat filijs meis. ẜm quem modū accipitur etiam interdum cum alqiuis iu rando dicit. per ſalutem meam vel per fili os meos ⁊ hmōi. Obligat em̄ hͦ deo. Und̓ In ſermon de ꝑiurio. Augꝰ. Cum quis ait ꝑ ſalutem meā. ſalu tem ſuam deo obligat. Cum dicit ꝑ filios meos. oppignerat eos deo. vt hoc veniat ī caput eorum quod exit de ore ipſiꝰ. Si ve rum: verum. ſi falſum: falſuꝫ. Et ſicut per hoc iurans aliquādo hoc deo obligat. ita ꝑ deū iurans ip̄m adhibet teſteꝫ. In omni ergo iuratione aut deus teſtis adhibetur aut creatura deo obligat̉. et oppigneratur. Ut hoc ſit iurare.ſ. deuꝫ teſtem adhibere vel deo aliquid oppignerare hoc eſt ergo iurare ꝑ quālibet creaturā.ſ. creatorē eius teſtem adhibere. De illis qui iurant per falſos de Poſt hec queritur vtrū fide eius vtendū ſit qͥ ꝑ demonia vel Auguſti. ydola iurauerit? De hoc Augꝰ. ſcribens ad publicolam ait. Te prius conſiderare ſalſod ver ant̓/ ꝙͣ ꝑ deū vern ſallariſ hacto nagib̓ penale ꝓiuriū. LI I volo. vtrū ſi quiſpiā per deos falſos iura uerit. et fidē nō ſeruauerit non tibi videtur bis peccaſſe? Bis vtiqꝫ peccauit. qͥa iura uit ꝑ quos nō debuit. et contra pollicitam fecit fidē qd̓ nō debuit. Ideoqꝫ qui vtitur fide illius quem ꝯſtat iuraſſe ꝑ deos falſoſ et vtitur nō ad malū ſꝫ ad bonū? nō pecca to illius ſe ſociat quo ꝑ demonia iurauit. ſꝫ bono pacto eius quo fidem ſeruauit. et ſi ne dubitatione minus malū eſt ꝑ deos fal ſos iurare veraciter. qͣꝫ ꝑ deū verū fallaci ter. Quanto em̄ per qd̓ iuratur magis ſan ctum eſt. tanto magis eſt penale ꝑiurium. Qd̓ iuramentū quo incaute iura tur nō eſt obſeruandū nec votum nec ꝓmiſſio iniuſte facta. Nūc ſupereſt Vide re. vtrū omne iuramentū implēdū ſit? Si em̄ quis aliquid iurauerit contra fidem et charitateꝫ quod obſeruatū peiorē vergat in exitū. potius eſt mutandū qͣꝫ adimplen dum. Vnde Ambro. Sed eſt contra offi cium dei nonnunqͣꝫ ꝓmiſſuꝫ ſoluere ſacra In li. de offi mentū vt herodes fecit. Item Iſidorus. cijs. In malis ꝓmiſſis reſcinde fidem. in turpi In Sinoni voto muta decretū. Quod incaute voui ſti nō facias. impia eſt ꝓmiſſio que ſcelere adimpletur. Idem Non eſt obſeruanduꝫ ſacramentum quo malum incaute ꝓmitti Inli. ſnīaꝝ. tur. vt ſi quis adultere perpetuā fidem cū ea ꝑmanendi polliceat̉. Tolerabilius em̄ eſt nō implere ſacramentū qͣꝫ p̄manere in ſtupro. Item Beda. Si quid nos incautꝭ gę qa in qine us iurare contigerit quod obſeruatū peio 114. xii. rem vergat in exitū. libere illud ſalubriori conſilio mutandū nouerimus. ac magis ī ſtante neceſſitate peierandū eſſe nob̓ qͣꝫ ꝓ vitando ꝑiurio in aliud crimen grauiꝰ eſſe diuertendum. Deniqꝫ iurauit dauid ꝑ de um occidere Nabal virū ſtultū. ſed ad pri mam interceſſionē abigail femine pruden tīs remiſit minas. reuocauit enſem in va ginam. nec aliquid culpe ſe tali ꝑiurio con traxiſſe doluit. Itē Augꝰ. Ꝙ dauid iura mentū ꝑ ſanguinis effuſionē nō impleuit Inſermone maior pietas fuit. Iurauit dauid temere. quodam. ſed non impleuit iurationē maiori pietate Ex his alijſqꝫ pluribuſqꝫ oſtendit̉ quedā iuramenta nō eſſe obſeruanda. et qui ſic iu rat vehementer peccat. Qui autem mutat benefacit. Qui aūt nō mutat duplicit̓ pec cat. et qꝛ iniuſte iurauit. ⁊ quia facit quod non debet. . uis illicitib̓

DI. Si eſt ꝑiurus qui nō facit quod in caute iurauit. Qui vero mutat vtrū ꝑiurꝰ debeat dici. ſolet queri? Beda ſupra tale iuramentū vocauit ꝑiuriū. Io hannes etiā apocrifarius orientaliū ſediū dixit. Sermo pr̄is noſtri ſophronij ſignifi cat. ꝙ melius eſt iurantē peierare qͣꝫ ſerua re ſacramentū in fractione ſanctaꝝ imagi num. Sed ꝑiuriū dicit̉ tale iuramentū nō obſeruatū. et peierare dicit̉ qui nō implet qꝛ falſuꝫ iurat. nō qꝛ inde reus ſit ꝙ nō ob ſeruat. ſed qꝛ iurauit iniuſtū. ex quo reus eſt. ſicut ille qui peierat. De eo qui verboruꝫ calliditate iurat. Hoc etiā ſciendum eſt ꝙ quacunqꝫ arte verboꝝ qͥs iuret. de x. ij. ſuiaru. tn̄ qui ꝯſcīe teſtis eſt. ita hͦ accipit ſicut ille cui iurat̉ intelligit. Duplicit̓ āt reus fit qͥ et nomen dei inuanū aſſumit. et ꝓximum in dolo capit. De illo qͥ cogit aliquē iurare. Queritur etiam ſi peccat qͥ hoīem iurare cogit? De hͦ Augꝰ. ait. Qui exigit iurationē multū intereſt ſi neſcit illū iuraturū falſū an ſcit. Si em̄ ne ſcit. et ideo dicit. iura mihi vt fides ei ſit. n̄ eſt pctm̄. tn̄ humana tēptatio eſt. Si vero ſcit eū feciſſe et cogit euꝫ iurare: homicida veſt. Idē Qui ꝓuocat hoīem ad iurationē et ſcit eū falſuꝫ iurare vincit homicidā. qꝛ homicida corpus occiſurꝰ eſt. ille animā. imo duas animas. et eius quē iurare ꝓuo cauit: et ſuam. De concilio aurelianenſi. m Sancta ſinodus d̓ creuit niſi ꝓ pace facienda vt om̄s fideles ieiuni ad ſacramenta accedant. tixi mēti Iſta eſt diſtinctio. xxxix. huius tertij libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit de mēdatio Agit de ꝑiurio. Et tria facit. Nā pͥmo agit de ꝑiurio ſpāl̓ Scd̓o de iuramēto generalit̓ Tertio determinatē dā q̄ſtiones incidentalit̓. Primū vſqꝫ ibi. Si aſit q̄rit̉ Scd̓m vſqꝫ ibi. Querit̉ etiā vtrū. Tertiū vſqꝫ ad fi. nē diſtin. In ſpāli ſnīa mgr̄i ſtat in tribꝰ ꝓpoſitioni. P bus quarū pͥma eſt hec. Quāuis oē mendaciū iura XXXIX mēto ꝯfirmatū exiſtat ꝑiuriū. Nō tn̄ oē ꝑiuriū ē men daciū. Prima hꝰ ꝯcluſionis ꝑtē mgr̄ ꝓbat diffinitio P.r ne ꝑiurij dicēs. ꝙ ꝑiuriū eſt mendaciū iuramēto ꝯfi matū. Scd̓aꝫ ꝟo ꝑtē eiuſdē.ſ. ꝙ nō om̄e periuriū ſit mendaciū ꝓbat mgr̄ tres ponēs modus ꝑiurij. quo rū primꝰ modus ē. cū aliqͥs ſcienter aliqd̓ falſum fir mat iuramento qd̓ tn̄ putat eſſe falſum. Scd̓s eſt cū aliqͥs firmat aliqd̓ falſum iuramento qd̓ tn̄ putat eē verū. Et iſti duo modi peierādi nūꝙͣ p̄n̄t eſſe ſine mē dacio. Tertiꝰ modꝰ eſt cū aliqͥs firmat aliqd̓ veꝝ iu ramento: qd̓ tn̄ putat eſſe falſum. et iſte ꝑiurādi mo dus eſt ſine mēdacio. eo ꝙ nō iurat̉ falſum. lꝫ adeſt intētio fallendi. nō tn̄ eſt ſine pctō. qꝛ nō fuit adhibi ta debita iurādi cautela que ꝯſiſtit in hoc vt bn̄ diſcu tiat̉ res ſuꝑ quā qͥs iurare p̄ſumit. Sed conta dicta obijcit mgr̄ dupliciter. Nā videt̉ ꝙ non peierat qͥ ve rū qd̓ falſum putat iuramēto ꝯfirmat qꝛ verū iurat. et etiā non abutit̉ verbis. qꝛ iurat illud qd̓ ſignificat Ad qd̓ rn̄dens dicit. ꝙ nō tm̄ qͥ falſum iurat ſed etiā qui veꝝ iurat qd̓ falſum eſſe putat peierat. Qd̓ ptꝫ ex hoc ꝙ loqͥ ꝯtra mentē cū atteſtatiōe iuramēti ꝑiu riū eſt. ſiue illud ſit verū qd̓ dicit̉ ſiue falſum. Scd̓o obijcit ſic. Dictū ē ꝙ qͥ falſum iurat peierat igit̉ vid̓ꝫ ꝙ omīs iurās ſe aliqͥd certo tꝑe datuꝝ alicui ꝙ tam̄ nō dabit ſtatim iurādo ꝑiurus ſit ptꝫ qꝛ falſuꝫ iurat Et rn̄det mgr̄ ꝙ taliter iurās non incurrit ꝑiurium niſi vel mutando ꝓpoſitū. vel tranſgrediēdo termi num. Scd̓a ꝓpoſititio eſt hec Iurare nō ſꝑ eſt licitū neqꝫ illicitū. Hanc mgr̄ ponēs querit. vtrum iurare ſit malū vel illicitum. Et rn̄det ꝙ ſicut iurare falſum grande eſt pctm̄ ſic iurare ſine neceſſitate nō eſt ſine pctō. Exemplū huiꝰ eſt. vt ſi qͥs ꝑ iuramentū confir maret ꝙ deus nō eſſet creator oīm rerū. talis falſuꝫ iuraret ⁊ ꝑ ꝯſequens graue eſt pctm̄ ſꝫ iurare ex ne ceſſitate ſuꝑ aliquo licito.ſ. ſuꝑ innocētia alicuiꝰ con firmanda. vel federa pacis ꝯfirmanda vel aliqͥd vti le ſeruanduꝫ non eſt pctm̄. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Quāuis iurare ꝑ creaturas imꝑfectis nō ſit ꝑmiſſū ꝑfectis tn̄ nō eſt illicitū ſeu ꝓhibitū. Hanc em̄ ꝓpo ſitionē mgr̄ ꝓbans querit ſex queſtiones. Quarum queſtionū pͥma eſt hec. Vtrum liceat iurare ꝑ creatu ras. Et ꝙ nō licet arguit ꝑ illud. nolite iurare neqꝫ ꝑ celū neqꝫ etiā ꝑ terrā. Confirmatur hoc. nullus ho mo nec ꝑfectus nec imꝑfectus pōt ꝑ creaturas iura re. ergo dictū mgr̄i eſt falſum. An̄cedēs ꝓbat ꝙ oē iuramentū eſt ad ꝯfirmandū veritatē ꝓponēdū ſed ſolus d̓s eſt veritas q̄ de ipſo dicit. Ego ſum via ve ritas et vita. ergo nullū iuramentū ſtabit niſi ꝑ deū rerū ꝯditorē. At qd̓ rn̄det ꝙ imꝑfectis indictum fu it ꝑ creatorē et nō ꝑ creaturas iurare. Sed viris ꝑ fectis ꝑ creturas nō eſt ꝓhibitū iurare. eo ꝙ in cre aturis ſciūt ceatorē venerari. Sicut patet de ioſeph qͥ iurauit ꝑ ſalutē pharaonis. Subdit ꝙ xp̄us ꝓhi buit iurare ꝑ creaturas duplici de cā. Prima eſt ne crederet̉ aliqd diuinuꝫ eē in creaturis ꝓ quo eis re uerentia deberet̉. Scd̓a ne iurās falſum ꝑ creatu ras crederet ſe n̄ peccare. ſeu ne iurātes ꝑ creaturaſ crederent ſe nō obligari ad iuramenti cōpletionem. Alia queſtio. Quis magis obliget̉. vtrū qui turat ꝑ deum vel qͥ iurat ꝑ creaturā. Et rn̄det ꝙ magis obli gatur qui iurat per deū. qꝛ per deum oīa facta ſunt et nō econuerſo. Ubi ſubdit qͥd ſit iurare per deū di cēs ꝙ iurare per deū ē deū adhibere teſtē illius rei q̄ iuratur. Similit̓ iurare per creaturā eſt creatorē eiꝰ teſtem ſuum obligare. Vnde ẜm. b. Augꝰ qui ꝑ la pidem iurat falſum ꝑiurus eſt. quia non ꝑ lapidē iu rat ſed ꝑ eius creatorē. Itē eſt aliud iuramentū exe cratione vel per creationem: vt dicit̉. ſi feci illud hoc veniat mihi aut filijs meis. et hoc eſt grauiſſimum. G 3

DI. Tertia q̄ſtio eſt. Utrū infideles peccent iurando per falſos deos. Et rn̄det ẜm be. Auꝰ. ꝙ ſi infidelis iu rat falſum ꝑ falſos dr̄os peccat duplicit̓. Primo qͥa iurauit per quos nō debuit iurare. Scd̓o qꝛ iurauit ꝯtra fidem quā debuit ſeruare. Quarta queſtio eſt. Utꝝ omne iuramentū ſit implendū. Et rn̄det ꝙ iu ramentū incautū.ſ. qd̓ vergit in peiorē exitū non ſit implendū ſꝫ mutandū. ⁊ qui ip̄m nō mutaret peccat dupliciter. Primo qꝛ iniuſte iurauit. Scd̓o qꝛ facit qd̓ nō dꝫ. Ubi ſubdit ꝙ iuramentū ſit illicitū triplici ter aut qꝛ iurat qd̓ in ſe eſt vicioſum. vt adulterium vel homicidiū. ⁊ tale iuramentū nō eſt ſeruandū Se cundo cū quis iurat qd̓ nō eſt in ſe vicioſum. ſed ꝑ ac cidēs. vt ſi qͥs pꝰ votū caſtitatis iurat aliquā acciꝑe ī vxorē. vel ꝙ iurat aliqͥd omittere qd̓ in ſe ē bonū ſe nō dare elemoſinā alicui indigenti. Quinta q̄ſtio eſt Utrū iurās incaute debeat dici ꝑiurus. Et reſpōdet ꝙ ſic. et hoc nō ideo ꝙ nō ſeruat qd̓ iurauit. qꝛ tene tur illud mutare vt dictū eſt in p̄cedentibꝰ. ſed qꝛ iu rauit iniuſtū reus efficit̉. ſicut ille qͥ peierat. Vn̄ ſub dit ꝙ qualitercūqꝫ iuret̉ iuramentū ſꝑ refert̉ ad intē tionē recipientis et nō iurātis. Un̄ qui fraudulēter iuramentū p̄ſtat dupl̓r peccat. Primo qꝛ nomen dei inuanū aſſumit. Scd̓o qꝛ ꝓximū doloſe nitit̉ deciꝑe Sexta queſtio eſt. Vtrū peccet ille qͥ cōpellit aliū iu rare. Et rn̄det ꝙ ſi exigit̉ iuramentū ſolū vt fides fi at de re ſuꝑ qua iurat̉. nō eſt pctm̄ ſed humana tem ptatio. Si aūt recipiēs iuramentū ſciēs aliū falſum iurare. tunc ſi cōpellit ip̄m iurare mortaliter peccat Et ſubdit ꝙ ẜm ordinationē ſinodi aurelianenſis ad iuramenntū dn̄t hoīes ieiuni accedere niſi eſſet ꝓ pa ce firmanda. vel vniuerſaliter in quibus mora preſta ret periculū. Et tm̄ in ſpeciali. Ateriuẜ mipſamv. De ſexto et ſeptimo precepto ſecū Nec ve repias alienā. de tabule. Extu p̄ceptū DI. IXL eſt. Nō deſiderabis vxorem ſ ꝓximi tui. Septimū eſt. Nō cōcupiſces domuꝫ ꝓximi tu non ẜuū. nō ancillā ⁊cͣ. Sed videt̉ p̄ceptū de non ꝯcupiſcendis rebꝰ ꝓximi vnū eſſe cū eo. quo d̓r nō furaberis. et p̄ceptū d̓ nō ꝯcupiſcenda vxore vnū eſſe cū eo quo d̓r. Nū mechaberis. Poterat em̄ p̄ceptū non Vfurandi in illa generalitate ītelligi. vbi de non ꝯcupiſcenda re ꝓximi p̄cipit̉. et in eo qd̓ dictū eſt nō mechaberis. poterat illud intelligi. Non ꝯcupiſces vxorē ꝓximi tui Augꝰ. ſuper Sed in illis duobus p̄ceptis nō mechādi Exodum. et nō furandi ipſa oꝑa notata ſunt et ꝓhi bita. In his ꝟo extremis ipſa cōcupiſcen tia. multū ergo differunt illa ab iſtis. Und̓ illi p̄cepto non mechandi fit ſuꝑadditio in euāgelio. vbi omnis ꝯcupiſcentia mechā Quar̄ lex cō di ꝓhibetur. Sed cū hic ꝓhibeat̉ cōcupi primere dici. ſcētia aliene vxoris et aliene rei. quare di tur nō animū cunt lex cōprimere manū et nō ānimū. euā ſed manum. geliū ꝟo et manū et animū. Illud de lege dicit̉ ẜm cerimonialia nō ẜm moralia. Vl̓ LX qꝛ in lege nō eſt generalis ꝓhibitio omnis mortifere ꝯcupiſcentie. vt in euangelio vel ẜm eoꝝ carnalē intelligentiam. Quid ſit littera occidens. b ī vero queritur quā dicat apl̓s litterā occidentē: Ea certe eſt decalogus qui nō dicit̉ littera occidēs eo ꝙ mala ſit lex. ſed qꝛ ꝓhibens pctm̄ au get ꝯcupiſcentiā et addit preuaricationeꝫ niſi liberet gratia. Que gratia non ſic abū dat in lege vt in euangelio. Lex ergo bona eſt ⁊ tn̄ occidit ſine gratia cū ſit virtus pec cati que iubet qd̓ ſine gr̄a impleri non pōt Gratia aūt deerat. et ideo littera occidens erat. Diſtat aūt euāgelij lr̄a a legis lr̄a. De legis et qꝛ diuerſa ſunt ꝓmiſſa. ibi terrena. hic ce euangelij di leſtia ꝓmittunt̉. Diuerſa etiā ſacramentaᶠªⁿtia. qꝛ illa tm̄ ſignificabant. hec ꝯferūt gratiaꝫ Precepta etiā diuerſa qͣꝫtū ad cerimonia lia. Nā qͣꝫtū ad moralia ſunt eadē. ſed ple nius in euangelio cōtinentur. Audiſtis decem cordas pſalterij vtriqꝫ ſexui impo ſitas. que charitate tangende ſunt vt vici orum feces occidantur. Iſta eſt diſtinctio. xl. ⁊ vltima hu ius tertij libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de pecca tis ad octauū preceptū ꝑtinentibus ꝓſequit̉ ſuū tra ctatū de p̄ceptis. ⁊ agit de duobus p̄ceptis reſiduis Et tria facit. Primo em̄ ponit ſextū ⁊ ſeptimū prece ptū ſcd̓e tabule. Scd̓o remouet quaſdā dubitatiōes de lege. Tertio aſſerit drīam legū. ſcꝫ moſayce ⁊ euā gelice. Primū vſqꝫ ibi. Si ꝟo querit̉. Secundū vſqꝫ ibi. Diſtat euangelij litteraꝭ. Tertiuꝫ vſqꝫ ad finē di ſtin. In ſpāli ſentētia magiſtri ſtat in tribꝰ ꝓpoſitioni bus quarū prima eſt hec. Sextū preceptū ſcd̓e tabu le ꝓhibet appetitū mechandi. et ſeptimū voluntatē furandi. Hāc magiſter ponēs dicit ꝙ ſextū p̄ceptum ſcd̓e tabule eſt. Nō ꝯcupiſces vxorē ꝓximi tui. Sed contra illud replicat dicens ꝙ alicui poſſit uideri. ꝙ iſtud ſextū p̄ceptū de nō cōcupiſcendo vxorē ꝓximi ſit idē cū tertio p̄cepto ſcd̓e tabule de mechando. et ꝙ ſeptimū ſit idē cū quarto de nō faciendo furtum. Et rn̄det ꝙ non ſunt idem. ſed in tertio et quarto ꝓ hibent̉ actus exteriores tm̄ In iſtis aūt duobꝰ prece ptis ꝓhibent̉ etiā actꝰ interiores. Sꝫ ꝯtra iſtud ad huc replicat di. Ex iſta ſolutione habet̉ ꝙ in lege ve teri ꝓhibent̉ tam actꝰ exterior ꝙͣ etiā interior. quo modo ergo veruꝫ eſſe pōt quod cōmuniter dicitur ꝙ lex cōprimat manū nō animū. Et rn̄det ꝙ lex vetus et manū ⁊ animū cōprimit ꝙͣtum ad precepta mora lia. Sed dicit̉ tm̄ cōprimere manū ꝙͣtum ad cerimo nialia. vel pōt dici ꝙ in lege veteri nō ſic exprimitur generalis ꝓhibitio cuiuſlibet concupiſcentie ſicut fit in euāgelio. iō dicit̉ lex manū comprimēs. Euangeli um ꝟo vtrūqꝫ.ſ. tam manū ꝙͣ animū comprimit. Se Zº cūda ꝓpoſitio eſt hec. Littera legis d̓r occidens nō qꝛ inſufficienter ꝓhibuit. ſed qꝛ nō ſicut euangeliuꝫ gratiā p̄buit. Hanc magiſter ponens querit de qua littera intelligit̉ illud apl̓i. Littera occidit ſpiritus vi ulficat. Et reſpondet ꝙ intelligitur de lr̄a decalogꝭ.

gelio autem terrena et celeſtia. Secunda eſt. qꝛ ſacͣ conferendo gratiam. Tertia eſt. ꝙ in veteri lege fue runt quedam cerimonialia et in nouo non ſunt. licet giſter finem huic tertio libro. ⁊ cetera. tur tituli ſeu rubrice libri Quarti vel legis veteris. que dicit̉ occidere. non ideo ꝙ lex mala ſit. ſed dicitur occidere occaſionaliter qꝛ ponē do mandata ſeu ꝓhibendo peccata augebat concu piſceutiā et addebat p̄uaricationē p̄cipiendo ea que non poſſunt impleri ſine gratia que tꝑe legis veteriſ ſicut temꝑe euangelij non abundabat iō litera..i ip̄a lex moſayca occaſionalit̓ occidere dicebat̉. qꝛ ille eſt intellectus autoritatis apl̓i. Tertia ꝓpoſitio ē hec. Lex moſayca multiplicit̓ differt ab euangelica. Hāc magiſter inſinuans aſſerit triplicem differentiam le gis antique et noue. quarū prima eſt. ꝙ in antiqua lege tm̄ ꝓmittebant̉ temporalia ⁊ terrena. In euan menta veteris legis tm̄ ſignificabant gratiam. ſacra menta ꝟo noue legis et ſignificant et iuſtificant. ſcꝫ precepta moralia ſunt eadē vtrobiqꝫ. ⁊ ſic īponit ma Explicit liber tertius. Sequun

His tractatis que ad doctrinā rerū ꝑtinent quibꝰ fruendum eſt et quibus vtendū. et que fruunt̉ ⁊ vtū tur: ad doctrinā ſignorū accedamus. DI. I De ſacramentis. Quid ſit ſacramentū. Quid ſit ſignum. Quō differant ſignum ⁊ ſacramentū. Quare inſtituta ſunt ſacramenta. De drīa ſacramentoꝝ veterū et nouorum De circumciſione. Quod remediuꝫ illi habuerunt qͥ fuerunt ante circumciſionē. De inſtitutione circūciſionis et de cauſa. De paruulis defunctis ante diē octauum quo fiebat circumciſio. DI. II De ſacramentis noue legis De baptiſmo. De drīa baptiſmi Ioh̓is et xp̄i. Quid vtilitatis baptiſmus ioh̓is habuit. Si fuit ſacramētū baptiſmus ille. De forma baptiſmi Iohannis. DI. III Quid ſit baptiſmus. De forma baptiſmi. Ꝙ apl̓i in noīe xp̄i baptizauerunt. Si in noīe patris tantuꝫ vel ſpirituſſancti poſſit tradi baptiſmus. De inſtitutione baptiſmi. Quare in aqua tantū fiat. De immerſione quotiens fieri debeat. Qn̄ circumciſio amiſit vim ſuam. De cauſa inſtiutionis baptiſmi. DI. IIII De illis qui ſuſcipiunt ſa cramentū et rem. ⁊ rem ⁊ nō ſacͣmentū. et ſaramentū et nō rem. De ficte accedentibus. Qūo intelligat̉ illud quotquot in xp̄o ba ptizati eſtis xp̄m induiſtis. Ꝙ paſſio ſupplet vicem baptiſmi et fideſet contricio. Quid ꝓſit baptiſmus cū fide accedentibꝰ Quid dimittit̉ in baptiſmo iuſtis. Cuius rei ſit ſacramentū baptiſmus queꝫ recipit iuſtus. DI. V Ꝙ baptiſmꝰ eque bonꝰ eſt a bono vel a malo. datus bono vel malo. De ptāte baptiſmi et miniſterio. Que fuit poteſtas baptiſmi quā xp̄us po tuit dare ſeruis. et non dedit. DI. VI Quibꝰ liceat baptizare. Si rebaptizandi ſunt ab hereticꝭ baptizati Ꝙ nullus in materno vtero baptizat̉. Utꝝ baptiſmꝰ ſit cū ꝟba corrupte ꝓferūt̉ De illo qui ꝓ ludo immergitur. Tituli De reſponſione patrinoꝝ. De catheciſmo et exorciſmo. DI. VII De ſacramento confirma tionis qd̓ non niſi a ſummis ſacerdotibꝰ tradi poteſt. Que ſit virtus huius ſacramenti. Utrū hoc ſacr̄m dignus ſit baptiſmo. Utrum poſſit iterari. DI. VIII Deſ acr̄o altaris. Ꝙ huiꝰ ſacramenti in veteri teſtamento fi gura preceſſit ſicut et baptiſmi. De inſtitutione huiꝰ ſacramenti. De forma. Quare xp̄s poſt aliū cibū dedit hoc ſacra mentum diſcipulis. De ſacramento et re. Ꝙ res ſacramenti duplex eſt. DI. IX De duobꝰ manducādi modiſ De errore illoꝝ qui dicunt xp̄i tantū a bo nis ſumi. De intelligētia qͦrundā ꝟboꝝ ambiguoꝝ DI. X De hereſi illoꝝ qͥ dicūt corpus xp̄i nō eſſe in altari niſi ī figura vl̓ ī ligno. De ſanctoꝝ teſtimonijs quibꝰ ꝓbat̉ veꝝ corpus xp̄i eſſe in altari. DI. XI De modo conuerſionis. Qūo d̓r corpꝰ xp̄i ꝯfici de ſubſtātia panis Quare ſub alia ſpecie ſumat̉. Quare ſub duplici ſpecie. Quare aqua miſceat̉ vino. Quale corpꝰ dedit xp̄s diſcipulis in cena DI. XII Ubi illa accidentia fūdent̉ De fractione et partibus De confeſſione berengarij. Quid ille ꝑtes ſignificent. Si xp̄us imolat̉ in altari quotidie et an ſit ſacrificiū qd̓ a ſacerdote gerit̉. De cauſa inſtitutionis. DI. XIII Si hoc ſacramentū confi ciat̉ ab hereticis vel excōmunicatis. Quid facit hereticū et qͥd ſit hereticus DI. XIIII De penitentia. Unde dicit̉ penitentia. Quid ſit penitentia. Quid ſit penitere. De ſolenni et vnica penitentia. Ꝙ pctā ſepe dimittunt̉ per penitentiam. DI. XV Ꝙ pluribꝰ irretitꝰ pctīs non p̄t ꝟe d̓ vno penitere niſi d̓ oībꝰ peniteat Quibꝰ de cauſis ꝯtingunt flagella. De egiptijs et zodomitis qͥ dicunt̉ tempo raliter puniti ne ineternū perirent. De generibus elemoſyne. Quid ſit elemoſyna. Utrū ī mortali pctō ꝑmanentes et largas

LI. elemoſinas faciētes debeāt dici ſatiſface̓ Utrū bona q̄ fiūt ab aliqͥbꝰ malis valeant ad meritū vite cū fuerint ꝯuerſi ad bonū DI. XVI De trbus in penitentia cō ſiderandis.ſ. compunctione. confeſſione et ſatiſfactione. Que ſit vera ſatiſfactio. Que ſit ſatiſfactio falſa. De tribꝰ actionibus penitentie. De multitudine venialiū que grauant vt vnum grande peccatum. De ſatiſfactione venialium. DI. XVII Utrum ſine confeſſione dimittantur peccata. Si ſufficit ſoli deo confiteri. Ꝙ nō ſufficit ſoli deo ꝯfiteri. ſi poſſit ſacer doti confiteri. An ſufficiat confiteri laico. Ad quid valeat confeſſio. DI. XVIII De remiſſione quam p̄ ſtat ſacerdos. De clauibus. De vſu clauium. Si ſacerdos poteſt dimittere peccata vel retinere. Quomodo ſacerdotes dimittūt peccata vl̓r etinent. Qūo ſacerdotes ligāt vel ſoluūt a pctīs. Qūo intelligendū ſit illud. qd̓cunqꝫ ſolue ris ſuꝑ terram ⁊cͣ. Que ſunt interiores tenebre et interior ma cula. DI. XIX Qn̄ hee claues dant̉ ⁊ qͥbꝰ. Utrū ꝑ indignos trāſfundat̉ gr̄a dignis. Qūo intelligendū ſit maledicā benedictio nibus veſtris. Qualis eſſe debeat iudex eccleſiaſticus. DI. XX De his qͥ in fine penitent. De his qͥ pnīam non complent. De illo cui ſacerdos indiſcretꝰ iniungit pe nitentiam. Ꝙ morientibus non eſt imponenda ſatiſfa ctio ſed innoteſcenda. Ꝙ non eſt penitentia neganda vel reconci liatio in neceſſitate. Ꝙ preſbiteri nō reconciliēt aliquē incōſul to ep̄o niſi in neceſſitate. An oblatio eius ſit recipiēda qͥ currens ad penitentiā preuenit̉ morte. DI. XXI De peccatis que poſt hāc vitam dimittunt̉. De his qui edificant aurū. argentuꝫ. lapi dem. lignum. fenū. ſtipulam. De igne purgatorio quo alij citius alij tai dius purgantur. LA I A Quid ſit edificare lignū. fe. aut ſtipu. Quid ſit edifiicare au. argen. la. pre. Ꝙ aliquē ꝟe penitet et ſi de nō oī veniali. Quid ſit generalis confeſſio. Ꝙ nemo dꝫ ꝯfiteri pctā q̄ non fecit. De pena ſacerdotis qui peccata confiten tis publicat. DI. XXII Si pctā dimiſſa redeant Quid ſit ſacramentū et res. DI. XXIII De ſacr̄o vnctōis extreme. De tribus generibus vnctionis. A qͥbus fuerit hoc ſacr̄m inſtitutū. De iteratione huius ſacramenti. DI. XXIIII De ordinibus eccleſia ſticis. et quot ſint. Quare ſunt ſeptem. Quales aſſumendi ſint ad clerum. De corona et tonſura. De hoſtiarijs. De lectoribus. De exorciſtis. De acolitis. De ſubdyaconibus. De dyaconibus. De preſbiteris. Qui dicuntur ordines ſacri. Quid appelletur ordo. De nominibus dignitatis et officij. De epiſcopo. De pontifice. De quadripertito ep̄orum ordine. De vate. De cantore. DI. XXV De ordinatis hereticis. De ſymonia vn̄ dicit̉ et quid ſiti. De his qui a ſymoniacis ordinant̉ ſcient̓ vel non. De his qui dicunt ſe emere corporalia et non ſpiritualia. De diſtinctione ſymoniacorum. De his qui violenter ab hereticis vel ali is ſymoniacis ordinantur. DI. XXVI De ſacramento ꝯiugij. De inſtitutione et eius cauſa. Qn̄ ẜm preceptū et ſcd̓m indulgentiam cō tractū ſit coniugium. Quibus modis accipit̉ indulgentia. Ꝙ nuptie bone ſint. Cuius rei ſacramentū ſit coniugium. DI. XXVII Que ſunt conſideran da in coniugio. Quid ſit coniugium. De conſenſu qui efficit coniuginm. Quando incipit eſſe coniugium De opinione quorundam qui dicūt cōiu

gium nō eſſe ante carnalē copulam. Ꝙ ſponſa pōt eligere monaſteriū ſine con ſenſu ſponſi. Ꝙ ꝯiugatus ſine coniugis cōſenſu nequit ꝓfiteri continentiā De adulterinis ꝯiugijs Ꝙ multipl̓r ſponſus et ſpōſa accipitur. Que ſpōſa ſit vidua mortuo ſpōſo et q̄ nō DI. XXVIII Si conſenſus de futuro etiā iuramento firmatus faciat ꝯiugium De his que ꝑtinent ad ſubſtantia et ad de corem ſacramenti. Utrum ꝯſenſus ille qui facit matrimoniū ſit de carnali copula. an de cohabitatio ne an de alio. Quare de latere viri formata eſt mulier. DI. XXIX Ꝙ non eſt ꝯſenſus legi timus vbi eſt coactio. DI XXX De errore qͥ euacuat con ſenſum. De coniugio Marie et Ioſeph. De finali cauſa coniugij. Ꝙ malus finis nō ꝯtaminat ſacramentū. DI. XXXI. De tribus bonis ꝯiugij. De duplici ſeꝑatione. De his qͥ ꝓcurant venena ſterilitatis. Qn̄ ſint homicide qͥ ꝓcurant abortum. De excuſatione coitus qͥ ſit ꝑ bona ꝯiugij De indulgentia quā fecit apl̓us. De malo incontinentie. De carnis delectatione q̄ pctm̄ ſit vel non DI. XXXII De ſolutiōe carnalis debiti. De ꝯtinentia ex cōmuni ꝯſenſu ſeruanda Qn̄ ceſſandum ſit a coitu. Quibꝰ tꝑbius nō ſint celebrande nuptie. DI. XXXIII De diuerſis legibus coniugij. Utrum Ioh̓is virginitas ſit preferēda ca ſtitati abrae. Que erat ꝯſuetudo coniugij ſub lege. Cui licebat tunc plures habere vel non. DI. XXXIIII De ꝑſonis legitimis De frigidis ſeparandis vel non. De his qͥ maleficijs īpediti cōire nequeūt De furioſis. De his qͥ dormiunt cū duabꝰ ſororibus. Ꝙ non eſt dimittenda vxor pro aliqua ma cula corporis. DI. XXXV De iure viri et mulieris. Ꝙ fornicatoriā nequit dimittere vir niſi ip ſe expers fuerit fornicatōis ⁊ ecōuerſo. De recōciliatione eoꝝ qui ꝓpter fornicati onem ſeparant̉. De illis qͥ ante ꝯiunctioneꝫ ſe polluerunt Tituli per adulterium. De ſeruis. DI. XXXVI Utrū ꝓpter extremā conditionē poſſit fieri ſeꝑatio. De cōpulatione ſerui et ancille diuerſorū dominorum. De viro qͥ ſe fac̄ ẜuū vt diuidat̉ ab vxore De etate ꝯtrahentium. DI. XXXVII In quibus ordinibꝰ nequeat ꝯtrahi matrimoniū. De interfectoribus ſuaꝝ coniugū. DI. XXXVIII De votis et de vo torum differentia. De illis qͥ poſt longā captiuitatē redeunt DI. XXXIX De diſpari cultu. De ꝯiugio fidel̓ et infidel̓ ⁊ duoꝝ īfideliū. De fornicatione ſpūali ꝓpter quā dimitti coniunx poteſt. Pro qͥbꝰ pctīs poſſit fieri ſeꝑatio vel non. Qn̄ licet fideli aliam ducere vel non. Utrū coniugiū inter infideles ſit. Quod ꝯiugium ſit legitimum. DI. XL De cognatione carnali. De ꝯputatione graduū ꝯſanguinitatis. Quare ſex gradus computant̉. De diſpēſatiōe gregorij hīta ad anglicos DI. XLI De gradibus affinitatis. De varijs traditionibꝰ affinitatis. Si coniugium ſit inter eos qui nota cōſan guinitate diuidunt̉. Quibus ꝑſonis teſtificātibus ſint dirimē da coniugia. Quid ſit fornicatio. ⁊ quid ſtuprum. Quid adulteriū et quid inceſtus. Quid raptus. DI. XLII De ſpirituali cognatiōe Qui ſint filij ſpirituales. De copula ſpūaliū vel adoptiuoꝝ et natu (raliū filioꝝ De copula filioꝝ qͥ an te ꝯpaternitatē vel poſt nati ſunt. Si cui liceat duas comatres ducere vnaꝫ poſt aliam. Si vir et vxor ſimul tenere valeant puerū De ſecūdis et tertijs et deinceps nuptijs. DI. XLIII De reſurrectionis ⁊ iu dicij conditione. De nocte media. De voce tube. De libris qui tunc aperient̉. De memoria electoꝝ ſi tunc preterita ma le teneat. Quomodo intelligit̉ xp̄s iudex viuorum et mortuorum. De his qui viui reperient̉. DI. XLIIII De etate et ſtatura re. ſurgentium.

LI. Ꝙ reſurget qͥcqͥd fuit de ſubſtantia ⁊ natu ra corꝑis et ſi nō in eadē parte corꝑs. Ꝙ ſine omni deformitate reſurgent. Utꝝ reproboꝝ corꝑa cū deformitatibus reſurgant quas h̓ habuerunt. Ꝙ non conſument̉ maloꝝ corꝑa que tunc ardebunt. Se demones corꝑali igne cremabunt̉ Si aīe ſine corꝑibꝰ ſentiūt ignē materialē. De abortiuis fetibus et monſtris. DI. XLV De diuerſis animarum receptaculis poſt mortem. De ſuffragijs defunctoꝝ. De officijs ſepulture. De duobus eque bonis quoruꝫ alter poſt mortē plura habet auxilia. Quibꝰ ſuffragijs iuuabunt̉ in fine reꝑti. Qūo ſancti et glorificati et angeli audiunt p̄ces ſupplicantiū et intercedūt ꝓ eis. DI. XLVI Si valde malis preſtat̉ mitigatio pene. De occulto iudicio dei. De iuſticia ⁊ miſericordia dei. Quare quedā oꝑa dicunt̉ iuſticie quedaꝫ miſericordie vel bonitatis dei. Qūo vniuerſe vie dn̄i dicuntur miſericor dia et veritas. DI. XLVII De ſententia iudicij Ꝙ ſancti iudicabūt et quomodo. De ordinibus eoꝝ qui erunt iniudicio. De ordine iudicij ⁊ miniſterio angeloꝝ. Si poſt iudicium demones preerūt homi nibus ad puniendū. DI. XLVIII De forma iudicis. Qualis apparebit forma ſerui. Quare ſcd̓m formā ſerui dicit̉ xp̄us ſuſci taturus corpora. De loco iudicij. De qualitate luminarium et tēporis poſt iudicium. DI. XLIX De differentia manſio nū in celo et in inferno. Si quid ibi cognoſcitur ab aliquo qd̓ non intelligant omnes. De parilitate gaudij. Si maior ſit beatitudo ſctōꝝ pꝰ iudicium DI. L Si mali in inferno peccabunt. Quare dicuntur tenebre exteriores. Si damnatoꝝ anime noticiā habeant eo rum que hic fiunt. De lazaro et diuite. Si boni et mali inuicem ſe videant. De chaos inter bonos et malos. Utrum viſa impiorū pena minuat vel au geat gloriam bonoꝝ. 9ſo iſtitū n qͥbꝰ qſ nat 49 Fnahu. Il.ſ. ſacͣ.. a verri̓s ⁊ mo. īe legib IIII DI. Incipit libet quartus de ſacra mētis ⁊ ſignis ſacramentalibꝰ. Amariꝰ DI. I tanus em̄ vulnera to appropiās cura tioni eiꝰ ſacramen ſtoruꝫ alligamenta adhibuit qꝛ cōtra originalis peccati et actualis vulne ra. ſacramentoruꝫ remedia deus inſtituit De ſacramen De quibus quatuor primo ꝯſideranda oc tis vbi quātu curūt. Quid ſit ſacramentū? Quare inſti or cōſideran tutū. In qͥbus ꝯſiſtat et ꝯficiat̉. Et q̄ ſit di da ſunt. ſtantia inter ſacr̄a veteris et noue legis. Quid ſit ſacramentū. Qa cͣpī acramentuꝫ eſt ſacre rei ſigͣnū. Dicitur tn̄ ſacr̄m etiam ſa Augꝰ. īli. x. de ciui. dei. crum ſecretum. ſicut ſacr̄m diuinitatis. vt ſacr̄m ſit ſacrum ſignans. et ſacrum ſigna tum. ſꝫ nunc agit̉ de ſacr̄o ẜm ꝙ eſt ſign Augꝰ. in lib̓. Item ſacr̄m eſt inuiſibilis gratie viſibilis de doctrina forma. Signū ꝟo eſt res p̄ter ſpectem quā xp̄iana. quia 14V ingerit ſenſibus aliqͥd aliud ex ſe faciens ī ſit ſignum. cognitioneꝫ venire. Signoꝝ ꝟo alia ſunt naturalia. vt fumus ſignificans igneꝫ alia data. Et eorū que data ſunt. quedam ſunt ſacr̄a quedā nō. Om̄e em̄ ſacr̄m eſt ſignuꝫ Quod diffe rant ſignū ⁊ ſꝫ non ecōuerſo. Sacr̄m eiꝰ rei ſil̓itudinem ſacr̄m. gerit cuiꝰ ſignū eſt. Si em̄ ſacramenta non haberent ſimilitudinē reꝝ quaꝝ ſacramen ta ſunt: ꝓprie ſacramenta nō dicerent̉ Sa Quid ꝓprie cramentū em̄ ꝓprie dicit̉ qd̓ ita ſignuꝫ eſt dicit̉ racr̄m. gr̄a dei. et inuiſibilis gr̄e forma. vt ipſius imaginē gerat et cauſa exiſtat. Nō ergo ſi Qd̓ legalia melius dicun gnificandi tm̄ gratia ſacr̄a inſtituta ſunt. tur ſigna ꝙͣ ſꝫ etiā ſanctificādi. Que em̄ ſignificādi gr̄a ſacramenta. tia tm̄ inſtituta ſunt ſolū ſigna ſunt. ⁊ non o ſacr̄a. ſicut fuerūt ſacrificia carnalia. et ob ẜuātie cerimonialeſ veteris legis. q̄ nunqͣꝫ Vpnōi h ꝓmiſtr Tmq poterāt iuſtos facere offerentes Quia vt male derūtn ait apl̓s. Sanguis hircoꝝ et thauroꝝ ⁊ ci ſc lyꝫaRm frōij ꝙͣ ẜ ꝓ ¶it Ij. cāꝫ. nis vitule aſꝑſus. inqͥnatos ſanctificabat Int⁊ E ad emūdationē carnis. nō anime. Nā inqꝰ uꝑ qrucrat q̄rut o natio illa erat ꝯtractus mortui. Un̄ Auḡ. n.4xi pͥꝰ ccēsa Nihil aliud intelligo inqͥnationē quaꝫ lex ⁊ita ſti. txx.v. p. p̄dam mūdat niſi ꝯtactū mortui hoīs. quē qͥ teli 0..ad g ꝯſnq gerat immūdus erat ſeptē diebꝰ. ſed puri vl̓ fc. CMKalliq x Z0 rp ficabat̉ ẜm legē die tertio et ſeptimo et ita ob 1597 mūdus erat vt iam intraret in tēplū. Mū u

¶H. vilanor C.plade tunſa ſacͣuēta īſbiutaſt ꝓphꝰ euudino v errifationi LI. dabant etiā interdū a corꝑali lepra illa le Augꝰ. ſuper galia. Sed nunqͣꝫ ex operibꝰ legis aliquis epiſtolam ad inſtificatus eſt. vt ait apoſtoluſ. etiam ſi in hebreos. fide et in charitate fierent. Quare? quia im ponit ea deus in ſeruitutem. nō in iuſtifica tionem et vt figura futuri eſſent. volens ſi bijpſi potius offerri ea qͣꝫ ydoliſ. Illa ergo ſigna erant. ſed tamen ſacramenta. licꝫ mi nus ꝓprie in ſcripturis ſepe vocant̉. quia ſigna erant rei ſacre quā vtiqꝫ nō p̄ſtabāt. Qui dicātur Illa aūt apl̓s oꝑa legis dicit que tm̄ ſigni oꝑa legis ficandi gr̄a vel in onus inſtituta ſunt. De cauſa inſtitutōis ſacr̄oꝝ. c Triplici autem de cauſa ſacramēta inſtituta ſunt. ꝓpter hu Prima cā. miliationē. eruditionē. exercitationē Pro pter humiliationē quidē vt dū hō in ſenſi bilibꝰ rebus que natura infra ip̄m ſunt ex p̄cepto creatoris ſe reuerendo ſubijcit. vt ex hac humilitate ⁊ obedientia deo magis placeat. et vt apud euꝫ mereat̉ cuiꝰ imꝑio ſalutem querit in inferioribꝰ ſe. et ſi nō ab Secunda. illis ſed ꝑ illa a deo. Propter eruditiōem etiā īſtituta ſunt. vt ꝑ id qd̓ foris in ſpecie viſibili cernit̉ ad inuiſibilē virtutē que in tus eſt agnoſcendā mens erudiat̉. Homo em̄ qui an pctm̄ ſine medio deū videbat ꝑ pctm̄ adeo habuit vt nequaqͣꝫ diuina ne Tertia rō queat capere niſi humaīs exercitatꝰ Pro pter exercitationē ſil̓r inſtituta ſunt. qꝛ cū ℟ bit hō ad exij.. x. homo ocioſus eſſe nō poſſit ꝓponit̉ ei vti rr.Ꝙ ad Vlis et ſalubris exercitatio in ſacramentis qͣ vanā et noxiam declinet occupationē. non On. de. vina em̄ facile capit̉ a tēptatore qui bono vaca exercitio. Unde Hierony. monet. Sem aliquid boni operis facito vt te occupatu dyabolus inueniat. De triplici genere exercitatōis d̓ Sunt aut exercita tionū tres ſpecies. vna ad edificatōem ani me ꝑtinet. alia ad corꝑis fomentū. alia ad vtriuſqꝫ ſubuerſionē. Cum igitur abqꝫ ſa Quē ft īqbꝫ ſacͣ 9tit ſuam deus homini gratiam donare poſſet cramentis quibus nō alligauit potentiam ſcꝫ v̓ba. ⁊ i. eb̓. predictis de cauſis ſacramenta inſtituit. In quibꝰ cō? Duo autem ſunt in quibus ſacramentum ſiſtit ſacr̄m cōſiſtit. ſcꝫ verba. et res. Verba vt inuoca tio trinitatis. res vt aqua oleū et hmōi. De differentia ſacramentoꝝ vete rum et nouorum. ct. ſtrb̓ ꝓp rrẜ̓ IIII am videre reſtat differentiā ſacramentoꝝ veterū et nouoꝝ vt ſacramenta vocemus q̄ antiquitus res ſacras ſignabant. vt ſacrificia et oblatiōes et huiuſmodi. Eorum autem differentiam breuiter Augꝰ. aſſignat dicens. qꝛ illa pro mittebant tantū et ſignificabant. hec auteꝫ dant ſalutem. De circumciſione. Fuit tamē inter il la ſacr̄a ſacr̄m quoddā.ſ. circūciſionis idē ꝯferens remediū contra pctm̄ qd̓ nunc ba ptiſmus. Un̄ Aug. Ex quo inſtituta ē cir Augꝰ. ad va cūciſio in populo dei que erat tūc ſignacu leriū cōtra iu lianum lum iuſticie fidei. ad purgationeꝫ valebat magnis et ꝑuulis originalis veteriſꝙ pec cati. ſicut baptiſmꝰ ex illo valere cepit ad ī nouationē hoīs. ex quo inſtitutus eſt. Itē Beda Idē ſalutifere curationis auxiliuꝫ Beda ſuper circūciſio in lege contra originalis peccatꝭ euang vulnus agebat. qd̓ baptiſmus agere reue. late gratie tꝑe conſueuit. excepto ꝙ regni celeſtis ianuā nōdum intrare poterāt. Ta men in ſinu abrae poſt mortē requie beata conſolati ſuꝑne pacis ingreſſum ſpe felici expectabant. His aꝑte tradit̉ ꝑ circūciſio nē exquo inſtituta fuit.ſ. remiſſionem pec cati originalis ⁊ actualis paruulis ⁊ maio ribus a deo preſtitam. ſicut nunc ꝑ baptiſ mum datur. ⁊& v̓miſſio ⁊ gr Suiā De viris qui fuerūt ante circūciſ onē et de feminis que fuerunt an te et poſt. Querit̉ etiā de vi ris qui fuerunt ante circūciſionē. ⁊ d̓ femi nis q̄ fuerunt ante et poſt. qd̓ remediū con tra pctm̄ habuerīt? Quidā dicūt ſacrificia et olationes eis valuiſſe ad remiſſonē pctī Sꝫ meliꝰ eſt dicere illos qͥ d̓ abraā ꝓdier̄t ꝑ circūciſionē iuſtificatos. mulieres ꝟo ꝑ fidē et oꝑationē bonā. vl̓ ſuā ſi adulte erat vel parentum ſi ꝑuule. Eos ꝟo qͥ fuerunt an̄ circūciſionē ꝑuulos in fide parentū. pa rentes ꝟo ꝑ ꝟtutem ſacrificioꝝ.ſ. quā ītel ligebant ſpiritualiter in illis ſacrificijs iu ſtificatos. Un̄ Greg. Qd̓ aqud nos vale̓t g. ego. ī mo aqua baptiſmi. hoc egit apud veteres Vel xalibus. ꝓ ꝑuulis ſola fides. vel ꝓ maioribꝰ ꝟtus ſacrificij. vel ꝓ his qͥ ex abrae ſtirpe ꝓdie runt myſteriū circūciſionis.

DI. De inſtitutione et cauſa circum ciſionis. Hic dicēdum eſt in quo inſtituta fuerit circūciſio. Et quare et cur mutata ꝑ baptiſmū? Abraā primꝰ mā datum circūciſionis habuit ad ꝓbationeꝫ obedientie. nec ei ſoli precepta fuit circūci ſio ſed et ſemini eius.i. oībus hebreis. q̄ fi ebat ẜm legē octaua die lapideo cultro in carne p̄pucij. Data aūt fuit circūciſio plu Quare data ribus de cauſis.ſ. vt ꝑ obedientiā manda fuit cicūciſio. ti abraam placeret deo. cui ꝑ p̄uaricatōeꝫ adā diſplicuerat. Data etiā fuit in ſignum magne fidei abrae qui credidit ſe habitu filiū in quo fieret benedictio oīm. Deinde vt hoc ſigno a ceferis nationibus diſcerne retur populus ille. In carne ꝟo p̄pucij i Quare ī car iuſſa eſt fieri circūciſio. qꝛ in remediū inſti ne prepucij tuta eſt originalis peccati quod a parenti bus trahimus ꝑ ꝯcupiſcentiā. que in pa te illa magis dominat̉. et qꝛ in ꝑte illa cul pam inobedientie primus hō ſenſit decu it vt ſibi ſignū obedientie acciꝑet. Quar die. viij. ⁊ petrīo cultro. i Fiebat aut octaua die et petrino cultro. qꝛ et in reſurrectione cōmuni octaua die etate futura ꝑ petram xp̄m omnis ab electis abſcindet̉ corruptō et ꝑ xp̄i reſurrectionē octaua die factā cir cumcidit̉. a peccatis anima cuiuſqꝫ in euꝫ credentis. due ergo res ſunt illiꝰ ſacͣmenti Quare in baptiſmū mutata ſit circumciſio. Ideo autem muta ta eſt circumciſio ꝑ baptiſmuꝫ. quia ſacra mentū baptiſmi communiꝰ eſt et ꝑfectius quia pleniori gratia accumulatuꝫ. Ibi em̄ peccata ſolum dimittebant̉ ſed nec gratia ad bene operandū adiutrix. nec virtutum poſſeſſio vel augmentū ibi preſtabatur vt in baptiſmo. vbi nō tantūmodo abolētur peccata ſed etiaꝫ gratia adiutrix confertur et virtutes augentur. Vnde aqua refectio nis vel regenerationis d̓r. qꝛ aridos fecun dat. etiā fructificantes ampliori vbertate donat. qꝛ quātūcūqꝫ ꝑ fidē et charitatē an̄ habitā aliquis iuſtꝰ ad baptiſmū accedit. vberiorē ibi recipit gratiā. ſꝫ nō ita ī circū ciſione. Un̄ abrae ꝑ fidē iam iuſtificato ſiDe ſacinentis gnaculum tm̄ fuit. nihil ei intus obtulit. De paruulis defunctis ante di em̄ octauum. Si vero queritur de ꝑuulis qui an̄ diem octauū moriebant̉ anteqͣꝫ fiebat circūciſio ex lege. Utrū ſalua rentur vel nō? Idē pōt reſponderi qd̓ ſen titur de ꝑuulis ante baptiſmuꝫ defunctis quos ꝑire conſtat Un̄ Beda. Qui nunc ꝑ Beda. euangelium ſuum terribiliter et ſalubriter clamat. Niſi quis renatus fuerit ex aqua et ſpirituſancto non intrabit in regnū dei. ipſe dudum clamat ꝑ ſuam legem. anima cuius p̄pucij caro circūciſa non fuerit per ibit de populo ſuo. quia pactū meum irri tū fecit. Forte tamē ſub lege ingruente ne ceſſitate mortis ante octauum diem circū cidebant ſine peccato filios. ſicut modo fit in eccleſia de baptiſmo. In precedentibus libris magiſter determinauit de rebus. Hic ꝟo in hoc quarto deter minat de ſignis ſacramentialibꝰ Et diuidit̉ iſte liber in duas ꝑtes principalit̓. Primo em̄ determinat de ſacramentis. Scd̓o de reſurrectōe et de gloria reſur gentiū. et hoc in pͥncipio. xliij. diſtin. que incipit ibi. Poſtremo de ꝯditione reſurrectōnis. Prima ꝑs ad huc dinidit̉ in duas. In pͥma determinat de ſacr̄is ī generali. Secundo ꝓſequitur de ſacramētis in ſpe ciali. et hoc in principio ſecunde diſtinctōis. ibi. Iaꝫ ad ſacr̄a. In prima igit̉ ꝑte que eſt prima diſtinctio huius quarti libri magiſter tria facit. Nam primo po nit ſacramenti diffinitionē. Secundo inſinuat ſacra mentoꝝ cauſam et neceſſitatē et eorū integritatem. Tertio declarat qūo circūciſio inter ſacramenta ve teris legis maiorē inter alia cum ſacramentis noue legis habeāt aſſimilationē. Primum facit a pͥncipio diſtinctiōis vſqꝫ ibi. Triplici aūt de cauſa. Secūduꝫ ab inde vſqꝫ ibi. Fuit tn̄ inter illa. Tertiū vſqꝫ ad fi nem diſtinctionis. In ſpāli ſnīa magiſtri ſtat in tribꝰ ꝓpoſitionibus quarū prima eſt hec. Sacramentum eſt gratie inuiſibilis forma viſibilis eiuſqꝫ ſimilitudi nem gerens cuius eſt ſignuꝫ cauſaqꝫ exiſtens. Hanc magiſter ꝓbans ꝓponit primo ſub parabola ſauci ati. ꝙ ſaluator humano generis ꝑ incarnationeꝫ ap propinquans ſacramentalem medicinā adhibuit. et cōtra peccatoꝝ vulnera inſtituit ſacramentoꝝ reme dia. Circa que ſacramenta quattuor conſiderare in tendit.ſ. ſacramenti diffinitionē inſtitutionē integri tatem et diſtinctionē. Poſtea diffinit ſacramentū di cens. ꝙ eſt ſacre rei fignū. ꝙͣuis etiā poſſit dici ſacra mentū ſacrum ſecretum vel ſacrū ſignans ſeu ſigna tum. Intendit autem magiſter de eo nunc ſcd̓m qd̓ eſt ſignum. Diffinit etiam aliter dicens. Ꝙ eſt inuiſi bilis gratie viſibilis forma. Ad declarationē autem prime diffinitionis. on̄dit qͥd ſit ſignum. qꝛ eſt res p̄ ter ſpeciē quā ſenſibꝰ ingerit faciens aliud ex ſe ī co gnitionē venire. Ad complementū autē diffinitōnis ſacramenti. diuidit ſignū qꝛ quoddā eſt naturale na turaliter ſignificās. vt fumus reſpectu ignis. quod dā vero eſt datum ex inſtitutiōe repn̄tans. et tale ſi gnū ē ſacr̄m. Itē ſignū datū. quoddaꝫ ꝟo non gerit

Sxpxi LI. ſui ſignati ſimilitudinē. quoddā ꝟo rei cuius eſt ſig num gerit ſimilitudinē et tale eſt ſacramentū. Item ſignū gerēs ſui ſignati ſimilitudinē. quoddā ē ſignū tm̄ quoddā vero eſt ſignū et cauſa. et tale ſignuꝫ eſt ſacramentū. Ex quibus habet̉ ꝑfecta ſacramēti diſ finitio.ſ. inuiſibilis gratie viſibilis forma. ita vt im gineꝫ gerat et cauſa exiſtat et ideo ſacramenta vete ris legis que ſolum ſignificabāt non ſunt nec dicun̉ ꝓprie ſacramēta. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Sacramē ta triplici de cauſa ꝓmulgata exiſtunt et in rebus ⁊ in ꝟbis principaliter ꝯſiſtunt. Hanc magiſtet inſiuu ans ꝓponit ꝙ triplex fuit cauſa ſeu ratio inſtitutiōis ſacramentorū. Prima quidem fuit humiliatio homi nis. qꝛ ꝑ ſacramēta rebus corꝑalibꝰ que natura ipſo homine inferiora ſunt ſubditur. Secunda eſt. erudi tio. quia hō de viſibilibꝰ ꝑ ea excluditur. Tertia ꝟo exercitatio vt ocioſitas et occupatio noxia vitaretur vbi ſubdit ꝙ quedam exercitatiōes ad bonū corꝑis ſunt. queddā ad bonū aīe. quedā ꝟo ad vtriuſqꝫ de trimentū ordinant̉. Addit etiā ꝙ deus ſine ſacramē tis potuit hominē iuſtificare ſeu ſeruare. qꝛ eis ſuaꝫ potentiā nō alligauit. Tamē ex dictis cauſis ſacra menta inſtituit. Poſtea ponit ſacramentū integrita tem dicens ꝙ ſacramēta ex duobus ꝯſtāt.ſ. ex rebꝰ et verbis. Vltimo diuidit ſacramenta dicens ꝙ que dam ſunt ſacramenta vetera que ſignificāt ⁊ ꝓmit tunt ſolū. quedā vero ſunt noua q̄ ſignificāt ⁊ cauſāt ſalutē. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Inter ſacr̄a veteris legis ſola circūciſio originalē culpā delebat. ⁊ tamē celeſtis regni ianuā non aꝑiebat. Hanc magiſter po nens ꝓponit pͥmo ꝙ ſacr̄m circūciſionis ꝙͣuis ſit idē cū ſacramentis veteribus. tn̄ antiquis idē remediuꝫ ꝯferebat contra pctm̄ ꝙ mō baptiſmus. non tamen aꝑibat ianuā regni celeſtis qd̓ autoritatibꝰ ꝯfirmat Poſtea q̄rit qd̓ remediū habebāt viri ꝯtra pctm̄ an̄ circūciſionē et femīe an̄ ⁊ pꝰ. Et rn̄det ꝙ hi qͥ de ſtir pe Ade deſcender̄t ꝑ circūciſionē iuſtificabant̉. qui aūt an̄ circūciſionē fuer̄t ꝑuuli in fide ꝑentū iuſtifica bant̉. Parētes ꝟo ꝟtute ſacrificioꝝ. Mulieres aūt an̄ circūciſionē et pꝰ ꝑ fidē ⁊ oꝑationē bonā. ꝑ ſuaꝫ ſi erant adultē. vl̓ ꝑ fidē parentū ſi erāt ꝑuule. qd̓ ꝯfir mat autoritate. b. Greg. Poſtea determinat de inſti tutiōe circūciſionis ꝙͣtū ad quattuor. on̄dens cui da ta ſit qꝛ abrae et ꝯn̄r ſemini ſuo. Scd̓o quare data ē qꝛ ꝓpter tria.ſ. in meritū obediētie. ī ſignū fidei ma gne. et in diſtinctionē ppl̓i iudaici a ceteris gentibus Tertio in qͣ ꝑte fiebat. certe ī carne p̄pucij. Et dupli ci rōne pͥmo qꝛ ꝯcupīa ꝑ quā pctm̄ originale ꝯtrahi tur a ꝑentibꝰ ī cuiꝰ remediū inſtituta eſt circūciſio. in illa ꝑte magis dominat̉. Scd̓a vt in illa hō ſignum obedientie acciꝑet in qua pͥmꝰ hō culpā inobediētie pͥmo ſenſit. Quarto on̄dit quo tꝑe et quo inſtr̄o cer to. dicens ꝙ octauo die et lapideo cultello. ⁊ hoc ad deſignandū duo. Primo reſurrectionē carnis cōem in octaua etate finiendā ꝑ petrā xp̄m. in quo omnis corruptio ab electis tollet̉ Scd̓o octaua die facta eſt per quā oīa cuiuſlibet in ipſum credentis circumcidi tur a peccatis. Ex quibꝰ cōcludit ꝙ ſunt due res hu ius ſacramenti. Poſtea dicit ꝙ ideo circūciſio ꝑ bap tiſmū mutata eſt qꝛ ſacr̄m baptiſamatis eſt communi us et ꝑfectius. in circūciſione ſolūmō peccata dimit tebant̉ nihil tamē ꝯferebat̉. In baptiſmo non ſoluꝫ peccata abolent̉ ſed etiā gr̄a ad oꝑantiū bonū et bn̄ adiuuans et virtutū poſſeſſio et argumentū confer tur. Ultimo querit vtrum ꝑuuli qͥ moriebant̉ ſine cir cūciſione an̄ octauū diem ſaluabant̉. Et rn̄det ꝙ nō ſicut nec mō ſine baptiſmo. ex quo patet neceſſitas circūciſionis. Subdit tn̄ ꝙ forte ꝓpter neceſſitateꝫ licebat ante octauum diem circumcidi. igit̉ ⁊cͣ. Et tā tum in ſpeciali. I II I De ſacramētis noue legis. Am ad ſacra o mēta noue legis accedamus que ſunt baptiſmus cōfirma tio. panis bn̄dictionis.i. eu chariſtia. penitētia. vnctio extrema. ordo coniugium. Quorum alia remedium con tra peccatum prebent et gratiam adiutri cem conferunt. vt baptiſmus. alia in reme dium tantum ſunt. vt coniugium. alia gra tia et virtute nos fulciunt vt euchariſtia ⁊ ordo. Quare mox poſt hominis caſum no fuerunt inſtituta. Si vero queritur quare non fuerīt hec ſacramenta inſtituta mox poſt hominis lapſum. cū in his ſit iu ſticia et ſalus? Dicimꝰ ꝙ nō ante aduentū chriſti qui gratiam attulit gratie ſacramē ta fuiſſe danda. que ex ipſius morte ⁊ paſ ſione virtutem ſortita ſunt. Chriſtus autē venire noluit anteqͣꝫ hō de lege naturali ⁊ ſcripta ꝯuinceretur. qd̓ neutra iuuare poſ Qd̓ ſacramentū coniugij fuit an te peccatū. Fuit tamen coniu gium ante pctm̄ inſtitutū. nō vtiqꝫ ꝑ reme dium. ſed ad ſacramentū ⁊ ad officiū. poſt peccatū vero fuit ad remediū cōtra carna lis ꝯcupiſcentie corruptelā. de quo ſuo lo co tractabimus. De baptiſmo. Nunc vero de ba ptiſmi ſacr̄o videamꝰ qd̓ int̓ noue gr̄e ſacͣ mēta primū eſt. Baptiſmuꝫ xp̄i Iohānes ſuo baptiſmo p̄nunciauit. qͥ pͥmꝰ baptiſaſ ſe legit̉. ſꝫ in aqua. non in ſpū. ſicut ipſe ait. De baptiſmo Ego baptizo vos ī aqua.i. in pnīam. So Iohannis. la em̄ corꝑa abluebat. a pctīs ꝟo nō mun De differētia dabat. Baptiſmꝰ Ioh̓is erat in pnīam nō bapiſmi xp̄i ⁊ iohannis. in remiſſionem. baptiſmus vero xp̄i in re miſſionem. Quia Iohannes baptizās ho mines ad penitentiā vocabat. et quos ba ptizabat penitere docebat. ẜm illud Ueni ebant ad Iohānem in iordanem confiten tes peccata ſua. Sed in baptiſmo Iohan

DI. nis nō dabat̉ peccatoꝝ remiſſio que data eſt in chriſti baptiſmo. Quid vtilitatis habebat baptiſ mus Iohannis. Ad quid ergo vti lis erat baptiſmꝰ Iohannis? Quia homi nes vſu baptizandi preparabat ad baptiſ mum chriſti. Sed queritur quare dictus ē Quare dictꝰ baptiſmus Iohannis. ſicut veritas dicit eſt baptiſmꝰ baptiſmus Iohannis vnde eſt? Quia ibi Iohannis. Iohannis operatio tm̄ viſibilis erat exte rius lauantis nō inuiſibilis gratia dei vir tutis operantis interius. Sed tamen et il la Iohannis operatio a deo erat: ⁊ baptiſ mus ille a deo erat nō ab homine ſꝫ homi nis dictus eſt. qͥa nihil gerebat̉ quod non Sifuerit ſa mentum habageret homo. Si ꝟo queritur an ſacra mentuꝫ fuerit? Satis poteſt concedi ex eo tiſmus ille ſenſu quo legalia ſigna dicunt̉ ſacramen ta. Significabat em̄ baptiſmus Iohānis eſſe rem ſacramenti ſcꝫ baptiſmum chriſti qui non tantū ē penitētie ſed et remiſſioniſ peccatorum. De forma baptiſmi Iohannis: et de baptizatis ab eo. Hic conſiderandū eſt ſi baptizati a Iohanne iterum baptiza ti ſunt baptiſmo xp̄i. et qua forma verbo rum vſus ſit Iohannes. Illi qui baptiza ti ſunt a Iohanne neſciētes ſpiritum ſctm̄ eſſe ac ſpem ponentes in illius baptiſmo. poſtea baptizati ſunt baptiſmo xp̄i. Bap tiſmus autē Iohannis in noīe venturi tra Hierony. debatur. Vnde Hyerony. ſuper Ioheleꝫ Qui dicit ſe in xp̄m credere. ⁊ non credit ī ſpūmſanctum. nondū habet claros oculoſ hic non tene Unde baptizati a Iohanne in noīe ventu fur magiſter xi. i. domini Ieſu. qꝛ dixerunt. Sed neqꝫ ſi ſpūſſanctus eſt audiuimus. iteꝝ baptiza bant̉. imo veꝝ baptiſma accipiebant. Illi vero. qͥ ſpem nō poſuerūt in baptiſmo Io hannis. et pr̄em et filiū et ſpūmſanctuꝫ cre debant. nō baptizati fuerūt. ſed īpoſitione manuū ab apoſtolis ſuper eos facta ſpūm ſanctū receperūt. Alij ꝟo qui nō ita crede bant. baptizati ſunt baptiſmo xp̄i. vt pre Hiero. in ep̄i dictū eſt. Un̄ Hyerony. Qui ſpūmſanctū ſtola de vniꝰ neſciebant cum baptiſmum a Iohanne ac ceperunt. iterum baptizati ſunt baptiſmo chriſti vt predictū eſt. ne quis ex iudeis vl̓ gentibus putaret aquam ſine ſpirituſſan De baptiſmo II cto ad ſalutem poſſe ſufficere. De hoc eti am Ambroſius in. j. li. de ſpirituſancto ait Amb̓. in lib̓. Quidam negauerunt ſe ſcire ſpiritumſan de ſpūſancto ctum cum baptizatos ſe dicerēt baptiſmo Iohānis qui aduenientis Ieſu nō in ſuo baptizauit nomine. Iſti ergo quia nec in criſti noīe. nec cum fide ſpirituſſancti bap tizati fuerant. non potuerūt accipere bap tiſmi ſacramentuꝫ Baptizati ſunt ergo in nomine xp̄i. nec iteratum eſt in his baptiſ ma ſed nouatum. Iſta eſt diſtinctio ſecūda huius quarti libri. In qua magiſter poſtꝙͣ determinauit d̓ ſacramentis in cōmuni tā veteris ꝙͣ noue legis. Hic agit de ſacramentis noue legis in ſpeciali. Circa qd̓ tria facit. Primo em̄ numerū ſacramentoꝝ noue le gis et eoꝝ efficatiā on̄dit. Scd̓o qn̄ et ad quid ꝯiugi um inſtitutū ſit. ſubdit. Tertio ꝙ baptiſmꝰ iohānis p̄nunciauit baptiſmū xp̄i. Primū facit a principio di ſtinctionis vſqꝫ ibi. Fuit tn̄ cōiugium. Scd̓m vſqꝫ ibi Nunc ꝟo de baptiſmi ſacramento videamus. Ter tiū vſqꝫ ad finē diſt. In ſpāli ſnīa magiſtri ſtat in tri bꝰ ꝓpoſitionibꝰ. quaꝝ prima eſt hec. Septē ſunt no 4 ue legis ſacramenta. quoꝝ aliqua dimittunt pecca ta. et gratiā adiutricē ꝯferunt. aliqua in remediū tm̄ ſunt. aliqua gr̄a et virtute nos fulciunt. Hanc mgr̄ ī ſinuans ꝓponit primo ſeptē eſſe ſacramenta noue le gis et ea enumerat. quorū quedā in remedium dicit fore inſtituta vt ꝯiugium. Aliqua vero in remediuꝫ ꝯtra pctm̄. vt.ſ. gratiā adiutricē cōferant vt baptiſ mus. Aliqua ꝟo gr̄a et virtute nos fulciunt vt eu chariſtia. alia ꝟo ad vtrumqꝫ. Poſtea dicit ꝙ qꝛ iſta ſacr̄a ſalutis collatiua nō debuerūt ante tp̄s ſalutis .i. an̄ tp̄s xp̄i inſtitui. a cuius paſſione et morte ꝟtu tem ſortita ſunt. Subdit aūt ꝙ xp̄s venire diſtitulit donec hō de inſufficientia legis vere et legis ſcripte conuinceretur. qꝛ neutra eaꝝ adiuuare poſſet. Se cunda ꝓpoſitio eſt hec. Coniugiū ante pctm̄ fuit īſti tutū ad generationis officiuꝫ. poſtea ꝟo fuit datum in remediū. Hanc magiſter inſinuās dicit ꝙ cōiugiū fuit ante pctm̄ inſtitutū in officiū et ſacr̄m. poſtea ve ro in remediuꝫ. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Baptiſmus Ioh̓is exterius corpus lauabat. ſed interiꝰ gr̄aꝫ nō ꝯferebat. Hanc mgr̄ inſinuans dicit ꝙ baptiſmus io hannis prenunciabat baptiſmū chriſti. a quo tamen differebat. quia baptiſmus Iobannis fuit in aqua ſolum. et a chriſti baptiſmū preparans et diſponens non autem remiſſionem peccatorū dabat. Sed bap tiſmus chriſti fuit in aqua et ſpirituſancto et in ipſo conferebat̉ remiſſio peccatorum. Poſtea ꝓponit hu ius baptiſini ꝯditiones. et primo ꝙͣtum ad vtilitatē Utilitas em̄ fuit p̄paratio ad baptiſmū xp̄i. Secun do ꝙͣtū ad nominatlonē qꝛ dictus eſt baptiſmꝰ iohā nis eo ꝙ nihil ibi gerebat̉. qd̓ ioh̓es nō fecerit. Ter tio ꝙͣtū ad genus. qꝛ pōt large dici ſacr̄m eo ꝙ rē ſa cramenti.i. xp̄i baptiſmuꝫ ſignificabat. Vltimo q̄rit Utrū baptiſati a btō Iohāne iterū ſunt baptizandi baptiſmo xp̄i. et ſubdit qua forma verborū baptiza bat Ioh̓es. Et rn̄det ꝙ illi qui ſpem ponebāt in ba ptiſmo ioh̓is et ꝑfectā fidē de diuīs ꝑſonis habebāt nō ſunt.ſ. iterū baptizandi. ſed confirmati ꝑ apl̓oꝝ manuū impoſitionē receperunt ſpm̄ſanctuꝫ. Illi ꝟo qui ſpem non ponebant in baptiſmo ioh̓is et ꝑfectā fidē diuinaꝝ ꝑſonaꝝ non habebant. tales fuerūt ite rū baptizati baptiſmo xp̄i. Ad ſcd̓m rn̄det ꝙ ioh̓es baptizabat in noīe futuri. Et tm̄ in ſpāli.

Mxprſ..t ablano rorpl̓. xti octe o ct hrma hopi ſt LI. IILI Quid ſit baptiſmus. Oſt hec Vi DI. III dendū eſt qͥd ſit baptiſmꝰ et que ſit forma. et qn̄ inſti tutus. et cauſa inſtitutōis Baptiſmꝰ dicitur intinctio.i. ablutio cor poris exterior facta ſub forma verboꝝ p ſcripta. Si em̄ ablutio fiet ſine verbo. non eſt ibi ſacramentuꝫ. Sed accedente verbo ad elementū. ſit ſacramentū. nō vtiqꝫ ip̄m elementū ſit ſacramentū. ſed ablutio facta in elemēto. Vnde Aug. Verbo baptiſma Augꝰ. ſuꝑ conſecrat̉. detrahe ꝟbum: ⁊ quid eſt aqua Iohanne̓. niſi aqua. accedit verbū ad elementū. et ſit ſacramentū. Und̓ eſt hec tanta ꝟtus aque vt corpus tangat et cor abluat. niſi facien te verbo. nō qꝛ dicit̉. ſed qꝛ credit̉. Nam ⁊ in ipſo verbo aliud eſt ſonus tranſiens. al ud eſt virtus intus manens. In duobꝰ er go conſiſtit ſacramentū baptiſmi.ſ. in ver bo et elemēto. ergo et ſi alia deſunt que ac decorē ſacramenti inſtituta ſunt. nō iō mi nus eſt verum ſacramentum et ſanctum.ſ. Ꝙ in hoc ⁊ ī verbū ſit ibi et elementū. Nam et in hoc ſꝫ alijs ſacram̄ꝰ cramento et in alijs quedam ſolent fieri ad tis quedā fi. decorē et honeſtatē ſacramenti. quedā ac unt ad decor ſubſtantiā et cauſam ſacramenti ꝑtinentia rem. queda ad neceſſita. De ſubſtantia huius ſacramenti ſunt ver tem ad ſacra bum et elementū. cetera ad ſolēnitatē eius mentū et cau pertinent. ſa ſacramen ti ꝑtinentia. De forma baptiſmi. Sed quod ē illud verbum quo accedente ad elementū: ſit ſa cramentū: veritas q̄ docet huius ſacramē ti formā tradens ait diſcipulis. Ite doce te omnes gentes baptizantes eos in noīe patris et filij et ſpūſſancti. Inuocatio igi tur trinitatis ꝟbum dicitur quo baptiſma conſecratur. et hec eſt forma verboruꝫ ſub qua traditur baptiſmus. Vnde bonifacio ep̄o zacharias papa ait. Firmiſſime prece ptum eſt in ſinodo anglorū: vt quicunqꝫ ſi ne inuocatione trinitatis merſus fuiſſet. ꝙ ſacramentū regeneratiōis nō haberet. qꝛ omnino verū eſt. ꝙ ſi merſus in fontē ba tiſmi quis fuerit ſine inuocatione trinitat ꝑfectus chriſtianus nō eſt. niſi in noīe pa tris et filij ⁊ ſpirituſſancti fuerit baptizat Ꝙ apl̓i in cri Legit̉ tn̄ in actibꝰ apl̓oꝝ apl̓os baptizaſſe ſti noīe bapti in noīe xp̄i. ſed in hoc nomine vt exponit ſuaerunt. Ambro. tota trinitas intelligit̉. Intelligi Ail. ⁊ pſti r. DL.III tur enim cum chriſtuꝫ dicis: et pater a quo vnctus eſt. et ipſe qui vnctus eſt. et ſpiri tuſſanctus ꝑ quem vnctus eſt. Vnde Ni Nicolaus pa colaus papa ad conſulta bulgarorum. A pa ad ꝯſulta bulgaro quodam iudeo multo baptiſatos aſſeritis et quid inde agendum ſit conſulitis. Hi ꝓ fecto ſi in noīe ſancte trinitatis. vel in noīe xp̄i ſicut in actibus apoſtoloꝝ legimus ba ptizent̉: baptizati ſunt. vnuꝫ enim idemqꝫ eſt: vt exponit Ambroſius. Si in noīe patris tm̄ vl̓ ſpūſſancti poſſit tradi baptiſmus. Hic querit an bap tiſmus eſſet verus ſi diceret̉ in nomine pa tris tantū. vel ſpirituſſancti tm̄. vt cum di citur in noīe xp̄i. Ambro. videt̉ dicere. ꝙ gamb. iil. p. ſi fide myſteriuꝫ trinitatis teneat̉ et vna ꝑ ſona tantū nominet̉. plenum eſt ſacramen tum. Et econuerſo ſi tres noīetur ⁊ non re cte de aliquo illorum ſentiat̉: vacuū fieret myſterium trinitatis. Ait em̄ ſic. Ubi nō ē plenū baptiſmi ſacramentū. nec principi um nec ſpecies aliqua baptiſmi eſtimatur Plenum aūt eſt ſi patrē et filiū et ſpm̄ ſctm̄ fatearis. Si vnum neges: totū ſubrues. et ſi vnū in ſermone comprehendas. vel pa trem vel filium vel ſpirirūſanctū. fide autē nec patrē nec filiū nec ſpiritūſanctū abne ges. plenum eſt fidei ſacramentū. Ita etiā licet patrē et filium et ſpūmſanctū dicas. ⁊ patris et filij et ſpūſſancti minuas poteſta tem. vacuū eſt omne myſterium. Cum em̄ diritur in noīe xp̄i. ꝑ virtutē nominis im pletum eſt myſteriū. nec a xp̄i baptiſmate ſpiritus ſeparatur. quia xp̄us baptizauit in ſpiritu. Queſtio Ambroſij. Aūc cōſideremus vtrum ſicut chriſti nomine legimꝰ baptiſ Ambroſiꝰ mi plenū eſſe ſacramentū. ita etiam ſpiritu ſancto nuncupato. nihil deſit ad myſterij plenitudinē? Rationem ſequimur: qͥ vnū Solutio. dixerit. trinitatem ſignificauit. Si chriſtū dicas. et patrem a quo vnctus eſt filius et ip̄m qui vnctus eſt.ſ. filiū. et ſpiritūſanctū quo vnctus eſt deſignaſti. Scriptū eſt em̄ hunc eſſe Ieſum a nazareth quē vnxit de us ſpirituſancto. et ſi patrē dicas. filiū ei et ſpiritū oris eius pariter indicas: ſi tamē id etiā corde ꝯprehendas. Et ſi ſpiritūſan ctuꝫ dicas: deū patrē a quo ꝓcedit. ⁊ filiū

5 ꝯ DI. eius cuius eſt ſpūs nuncupaſti. Un̄ vt ra tioni copulet̉ autoritas: dn̄s dicit. Vos aūt baptiſabimini in ſpūſancto. ex quo in dicat nos certe poſſe baptizari in ſpūſan Perſtringit premiſſorum intelli gentiam cum determinatione cu iuſdam dicti. Ex his aꝑte intelle xiſti in noīe xp̄i verum baptiſma tradi. vn de nihilominus inſinuari videt̉ verum ba ptiſma tradi poſſe in nomīe pr̄is tm̄ vel ſꝑ rituſſancti. ſi tamen ille qͥ baptizat fideꝫ tri nitatis teneat. que trinitas in quolibet ho rum nominū intelligit̉. Si autem aliquis puerſe credens ⁊ errorem inducens vnum de tribus tm̄ nuncupet. nō impleuit myſte Ecce qͥdē rium. Ꝙ ꝟo ait nominatis tribus vacuum tet determīa. eſſe myſterium ſi baptizans minuat pote ſtatem patris ⁊ filij vl̓ ſpūſſancti. id eſt ma le ſentiat de potentia alicuius horū. nō cre dens vnam potentiā trium. intelligendu eſt hoc ſuꝑ eum qui nō intendit nec credit baptizare qͥ non tm̄ caret fide: ſed etiaꝫ intō tionem baptizandi nō habet. Qui gͦ bapti ſat in nomine xp̄i. baptizat in nomine trini tatis qn̄ ibi intelligitur. tutius eſt tn̄ tres ꝑ ſonas ibi nominare: vt dicatur. in nomine patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti. non in nominibꝰ: ſed in nomine. id eſt inuocatione. vel in cō Amb̓. in li. d̓ feſſione patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti. Inuoca trini. qd̓ eſt īe pr̄is ⁊ tur enim ibi tota trinitas: vt inuifibilit̓ ibi filij ⁊ ſpūſſctī operet̉ ꝑ ſe. ſicut extra viſibiliter ꝑ myſte rium. Si autem dicat̉ in nominibus. non eſt ibi ſacramentum. quia non ſeruat̉ for ma baptiſmi. De inſtitutione baptiſmi. De inſtitutōne ba ptiſmi qn̄ ceꝑit varie ſunt eſtimatōes Ali dicūt tūc eſſe inſtitutū cū Nicodemo xp̄s ait. Niſi quis renatus fuerit ex aqua ⁊ ſp rituſancto ⁊cͣ. Alij dicunt inſtitutioneꝫ ba ptiſmi factā cum apoſtol̓ dixit. Ite docete oēs gētes baptizātes eos in noīe pr̄is ⁊ fi lij ⁊ ſpūſſancti. Sed hͦ dixit eis poſt reſur rectiōꝫ. p̄cipiens eis de vocatiōe gentium qͥs an̄ paſſiōe binos miſerat ad p̄dicanduꝫ in iudea ⁊ ad baptizandū dicēſ. In viā gē tium ne abieritis. Iā gͦ inſtitutꝰ erat bapti ſmus. qꝛ baptizabāt ſimul ⁊ p̄dicabāt. III De forma in qua baptiſauer̄t apo ſtoli ante paſſionem xp̄i. i Vero queritur in qua forma tunc baptizauerūt? Sane di ci pōt in noīe trinitatis.ſ. in ea forma ī qua baptizauerūt poſtea gētes. q̄ an̄ paſſioneꝫ pōt intelligi fuiſſe tradita. lꝫ nō ſit ſcriptum Non gͦ tunc illā formā xp̄us pͥus tradidit cū ad euangelizandū gentibus miſit: ſꝫ quā an̄ tradiderat mittens eos in iudeam poſt iterauit cum ad gentes miſit Cōmodius gͦ dicit̉ inſtitutio facta qn̄ xp̄s a Iohāne ba ptiſatus eſt in iordane qd̓ diſpenſauit. non qꝛ mundari voluit cum ſine peccato fuerit ſed qꝛ cōtactus munde carnis ſue vim rege neratiuam cōtulit aquis. vt qͥ poſtea īmer geret̉ inuocato noīe trinitatis a pctīs pur garet̉. Tunc gͦ inſtitutus eſt baptiſmꝰ xp̄i ī quo trinitas cuius myſteriū ibi innotuit interius hoīem baptizat. Quare in aqua tantū fiat. h Celebratur autem hoc ſacr̄m tantū in aqua nō in alio liquore vt ait xp̄s. Niſi quis renatus ⁊cͣ. Id̓o Vni Aambro. ſuꝑ formiter id fieri in aqua p̄cipitur vt intelli epl̓aꝫ ad Ro gatur ꝙ ſicut aqua ſordes corporis ac ve mano ſtes abluit. ita baptiſmus maculas aīe ſor deſqꝫ vitiorū emundando abſtergit. Vl̓ iō vt nullum inopia excuſaret. quod pōt fieri ſi in vino vel oleo fieret. ⁊ vt cōmunis ma teria baptizandi inueniret̉ apud omnes quod aqua ſignauit que de latere xp̄i ma nauit. ſicut ſanguis alteriꝰ ſacr̄i ſignū fuit. Nō gͦ in alio liquore pōt ꝯſecrari baptiſmꝰ niſi in aqua. De immerſione quotiens fieri de beat. De immerſiōe ro ſi querit̉ quō fieri debeat p̄ciſe reſpōde x937 mus vt ſemel vel tertio ꝓ vario more eccle itat Diuiſibilit̓ op ſie. Un̄ Gregꝭ. De trina immerſiōe baptiſ Gregꝰ. de an minil verius reſpōderi pōt qͣꝫ qd̓ voſipſis dro ep̄o ſenſiſtis. qꝛ in vna fide nihil officit eccleſie ſancte cōſuetudo diuerſa. Quia em̄ in tri bus ſubſiſtentijs vna ſubſtantia eſt. repre henſibile eſſe nullatenus poteſt infanteꝫ in baptiſmo ter vel ſemel mergere. quia ⁊ ī tri bus merſionibus perſonarum trinitas. ⁊ ī vna pōt diuinitatis ſingularitas deſignari

D. īmri. ſtoꝝ. LI. º ꝑ bap hſepelicgͣ Nos vero qui tertio immergimus etiam triduane ſepulture ſacramentū ſignamus. Scd̓m hoc licet nō mō ter ſꝫ etiam ſel̓ mer gere tm̄. Ibi tn̄ dūtaxat merge̓ ſel̓ licꝫ. vb ꝯſuetudo eccleſie talis exiſtit. Si qͥs ꝟo id facere incipiat vbi conſuetudo tal̓ non eſt. Haymo ſuꝑ vel ſel̓ tm̄ mergendū aſſerat: rep̄henſibilem epiſtolam ad ſe eſſe conſtituit. Vnde Haymo. In ſuo ſē Roma. ſu abundabat Ciprianus cuꝫ ſemel merge bat in baptiſmo paruulos qui qd̓ intellige bat ſtudioſe implebat bonis oꝑbꝰ abun dando. licet in hoc neſcius delinqueret. ſ qꝛ bonis oꝑibus abundabat poſtea corre ctus a deo abundauit altiori ſenſu. ter illos mergendo. Ecce habemus qꝛ deliquit qu ſemel merſit. Sed hoc ideo: qꝛ aliter ſe ha bebat conſuetudo illius eccleſie. vl̓ qꝛ vnā Augꝰ. ī qua. tm̄ faciendam merſionem aſſerebat. De tr dam omel̓. na merſione Augꝰ. ait. Poſtqͣꝫ nos crede re ꝓmiſimus. tertio capita in ſacro fōte di merſimꝰ. qui ordo baptizandi duplici mi ſterij ſignificatione celebratur. Recte eniꝫ tertio immerſi eſtis. quia accepiſtis bapti ſmum in nomīe trinitatis. Recte tertio im merſi: quia accepiſtis baptiſmum in nomi ne chriſti. qui die tertia reſurrexit a mortu is. Illa em̄ tertio repetita immerſio typuꝫ dominice exprimit ſepulture. Conſtat gͦ ba ptizandos tertio debere immergi. ⁊ tamen ſi ſemel tantū immergant̉ verum baptiſma accipiūt. ⁊ qͥ ſemel immergit tm̄ nō peccat: niſi conſuetudo eccleſie obſiſtat. vel hͦ mō tantū debere fieri aſſerat. Quando circumciſio amiſit vim ſuam. Solet etiam queri Qāā lgalca n̓ta ſt ſi circūciſio amiſit ſtatum ab inſtitutōe ba ptiſmi; Ad quod dicimus in chriſti morte orfe Piſh 110 4 terminata eſſe legalia omnia. Ex tunc ergo A mādora ſvxta p circūciſio perdidit vim ſuam ita ꝙ poſtca Siſopl. j non profecerit: ſed potius obfuit obſerua toribus ſuis. Sed vſqꝫ ad oblationem ve re hoſtie potuit prodeſſe. Si enim an̄ paſſi onem legalia finem habuiſſent nō ea immi nente vetus paſcha cum diſcipulis mādu caſſet. De cauſa inſtitutionis. Cauſa v̓o inſtituti onis baptiſiui eſt innouatio mentis. vt hō qͥ ꝑ peccatū vetus fuerat ꝑ gr̄am baptiſmi IIII renouetur. quod ſit depoſitiōe vitiorum ⁊ collatioue ꝟtutum. Sic enim ſit quiſqꝫ no uus homo cum abolitis peccatis ornatur ꝟtutibus. Abolitio peccatorū pellit fedi tatem. Appoſitio ꝟtutum affert decorem. hec eſt res huius ſacramenti.ſ. interior mū dicia. Querit̉ an baptiſmus aperuit ce lum qd̓ nō aperuit circūciſio. m Si queritur vtru baptiſmus aperuit celum quod non aperu it circūciſio? Dicimus qꝛ nec baptiſmus: nec circūciſio regni nobis aditum aperuit ſed hoſtia ſaluatoris: que ſi tempore circū ciſionis oblata fuiſſet: illius tꝑis hoīes in regnū intraſſent. Res ergo huius ſacramē ti iuſtificatio eſt. Iſta eſt diſtīctio tertia huiꝰ quar ti libri. In qua magiſter poſtꝙͣ determinauit in qui buſdā preambulis ad ſacramenta. In hac tertia di ſtinctione incipit determinare de ſacramentis. Et pͥ mo de ſacramento baptiſmi. Circa ꝙ tria facit. Pri mo em̄ quiditatē. formā et inſtitutionē baptiſmi expͥ mit. Scd̓o eius materiam et modum ſubdit. Tertio eius efficatiā ⁊ effectum adijcit. Primū vſqꝫ ibi. Ce lebratur aūt hoc ſacramentū Scd̓m ꝟo abinde vſqꝫ ibi. Cauſa ꝟo inſtitutiōis. Tertiū ꝟo vſqꝫ ad fineꝫ diſ. In ſpeciali ſnīa magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitio nibus quarū prima eſt hec. Baptiſmꝰ eſt exterior ab lutio corꝑis ſub debita forma verboꝝ.i. cū expreſſa inuocatione ſanctiſſime trinitatis. Hanc magiſter in ſinuās diffinit baptiſmū dicēs ꝙ baptiſmꝰ ē exterior ablutio corꝑis cū forma p̄ſcripta verboꝝ. Acceſſus em̄ verbi ad clementū facit ſacramentū vt ait beatuſ Aug. Cetera vero ad decorē et honeſtatē pertinent Poſtea dicit ꝙ forma eſt inuocatio trinitatis. quam formā tradidit xp̄s in euāgelio Mathei cū dixit Itē docete oēs gentes baptizantes eos in noīe patris et filij et ſpūſſancti. Tamē in actibꝰ apl̓orum legit̉ quoſ dam baptizatos in noīe xp̄i tm̄ fuiſſe. ⁊ bn̄ ẜm Am bro. qꝛ in noīe xp̄i qd̓ eſt vnctus tota trinitas intelli gitur. qꝛ pater vngens et filius vnctus ⁊ ſpirituſſan ctus vnctio. Un̄ hmōi occaſione querit ſi vna ꝑſona tm̄ noīetur et fides trinitatis in corde teneatur ſit ve rus baptiſmꝰ. Rn̄det ẜm Augꝰ. ꝙ ſic. ꝓpter quod ſcriptura dicit quoſdā baptizatos in noīe xp̄i ⁊ ī ſpi rituſancto qꝛ tota trinitas in quoſlibet illoꝝ nominū intelligit̉. Si ꝟo fides deſit et intētio faciēdi. qd̓ fac eccl̓ia irritū eſt ſacr̄m. Subdit tn̄ ẜm Amb̓. ꝙ tutiꝰ ſit tres ꝑſonas noīare dicendo. In noīe pr̄is et filij ⁊ ſpūſſancti. Inuocat̉ em̄ tota trinitas vt vbi viſibili ter oꝑet̉. Non aūt debet dici in nomībus. qꝛ non ſer uat̉ debita forma baptiſmi. ⁊ hoc eſt iō. qꝛ vna eſt in uocatio ⁊ ꝯfeſſio triū ꝑſonarū. Poſtea querit qn̄ in ſtitutus ſit baptiſmus. Circa qd̓ ſunt varie opiniōes Quidā em̄ dicuūt ꝙ ſit inſtitutus cū dn̄s dixit Nico demo. Niſi qͥs renatꝰ fuerit ex aqͣ ⁊ ſpūſancto. Alij dicūt ꝙ pꝰ reſurrectōꝫ cū dn̄s dixit. Ite ⁊ baptizate oēs gentes. Sꝫ hoc nō vid̓r verū. qꝛ etiā an̄ refurre ctionē baptizauit Et idē dicit mgr̄ ꝙ ſaluator ſuo ba ptiſmo baptiſmū inſtituit ī quo trinitas īnotuit qͥ in teriꝰ baptiſat. quia pr̄ in voce. filius ī carne. ſpūſſan

¶ DI. ctus in ſpecie columbe apparuerūt. Tūc em̄ conta ctu ſue munde carnis xp̄s vim regeneratiuā cōtulit aquis. vt qui poſtea in ea mergerent̉. inuocato noīe trinitatis a peccato purgerentur. Dicit etiam ꝙ apo ſtoli in eadem forma baptiſauerūt an̄ xp̄i paſſionem ⁊ poſt paſſionē eiꝰ q̄ an̄ paſſionem pōt intelligi eſſe tradita. ꝙͣuis nō ſit ſtriptum. Scd̓a ꝓpoſitio ē hec. Materia baptiſmatis debet eſſe aqua pura. et vtil eſt puerū mergi ſub triplici merſura. Hanc mgr̄ inſi dit factū xp̄i. qꝛ ip̄emet in aqua baptizatus eſt. ⁊ ꝟ ¶ nuans dicit ꝙ aqua eſt materia huius ſacr̄i. qd̓ oſtē bum xp̄i qd̓ dixit. Niſi qͥs renatus fuerit ⁊cͣ. Et paſ ſio xp̄i. qꝛ de latere eiꝰ manauit aqͣ q̄ ſignificauit ba ptiſmum. ⁊ ſanguis qui ſignificauit euchariſtiā Eſt em̄ aqua conueniens materia huius ſacr̄i ꝓper ſui copiam ⁊ cōmunitatē. qꝛ hoc ſacr̄m cōmune eſt. tam̄ etiam ꝓpter conuenientiā ſigni ad ſignatū. qꝛ ſicut aqͣ abluit exterius ſordes corꝑis. ſic baptiſmus inte rius mūdat ſordes aīe. Poſtea q̄rit an vna vel trina immerſio fieri debeat? Et rn̄det ꝙ pōt fieri vna vel trina ẜm diuerſas locorū ꝯſuetudines. qꝛ vna īmer ſio vnitatē trinitatiſ. trina ꝟo trinitatē ꝑſonarū deſi gnat. ⁊ triduana xp̄i ſepultura expͥmit̉. Subdit aūt ꝙ nō peccat ſemel immergens: niſi vel ꝯſuetudo ec cleſie obſtat. vel ſel̓ eſſe tm̄ mergendū doceat ⁊ aſſe rat. ⁊ omīa autoritatibus confirmat. Poſtea queri an circūciſio amiſit vim ſuā? Et rn̄det ꝙ in morte cr ſti ſicut ⁊ tunc omnia legalia terminata ſunt ⁊ nō an̄ Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Cauſa inſtitutōis huius ſa cramenti eſt expiatio a macula peccati. Hanc magi ſter inſinuans dicit. ꝙ cauſa inſtitutiōis baptiſmi eſt. innouatio hoīs qui ꝑ peccatū vetus fuerat. Et he mundatio interior eſt res ſacramenti huiꝰ. Ultimo dicit ꝙ nec baptiſmus nec circūciſio regni celeſtis nuam aperuit: ſed hoſtia ſaluatoris q̄ ſi oblata fuiſſꝫ tꝑe circūciſionis illius tꝑis homīes regnū celorū in traſſent. Et cōcludit ꝙ res ſacramenti baptiſmi ē iu ſtificatio a peccatis. Et tm̄ in ſpēali. Qd̓ alij ſuſcipiūt ſacr̄m et rē. alij ſacr̄m et non rem. alij rem et non CDI. IIII ſacramentū. Sc dicendum eſt aliquos ſuſciꝑe ſacramētuꝫ ⁊ rem ſacr̄i. aliqͦs ſacr̄m ⁊ nō rē. aliqͦs rem ⁊ non ſacr̄m. Sacr̄m ⁊ rem ſimul De errore ſuſcipiūt omnes paruuli qͥ in baptiſmo ab quoruudam. originali mundant̉ peccato. Quāuis qui dam diffiteant̉ illis qui perituri ſunt par Aius. in li. nulis in baptiſmo dimitti peccata. inniten de baptiſmo. tes illi verbo Augꝭ. Sacra in ſolis electis efficiūt. quod figurant: non intelligētes il lud ita eſſe accipiendum. qꝛ cū in alijs effi ciant ſacr̄a remiſſioneꝫ. non hoc eis faciūt ad ſalutem ſed ſolis electis. Nam ꝙ omni bus paruulis in baptiſmo remittat̉ pecca tum ꝑ baptiſmū. Augꝰ. euidenter dicit. A paruulo inquit recēter nato vſqꝫ ad decro pitum ſenem. ſicut nullus ꝓhibetur a ba ptiſmo. ita nullus eſt qͥ nō peccato moriat̉ ¶ IIII. in baptiſmo. Sed ꝑuuli tm̄ origiali. maio res ꝟo etiam omībus que male viuēdo ad diderunt ad illud: niſi enormitas vite impe diat. id eſt fictio Adulti ꝟo qui cū fide ba ptiſantur. ſacramentum ⁊ rem ſuſcipiūt. ¶ De ficte accedentibus. Vb. Qui vero ſine fide vel ficte accedunt. ſacr̄m nō rem ſuſcipiūt. Unde Hiero. Sunt lauacra gentilium he reticorū: ſed non lauant ad ſalutem. In ec cleſia etiam qui non plena fide accipiūt ba ptiſma: non ſpūm ſed aquam ſuſcipiūt. Au Aug. ī pſal̓. guſtinꝰ etiā ait. Iudeis omībus cōmuniaˡˣˣ ᵛn erant ſacramenta: ſed nō cōmunis omnibꝰ erat gratia que eſt virtus ſacramentorum. Ita ⁊ nunc cōmunis eſt baptiſmus omni bus baptizatis: ſed non ꝟtus baptiſmi. id eſt ip̄a gr̄a. Item Omnis qͥ iam ſue volū? Augꝰ. de pe tatis arbiter conſtitutus eſt cuꝫ accedit ad nitentia ſacramentū fidelium: niſi peniteat eū vete ris vite: nouam non pōt inchoare Ab hac penitētia cum baptizant̉ ſoli paruuli īmu nes ſunt. His alijſqꝫ teſtimonijs aꝑte oſten ditur adultis ſine fide ⁊ penitentia vera in baptiſmo non cōferri gr̄am remiſſionis. qꝛ nec paruulis ſine fide aliena qui ꝓpͥam ha bere nequeunt. dat̉ in baptiſmo remiſſio. Si quis ergo ficte accedit nō habēs veraꝫ cordis contritionem. ſacr̄m ſine re accipit. In li. de ba. Uides tn̄ Augꝰ. dicere ꝙ etiam ficte acce p̄tiſmo denti qͥ etiam habet odium fraternum ī ip ſo momento quo baptizat̉ omnia cōdonē tur. ⁊ poſt baptiſmū mox redeant Sꝫ non hoc aſſerendo dicit: īmo hanc opinioneꝫ ⁊ p̄miſſam ſententiā conferendo. ait enim ſic His qui ficto corde baptizant̉: aut pecca ta nullatenus dimittunt̉. qꝛ ſpūſſanctꝰ di ſcipline effugiet fictum. aut in ip̄o temporꝭ puncto ꝑ vim ſacramenti dimiſſa. iteruꝫ ꝑ fictionem replicant̉. vt etiam illud verum ſit. Quotqͦt in chriſto baptizati eſtis ⁊cͣ. Etiam illud. Spūſſanctus diſcipline effu giet fictum. vt induat eum xp̄um ſanctitas baptiſmi. exuat eum xp̄m ꝑnities fictiōis. Nam redire dimiſſa peccata vbi fraterna charitas non eſt. aꝑte dn̄s docet etiaꝫ in il lo ſeruo a quo dominꝰ dimiſſum debitū pe tijt. qꝛ ille cōſeruo dimittere noluit. Sic nō impeditur baptiſmi gratia quo minus om nia peccata dimittant̉. etiam ſi fraternum odium in eius cui dimittant̉ animo ꝑſeue rat. Soluit̉ enim heſternus dies ⁊ quicqͥd ſuꝑeſt. ⁊ ſoluitur etiam ip̄a hora momen H 2

De lan LI. tumqꝫ an̄ baptiſmū ⁊ in baptiſmo. Dein ceps aūt continuo reus incipit eſſe non ſo lum conſequentiū: ſed etiā p̄teritorum die rum. horarū. momentorū. redeuntibꝰ omī bus que dimiſſa ſunt. Hoc aūt vt p̄diximꝰ non ſub aſſertiōe dixit. quod oſtenditur ex eo quod ait in eodem libro ſic. Si ad bapti ſmum fictus accedit dimiſſa ſunt ei peccata aut nō ſunt dimiſſa. eligant quod voluerīt Aug. ieodē. Ecce aꝑte cernis ſi tamen intendis id dixit ſe Augꝭ. nō aſſerendo ſed querendo ⁊ alio rum opinionem referendo. Idem enim ait Tunc valere incipit ad ſalutem baptiſmuſ cum illa fictio veraci confeſſione receſſerit: que corde in malicia ꝑſeuerante peccatori ablutionem non ſinebat fieri. Non ergo fi cte accedenti peccata dimittunt̉. .xR. ga l. 6. ꝑ v. 5d. Quō intelligatur illud quotquot Hcvāa οẜ in xp̄o baptizati eſtis chriſtuꝫ in duiſtis. Querit̉ ergo quo modo illud accipiat̉ Quotqͦt in chriſto ba ptizati eſtis xp̄m induiſtis? Poteſt dici ꝙ qͥ in xp̄o.i. in chriſti conformitate baptizan tur.ſ. vt moriant̉ vetuſtati peccati. ſic̄ chri ſtus vetuſtati pene. induūt xp̄m queꝫ pe gr̄am inhabitantem habent. Poteſt ⁊ alit ſolui. Duobus em̄ modis xp̄m induere di cimur. vel aſſumptiōe ſacramenti. vl̓ rei ꝑ zaugꝰ. ili. de ceptione. Vnde Augꝰ. Induunt homīes xp̄m aliquando vſqꝫ ad ſacramēti ꝑceptio baptiſmo. nem. aliquando vſqꝫ ad vite ſanctificatiō atqꝫ illud pͥmum bonis ⁊ malis pōt eſſe cō mune. hoc autem eſt ꝓprium bonoꝝ ⁊ pie rum. Omnes ergo qui in chriſti nomīe ba ptizantur chriſtum induūt vel ẜm ſacͣmen ti perceptionem. vel ẜm vite ſanctificatōꝫ. De illis qui ſuſcipiunt rem et non ſacr̄m. Sunt et alij vt ſu Ꝙ paſſio imc pra poſuimus qͥ ſuſcipiūt rem ⁊ non ſacra plet viceꝫ ba mentū. Qui enim effundunt ſanguinem ptiſmi noīe Ieſu. ⁊ ſi non ſacr̄m: rem tn̄ accipiūt. Augꝰ. in lib̓ Unde Augꝰ. Quicunqꝫ non ꝑcepto rego xiij. de ci. d. nerationis lauacro ꝓ confeſſione xp̄i mo riuntur. tantū eis valet ad dimittenda pec cata quantum ſi abluerent̉ ſacro fonte ba ptiſmi. Audiſtis ꝙ paſſio ꝓ xp̄i noīe ſuſce IIII pta ſupplet vicem baptiſmi. Nec tm̄ paſ. Ꝙ non mo ſio vicem baptiſmi implet: ſed etiaꝫ fides ⁊ do paſſio ſed fides ⁊ cōtre contritio: vbi neceſſitas expludit ſacramē tio implet vi tuml. ſicut aperte docet Auguſtinꝰ dicens ceꝫ baptiſmi. baptiſmi vicem aliquādo implere paſſio nem. De latrone illo cui non baptizato di ctum eſt. Hodie mecū eris in ꝑadiſo. Bea tus Ciprianus in li. iiij. de baptiſmo nō le ue documentū aſſumit. Quod etiā atqꝫ eti am ego conſiderans inuenio. non tm̄ paſſi onem ꝓ nomine xp̄i id quod baptiſmo de erat poſſe ſupplere: ſed etiam fidem ꝯuerſio nemqꝫ cordis. ſi forte ad celebrandū myſte riuꝫ baptiſmi in anguſtijs tempoꝝ ſuccur ri non poteſt. Neqꝫ enim ille latro ꝓ nomi ne chriſti crucifixus eſt: ſed ꝓ meritis faci norum ſuorū. nec quia credidit paſſus eſt: ſed dum patit̉ credit. Quantū ergo valeat ſine viſibilis baptiſmi ſacramento. qd̓ apo ſtolus ait. Corde creditur ad iuſticiaꝫ. ore autem confeſſio fit ad ſalutem. In illo latro ne declaratum eſt. ſed tunc impletur inuiſi biliter cum myſterium baptiſmi nō cōtem ptus religionis: ſed articulus neceſſitatis excludit. Et baptiſmus quidem poteſt eſſe vbi conuerſio cordis defuerit. cōuerſio au tem cordi poteſt quidem ineſſe non perce pto baptiſmo. ſed contempto baptiſmo nō poteſt nec vllo modo dicenda eſt cōuerſio cordis ad deum cum dei ſacramentū contē nitur. Ecce hic habes nō ſolum paſſionem ſed etiam fidem ⁊ contritionem conferre re miſſionem vbi non contemnit̉ ſacramentū vt in latrone illo oſtendit̉ qui non ꝑ paſſio nem: ſed ꝑ fidem ſaluatus eſt ſine baptiſmo Sed dicunt quidam hoc argumentū retra ctaſſe Auguſtinū. Retractauit quideꝫ ex Augꝰ. in li. i. emplum: ſed ſententiā non. Ait enim in. iiij libro de baptiſmo. Cum dicerem vicem ba ptiſmi poſſe habere paſſioneꝫ. non ſatꝭ ido neum poſui illius latronis exemplum. qͥa vtrum non fuerit baptizatus incertum eſt Conſtat ergo ſine baptiſmo aliquos iuſtifi cari ⁊ ſaluari. Vnde Ambro. de Ualenti. Ambro. niano. Ventrem meum doleo vt propheti co vtar eloquio. quia quem regeneratur eram amiſi. verūtamen gratiam ille quam popoſcit non amiſit. Que videntur obuiare p̄dictis. e His autē videtur obuiare quod dominus dicit. Niſi qͥs re natus fuerit ex aqua ⁊ ſpirituſancto: non

DI. pōt intrare in regnū celoꝝ. qd̓ ſi generalit̓ Determīat iꝰ veꝝ eſt: nō vidēt̉ eſſe v̓ba ſuꝑiꝰ poſita. Sꝫ illud intelligendū eſt de ill̓ qͥ pn̄t ⁊ cōtem nunt baptizari. vel ita intelligendū eſt. Ni ſi qͥs renatus fuerit ex aqua ⁊ ſpūſctō.i. ex ea regeneratiōe que fit ꝑ aquam ⁊ ſpūmſā ctum non ſaluabit̉ Illa aūt regeneratio fit non tm̄ ꝑ baptiſmū: ſed etiam ꝑ pnīaꝫ ⁊ ſan Suꝑ epiſtolā gͣuinem. Vnde autoritas dicit ideo apl̓um pluralit̓ dixiſſe fundamentū batiſmatum. qꝛ eſt baptiſmus in aqua. in ſanguine. ī pe nitentia. Hoc autem nō ideo dicit ꝙ ſacr̄m baptiſmi fiat niſi in aqua: ſed qꝛ ip̄ius vir tus ⁊ ſanctificatio dat̉ non tantūmodo per aquam: ſed ꝑ ſanguineꝫ ⁊ penitentiā. ratio em̄ id ſuadet. Si em̄ non valentibus crede re paruul̓ ſufficit baptiſmus. ml̓tomagꝭ ſul xiuce. peeni ficit fides adultis volentibus ⁊ non valen co baptiſmo. tibus baptizari. Vnde Augꝰ. Queris qͥd ſit maius fides an̄ aqua: non dubito qͥn re ſpondeam fides. Si ergo quod minus eſt ſanctificare poteſt: nonne qd̓ maius eſt. io eſt fides. de qua xp̄s ait. Qui crediderit in Opinio qu tundā ꝙ nulc ᵐe etiā ſi mortuus fuerit: viuet. Sꝫ dicūt lus ſine bap aliqͥ nullū adultum in xp̄m credere vel cha ritatem habere ſine baptiſmo: niſi ſangui tſmo poſſi ſaluari: niſ nem fundat ꝓ dn̄o. ſubdita introducentes patiēs ꝓ cr teſtimonia. Augꝰ. ait. Ex illo temꝑe quo ſaluator dixit. Niſi qͥs renatus fuerit ⁊cͣ. abſqꝫ ſacramento baptiſmi p̄ter eēs qui in eccleſia ſanguinem fundunt aliquis vitaꝫ eternā acciꝑe non poteſt. Itē Nullum ca thecuminū qͣꝫuis in bonis oꝑibus defun ctum vitam eternam habere credimꝰ. exce an eccriaſi. Ptoᵐartyrio vbi tota ſacr̄a baptiſmi com cis dogmati. plent̉. Item. Baptizatis iter tm̄ ſalutis eē bus ex ꝟbis. credimus. Sed quod in his minus dixit̉ Auguſti. alijs capitulis ſupra poſitis ſuppleuit. Et Reſponſio. ideo hec ſic intelligenda ſunt. vt illi ſoli ha bentes tempus baptizandi excipiantur. ſi em̄ aliquis habens fidem ⁊ charitatem vo ſuerit baptizari ⁊ non valet neceſſitate pre uentus. ſupplet omnipotentis dignitas qd̓ ſacramēto defuerat. Dū em̄ ſoluere poteſt niſi ſoluat tenet̉. ſed cum iam non pōt et tn̄ vult. non imputat ei deus qͥ ſuam poten tiam ſacramentis non alligauit. Ꝙ ꝟo inui ſibilis ſanctificatio ſine viſibili ſacr̄o qͥbuſ dam inſit aꝑte Augꝰ. tradit ſuꝑ Leuit̓. di. Inuiſibilē ſanctificationē qͥbuſdam affuiſ ſe ⁊ ꝓfuiſſe ſine viſibilibus ſacramētis. Ui ſibilem ꝟo ſanctificationem que fit ſacͣmen to viſibili ſine inuiſibili poſſe adeſſe. nō poſ ſe ꝓdeſſe. nec tamen viſibile ſacr̄m ideo cō temnendum eſt. qꝛ contemptor eius inuiſi M5 de ꝓvl̓ cōō baptꝫ ans A g ¶II biliter ſanctificari non pōt. Hinc Corneliꝰ ⁊ qui cum eo erant iam ſpū ſanctificati ba ptizati ſunt: nec ſuꝑflua iudicanda eſt ſan ctificatio viſibilis. quia inuiſibilis p̄ceſſit. Sine viſibili ergo inuiſibilis ſanctificatio eſſe poteſt ⁊ prodeſſe. viſibilis autē que fit ſacramento tenus ſine inuiſibili ꝓdeſſe nō poteſt. cum illa ſit omīs illius veritas. Sy moni mago viſibili baptiſmus non profuit quia inuiſibiliter non affuit. Sed quibꝰ in uiſibilis affuit: ꝓfuit. nec tm̄ valet fides ali ena paruulo qͣꝫtum ꝓpria adulto. Paruu lis em̄ non ſufficit fides eccl̓ie ſine ſacramē to. qui ſi abſqꝫ baptiſmo fuerīt defūcti etiā cum deferunt̉ ad baptiſmū damnabunt̉. ſi cut multis ſanctoꝝ autoritatibus compro bat̉. Ad qd̓ hoc vnum ſufficiat Augꝰ. ait. Augꝰ. ili. de Firmiſſime tene paruulos qͥ vl̓ in vterꝭ ma ſide ad petrū trum viuere incipiūt ⁊ ibi moriunt̉. vel de matribꝰ nati ſine ſacr̄o baptiſmi de hͦ ſecu lo tranſeunt eterno ſupplicio puniēdos. qͥa ⁊ ſi ꝓprie actionis peccata non habuerūt. originale tamen peccatū traxerunt carnali ꝯceptione. Et ſicut paruuli qui ſine bapti ſmo moriunt̉ infidelium aſcribunt̉ numero ita qui baptizantur fideles dicunt̉. Qui a fidelium conſortio non ſeꝑantur. cum orat eccleſia ꝓ fidelibus defunctis. Fideles er go ſunt non ꝓpter ꝟtutem: ſed fidei ſacͣmē Augꝰ. ad bo tum Vnde Augꝰ. Paruulum ⁊ ſi nōduꝫ nifacium fides illa que etiam in credentium volunta te conſiſtit. iam tn̄ fidei ip̄ius ſacramentuꝫ id eſt baptiſmus fidelem facit. ſicut credere reſpondet̉. ita etiam fidelis vocat̉. nō rem ip̄am mente annuendo: ſed ip̄ius rei perci piendo ſacramentū. Quid ꝓſit baptiſmus his qui cuꝫ fide accedunt. Solet etiam queri de illis qui iam ſanctificati ſpū cum fide et charitate ad baptiſmum accedūt. quid eis conferat baptiſmus. Nihil em̄ eis videtur p̄ſtare. cum ꝑ fidem ⁊ contritionem iam re miſſis peccatis iuſtificati ſunt: Ad qd̓ ſane dici poteſt eos qͥdem ꝑ fidem ⁊ contritiōꝫ iuſtificatos.i. a macula peccati purgatos. ⁊ a debito eterne pene abſolutos. tamē ad huc teneri ſatiſfactiōe tꝑali qua penitentes ligant̉ in eccl̓ia. Cū aūt baptiſmū ꝑcipiūt: ⁊ a peccatis ſi qua interim poſt ꝯuerſionē contraxerunt mundant̉. ⁊ ab exteriori ſatꝭ H 3

LI. factione abſoluunt̉ ⁊ adiutrix gratia om niſqꝫ ꝟtus in eo auget̉. vt vere nouus hō tunc dici poſſit. Fomes quoqꝫ peccati ī eo amplius debilitat̉. Ideo Hiero. dicit ꝙ fi Hiero. des que fideles facit in aquis baptiſmi daỉ vel nutrit̉. qꝛ non habenti aliqn̄ ibi datur. ⁊ iam habenti vt plenius habeat dat̉. Sic ⁊ de alijs intelligendum eſt. Qui ergo mū dus accedit ibi ſit mundior. ⁊ omni haber Ꝙ exterior ti ibi amplius dat̉. Ꝙ ꝟo omnis exteri ſatiſfactio di. or ſatiſfactio ibi relaxet̉ Ambro. oſtendit mittitur. ſuꝑ illum locum. Sine penitētia ſunt don dei ⁊ vocatio dicens. Gratia dei in bapti ſmo non requirit gemitū ⁊ planctuꝫ. vl̓ ali quod opus. ⁊ omnia gratis cōdonat. Qd̓ qͥdem de exteriori gemitu vel planctu acc piendum eſt. Nam ſine interiore nēo adul tus renouatur: ſed exteriores ſatiſfactiōes ⁊ afflictiones.ſ. ſordes penitentiū ibi dimit tuntur. Multum gͦ confert baptiſmus eti am iam ꝑ fidem iuſtificato. qꝛ accedens ad baptiſmū quaſi ramus a colūba portat̉ in arcam. Ante intus erat iudicio dei: ſꝫ nunc etiam iudicio eccleſie intus eſt. Cum ꝟo in baptiſmo peccatū deleat̉ ⁊ ſatiſfactio exte rior non imputet̉. querit̉ cur penalitas cui ꝓ peccato addicti ſumus non tollat̉: Hoc ideo tradunt fieri ſancti. qꝛ ſi a pena homi nes ꝑ baptiſmum liberarent̉ ip̄am putarē baptiſmi p̄cium. non eternū regnū. Id̓o ſo luto reatu peccati temꝑalis pena tm̄ maēt vt illa vita ſtudioſius q̄rat̉ q̄ erit a penis oībus aliena. Ideo etiā manet vt ſit fideli ⁊ certandi materia ⁊ vincendi occaſio. qui nō vinceret ſi nō pugnaret. nec pugnaret ſi in baptiſmo fieret immortal̓. Cuius rei baptiſmus qui dat̉ iam iuſto ſit ſacr̄m. di querit̉ cuiꝰ rei baptiſmus ille ſit ſacr̄m qui dat̉ iam iuſto Dicimus ſacr̄m eſſe ⁊ rei que p̄ceſſit. id eſt remiſſionis an̄ ꝑ fidem date. ⁊ remiſſionis tꝑalis pene ſiue peccati ſi habet̉ qd̓ interī cōmittit̉. ⁊ nouitatis ac oīs gr̄e ibi p̄ſtite. Omīs etenī rei ſignū eſt cuiꝰ cauſa eſt. nec mireris rem aliqn̄ p̄cedere ſacr̄m. cū aliqn̄ etiā longe poſt ſequat̉. vt in ill̓ qͥ ficte acce dunt. qͥbꝰ cū poſt penituerīt incipiet bapti ſinus ꝓdeſſe. In qͥbus fuit baptiſmus ſacͣ mentū huius ſanctificatiōis quā penitēdo habent. Sed ſi nunqͣꝫ peniterēt nec a figm ē to recederēt. cuius rei ſacr̄m eſſꝫ baptiſmꝰ IIII ab ill̓ ſuſceptus? Pōt dici rei que ibi fieret. ſi non eorū enormitas impediret. Si paruulis dat̉ in babtiſmo gra tia qua poſſunt in maiori etate ꝓfi cere. olet etiam queri ſi ꝑuulis in baptiſmo dat̉ gr̄a qua cū tꝑus habuerint vtēdo libero arbitrio poſſint vel le ⁊ currere? De adultis em̄ qͥ digne recipi unt ſacr̄m non ambigit̉ quin gr̄aꝫ oꝑanteꝫ et cooperantem ꝑceperint. que in vacuum eis cedit ſi ꝑ liberum arbitriū poſt mortali ter delinquerūt. qui merito peccati gratiā appoſitam ꝑdunt. Vnde dicunt̉ ꝯtumeliā ſpūiſancto facere ⁊ ip̄m a ſe fugare. De ꝑ uulis ꝟo qui nondū ratiōe vtunt̉ queſtio eſt. an in baptiſmo receperint gr̄am qua ad maiorem venientes etatem poſſint velle ⁊ oꝑari bonum? Uidet̉ ꝙ non receperint. qꝛ gra illa charitas eſt. ⁊ fides q̄ voluntatē p̄ parat ⁊ adiuuat. Sed qͥs dixerit eos acce piſſe fidē ⁊ charitatē? Si ꝟo gr̄am nō rece perint qua bn̄ oꝑari poſſint cū fuerīt adul ti: non gͦ ſufficit eis in hͦ ſtatu gr̄a in bapti ſmo data: nec ꝑ illam pn̄t mō boni eſſe: niſi alia addat̉. que ſi nō addit̉: nō eſt ex eoruꝫ culpa. qꝛ iuſtificati ſunt a peccato. Quidaꝫ putant gr̄am oꝑantem ⁊ cooperantē cun ctis ꝑuulis ī baptiſmo dari in munere nō in vſu. vt cum ad maiorē venerint etatē ex munere ſortiant̉ vſum: niſi ꝑ liberum arbi trium vſum muneris extinguāt peccando. ⁊ ita ex culpa corū eſt nō ex defectu gr̄e ꝙ mali fiūt. qͥ ex dei munere valentes habere vſuꝫ bonū. ꝑ liberū arbitriū rēnuer̄t ⁊ vſū prauum elegerunt. Iſta eſt diſtinctio quarta huius quarti libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ ſuperius determina uit de baptiſmo ꝙͣtū ad ea que ꝯuenit ei ẜm ſequen. Hic ꝟo detrrminauit de effectu baptiſmi ꝙͣtum ad ſuſcipientes. Et circa hoc tria facit pͥncipalit̓. Prīo em̄ oſtendit quō quidam ſuſcipiūt ſacramentū ⁊ rē. vel ſacramentū ⁊ non rem. aut rem ⁊ non ſacramen tum. Scd̓o excludit errorem quorundam dicentium ꝙ baptiſmus ſanguinis cum fide adultis non profi cit abſqꝫ baptiſmo flumīs. Tertio adiūgit quō bapti ſmus gr̄am conferat paruul̓. Primū facit a pͥncipio diſtinctōis vſqꝫ ibi. Sūt ⁊ alij vt ſupra. Scd̓m vſqꝫ ibi. Solet etiā q̄ri. Tertiū vſqꝫ ad fi. diſ. In ſpeciali ſententia mgr̄i ſtat in tribꝰ ꝓpoſitionibꝰ quarū prīa eſt hec. Que ſit inter ſuſciꝑe ſacramentū baptiſmi ⁊ rem ſacramenti. vel ſacr̄m ⁊ non rem. aut econuerſo differentia hic declarat̉ certa euidentia. Hanc mgr̄ inſinuans dicit ꝙ quidam ſuſcipiūt rem ⁊ ſacramen tum. qͥdam aūt rem ⁊ non ſacramentū. quidam aū

DI. ſacr̄m ⁊ non rem. determinat pͥmum. rem em̄ ⁊ ſacra mentū recipiūt adulti qͥ cum fide baptizant̉ et etiam ꝑuuli qui in baptiſmo ab originali mundāt̉. Quāuis dicunt aliqui ꝙ ꝑuulis qui non ſunt electi ⁊ p̄deſtina ti in baptiſmo peccata nō dimittant̉. quod nō eſt ve rum. quod autoritate beati Auguſtini oſtēdit. Po ſtea dicit ꝙ illi qui ſine fide ficte accedunt ad ſacr̄m. ſacramentū ⁊ non rem ſacr̄i recipiunt. quod autori tatibus confirmat. Poſtea obijtit contrariū ẜm bea tum Augnſtiuū qͥ dicere videt̉ ꝙ ficte accedentes in ip̄o momento quo baptizant̉ remiſſionem peccatoꝝ recipiūt. licet poſt peccatum ꝓpter fictionē remiſſio ip̄a fruſtraret̉ ⁊ peccata redeant. Et idem vid̓r dice re apl̓s in epiſtola ad Gal̓. Quotquot in xp̄o bapti zati eſtis: chriſtū induiſtis. Et reſpondet ad hoc. ꝙ Auguſtinus loquit̉ hoc conſcrendo ⁊ inquirendo ⁊ non determinando neqꝫ aſſerendo. Apoſtolus loqͥ tur de his qui in ſuo baptiſmo chriſto conformantur qui.ſ. moriuntur vetuſtati peccati. ſicut xp̄s vetuſta ti pene. Iſti em̄ chriſtum induūt ꝑ inhabitationis ip ſius gratiam. Vel dicuntur chriſtum omnes indue re ꝙͣtum ad ſacramenti ip̄ius xp̄i ꝑceptiōem. et ſi nō ꝙͣtum ad interionem ſanctificationem. Poſtea dicit ꝙ aliqui recipiūt rem ſacramenti ⁊ non ſacramētum ſicut illi qui ꝓ xp̄i fide ſanguinem fundunt. ⁊ ſicut il li qui cum fide bona ⁊ contritione moriunt̉. ⁊ nō ha bent copiaꝫ recipiendi ſacramentū ſicut latro in cru ce. de quo tamen non aſſerit beatus Auguſti. vtrū baptizatus fuerit vel non. Ex quo concludit ꝙ ſine aqua baptiſmi aliqui iuſtificant̉ ⁊ ſaluantur. et poſt obijcit ꝑ plures autoritates ꝙ tales ſaluari non pn̄t Et reſpōdet ꝙ autoritates intelligunt̉ vbi homo ha buit oportunitatē ⁊ copiam recipiendi ſacr̄m. ⁊ con tempſit ſacr̄m reciꝑe. Scd̓a ꝓpoſitio. Baptiſmꝰ effu ſi ſanguinis valet in caſu ſine baptiſmo flumīs. Hāc ꝓpoſitionem mgr̄ inſinuans remouet errorē quorū dam dicentiū nullum adultum ꝑ fidem ⁊ charitateꝫ poſſe iuſtificari ſine baptiſmo niſi ſanguinem ꝓ xp̄o fundat. qd̓ ptꝫ autoritatibus beati Auguſtini Et re ſpondet mgr̄ ꝙ autoritates intelligende ſunt ſi aſſit tempus ⁊ contemptus baptiſmi. Si autem fideꝫ ha beant ⁊ contritionem ⁊ baptizari voluerit ⁊ non pn̄t morte p̄uenti. omnipotentis benignitas ſupplet qd̓ ſacramēto defuerat. Ꝙ aūt inuiſibilis ſanctificatio qͥbuſdam inſit ſine viſibili ſacramento oſtendit qui buſdam autoritatibus beati Auguſtini. Subdit tn̄ ꝙ ꝓpter hoc non eſt viſibile ſacr̄m contemnendum qꝛ ſacramenti ꝯtemptor inuiſibilit̓ ſanctificari nō po teſt. De ꝑuulis aūt quibus fides aliena ſubuenit di cit ſecꝰ eſſe ꝙͣ in adultis. nō em̄ tm̄ valet fides aliens in ꝑnulo ꝙͣtū ꝓpͥa in adulto. paruulis em̄ non ſuffi cit fides eccleſie ſine ſacramento. Vnde ſi fuerūt abſ qꝫ ſacramento defuncti etiam cum deferunt̉ ad ba ptiſmum damnant̉. ⁊ numero infidelium aſcribunt̉. Si autem baptizant̉ fideles vocant̉ ꝓpter fidei ſa cramentū que omnia autoritatibus confirmat. Poſt ea querit quid vtilitatis ſubſequens receptio ſacra menti ꝯferat pͥus ꝑ fidē ⁊ charitatē ſanctitatis. vid̓r em̄ eſſe ſuꝑflua cum nihil p̄ſtare videat̉. Et reſpon det ꝙ non eſt ſuꝑflua. īmo eis multū valet. qͥ enim ꝑ fidem ⁊ ꝯtritionē iuſtificant̉. purgant̉ qͥdē a peccati macula. ⁊ a debito pene eterne abſoluunt̉. tenent̉ tn̄ ad ſatiſfactionē ad quā penitētes in eccl̓a obligant̉. ꝑ ſuſceptionē aūt baptiſmi hec obligatio ſeu ſatiſfa ctio remittit̉ ⁊ a peccatis.ſ. que iterū poſt cōuerſio nem attraxerūt mundantur ⁊ gratia ⁊ omnis ꝟtus in eis augetur. ⁊ fomes in eis magis d̓ebilitatur ⁊ in tra eccleſiam numero ⁊ iudicio eccleſie collocantur. Poſtea querit. cum in baptiſmo remittant̉ peccata: ⁊ reatus pene ſoluat̉. quare penalitates ex pctō con ſecute nō tollant̉. Et reſpondet ꝙ penalitates rema nent poſt baptiſmum duplici rationē. Primo ne tal̓ ablutio penalitatum putaretur p̄miuꝫ eſſe finale ba priſmi ⁊ non regnum eternum. vt ergo ſtudioſe illa vita queratur que erit a penis omnibus aliena rema nent penalitateſ. Scd̓a cauſa eſt vt detur baptizati materia pugnandi. ⁊ ꝑ conſequens vincendi. Non em̄ aliquis vinceret niſi pugnaret. nec pugnaret ſi ī baptiſmo omnes penalitates tollerent̉. Poſtea que rit cum pͥus iuſtifiicati poſtea baptizantur. cuius re baptiſmus ille ſit ſacramentum ⁊ ſignum. Et reſpō det ꝙ iuſtificationis pͥus habite ſicut ⁊ imperfectis ē ſignum iuſtificationis faciende. niſi impedimentum adeſſet. Vnde non eſt inconueniēs ꝙ res precedat qn̄qꝫ ſacramentū ⁊ qn̄qꝫ ſequit̉ lōge poſt. vt in fictis qͥ poſtea penitēt. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Nō tm̄ ꝓ deſt fides aliena ꝑuulis ꝙͣtum fides ꝓpͥa adultis et contritis. Hāc magiſter inſinuans querit. Vtꝝ par uuli in baptiſmo recipiunt gratiam. de adultis autē qͥ digne recipiūt non eſt dubium? Et videtur ꝙ non. quia gratia illa ad p̄parationem voluntatis datur. paruuli actu voluntatis vti non poſſunt. igit̉ ⁊cͣ. Ir contrariū eſt ꝙ non ſaluarentur niſi reciꝑent gratiā Et rn̄det ꝙ recipiūt gr̄am in via nature ⁊ nō in vſu. vſum aūt babent cū ꝑueniunt ad ꝑfectam etatē. niſi ꝑ liberū arbitriū vſum huius muneris extinguant. peccādo. Et tm̄ in ſpēali. Ꝙ baptiſmus eque ſanctꝰ eſt a bo no et a malo datus bono vl̓ malo. DI. V. Oſt hec īcien dum eſt ſacr̄m baptiſmi a hoīs ⁊ a malis miniſtris dari. ſicut a bonis ⁊ a malis ſumitur. nec melior eſt ba ptiſmus qͥ ꝑ meliorem dat̉. nec minꝰ bonꝰ qͥ ꝑ minus bonū dat̉. nec malus qͥ ꝑ malū datur. nec maius munus dat̉ in baptiſmo dato a bono. nec minus in baptiſmo datō a malo: ſed equale. qꝛ non eſt munꝰ hoīs: ſꝫ dei. Qd̓ totū ſubditis declarat̉ teſtimonijs Augꝰ. ait. Baptiſmus tal̓ eſt qual̓ eſt ille Augꝰ. ſuper in cuius prāte dat̉. non qual̓ eſt ille ꝑ cuiꝰ Iohannem. mīſteriū dat̉. Itē ꝓrſus fieri pōt vt aliqui verū habeant baptiſma ⁊ nō habeāt verā fidem. Iteꝫ. Si int̓ bonos mīſtros cum ſit aliꝰ alio melior. nō eſt melior baptiſmꝰ qͥ ꝑ meliorē dat̉. nullo mō malꝰ ē qͥ etiā ꝑ malū dat̉. qꝛ ideꝫ baptiſmus dat̉. ⁊ iō ꝑ mīſtros diſpares dei munꝰ eſt eqͣle. qꝛ nō illoruꝫ: ſꝫ eiꝰ eſt. Idē. Cū baptizat malus illd̓ qd̓ da Augꝰ. cōtra tum ē. vnū eſt. nō impar. ꝓpt̓ impares mi creſcentium niſtros. ſꝫ par ⁊ eqͣle ꝓpt̓ hoc. Hic ē qͥ bap sᵏ amaticum tizat. Itē. Ego dico ⁊ nos dicimꝰ oēs. qͥa iuſtos oportet eē. ꝑ quos baptizat̉. iuſtoſ oꝑtet eē tanti iudicis mīſtros. Sint mīſtri iuſti ſi volūt. Si aūt uoluerint eſſe iuſti qͥ ſe dent in cathedra Moyſi. ſecuruꝫ me facit mgr̄ meus.ſ. xp̄us. de quo ſpirituſſanctus H 4

LI. dicit. Hic eſt qͥ baptizat. Item. Quos ba ptizauit iudas chriſtus baptizauit. Si qͦs ergo baptizauit ebrioſus. homicida adul ter,. ſi chriſti erat baptiſmus. chriſtus ba ptizauit. Nō timeo adulterū nec ebrtoſum nec homicidam. qꝛ columbam attendo ꝑ quam mihi dicitur. Hic eſt qui baptizat Item Homicida dedit baptiſmum chriſti quod ſacramētū tam ſanctuꝫ eſt vt nec ho Augꝰ ī li. d micida miniſtrante polluat̉. Item Si in fiae ad petre hereſi quacunqꝫ vel ſciſmate quiſquam in nomine patris ⁊ filij ⁊ ſpirituſſancti bap tiſmi ſacramentū acceperit. integrum ſacra mentum accepit. ſed ſalutem que virtus ē ſacramenti nō habebit. ſi extra eccleſiaꝫ ca tholicam ip̄m ſacramentū habuerit. Debꝫ ergo ad eccleſiam redire non vt ſacramētū Mcōn̓ ſaxͣteo x baptiſmi iterum accipiat quod nemo debꝫ in aliquo repetere. ſed vt in ſocietate catho 7. 3 ꝓde ſſ lica vitaꝫ accipiat. Baptiſmus enim extra 7 eccleſiam nequit prodeſſe. Ibi enim cuiqꝫ ꝓdeſſe poteſt baptiſmus vbi poteſt ꝓdeſ ſe elimoſina.ſ. in eccleſia. Item Iſidorus. Romanus pontifex nō hominem iudicat qui baptizat ſed ſpiritum dei ſubminiſtra re gratiam baptiſmi licet paganus ſit qui baptizat. In his perſpicue cernis baptiſ mum verum bonis ⁊ malis dari. ⁊ a bonis et a malis. ⁊ ip̄m tamen eque ſanctum eſſe et munus eius equale ī bonis ſiue a bonis ſiue a malis baptizantur. De poteſtate baptiſmi et mini ſterio. Quia miniſteriuꝫ tm̄ hn̄t non poteſtatē baptiſmi. Poteſtatē em̄ ſibi retinuit. Qd̓ nouit ioh̓es cuꝫ vidit columbā deſcendētē ſuꝑ xp̄m. Un̄ Augꝰ Quid nouerat ioh̓es bap. dn̄m. Quid nō ſꝫ ꝓpt̓ lq i nouerat: ptāteꝫ dn̄ici baptiſmi ī nullū ho 7ͣ yſoala̓ minem a dn̄o tranſiturā. ſed miſteriuꝫ pla qd ban pera domt ẜaT/ ne tranſiturū. Ptātem a dn̄o innemineꝫ. ſꝫ rvb.. 43 ꝯ ſvl ſcōs. qꝛ ẜ Cr. miniſteriū in bonos ⁊ in malos. Nō ex hor 1ẜ8t k ſ yſ º4ī reat columba miniſteriuꝫ maloꝝ: reſpiciat tut ver G. ptātem dn̄i. Quid faciat tibi miniſter ma Sdc5 ꝙͣ ha. ⁊ vorellē xxt polus. vbi bonus eſt dn̄s Neqꝫ qͥ plantat ne rē quā fi illptāt ẜ6 E qꝫ qui rigat eſt aliquid. ſed qui incremētū ho qd̓ pͥ. 8 cl. TE dat deus. Si ſuꝑbus fuerit miniſter: cum . GS dyabolo computat̉. ſed non cōtaminat̉ do nū xp̄i. Qd̓ ꝑ illū fiuit purū ē. Per lapide um canalē trāſit aqua ad areolaſ. in canali lapideo nil generat̉ ſed ortus fructus pluri .b. ab mos affert. Habent gͦ non mō boni ſed etiā mali miniſteriuꝫ baptizandi ſed neutri po IIII teſtatem baptiſmi. Miniſteriū enim dedit chriſtus ſeruis. ſed poteſtatem ſibi retinu it. quaꝫ ſi vellet poterat ſeruis dare. vt ſer uus daret baptiſmuꝫ ſuum tanqͣꝫ vice ſua ⁊ poteſtatem ſuam cōſtituere poterat in a liquo vel in aliquibus ſeruis ſuis vt tanta vis eſſet in baptiſmo ſerui quāta eſt in bap tiſmo domini ſed noluit. ne ſeruus in ſeruo ſpem poneret. Baptizat ẜuus vt miniſter baptizat dn̄s tanqͣꝫ poteſtatē habens. quā ſi daret ſeruis. vt ſcꝫ ipſoꝝ eſſet quod dn̄i erat. tot eſſent baptiſmi quot ſerui. vt ſicut dictus eſt baptiſmus iohānis. ſic diceret̉ baptiſmꝰ petri vl̓ pauli. Qd̓ ne fieret retinu it ſibi dn̄s poteſtatem baptiſmi. ſeruis aūt miniſterium dedit. Si ergo ſeruus dicit ſe baptizare: recte dicit. ſed tanqͣꝫ miniſter ba ptizat. ⁊ ideo non differt ſiue bonꝰ ſiue ma lus baptiſet. Inde etiaꝫ nemo dicit baptiſ mus meus cuꝫ tamen dicat euangeliū me um prudentia mea. licet hec ſint a dn̄o. in qͥ bus differentia eſt. Alius em̄ alio melius oꝑat̉ in euangelizando. ⁊ alius alio prudē tior eſt. Aliꝰ autē alio magis minꝰ ne bapti zatus ſiue ab inferiori ſiue a maiori bapti zetur dici nō poteſt. Que fuit poteſtas baptiſmi quaꝫ potuit xp̄s dare ſeruis. Hic q̄ritur que ſit illa poteſtas baptiſmi quā xp̄s ſibi retinu it ⁊ potuit dare ẜuis: Hec ē vt plurimi vo lunt poteſtas dimittendi peccata in bapti mo ſꝫ ptās dimittendi pc̄ta que in deo ē de us eſt. Ideo alij dicunt hanc ptātē non po tuiſſe dare alicui ſeruorum. qꝛ nulli potuit dare vt eſſet qd̓ ip̄e eſt. vel vt haberet ēēn tiā quā ip̄e habet. cui hͦ ē eſſe qd̓ poſſe. Di cūt eī ſi hanc potēciā alicui dare potuit. po tuit ei dare creaturas creare. qꝛ nō ē hͦ ma ioris potētie qͣꝫ illud Ad qd̓ dici pōt qꝛ po tuit eis dare potentiā dimittēdi pē̄ta et nō ip̄am eādē qͣ ip̄e potēs ē ſꝫ potētiā creatam qua ſeruus poſſet dimittere pc̄ta. nō tn̄ vt autor remiſſiōis. ſꝫ vt mīſter nec tn̄ ſine deo autore: vt ſicut in miniſterio habet exteri us ſanctificare ita in miniſterio haberet in terius mundare. et ſicut illud facit deo au tore qui cum eo ⁊ in eo oꝑatur illud exteri us. ita interius mundaret deo autore qͥ eiꝰ verbo velut quodam miniſterio vteretur. Ita etiam poſſet deus per aliquem creare aliqua. non per eum tanqͣꝫ autorem ſed mi niſtrum cum quo et inquo oꝑare:tur ſic̄ in

DI. bonis oꝑbus noſtris ip̄e operatur ⁊ nos nec ip̄e tm̄ nec nos tm̄: ſed ip̄e nobiſcum et in nobis. ⁊ tamen in illis agendis miniſtri eius ſumus: nō autores. Ita gͦ potuit da re ẜuo poteſtatem dimittendi pcta ī bapti ſmo.i. vt in mundatōe interiori ẜuus cum dn̄o oꝑaretur. non ẜuus ſine dn̄o. nec do minus ſine ẜuo: ſed dn̄s cū ẜuo ⁊ in ſeruo ſicut in exteriori miniſterio dn̄s operat̉ cū ẜuo ⁊ in ſeruo. Vnde ⁊ dn̄s dicit̉ ſanctifi care ⁊ ẜuus. ſed dn̄s inuiſibili gratia. ſer Auguſti. uus viſibili ſacramento. Vnde Augꝰ. ſuꝑ Leuit̓. Dn̄s ait. Ego dn̄s qui ſanctifico. Et de Moyſe etiā dictum eſt. ⁊ ſanctifica bis eum. Sed Moyſes ſanctificat viſibi libus ſacramentis ꝑ miniſterium. dn̄s aūt inuiſibili grā ꝑ ſpūm vbi eſt totꝰ fructꝰ vi ſibilium ſacramentoꝝ. Sine hac ſanctifica tiōe viſibilia ſacr̄a nil ꝓſunt. Si quis hoc meliꝰ aꝑire poterit non inuideo. Iſta eſt diſtīctio quītia huiꝰ quar ti libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ determīauit de baptiſmo ẜm ſe ⁊ ꝑ comꝑationem ad ſuſcipientes. Hie ꝟo de terminat de eodeꝫ ꝑ comꝑationē quo ad mīſtros cō ferentes. Et tria circa hoc facit. Determinatem pri mo de qͥbus poſſit dari baptiſmꝰ. Scd̓o ſubdit quō fortit̉ efficaciam ſacr̄i. cum ſacr̄m ſuſcipit hereticus vel ſciſmaticus. Tertio ſubiungit que ptās ſit colla ta homībus. Primū vſqꝫ ibi. Item ſi in hereſi qͣcun qꝫ. Scd̓m vſqꝫ ibi. Quia myſteriū tm̄. Tertiuꝫ vſe ad fineꝫ diſtin. In ſpēali ſententia mgr̄i ſtat in tribꝰ ꝓpoſitionibus quarū pͥma eſt hec. Vnus verus ba ptiſmus a bonis ⁊ a malis datur ⁊ eſſentiale munus iuſte confert̉ ſiue a ꝑuerſo miniſtro baptizant̉. Hanc mgr̄ inſinuans ꝓponit pͥmo ꝙ baptiſmus a bonis ⁊ a malis miniſtris dari poteſt. ⁊ eque ſanctum eſt da tum ab vtroqꝫ. Non em̄ peior baptiſmus dat̉ a bo no ꝙͣ a malo. nec melior a bono ꝙͣ a malo. Nec maiꝰ nec minus. ſed equale datur in baptiſmo. dato a be nō aūt a malo. qꝛ non eſt homīs munus ſed eſt dei. qd̓ pluribus autoritatibus confirmat. Poſtea dicit ꝙ huius tota cauſa eſt qꝛ baptiſmꝰ nō eſt eorū.ſ. ba ptizantiū: ſed xp̄i. Chriſti em̄ in baptiſmo mīſterium habent̓. poteſtatem aūt ſibi xp̄s retinuit Un̄ nō dici tur baptiſmus Petri vel Pauli: ſed Chriſti. Potuit tn̄ poteſtatem baptizandi dare hoībus: ſed noluit. ne lot eſſent baptiſmi quot hoīeſ. ⁊ ne hō in hominē ſpe̓m poneret. qd̓ diuerſis autoritatibus confirmat Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Quāuis hereticus ſiue ſciſ maticus recipiat ſolū ſacr̄m. nō tn̄ accipit ꝟtutē illiꝰ ⁊ incrementū. Hanc mgr̄ inſinuans dicit. Si hereti cus ſeu ſciſmaticus baptiſmi ſacramentū accipit. in tegrū ſacr̄m accipit: ſed ſalutem q̄ eſt virtus ſacr̄i nō habebit. ſi.ſ. extra catholicā eccleſiam ip̄ius ſacr̄m habuit. Debet ergo ad eccleſiā redire non vt ſacr̄m baptiſmi iterum accipiat. qd̓ nemo debet in aliquo repetere: ſed vt in ſocietate catholica accipiat vitā. baptiſmus em̄ extra eccleſiā ꝓdeſſe non poteſt ſicut nec elemoſyna. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Iuxta ſen tentiam mgr̄i deus potuit nobis conferre poteſtatē baptizandi. ſicut ⁊ creature potentiā creandi. Hāc mgr̄ inſinuans querit que ſit illa poteſtas quaꝫ xp̄s potuit dare homībus ⁊ non dedit? Et rn̄det magiſt̓ VI ẜi quoſdam ꝙ poteſtas dimittendi peccata. Cōtra qd̓ obijcit ſic. ꝙ poteſtas qua deus dimittit peccata eſt idem qd̓ deus. ergo nō potuit creature dare hāc poteſtatem. Item ſi poteſtas dimittendi potuit ⁊ po teſt cōmunicari creature. ergo ⁊ poteſtas creādi. Et reſpondet magiſter ad pͥmum ſic. ꝙ poteſtas dimit tendi peccata que creature poſſit dari eſſet poteſtas crcata. ⁊ eſſet poteſtas cuiuſdam cooperatiōis. vt ſi cut creatura cooperat̉ deo in exteriori mundatiōne ꝑ modum mīſterij. ita poſſet cooperari interiori mū Moc xgi qd̓ texjº cū datione. Hic mgr̄ cōmuniter non tenet̉ a doctoribꝰ. Ad ſecundū reſpondet ꝙ poteſtas creandi pōt crea ture cōmunicari. non ita ꝙ creat ꝑ autoritatem; ſed ꝑ miniſteriū. Et tm̄ in ſpēali de ſententia huiꝰ diſtin ctionis. Quibus liceat baptizare. a DI. VI Unc quibus liceat baptizare addamus. De hoc Iſidorus ait. Cōſtat bapti Iſi. in lib̓. de ſmuꝫ ſolis ſacerdotibus eſſe traditū eiuſqꝫ miniſteriū. nec ip̄is dyaconis implere ē li citum abſqꝫ ep̄o vel p̄ſb̓ytero: niſi his pro cul abſentibus vltima languoris cogat ne ceſſitas. qd̓ etiam laicis fidelibꝰ ꝑmittit̉ ex ꝯcilio karthaginenſi quinto. Itē Mu lier qͣꝫuis ſancta baptizare non p̄ſumat: ni Utrum reba ſi neceſſitate cogēte. De illis ꝟo qui ab ꝑtizādi ſūt qͥ hereticis baptizant̉ vtrū baptizandi ſrt q̄ aᵇ hereticis ri ſolet: Ad qd̓ breuiter dicimꝰ quia quicūᵇª ʰtiꝫati ſūe qꝫ ſit qͥ baptizet ſi ſeruatur forma a xp̄o tra dita: verum baptiſmum dat. ⁊ ideo qͥ illuꝫ ſumit non debet rebaptizari. Und̓ Beda. Beda Siue hereticus ſiue ſciſmaticus: ſiue faci noroſus quiſqꝫ in confeſſione ſancte trini tatis baptizet. non valet ille qui baptizatꝰ eſt a bonis catholicis rebaptizari ne cōfeſ ſio et trinitatis inuocatio videat̉ anullari. Item Auguſtinus. Quāuis vnum ſit ba Augꝰ. ad q̄ ſtiones Horo ptiſma ⁊ hereticorum ſcꝫ eorum qui in no mine patris ⁊ filij ⁊ ſpirituſſancti baptizāt ⁊ eccleſie catholice. tamen qui foris eccl̓aꝫ baptizantur. non ſumunt ad ſalutem bapti ſmum: ſed ad perniciem habentes formam ſacramenti. virtutem autem eius abnegan tes. ⁊ ideo eccleſia non eos rebaptizat. qꝛ ī nomine trinitatis baptizati ſunt. ⁊ ipſa eſt Aug. ad ma forma ſacramenti. Item. Rebaptizare he̓ ximianum reticum qui hec ſanctificationis ſigna per ceperit. omnino peccatum eſt. catholicum ꝟo immaniſſimum ſcelus eſt. Ex his aper te colligitur: ꝙ qui etiam ab hereticis ba ptizati ſunt ſeruato caractere chriſti reba ptizandi non ſunt. ſed tm̄ impoſitione ma nus reconciliandi vt ſpiritumſanctū acci piant. ⁊ in ſignū deteſtationis hereticoruꝫ

.l.jTxacuo vte̓ baptiſaʳ olÿ. bapʳ LI. Opinio quo. Sunt tn̄ nonnulli doctorū. vt Cip̄anus rundam. ⁊ alij qͥdam qui dicere vident̉ ab hereticis non poſſe tradi baptiſmum. ⁊ eos eſſe reba ptizandos cum veniūt ad eccl̓am qui ab i lis dicunt̉ baptizati. Sed hoc de illis veꝝ eſt qui extra formam eccleſie baptizare pre ſumunt. Ciprianus tn̄ ibi a veritate deuia ſe videt̉ qui ait de heretico quō ſanctifica re aquam potes cum ip̄e immundus eſt. ⁊ apd̓ quē ſpūſſanctus nō eſt: cū dn̄s dicat in lege. Quecūqꝫ tetigerit immūdus īmū da erunt. quis pōt dare quod ip̄e nō habꝫ Hoc gͦ ex ignorantia eum dixiſſe Auguſti. Augꝰ. d̓ vni innuit dicens. Martyrem Cipͥanum glo eo baptiſmo. rioſum qui apud hereticos vel ſciſmaticos datum baptiſmū nolebat cognoſcere: dum eos nimis deteſtaret̉. tanta eius merita vſ qꝫ ad triumphū martyrij ſecuta ſunt: vt et caritatis qua excellebat luce: obumbratio illa fugaret̉. ſed ſi quid purgandū erat paſ ſionis falce tolleret̉. Nec nos qͥ baptiſmi veritatem. ⁊ hereticorū iniqͥtatem agnoſci mus. ideo Cip̄ano meliores ſumꝰ. ſicut nec Petro. qꝛ gētes iudaizare non cogimꝰ. Hieronymus ſuper epiſtolam ad Romanos. Hoc etiāſciendum eſt ꝙ licet ter immergat̉ ꝓpter miſterium trinitatis. tamen vnum baptiſma reputat̉ Ꝙ nullus in Illud etiā ignorandū nō eſt ꝙ in mater materno vte ro baptiſat̉. nō vtero nullus baptizari poteſt: etiā ſi mi baptizet̉. Unde Iſidorus. Qui in mater nis vteris ſunt: baptizari non poſſunt. qͥa qͥ natus adhuc ẜm Adam non eſt. ẜm cri ſtum non poteſt renaſci. neqꝫ regeneratio ī eum dici poteſt: in quem generatio nō pre Auguſti. ad ceſſit. Item Augꝰ. Non poteſt quiſqͣꝫ re Dardanū de naſci anteqͣꝫ natus ſit. Si ꝟo opponitur de Ioh̓e bapti. Hieremia ⁊ de Iohanne baptiſta: qui ab vtero ſanctificati legunt̉. qd̓ etiam de Ia cob quidam putant. Dicimus ſi ſanctifica tio ibi accipitur interior emūdatio in mira culis diuine potentie eſſe habendū. vt Au guſti. ait ambigue ſuꝑ hoc loquēs. Si vſ qꝫ adeo inquit in illo puero acceleratꝰ eſt vſus rationis ⁊ volūtatis. vt intra mater na viſcera iam poſſet agnoſcere ⁊ credere qd̓ in alijs paruul̓ expectat etas vt poſſint in miracul̓ habendum eſſe diuine potentie non ad humane trahendū exempluꝫ natu re. Nam quando voluit deus etiā iumen& q vt gp̄uclos 2ik IIII tum locutum eſt. Ideo de Hieremia legit̉. Prius qͣꝫ exieres de ventre ſanctificaui te. Illa tamen ſanctificatio qua efficimur tem plum dei non niſi renatorū eſt. Niſi enim quis renatus fuerit ex aqua ⁊ ſpūſancto. non pōt intrare in regnum dei. Nemo aūt renaſcitur: niſi prius naſcatur. Un̄ illa ſan ctificatio pōt ẜm p̄deſtinationē accipi. Ec ce videt̉ dubitanter loqui: qui etiam in eo dem dicit. Non dictū eſt qꝛ credidit infans in vtero: ſed exultauit. nec Elizabeth dicit exultauit in fide: ſꝫ exultauit in vtero meo. Et potuit eſſe h̓ ſanctificatio tante rei a ma iori cognoſcende indiciū nō a paruulo co gnite abſqꝫ aſſertione. De hac ſanctificati one loquit̉. non diffiniens qualiter intelli genda ſit illa ſanctificatio: an ſit ſignum fu ture rei. an veritas iuſtificationis ꝑ ſpiritū facte. Sed melius eſt vt dicamus illos pre ter cōmunem legem in vteris iuſtificatoſ ⁊ gratia p̄uentos. dimiſſis omnibus pecca tis. quod etiam multis ſanctorum teſtimo nijs edocet̉. Si baptiſinus ſit verbis corrupte ꝓlatis. ueri etiaꝫ ſolet ſi corrupte ꝓferant̉ v̓ba illa an baptiſmꝰ ſit? De hͦ Zacharias Bo nifacio ſcribit. Re tulerunt mihi nuncij tui ꝙ fuerit ſacerdos in eadem ꝓuincia qͥ latinam linguam peni tus ignorabat. ⁊ dum baptizaret neſciꝰ la tini eloquij infringens linguaꝫ diceret. ba ptizo te in nomīe patria ⁊ filia ⁊ ſpūſſancta ⁊ ꝓpter hoc conſideraſti rebaptizare. Sꝫ ſi ille qͥ baptizauit non errorē inducēs vel hereſim. ſed ꝓ ſola ignorantia romane locu tionis infringendo linguam baptizans di xiſſet. non poſſumus conſentire vt denuo baptizet̉. Leo papa. Preterea ſciendū eſt ꝙ illi de qͥbꝰ nulla extāt iudicia int̓ ꝓpi quos vl̓ domeſticos vl̓ vicinos a qͥbꝰ ba ptizati fuiſſe doceant̉ agēdū ē vt renaſcāt̉ ne ꝑeant. ī qͥbꝰ qd̓ nō on̄dit̉ geſtū. rō nō ſi nit vt videat̉ iteratū. Cōferendū eis videt̉ qd̓ collatū eē neſcit̉. qꝛ nō temeritas inter ueīt p̄ſumptiōis vbi eſt diligētia pietatis. De illo qui ꝓ ludo immergit̉. e Solet etiam queri de illo qͥ iocans ſicut mimus: cōmemora

A DI. tione tn̄ trinitatis immergit̉ vtrū baptiza Aug. in li. de tus ſit? Hoc autē Aug. nō diffinit ita inqͥ baptiſmo. ens. Si totum ludicre ⁊ mimice. et iocula riter ageretur. vtrum approbādus eſſet ba ptiſmus qui ſic daret̉. diuinuꝫ iudicium ꝑ alicuius reuelationis miraculū oratiōe im plorandū eſſe cenſerē. Uidet̉ tn̄ ſapientib nō fuiſſe baptiſma. vt cū aliqui in balneuꝫ vel in flumen mergūt̉ in noīe trinitatꝭ. non eſt tn̄ baptiſmus. qꝛ nō intētiōe baptizādi illud gerit̉. Naꝫ in hoc et in alijs ſacr̄is ſic̄ forma eſt ẜuanda. ita ⁊ intentīo illud cele Aug. ad bor prandi eſt habenda. Illud etiā non te mo ueat qd̓ qͥdā non ea fide ꝑuulos ad baptiſ mū ferunt. vt ꝑ ſpūm ad vitam regenerent̉ eternā. ſed eos putant hoc remedio tempo ralem acciꝑe ſanitatem. nō em̄ ꝓpterea illi non regenerant̉. qꝛ nec ab illis hac intētōe offeruntur. Leo papa. Ignoſcēdū eſt eti am in baptizandis electis duo tꝑa eſſe ſer uāda.i. paſca et pentecoſten. vt in ſabbato paſce vel pentecoſtes baptiſmi ſacramētuꝫ celebretur. Qui ꝟo neceſſitate mortis vel ꝑiculi vrgentur. omni tꝑe dn̄t baptizari. De reſponſione patrinorū. g Porro cūcti ad ba ptiſmū venientes fidē ſuaꝫ ꝓfiteri dn̄t ⁊ ex ponere qͥd petendū venerint ad eccleſiam. Un̄ etiaꝫ a baptizando querit̉. qͥd veniſti ad eccl̓iaꝫ petere? Qui ſi adultꝰ eſt ꝓ ſe re ſpondet fidē.i. ſacr̄m fidei ⁊ doctrina. It etiā ꝑ ſingula interrogatꝰ reſpondet ſe cre dere in patrem et filiū et ſpiritūſanctū. Si aūt ꝑuulus eſt nō valēs credere vl̓ loqui. Iſido. alius ꝓ eo rn̄det. Und̓ Iſi. Paruuli alio ꝓfitente baptizant̉ qui adhuc loqui vl̓ cre dere neſciunt. ſicut etiā ꝑ egris. mutis vel ſurdis alius ꝓfitetur dū baptizant̉. ſic ⁊ d̓ penitentibꝰ agendū eſt. Si ꝟo ꝓ eo qui re ſpondere pōt alius rn̄deat. nō itidem valet ſicut dictū eſt. Etateꝫ habet ꝓ ſe loquatur De ſenſu illo Si v̓o querit̉ ex quo ſenſu ꝓ ꝑuulo di rum ꝟboruꝫ catur credo et fidē peto. Dicimꝰ d̓ ſacr̄o fi dei id eſſe intelligendū. qd̓ rn̄det̉ petere cū defert̉ ad eccleſiā ⁊ habere cū baptizat̉ vt ſit ſenſus cū dicit̉. fidē peto.i. ſacramentuꝫ fidei p̄ſto ſū reciꝑe. credo.i. ſacr̄m fidei ſu ſcipio. qd̓ eſt. hic ꝑuulus p̄ſto eſt ſacr̄m fi.... ꝙͣ Pr.. hab. V L dei acciꝑe. Un̄ Augꝰ. Nihil eſt aliud cre dere qͣꝫ fidē habere. et ideo cū reſpōdetur. credere ꝑuulus qͥ fidei nōdū effectū habet reſpondet̉ fidem habere ꝓpter fidei ſacra mentū et conuertere ſe ad deū ꝓpter cōuer ſionis ſacramentū. Sed adhuc querit̉ ex quo ſenſu ꝓ ꝑuulo rn̄deat̉ credo in deū patrem. ⁊ in ieſum xp̄m et in ſpiritumſan ctū. Nunquid de ſacr̄o fidei an̄ de fide mē tis ibi agit̉? Si de ſacramento cur nomina tim diſtinguūt̉ ꝑſone. Si ꝟo de fidei affe ctu. qūo verū eſt cū ea ꝑuulꝰ careat reſpō detur. An illud facturus ꝑuulus ſpondet̉ cum creuerit. ſicut ⁊ omnibus pompis di aboli ſpondetur abrenuntiare. quod ſi nō ſeruauerit factus adultus tenebitur ip̄e vl̓ ſponſor. Sane etiā dici pōt ibi ſponderi ꝓ ꝑuulo. ꝙ ad maioreꝫ etatem ſi venerit. po pis dyaboli renunciabit. ⁊ ſanam fidem te nebit cuius tunc ſacramētum recipit. Hac autem ſponſione ꝑuulus ꝓ quo fit tenebit̉ non ſponſor: ſi tamen ut cautio impleatur. qͣꝫtum in ſe eſt: operam dederit. quia exigi tur a patrino vt ſit diligens circa eum ꝓ qͦ reſpondi: ſollicitudo. De hoc Auguſtinꝰ. Certiſſimam emiſiſtis cautōem qͣ renunci are pompis dyaboli ſpoſpondiſtis. De catheciſmo exorciſmo. h Illa autē zinterro gatio ⁊ reſponſio fidei fit in cathecumino cui additur exorciſmꝰ. Ante baptiſmū em̄ ſit catheciſmus et exorciſmus. poſt cache ciſmum ſequit̉ exorciſmus. vt ab eo qui iā fide inſtructus eſt aduerſaria virtus pella G0 2d.iv tur. Exorciſmus de greeo dicitur in latinū Antho adiuratio. Catheciſmus inſtructio Cathe cizare eſt inſtruere. vt de ſimbolo ac rudi P8 4x S. mentis fidei. Exorcizare eſt adiurare. vt Indꝰ cath. pj. exi ab eo ſpiritus immunde. Simbolum 4 al.q̓s. b020 M 1.O. eſt ſignum vel collatio. Signum quia eo vq X 4 5 fideles ab infidelibus diſcernuntur. Colla pia ofi.pſjo tio quia ibi tocius fidei ſufficientta et inte b0frm xO f vo gritas eſt collata. Catheciſmus et exorciſ S 7 mus neophicorum ſunt magiſqꝫ ſacramen 18 ō. itali trocho Xbꝫ p̄tiedi talia qͣꝫ ſacramenta dici dn̄t. Neophicus ba ſ nouitius interpretatur vel rudis et dicit̉ V F. neophicus nuꝑ ad fidem conuerſus vel in diſciplina religioſe ꝯuerſatōis rudis Hec gͦ p̄cedūt baptiſmū nō ꝙ ſine iſtis n̄ poſſit eſſe baptiſmus verus. ſed vt baptizandus de fide inſtruat̉ ⁊ ſciat cui debitor fiat dein ceps. ⁊ vt dyaboli poteſtas ī eo minuatur

LI. Rabanus de. Un̄ Rabanus. An̄ baptiſmū cathecizan inſtructōe cl di deberet in hoīe p̄uenire officium vt fidei ricorū cathecuminus accipiat rudimentū ⁊ ſciat Augꝰ. ī li. e cui debitor fuit deinceps. Itē Augꝰ. Par ſymbolo. uuli exufflant̉ ⁊ exorcizant̉ vt ab eis pella tur poteſtas diaboli ne iam contendat eos ſubuertere ne baptiſmū ꝯſequant̉. Non gͦ ab infantibꝰ creatura dei exufflat̉ vl̓ exor cizat̉. ſed diabolus vt recedat ab homīe. Iſta eſt diſtinctio ſexta huiꝰ quar ti libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ determīauit de baptiſmo ꝑ comꝑationem eius ad miniſtros baptizātes ⁊ etiā ad baptizatos. Hic ꝯſequent̓ determinat de eiꝰ vſu ⁊ ſolennitate. Et tria facit. Primo em̄ oſtendit qͥb liceat baptiſare. Scd̓o docet quō ꝑ ignorantiā con grue locutionis poſſit ſacr̄m hoc annihilari. Tertio docet quō ille cui deeſt congruū teſtimoniū ſue rege neratiōis poſſit baptiſari. Primum vſqꝫ ibi. Queri etiā ſolet. Scd̓m vſqꝫ ibi. Preterea ſciendū eſt. Ter tiū vſqꝫ ad finē diſtin. In ſpēali ſnīa mgr̄i ſtat in tri bus ꝓpoſitionibꝰ quaꝝ pͥma eſt hec. Quāuis ſol̓ ſa cerdotibus cōueniat ad extra baptiſmi ſacr̄m mini ſtrare. tn̄ renati ab hereticis in forma eccl̓e non dn̄i baptiſari. Hanc mgr̄ inſinuans ꝓponit pͥmo ꝙ ſolis ſacerdotibus non competit niſi neceſſitate cogente. in quo caſu laicis ⁊ mulieribus etiam ꝑmittit̉. Sub dit etiam ꝙ baptizati ab hereticis ẜm formā eccleſie baptizati ſunt ⁊ iterū baptizandi non ſunt. qꝛ veruꝫ receperūt ſacramentū. licet nō ſacramenti effectum qd̓ confirmat autoritatibus. Poſtea obijcit mgr̄ in ꝯtrarimū autoritate Cipriani dicentis ꝙ ab hereti cis nō poſſit tradi baptiſmꝰ. ⁊ ab eis baptizatos re baptizandos eſſe. Mgr̄ aūt determinat hoc verum eſſe de his qͥ p̄ter formam eccleſie baptizant̉ ab eis. Et dicit Ciprianū hoc qd̓ dicit ex ignorantia dixiſſe. ⁊ nō bn̄ hoc ſenſiſſe. Tn̄ ẜm. b. Augu. eius ignoran tia fuit martyrio purgata ī eo. Et ne ex trina dimer ſione triplex baptiſmꝰ videat̉ eſſe ſubdit ẜm beatuꝫ Grego. ꝙ trina immerſio ſit ꝓpt̓ myſteriū trinitatis Nam vnū tm̄ baptiſma facit. Poſtea inqͥrit an aliqͦs in vtero materno poſſit baptizari ex hoc ꝙ mr̄ bapti ſatur? Et rn̄det ꝙ nō. qꝛ nō pōt aliqͥs renaſci ante. jͣ ſit natus. Poſtea obijcit in cōtrariū de Ioh̓e bapti ſta ⁊ Hieremia qui fuerunt in vtero ſanctificati. Et reſpondet ꝙ iſta ſanctificatio p̄ter legem fuit cōmu nem. Et inducit. b. Augu. ambigue loquenteꝫ qua lis fuit ſanctificatio Iohannis. ⁊ vtrū in ea accelera tus fuit vſus ratiōis vel non. Secūda ꝓpoſitio eſt hec. Sola ignorantia congrue locutiōis nō deſtruit ſacr̄m ꝑfecte regeneratiōis. Hanc mgr̄ inſinuans q̄ rit. ſi corrupte ⁊ incongrue ꝓferant̉ verba que ſunt forma baptiſmi. vtrum ſit baptiſmus? Et reſpondet ꝙ corruptio ꝓueniens ex ignorātia ꝓferētis ſacr̄m non viciat. quod autoritate ſanctorum confirmat. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Cui deeſt ꝓpinquoꝝ vt cle ricorū ꝓbabile teſtimoniū cōgruum eſt vt ſibi ꝯfera tur haptiſmi ſacramentū. Hanc mgr̄ inſinuans que rit. Utrū baptizādi ſunt illi de quibus ignoratur an ſint baptizati? Et determinat ꝙ ſic. qꝛ nō vid̓r itera tum quod collatū eſſe neſcitur. Poſtea querit vtruꝫ ſit baptizatus vel non baptizatus qui ioculando im mergit̉ in nomine trinitatis? Et reſpondit ꝙ ſi intē tio fuerit ioculandi ⁊ non baptizandi nō eſt baptiza tus. In baptiſmo enim ⁊ alijs ſacramentis ſicut de bita forma eſt ſeruanda. ita ⁊ intentio illud celebran di eſt habenda. Poſtea dicit ꝙ paruuli qui ad bapti I aljjꝫ p bayꝰ hͦ d. facͣlꝓpo. īvia D95 ILI I ſmum deferunt̉ ſpe cōmodi temporalis veruꝫ bapri ſmum recipiūt. Poſtea dicit ꝙ in paſca ⁊ pentheco ſten.i. ſabbato vtriuſqꝫ ſolennitatis debet baptiſmi ſacramentū celebrari neceſſitate tn̄ vrgente vel per iculo oī tꝑe pōt dari baptiſmus. Poſtea dicit ꝙ ve nientes ad baptiſmū ſi ſunt adulti dn̄t ꝑ ſeip̄os fidē ſuam ꝓfiteri et expͥmere. paruuli aūt qui neſciunt ꝑ ſe loqui pn̄t baptizari alijs ꝓ ip̄is loquētibꝰ ⁊ ꝓfitē tibus. Querit aūt ex quo ſenſu dicat̉ ꝓ ꝑuulo cre do vel fidem peto? Et rn̄det ꝙ rn̄det̉ ꝑuulū credere id eſt fideꝫ habere vel fidē petere ꝓpter fidei ſacr̄m qd̓ ſuſciꝑe preſto eſt. Querit̉ ex quo ſenſu ꝓ ꝑuulo reſpondeat̉. Credo in deum patrem omīpotentem. Sil̓r quō ꝓ ip̄o ſpōdeat̉ oībus diaboli pompis ab renūciare? Et rn̄det ꝙ in ſuſceptiōe baptiſmi ſpōde tur ꝓ ꝑuulo ꝙ cū ad maiorē.i. legitimā etateꝫ p̄uene rit pompis diaboli renūciabit ⁊ fidē ſanam tenebit. Et ſubdit ꝙ hac ſponſione tenet̉ paruulus ꝓ quo ſit ſponſio. nō ip̄e qͥ ſpondet ſi tn̄ diligenter ⁊ ſolicite ſe habuerit circa eum qꝛ a patre nō exigit̉ diligens ſollicitudo. Vltimo dicit ꝙ ante baptiſmuꝫ ſit cathe ciſmus.i. inſtructio ꝑ quam baptizandus inſtruitur de ſimbolo ⁊ fidei rudimentis. Exorciſmus ꝟo ad iuratio eſt ꝑ quā adiurat̉ diabolus vt ab eo expellat̉ Un̄ in exorciſmo dicit̉. Exi immūde ſpūs. Subdit ꝙ catheciſmus ⁊ exorciſmus ſunt neophicorū.i. ad fi dem nuper conuerſorū. Cathezizare eſt in diſcipliniſ chriſtiane fidei vel rudimentis religionis chriſtiane inſtruere. ⁊ catheciſmus ⁊ exorciſmus magis debēt dici ſacramentalia ꝙͣ ſacramenta. ⁊ p̄cedunt bapti ſmum ſed nō de neceſſitate. qꝛ etiam ſine iſtis eē po teſt. ſed ideo fiūt vt baptiſandus ꝑ catheciſmū de fi de inſtruat̉. ⁊ ꝑ exorciſmū diaboli ptās minuat̉. qd̓ confirmat autoritatibus. Et tm̄ in ſpēali. DI. VII De confirmatione. Unc de ſacra cuſe. va mento confirmatōis addenduꝫ Sregꝰ. tn̄ ita eſt decuius virtute queri ſolet. ſcribit ianua Forma em̄ aꝑta eſt.ſ. verba que dicit ep̄i rio ep̄o. Per ſcopus cum baptizatos in frontibus ſacroᵇ uenit ad nos quoſdā ſcāda ſignat criſmate. Hoc ſacr̄m ab alijs perfici ligatos fuiſſe non poteſt niſi a ſummis ſacerdotibus. nec ꝙ ꝑ p̄ſbyt̓os tꝑe apl̓oꝝ ab alijs qͣꝫ ab ip̄is apl̓is legit̉ ꝑ criſmate tan gere eos qui actum: nec ab alijs qͣꝫ ab ill̓ qͥ locū eoruꝫ te baptizati ſūt nent ꝑfici pōt aūt dꝫ. Nā ſi alit̓ p̄ſumptuꝫ ꝓhibuimuſ ⁊ fuerit irritū habet̉ ⁊ vacuum. nec inter ec nos qͥdeꝫ ẜm cleſiaſtica reputabit̉ ſacr̄a. licet aūt p̄ſb̓yte vetereꝫ vſun nr̄e eccl̓ie fe ris baptizatos tangere in pectore: ſed non cimꝰ ſed ſi oī criſmate ſignare in fronte. Uirtus autem nō de hac re huius ſacr̄i eſt donatio ſpūſſācti ad robur aliqui contri ſtant̉ vbi ep̄i qui in baptiſmo datur ad remiſſioneꝫ. Un̄ deſunt vt pre Rabanꝰ. A ſummo ſacerdote ꝑ impoſitio chyteri etiam nem manus ꝑaclytus tradit̉ baptiſato vt in frontibus roboret̉ ꝑ ſpūmſanctum cū ad p̄dicādumᵇaptizatos criſmate tan alijs illud quod ip̄e in baptiſmo conſecut gere debeant eſt. Item. Qmnes fideles ꝑ manus impo ꝯcedimꝰ. ſed ſitionem epiſcoporū poſt baptiſmū accipe iſtud ꝓſcan dalo ſedādo re debent ſpūmſanctum vt pleni chriſtiani ſemel tm̄ con inueniantur. ceſſuꝫ eē eſti matur. nō in ſꝰ ob.i. Iͣ. p. iaſ corhoīe. A¶ Oaka. ꝙͣ ad tōatū obꝝFrae̓tl̓/ ꝑ ljc acͣ PTlyij. 4ꝯ Vt. pnbꝫ M Va āl̓..3. fi j cō ſi vl̓ δ 4 4m. v. ui. vpo ꝑ xdā vbi/ fꝫ qꝰ pugrā jͣ. qt ab qͣ 4d arco aariả p̄b..

DI Melchiades. Scito vtrūqꝫ eſſe magnū ſacramentū ſed vnuꝫ maiori vene ratione tenendū ſicut a maioribus datur. Ecce maius dicit ſacr̄m cōfirmationis ſed forte nō ob maiorē ꝟtutē et vtilitatē quam ꝯferat. ſꝫ qꝛ a dignioribꝰ dat̉ et in digniori ꝑte corꝑis fit.ſ. in frōte. vel forte qꝛ maius augmentū virtutuꝫ p̄ſtat. licet baptiſmus plus ad remiſſionē valeat. Qd̓ videtur in nuere rabanus dicens. in vnctione baptiſ mi ſpiritūſanctum deſcēdere ad habitatio nē deo cōſecrādā. In hac ꝟo eiuſdē ſepti formem gr̄aꝫ cū oī plenitudine ſanctitatis De modo ꝯfe et virtutis venire in hoīem. Hoc ſacr̄m tm̄ a ieiunis accipi ⁊ ieiunis tradi dꝫ ſicut et baptiſmus: niſi aliter cogat neceſſitas. Nec dꝫ iterari ſicut nec baptiſmꝰ vel ordo Nulli em̄ ſacr̄o facienda eſt iniuria. qd̓ fie. ri putat̉ qn̄ nō iterandū iterat̉. Sed vtruꝫ aliqua vl̓ nulla iterari poſſint queſtio eſt; Nā de baptiſmo ⁊ ordine ꝙ nō debeāt ite Auguſti. rari aꝑte. Aug. dicit. Utrūqꝫ ſacramentū eſt et quadā ꝯſecratione dat̉. illud qͥdē cuꝫ baptizat̉. illud vero cuꝫ ordinat̉. Ideoqꝫ in eccleſia catholica vtrūqꝫ non licet itera ri qꝛ neutri facienda eſt iniuria. qd̓ indubi tanter etiā de confirmatione tenenduꝫ eſt. De alijs ꝟo vtrum iterari valeant vel de beant poſtea diſſeremus. Iſta eſt diſtinctio ſeptima huiꝰ qͣr ti libri In qua magiſter poſtꝙͣ determinauit d̓ ſacra mentis intrantiū.ſ. de baptiſmo. Hic ꝯn̄r intēdit de terminare de ſacr̄o ꝓgredientiū in via.ſ. d̓ ſacram. to cōfirmatiōis. Et tria facit Primo em̄ ꝓponit vi tutem ⁊ formaꝫ cōfirmationis. Scd̓o ſubiungit quō ꝯfirmatio danda ſit ad ep̄is. Tertio annectit quō ac cipienda ſit a ieiunis. Primuꝫ facit vſqꝫ ibi. Un̄ Ra banus. Scd̓m vſqꝫ ibi. Hoc ſacr̄m a ieiunis. Terti vſqꝫ ad finem diſ. In ſpeciali ſnīa magiſtri ſtat in tri bus ꝓpoſitionibus quaꝝ prima eſt hec. Que ſit vir Ftus et forma confirmationis declarat lr̄a huius diſ Hanc magiſter inſinuans ꝓponit pͥmo agendum d̓ ſacramento cōfirmationis. cuiꝰ formā aꝑte dicit eſſe ipſa verba que dicit ep̄s cū baptizatos criſmate vn git in frontibus. in quo etiā tangit materiā eius que eſt criſma cōſecratū. Iſta em̄ ē forma conſecrationis Afcaꝫ ſigno te ſigno crucis. cōfirmo te criſmate ſalutis in nomine patris ⁊ filij ⁊ ſpirituſſancti. Hec Euſebius ⁊ tranſumit̉ ex canone diſ. v. Scd̓a ꝓpoſitio eſt he Hoc ſacr̄m ꝯfert̉ a ſolis ep̄is. ⁊ dicit̉ maiꝰ baptiſmo veneratione. lꝫ baptiſmus plus valeat in peccatorū remiſſione. Hāc magiſter inſinuās dicit ꝙ ſicut apo ſtoloꝝ tꝑibus nō potuit ab alijs niſi ab ep̄is eſſe per actum. ſic nec poſtea pōt niſi ab illis qͥ locū eorū in e cleſia teneant.ſ. ab ip̄is conferri. qd̓ ſi ab alijs cōfe ratur irritū ⁊ vacuū habeat̉ Vn̄ p̄ſbyter ꝙͣuis bapti zatos vngere vl̓ tangere in pectore poſſit. non tamē cos criſmate ſignare in fronte. Poſtea dicit ꝙ effica rdo liv V LLL tia huius ſacramēti eſt. ꝙ in eo datur ſpirituſſanciꝰ ad robur ad nomen xp̄i publice confitēdum. ⁊ vt ip̄i confirmati pleni chriſtiani inueniant̉ vt dicit vrbanꝰ papa. Obijcit cōtra hoc ꝙ dixerit hoc ſacr̄m tantū ab ep̄is poſſe perfici ꝑ gre. ſcribēs ianuario ep̄o qui tradidit ꝙ p̄ſbyteri baptizatos tangere in fronte de beant vbi ep̄i deſunt. ſed mgr̄ dicit ꝙ illud eſtimatur tm̄ ſemel eſſe conceſſum ꝓſcandalo. Subdit etiam ꝙ hoc ſacr̄m videt̉ eſſe maius baptiſmo. qꝛ a digni oribus dat̉. ⁊ qꝛ in digniori parte corꝑis fit.ſ. in frō te. ⁊ qꝛ forte ꝑ ip̄m maius virtutū augmentū p̄ſtat̉. Sed baptiſmus plus valet ad pctōꝝ remiſſionem. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Cōfirmatio ieiunis ⁊ a ieiu nis det̉. nec ſemel data vlterius iteretur. Hāc magi ſter inſinuans dicit. ꝙ hoc ſacr̄m dꝫ ieiuno ⁊ a ieiu nis tradi. ſicut ⁊ baptiſmꝰ niſi aliter cogat neceſſitas ſcꝫ infirmitas vl̓ mors. nec dꝫ iterari ſicut nec baptiſ mus. nec ordo. ne fiat iniuria ſacr̄o. qd̓ tunc fit qn̄ ſacr̄m nō iterādū iterat̉ Et ſubdit ꝙ indubitāter te nēdū eſt ꝙ baptiſmꝰ. ꝯfirmatio. ⁊ ſacer ordo iterari nō debēt. De alijs ſacr̄is vtꝝ debeant vel poſſint ite rari dicit inferiꝰ eē determinādū. Et tm̄ ī ſpāli. De ſacramento altaris et euchari ſtie. Oſt ſacramē tū baptiſmi et cōfirmationis PI. VIII ſequit̉ euchariſtie ſacramen Xl. O pni tum. Per baptiſmuꝫ munda aſac̓ y ū epanōꝫ mur. ꝑ euchariſtiam in bono conſūmatur. 4ꝰ 4. S C. Baptiſmꝰ eſtus viciorū extinguit. eucha x7C2 xcC.iL.i riſtia ſpiritualiter reficit. Un̄ excellent̓ eu acrele. 4ͦ X chariſtia d̓r.i. bona gr̄a. qꝛ in hoc ſacr̄o nō ℟ ꝓ ſaxfº mō eſt augmētuꝫ virtutis ⁊ gr̄e. ſed ille to V T tus ſumitur qui eſt fons ⁊ origo totiꝰ gr̄e. 5a Cuius figura p̄ceſſit qd̓ manna pluit deus 5.i. ciꝫ md patribus in deſerto. qͥ quotidiano celi pa ſcebant̉ aliemento. Vnde panē angeloruꝫ manducauit hō. Sed tunc qui panē illum manducauerūt mortui ſunt. Iſte vero pa nis viuus qͥ de celo deſcendit vitā mundo tribuit Manna illud de celo. hoc ſuper ce lū. Illud ſcaturiebat in diem alteruꝫ reſer uatum. hoc ab omni corruptione alienum Quicūqꝫ religioſe guſtauerit corruptiōeꝫ nō videbit. Illud datū fuit antiquis poſt tranſitum maris rubri. vbi ſubmerſis egy ptijs liberati ſunt hebrei. Ita hoc celeſte manna. nō niſi renatis preſtari debet. Pa nis ille corꝑalis ppl̓m antiquū ad terraꝫ ꝓ miſſionis ꝑ deſertum eduxit. Hec eſca cele ſtis fideles huiꝰ ſeculi deſertū tranſeuntes in celū ſubuehit. Un̄ recte viaticū appella tur. qꝛ in via non reficiens vſqꝫ in patriam deducit. Sic̄ gͦ in mari rubro figura baptiſ mi p̄ceſſit Ita ī māna ſignificatio dn̄ici cor poris. Hec duo ſacr̄a demōſtrata ſunt vbi d̓ latere xp̄i ſanguis ⁊ aqua ꝓfluxerūt. qͥa ꝑ ſanguinē redeptiōis ⁊ aquā ablutionis

LI. nos redimere venit a diabolo et a peccato ſicut iſraelitas ꝑ ſāguineꝫ agni paſcalis ab exterminatore. ⁊ per aquā maris rubri ab egyptijs liberauit. Huiꝰ etiā ſacramen ti ritū mechiſedech oſtendit vbi panem et vinuꝫ abrae obtulit. Vnde vt ait Ambro. intelligi dat̉ anteriora eſſe ſacr̄a chriſtiano rum qͣꝫ iudeoruꝫ. De inſtitutione ſacramēti. b Hic ētiā alia cōſide randa occurrunt quattuor.ſ. ſacr̄m. inſtitu tio. forma. et res. Sacr̄m dn̄s inſtituit qn̄ poſt tipicū agnū corpus et ſanguinem ſuū Euſebiꝰ emi diſcipulis in cena porrexit. Vn̄ Euſebius ſenus. emiſenus. Quia corpꝰ aſſumptū ablatur erat ab oculis. et illaturus ſideribus. neceſ ſe erat vt die cene ſacr̄m nob̓ corꝑis et ſan guinis ꝯſecraret. Vt coleret̉ iugiter ꝑ my ſterium qd̓ ſemel offerebat̉ in p̄cium. De forma. Forma v̓o eſt qua ip̄e ibidē edidit dicens. hoc eſt corpꝰ meuꝫ ⁊ poſt. Hic eſt ſanguis meꝰ. Cū em̄ hͨ ver ba p̄ferunt̉: ꝯuerſio fit panis ⁊ vini in ſub ſtantiā corꝑis et ſanguinis xp̄i. Reliqͣ ad Ambro. ī li. laudeꝫ dei dicant̉. Un̄ Ambro. Sermone de ſacr̄is. xp̄i hoc cōficit̉ ſacr̄m. qꝛ ſermo xp̄i creatu rā mutat. ⁊ ſic ex pane fit corpus xp̄i. et vi nū cū aqua in calicē miſſum fit ſanguis cō ſecratione verbi celeſtis. Conſecratio qui bus fit verbis. Attende que ſunt ꝟba. Ac cipite et comedite ex eo oēs: hoc ē corpus meū. ⁊ iterū. Accipite et bibite ex hoc oēs hic eſt ſanguis meus Per reliqua oīa q̄ di cunt̉ laus deo refert̉. oratio p̄mittit̉ ꝓ po pulo. ꝓ regibus. Itē Aug. Credenduꝫ eſt ꝙ in illis verbis xp̄i ſacramenta cōficiant̉ reliqua om̄ia nihil aliud ſunt qͣꝫ laudes v obſecrationes fideliū ⁊ petitiones. Ecce ſit inſtitutio ⁊ forma huiꝰ ſacr̄i. Ubi ꝯſide ratiōe dignū ē. qͣre illd̓ ſacr̄m poſt cenā de dit diſcipulis? Dn̄s igit̉ ih̓s ad inuiſibili paterne maieſtatis migraturꝰ celebrato cū diſcipulis typico paſca. qͦddaꝫ memoriale eis cōmēdare volēs. ſub ſpecie panis ⁊ vi ni. corpꝰ ⁊ ſanguinē ſuū ita eis tradidit. vt Quare peell oſtenderet legis veteris ſacr̄a. int̓ q̄ p̄cipu um cibumdeum erat agni paſcalis ſacrificium: in morte ⁊ ſā. ſua terminari. ac legis noue ſacr̄a ſubſtitui diſcipu in qͥbus excellit myſteriū euchariſtie Id̓o etiā poſt alia dedit vt hͦ vnū artiꝰ memorie IIII diſcipuloꝝ infigeret̉. et ab eccl̓ia deinceps frequētaret̉. Sꝫ nō exinde diſciplinaꝫ ſan xit ī poſterum. vt poſt alios cibos ſumat̉. potius a ieiunis ſumi oꝑtet. ſicut apl̓s do cet vt ſingulari reuerentia diiudicet̉.i. di ſcernatur ab alijs cibis. Qd̓ dn̄s apl̓is di ſponendū reliquit. Un̄ Augꝰ. Apparet cū Aug. in li. re pͥmo acceper̄t diſcipuli euchariſtiā nō eos ſponſionū ad ianuariū. accepiſſe ieiunos. Nō iō tn̄ calūniandū eſt vniuerſe eccleſie ꝙ a ieiunis ſumit̉ ſemper Placuit em̄ ſpirituiſācto vt in honore tan ti ſacr̄i prius in os xp̄iani dn̄icū corpus in traret qͣꝫ alij cibi. ideo vbiqꝫ mos iſte ẜua tur. Nō em̄ qꝛ poſt cibos dedit dn̄s. ideo pranſi vel cenati illud accipere debent vt il li faciebāt qͦs apl̓s redarguit. Nā ſaluator qͦ vehementiꝰ cōmendaret myſterij illiꝰ al titudinē. vltimū hoc voluit infigere cordi bus ⁊ memorie diſcipuloꝝ a qͥbꝰ ad paſſio nem digreſſurus erat. Quo aūt ordine de inceps ſumeret̉. apl̓is ꝑ quos eccleſias di ſpoſiturus erat reſeruauit docendum. De ſacramento et re. Nūc quid ibi ſacra mentū ſit ⁊ quid res videamꝰ? Sacramen Aug. deciui tum eſt inuiſibilis gratie viſibilis forma. tate dei. Forma ergo panis et vini que ibi videtur eſt ſacr̄m.i. ſignū ſacre rei. qꝛ p̄ter ſpeciem quaꝫ ingerit ſenſibus aliquid aliud fac̄ in cognitionē venire. Tenēt ergo ſpecies vo cabula reꝝ que ante fuerūt.ſ. panis ⁊ vini Huiꝰ aūt ſacr̄i gemina eſt res. vna ſcꝫ cōtē Greg. in om̄e ta ⁊ ſignificata. altera ſignificata ⁊ non cōlia paſcali. tenta. Res contenta et ſignificata eſt caro xp̄i quā d̓ ꝟgine traxit ⁊ ſanguis quē pro nobis fudit. Res aūt ſignificata ⁊ nō con tenta eſt vnitas eccleſie in predeſtinatis vo catis. iuſtificatis ⁊ glorificatis. Hec eſt du plex caro chriſti et ſanguis. Vnde Hiero. Hierony. ſuꝑ Dupliciter inquit intelligitur caro chriſti epiſtolam ad ⁊ ſanguis. vel illa que crucifixa eſt ⁊ ſepul epheſios. ta ⁊ ſanguis qͥ militis lancea effuſus ē. vel illa ſpiritualis ac diuina d̓ qua ip̄e ait. Ca ro mea vere eſt cibus. et ſanguis meꝰ vere eſt potus. ⁊ niſi māducaueritis carnē meā ⁊ biberitis meū ſanguinē nō habetis vitā in vobis. Sunt gͦ hic tria diſtinguēda. Unū qd̓ tm̄ eſt ſacr̄m. alteruꝫ qd̓ eſt ſacr̄m Sę triuꝰ que ⁊ res. ⁊ tertiū qd̓ eſt res ⁊ nō ſacr̄m Sacra hic poſſunt di mentū ⁊ nō res ē ſpēs viſibilis panis ⁊ vi ni. Sacr̄m et res caro xp̄i ꝓpria et ſāguis Res et non ſacr̄m myſtica eius caro. Por ro illa ſpecies viſibilis ſacr̄m eſt gemine rei

Ꝙ L qꝛ vtranqꝫ rē ſignificat. ⁊ vtriuſqꝫ rei ſimi litudinē gerit exp̄ſſam Nam ſicut panis p̄ ceteris cibis corpus reficit et ſuſtētat. ⁊ vi nū hoīem letificat atqꝫ inebriatꝭ. Sic caro xp̄i interiorē hoīem plꝰ ceteris gratijs ſpi ritualiter reficit et ſaginat. Un̄ calix tuꝰ in ebrians qͣꝫ p̄clarus eſt. Habet etiā ſil̓itudi nē cū re myſtica que eſt vnitas fideliuꝫ. qꝛ ſicut ex multꝭ granis conficit̉ vnꝰ panis. ⁊ ex pluribus acinis vinū in vnū cōfluit. ſic ex multis fideliū ꝑſonis vnitas eccl̓iaſtica conſtat. Un̄ apl̓s. Vnus panis ⁊ vnū cor pus multi ſumus ⁊cͣ. Un̄ Aug. Unus pa Aug. d̓ ſacr̄iſ nis ⁊ vnū corpus eccl̓ia d̓r. ꝓ eo ꝙ ſic̄ vnꝰ panis ex multꝭ granis ⁊ vnū corpꝰ ex mul tis membris cōponit̉. ſic eccl̓ia ex multꝭ fi delibꝰ charitate copulante connectit̉ hoc myſteriū pacis ⁊ vnitatꝭ nr̄e xp̄s ī ſua mē ſa ꝯſecrauit. qͥ accipit hoc myſteriū vnita tis ⁊ nō tenet vinculū pacis. non accipit hͦ Aug. de blat myſteriū ꝓ ſe ſed cōtra ſe. Cuiꝰ etiaꝫ ſacr̄m femia ſpirituſ eſt corpus xp̄i ꝓpriū de virgine ſumptum qꝛ vt corpus xp̄i ex multis mēbris puriſſi mis et īmaculatis cōſtat. ita ſocietas eccle ſiaſtica ex multis ꝑſonis a criminali macu la liberis cōſiſtit. In cuiꝰ rei typo facta eſt arca dn̄i de lignis ſethim. que ſunt impu tribilia ⁊ albe ſpine ſimilia. Iſta eſt diſtinctio octaua huiꝰ qͣt ti libri. In qua magiſter poſtꝙͣ determīauit d̓ ſacr̄is baptiſmi et ꝯfirmatiōis. Incipit h̓ determinare d̓ ſa cramēto euchariſtie. Et tria facit. Primo em̄ deter minat quō ſumētes ip̄m ſacr̄m reficit. Scd̓o qn̄ xp̄ ip̄m īſtituit. Tertio qͥd in euchariſtia ſit ſacr̄m. ⁊ qͥd res diſtinguit. Primuꝫ vſqꝫ ibi. Hic etiā an̄ alia. Se cūdū vſqꝫ ibi. Nūc qͥd ibi ſacr̄m ſit. Tertiū vſqꝫ ad fi nem diſ. In ſpe. ſen. ⁊cͣ. Sicut baptiſmꝰ vicia extin guit ita euchariſtia ſpiritualit̓ reficit. Hanc mgr̄ inſi nuans ꝓponit pͥmo ꝙ poſt ſacr̄m baptiſmi ⁊ confir matiōis: agendū eſt de ſacr̄o euchariſtie. ꝑ qd̓ ſpūa liter reficimur et in ip̄o ꝯfirmamur. In ip̄o em̄ nō ſo lū cōferunt̉ gratie ⁊ virtutis augmenta. ſed etiaꝫ ille totus ſumit̉ qͥ eſt totius gr̄e fons ⁊ origo. Fuit auteꝫ hoc ſacr̄m figuratū tꝑe legis ꝑ manna. ſed et ſacr̄m baptiſmi in mari rubro tꝑe aūt xp̄i ꝑ ſanguinē qui latere eius fluxit: ſicut baptiſmus ꝑ aquā q̄ etiā inde manauit. Ante legē ꝟo ꝑ oblationeꝫ panis ⁊ vini fa ctā a melchiſedech. Magiſter etiā ponit alias conue niētias huiꝰ ſacr̄i ad māna. Et on̄dit mgr̄ quo illo ē excellentior. ſicut ptꝫ in lr̄a. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Sacr̄m euchariſtie xp̄s inſtituit qn̄ ſuū corpꝰ et ſan guinē ſuis diſcipulis ī cena porrexit Hāc mgr̄ inſini ans dicit. ꝙ hoc ſacr̄m inſtitutū eſt a xp̄o ī cena poſ ęſum agni paſcalis tꝑe quo xp̄s p̄ſentiā corporalem erat diſcipulis ſubtracturꝰ Poſtea dicit ꝙ forma hu ius ſacramenti talis eſt quam ip̄e xp̄s met edidit ſcꝫ hoc eſt corpus meū ⁊ hic ē ſanguis meꝰ. Ita ꝙ cum hec verba ꝓferunt̉ fit ꝯuerſio panis ⁊ vini ī ſubſtan itā corꝑis ⁊ ſanguinis xp̄i. Cetera vero q̄ in miſſa di cūt̉ ad laudē dei dicunt̉. ⁊ ꝑ ea fit or̄o ꝓ ppl̓o ⁊ prin cipibꝰ. Un̄ nō ſunt niſi laudes. obſecratiōes ⁊ petiti IX ones fideliū. qd̓ autoritatibꝰ cōfirmat. poſtea reddit cām qͣre dn̄s hoc ſacr̄m quaſi quoddam memoriale ſue paſſiōis poſt cenā inſtituit celebrato typico cū di ſcipulis ſuis paſca. vt ſcꝫ on̄deret ſacr̄a veteris legiſ inter que p̄cipuū erat ꝙͣtū ad ſignificationē agni pa ſcalis ſacrificiū in morte ſua terminari. ⁊ noue legis ſacr̄a ſubſtituit īter q̄ excellit euchariſtie ſacr̄m poſt alia vero dedit refectionē agni paſcalis. ſic ⁊ hoc ſa cramentū artius diſcipuloꝝ memorie infigeret̉. Et ꝙͣuis hoc ſacr̄m a xp̄o fuit poſt cenā datū. tn̄ qͣliter ⁊ cetero ſumendū eēt diſcipulis reliquit ille a quo inſti tutū fuit. vt ſcꝫ ꝓpter huiꝰ ſacramēti reuerētiaꝫ iſte cibus prius ꝙͣ alij cibi in os intret. Tertia ꝓpoſitio ē hec. In iſto ſacro ſunt tria ꝯſiderāda que etiā īter ſe ſunt prudenter diſtinguenda. Hāc mgr̄ intendēs on̄dit quid ī euchariſtia ſit ſacr̄m. ⁊ qͥd res ſit dicēs Ꝙ ſacramentū eſt ſpecies viſibilis ſub forma panis ⁊ vini. Res ꝟo huiꝰ ſacramenti eſt gemina natura contenta ⁊ ſignata. vt corpꝰ xp̄i veruꝫ qd̓ de virgine traxit ⁊ ſanguis quē ꝓ nobis fudit. Alia ꝟo ſigna ta ⁊ nō ꝯtenta. vt corpꝰ xp̄i myſticū qd̓ eſt vnitas ec cleſie. Ex quibus vlterius concludit ꝙ in hoc ſacra mento ſunt tria diſtinguenda. vnuꝫ qd̓ eſt tm̄ ſacr̄m vt ſpecies viſibilis ⁊ vinum ⁊ panis. Aliud eſt qd̓ ē ſacramentū et res. vt caro chriſti vera et ſanguis ve rus. Tertiū ꝟo eſt quod eſt res et non ſacramentuꝫ vt corpus xp̄i myſticū. Primū eſt ſacramentū gemi ne rei.ſ. corꝑis xp̄i veri et myſtici. qꝛ vtrāqꝫ rē ſigni ficat et vtriuſqꝫ rei exp̄ſſam ſimilitudineꝫ gerit. ſicut magiſter on̄dit: vt patet in littera. Scd̓m ꝟo ſcꝫ cor pus xp̄i verū eſt res gemini ſacramenti.ſ. ſpeciei pa nis et vini et corꝑis xp̄i veri. ſicut patet in lr̄a. Ter tium vero eſt res vnius ſacramenti ⁊ ſacr̄m vniꝰ rei. Et tm̄ in ſpeciali. De duobꝰ modis māducādi. a T ſicut due ſunt res illius ſacr̄i. ita etiam DI. IX duo modi māducandi. Unꝰ ſacramentalis.ſ. quo boni et mali edunt. Alter ſpiritualis quo ſoli bo ni manducant. Vnde Aug. Quid eſt chri Aug. de ver ſtū māducare? Nō eſt hoc ſolū in ſacramē bis euāgelij. to corpus eius accipere. multi em̄ indigne accipiūt. ſed ī ip̄o manere ⁊ habere ipſum in ſe manenteꝫ. Spūaliter em̄ manducat qͥ ī vnitate chriſti ⁊ eccleſie quā ſacramentū ſignificat manet. Naꝫ qui diſcordat a chri Auguſ. in li. ſto: nec carnē chriſti māducat. nec ſagnui. ſnīaꝝ ꝓſꝑi. nē bibit. ⁊ ſi tante rei ſacr̄m ad iudiciuꝫ ſui quotidie accipiat Spūalem māducatiōeꝫ Aug. diſtingnēs a ſacramētali ait. Vt qͥd paras ventrē ⁊ denteꝫ. crede ⁊ māducaſti Credere enim in eum hoc eſt comedere pa nem ⁊ vinū. Qui credit in eū māducat eū. Itē. Quō māducādus eſt chriſius? Quō Aug. īli. d̓ re ipſe dic̄. Qui māducat carnē meaꝫ et bibit medio pn̄īe. ſanguinem meuꝫ in me manet et ego in eo. Si in me manet et ego ī eo: tūc bibit. qͥ ꝟo Auguſ. de ſa in me nō manet nec ego in illo: et ſi accipit cramētis. ſacramentū: acquirit magnū tormētū. Itē

LII. Nulli ambigendū eſt tunc quēqͣꝫ corporis et ſanguinis dn̄i ꝑticipem fieri qn̄ xp̄i mē brū efficitur. nec alienari ab illiꝰ panis cali ciſqꝫ ꝯſortio. etiam ſi anteqͣꝫ illū panē edat et calicē bibat de hoc ſeculo in vnitate cor poris ꝯſtitutꝰ abſcedat. qꝛ illius ſacramen ti bn̄ficio non priuatur. qn̄ ille in hoc qd̓ il lud ſacramentū ſignat inuenit̉. In illo em̄ ſacramēto corpus ⁊ ſanguinem ſuū nobis commendauit quod ⁊ fecit noſip̄os. Naꝫ ⁊ nos corpus ip̄ius facti ſumus. Itē Qui o§ꝰ diſcordat a xp̄o nō manducat carneꝫ eius nec ſanguineꝫ. ⁊ ſi tante rei ſacr̄m ad iudi cium ſibi quotidie accipit. De errore quorūdā qͥ dicunt a bo nis tm̄ corpus xp̄i ſumi. Hec verba et alia hmōi vbi de ſpūali manducatione agitu quidā obtuſo corde legētes erroris caligi ne inuoluti ſunt adeo vt p̄ſumpſerint dice re corpus ⁊ ſanguinē xp̄i: a bonis tm̄ ſumi ⁊ nō a malis. Sed indubitāter tenēduꝫ eſt a bonis ſumi. nō mō ſacramētaliter. ſed et ſpiritualiter. Amalis vero tm̄ ſacramenta liter.i. ſub ſacramento ſcꝫ ſub ſpecie viſibi li carnem xp̄i de virgine ſumptā ⁊ ſangui nem ꝓ nobis fuſum ſumi. ſed nō miſticam que tm̄ bonoruꝫ eſt. Quod ſubditis ꝓba Grego. in li. teſtimonijs. Grego. Eſt qͥdem ī peccator dyalogo. iiij. bus et indigne ſumentibꝰ vera xp̄i caro et verus ſanguis. ſꝫ eſſentia. non ſalubri effici Aug. de ve entia Itē Aug. Multi indigne accipiunt bis euāgel corpꝰ dn̄i de qͥbꝰ apl̓s ait. Qui māducat ⁊ bibit calicē dn̄i indigne iudiciū ſibi mādu cat ⁊ bibit. Per qd̓ docemur qͣꝫ ſit cauēdū male acciꝑe bonū. Ecce em̄ factū ē maluꝫ. dū male accipit̉ bonum. ſic̄ ecōtra apl̓o fa ctū ē bonū. cū bn̄ accipit̉ malū.ſ. dū ſtimu lus ſathane patiēter portat̉. gͦ ⁊ mala ꝓſūt bonis. ſic̄ angelus ſathane paulo. ⁊ ſancta obſūt malis. bonis ſūt ad ſalutē. malis ad iudiciū. Un̄ qͥ māducat ⁊ bibit indigne iu diciū ſibi manducat ⁊ bibit. non qꝛ res illa mala eſt. ſed qꝛ malus male accipit qd̓ bo num eſt. Idem. Indigne quis ſumens co pus xp̄i non efficit. vt qꝛ malus eſt: maluꝫ ſit qd̓ accipit. vel qꝛ non ad ſaluteꝫ accipit niſ accipiat. Corpus em̄ et ſanguis dn̄i ni hilominus erat in illis quibus ait apoſto lus. qui manducat indigne ⁊cͣ. His alijſqꝫ pluribus aꝑte oſtēditur: ꝙ etiam a malis verum corpus chriſti ⁊ ſanguis ſumit̉. ſed ſacramentaliter nō ſpūaliter. LLL4 De intelligentia quorūdaꝫ ver borum. Scd̓m hos duos modos ſumendi intelligētia quorūdā ver borū ambigue dictoruꝫ diſtinguenda eſt. Ait em̄ Aug. Bonus accipit ſacramentū Auguſti. ⁊ rem ſacramenti. malus vero ſacr̄m ⁊ non rem. Sacr̄m hic dicit corpus xp̄i ꝓprium de ꝟgine natuꝫ. Rem ꝟo ſpūalem xp̄i car nem. Bonꝰ ergo vtrāqꝫ xp̄i carnē accipit. Malꝰ ꝟo tm̄ ſacr̄m.i. corpꝰ xp̄i ſub ſacr̄o ⁊ nō rem ſpūalem. Itē. Nō māducās mā ducat ⁊ māducans nō māducat. qꝛ nō mā ducās ſacramētaliter aliqn̄ māducat ſpiri tualiter et ecōuerſo. Et qui māducant ſpi ritualiter veritatem carnis ⁊ ſanguinis di cunt̉ ſumere qꝛ ip̄am efficientiā habent.i. remiſſionē peccatorū ꝓ qua videtur orari cum dicit̉. Perficiant in nobis dn̄e queſu mus tua ſacramenta qd̓ cōtinent. vt quod nūc ſpecie gerimus rerū veritate capiamꝰ Rerū veritateꝫ dicit ip̄am efficientiā qua ſi ꝑ hec ſacramenta p̄ſta. vt ſicut ſacramē. taliter carnem xp̄i ſumus. ita ſpiritualiter ſumamus. Vel petit ſacerdos vt xp̄s qui nūc ſub ſpecie panis et vini ſumitur mani feſta viſione ſicut in eſſentia diuinitatis ē qn̄qꝫ capiat̉. Cōſtat gͦ a bonis ⁊ malis ſu mi corpus chriſti. ſed a bonis ad ſalutē. a malis ad perniciem. Iſta eſt diſtinctio nona huius qͣr ti libri. In qͣ mgr̄ poſtꝙͣ egit de eſſe huiꝰ ſacr̄i ẜm ſe. Hic ꝟo determīat de eo ꝙͣtū ad vſum eiꝰ. Et tria fa cit. Primo ſuū intētū ꝓponit Scd̓o quoſdā errores excludit. Tertio qͣſdaꝫ autoritates dubias exponit Primū vſqꝫ ibi. Hec ꝟba ⁊ alia. Scd̓m vſqꝫ ibi. ẜm hos duos modos. Tertiū vſqꝫ ad fineꝫ diſ. In ſpāli ſnīa mgr̄i ſtat in hac ꝓpōe. Corpꝰ xp̄i qͥdā māducēt ſacramētalit̓. qͥdā ſpūaliter. qͥdā vtroqꝫ mō realiter. Hāc mgr̄ infinuās ꝓponit pͥmo ꝙ ẜm duas res huiꝰ ſacr̄i duo ſūt modi māducādi. vnꝰ ſacramētalis qͥ cō ſiſtit ī ſuſceptione ip̄iꝰ ſub viſibili ſacr̄o.ſ. ſub ſpē pa nis ⁊ vini. Aliꝰ ſpūalis qͥ cōſiſtit ī vnionē ad xp̄m in ſacr̄o cōtētū. Un̄ ille ſpāl̓r māducat qͥ in vnitate xp̄i et eccl̓ie que ſacr̄m ſignificat manet. ⁊ ideo ſoli boni mādacāt ſpūaliter. Sacramentaliter māducare pn̄t tā boni ꝙͣ mali. tn̄ mali ad ſuū iudiciū ſumunt. qd̓ au toritatibꝰ ꝯfirmat. Poſtea dicit ꝙ rōne quarūdā au toritatū qͥdā poſuerūt ꝙ a malis corpꝰ xp̄i nō ſumit̉. qd̓ on̄dit eē falſū multis autoritatibꝰ. qͥ dicūt hoc ſa cramentū ſumi et a bonis ⁊ a malis. ſꝫ a bonis ſacra mentaliter et ſpiritualiter. ſed a malis tantuꝫ ſacra mētaliter. Ultimo dat ītellectū ꝯtrariū qͣrūdā autori tatū. q̄ ſūt dubie vbi on̄dit. ꝙ nō ſpēs panis et vini. ſꝫ etiā ip̄m corpꝰ xp̄i verū pōt dici veruꝫ ſacr̄m. et ex hoc ꝓcedit ad expoſitionē illaꝝ duarū autoritatum in fine cōcludens intentū.ſ. ꝙ hoc ſacr̄m tū a bonis ꝙͣ a malis ſumit̉. Et tm̄ inſpeciali.

DL De hereſi aliorum qui dicunt cor pus chriſti non eſſe in altari niſi in ſigno. Untiteꝫ alij DI. X precedentiū inſaniā tranſcen dentes qui dei virtutē iuxta modū naturaliū rerum meti entes audatius ac ꝑiculoſius veritati con tradicunt. aſſerentes in altari non eſſe cor pus xp̄i. vel ſanguinē. nec ſubſtātiā panis vel vini in ſb̓am carnis ⁊ ſanguinis cōuer ti. ſꝫ ita xp̄m dixiſſe: hͦ ē corpus meuꝫ. ſicut apl̓s dicit: petra aūt erat xp̄s. Dicūt enim ibi eſſe corpus xp̄i tm̄ in ſacr̄o.i. in ſigno ⁊ tm̄ in ſigno manducari a nobis. qui erran di occaſionem ſumunt a verbis veritatis. Augu. ſuper Unde prima hereſis facta eſt ī diſcipulis pſal. liiij. xp̄i. Cum em̄ diceret. Niſi quis manduca uerit carnē meā ⁊ biberit ſanguineꝫ meum non habebit vitā eternā. Illi nō intelliger tes dixerūt. durus eſt hic ſermo. quis pō eū audire. ⁊ abierunt retro. Illis diſceder tibus inſtruxit duodecim qui remanſerāt Spiritus eſt inqͥt qͥ viuificat. caro nihil ꝓ deſt. verba que locutus ſum vobis ſpiritꝰ et vita ſūt. Intellexiſti ſpiritualiter ſpirit et vita ſunt. Intellexiſti carnaliter. etiā ſic ſpiritus ⁊ vita ſunt ſed tibi non ſunt. Spi ritualiter intellige que locutus ſum. Non hoc corpus qd̓ videtis manducaturi eſti et bibituri illū ſanguinē quē fuſuri ſūt qu me crucifigent. Sacramentuꝫ aliquod vo bis cōmendaui. ſpiritualiter intellectuꝫ v uificabit vos. caro autē non ꝓdeſt quicqͣꝫ. Sunt etiam ⁊ alia illorum inſanie fomiteꝫ Augu. ſuper miniſtrātia. Ait em̄ Auguſtinꝰ. Donec ſe pſal. liiij. culum finiatur ſurſum eſt dominꝰ. ſꝫ tamen etiā hic nobiſcū eſt veritas dn̄i. Corpꝰ em̄ in quo reſurrexit in vno loco eſſe oportet veritas aūt eiꝰ vbiqꝫ diffuſa eſt. Itē. Una ꝑſona deꝰ et hō: vbiqꝫ ꝑ id qd̓ eſt deus. in celo ꝑ id quod hō eſt. Chriſtus etiā dicit. Pauꝑes ſꝑ habebitis vobiſcū. me autem nō ſemꝑ habebitis. His alijſqꝫ vtunt̉ p̄fa ti heretici in aſſertione ſui erroris. Determinatio p̄miſſoꝝ. Que ex eadē ratio ne noīa accipienda ſunt. non em̄ his negat̉ verū corpꝰ xp̄i a fidelibus ſumi vel in alta ri eſſe. ſed his veritas apl̓os ⁊ in eis nos in ſtruxit. Ꝙ ip̄ius corpꝰ nō in ꝑtes direptū vt putauerūt illi diſcipuli qui retroierum ſed integrū nec viſibiliter in forma huma na. ſed inuiſibiliter ſub forma panis ⁊ vini corpus ⁊ ſanguinē nobis traderet. Quem ſenſum Augꝰ ꝯfirmat dicens. Ip̄m qͥdem ⁊ nō ip̄m corpus qd̓ videbatur māducat̉ ip̄m inuiſibilit̓. nō ip̄m viſibilit̓. Itē. Et ſi neceſſe eſt illud viſibiliter celebrari neceſſe eſt tn̄ inuiſibiliter intelligi Ita etiaꝫ intelli gendū eſt corpus xp̄i eſſe in vno loco.ſ. vi ſibiliter in forma humana. veritas tn̄ eius id ē. diuinitas vbiqꝫ eſt. veritas etiaꝫ eius id eſt. veꝝ corpus in oī altari eſt vbicunqꝫ celebrat̉. Sic etiā illud intelligēduꝫ ē. pau peres ſemꝑ habebitis vobiſcū. me autē nō ſꝑ habebitis ſcd̓m corꝑalem p̄ſentiā. ſcꝫ qͣ cū eis ꝯuerſabat̉. Similiter ꝑ id quod ho mo eſt in celo ē viſibiliter. inuiſibiliter aūt eſt in altari. qꝛ non in forma humana appa ret ſed forma panis ⁊ vini oꝑit̉. Unde et inuiſibilis caro eius dicit̉ que vere ē in al tari. Sed qꝛ in ſpecie ſua non apparet: inui Auguſ. in li ſibilis d̓r. Ait em̄ Aug. hoc eſt qd̓ dicimꝰ ſnīaꝝ ꝓſꝑi. quod modis omnibus approbare cōtendi mus ſacrificiū eccleſie duobꝰ cōfici. duobꝰ conſtare: viſibili elementoꝝ ſpē. ⁊ inuiſibi li dn̄i noſtri ih̓u xp̄i carne ⁊ ſanguīe. ſacra mēto ⁊ re ſacramēti.i. corꝑe xp̄i: ſicut chri ſti ꝑſona ꝯſtatet cōficit̉ ex deo et homine. Cum chriſtus ſit verus deus ⁊ hō. qꝛ om nis res illaꝝ rerum naturā ⁊ veritatē in ſe cōtinet ex quibus ꝯficitur. Conficit̉ auteꝫ ſacrificium eccleſie duobꝰ. ſacr̄o ⁊ reſacra menti.i. corꝑe xp̄i. Eſt ergo ſacr̄m ⁊ res ſa cramenti idem corpus xp̄i. Ecce inuiſibi lē dixit carnē xp̄i. qꝛ forma panis oꝑta ſu mitur ⁊ traetat̉. Idemqꝫ corpus xp̄i dixit eſſe ſacr̄m ⁊ rem. ex quo ꝯfirmat̉ qd̓ ſupra diximus. Deinde addit qd̓ magis mouet̉ Idē in eodeꝫ lectorem. Caro inquit eius eſt. quā ſub for ma panis oꝑtā in ſacr̄o accipimus. et ſan guis eius quem ſub vini ſpē ac ſapore po tamus. caro vicꝫ carnis. et ſanguis ſacr̄m eſt ſanguinis. carne et ſanguine vtroqꝫ in uiſibili. intelligibili et ſpirituali ſignificat̉ corpꝰ xp̄i viſibile et palpabile. plenuꝫ gra tia et diuina maieſtate. Que ſit intelligētia p̄miſſoꝝ. c Attendite his dili genter qꝛ tropo quodā vtit̉ h̓ Augu. quo ſolent res ſignificātes rerū ſortiri vocabu la quas ſignificāt. Hic enim viſibilis ſpēs panis vocat̉ noīe carnis. et viſibilis ſpēs

LII. vini noīe ſanguinis. Inuiſibilis ꝟo ⁊ ītel ligibilis d̓r caro xp̄i. qꝛ ẜm illā ſpēm nō vi det̉ caro ſꝫ intelligit̉. ita et ſanguis. Caro gͦ inuiſibilis d̓r eſſe ſacr̄m carnis viſibilis. qꝛ ſpēs panis ẜm quaꝫ illa nō videt̉ caro: ē ſacr̄m carnis viſibilis. qꝛ carne inuiſibili id ē. ſpē ẜm quā caro xp̄i nō videt̉ caro: ſi gnificat̉ corpus xp̄i qd̓ eſt viſibile ⁊ palpa Ita eſt intell gendum alijs bile vbi ī ſua forma apparet. Ita et de ſan verbis Aug. gͣuine accipi dꝫ. Quē ſenſū ꝯfirmat Aug. aꝑiens qualiter p̄dicta intelligēda ſint. qꝛ ꝯfirmat. obſcure dixerat cōſequenter dicens ita pa nē vocari corpus xp̄i cū vere ſit ſacramen tum corꝑis xp̄i qd̓ in cruce poſitū ē. ſicut ip̄a imolatio que fit manibꝰ ſacerdotis vo catur xp̄i paſſio non rei veritate ſed ſignif candi myſterio. ⁊ ſicut ſacr̄m fidei d̓r fides Satis reſpōſum ē hereticis et obiectiōibꝰ eoꝝ qͥ negāt veꝝ corpꝰ xp̄i in altari eſſe et panē in corpꝰ vel vinuꝫ in ſanguinē myſti ca ꝯſecratione cōuerti dicentes. Quis au deat māducare dn̄m ſuū? Quis etiā aude at dicere quotidie formari corpꝰ xp̄i d̓ ma teria vel ſb̓a q̄ nō fuit caro ꝟ̓ginis. Autoritatibus probat verum cor pus chriſti eſſe in altari et in id pa nem conuerti. Hec et his ſimilia Aug. in li. obijciūt illi ī diuīo myſterio legē nature ſe ſacramentis ctantes. quoꝝ ꝑfidiā ſubdita ꝯuincunt te ſtimonia. Ait em̄ veritas Accipite hoc eſt Ambroſi corpus meū. Iteꝫ Amb̓. Si tm̄ valuit ſer mo belye vt ignē d̓ celo deponeret. non va lebit tm̄ ſermo xp̄i vt ſb̓as mutet. De toti mūdi oꝑibꝰ legit̉. qꝛ ip̄e dixit et facta ſunt ⁊cͣ. Sermo igit̉.i. filius qͥ potuit ex nihilo face̓ qd̓ nō erat. nō p̄t ea q̄ ſunt ī id mutare qd̓ nō erāt. Nō em̄ minꝰ ē cauſare qͣꝫ muta re nouas naturas rebꝰ. Itē Si ordinē q̄ri mus viro mixta femīa generare ꝯſueuerat liquet̉ gͦ ꝙ p̄ter nature ordinē ꝟgo genera uit. ⁊ hͦ qd̓ ꝯficimꝰ corpꝰ ex ꝟgine ē. Quid gͦ h̓ q̄ris nature ordinē ī xp̄i corꝑe. cū p̄ter naturā ſit ip̄e partꝰ ex ꝟgine. Itē. An̄ bn̄ dictionē alia ſpēs noīat̉. poſt ꝯſecratiōem corpꝰ ſignificat̉. An̄ ꝯſecrationē aliud d̓r. poſt ꝯſecrationē ſanguis nūcupat̉. Tu di cis amen.i. veꝝ ē. qd̓ ẜmo ſonat affectꝰ ſen Auguſ. in l ſnīaꝝ ꝓſpe. tiat. Itē Aug. In ſpē panis ⁊ vini quā vi demus. res inuiſibiles.i. carnē ⁊ ſanguinē honoramꝰ. nec ſil̓r pendimꝰ has duas ſpe cies ſicut an̄ ꝯſecrationē pendebamꝰ. cum fideliter fateamur an̄ ꝯſecrationē panē eſſe IIII ⁊ vinuꝫ. qd̓ natura formauit. Poſt ꝯſecra tionem ꝟo carnē xp̄i et ſanguineꝫ qd̓ bene dictio ꝯſecrauit. Itē Amb̓. Panis eſt ī al Ambro. ī li. tari vſitatꝰ an̄ verba ſacra. vbi acceſſit ꝯſe de ſacris. cratio. de pane fit xp̄i caro. Quō autē pōt qd̓ panis eſt eſſe corpꝰ xp̄i: Cōſecratiōe q̄ ſit ſermone xp̄i. Itē. Si tanta vis eſt in ſer mone dn̄i vt incipiant eſſe q̄ nō erant. qͣꝫto magis oꝑatorius eſt. vt ſint que erant ⁊ in aliud cōmutēt̉. Et ſic qd̓ erat panis an̄ cō ſecrationē. iā corpꝰ xp̄i ē poſt ꝯſecrationē qꝛ ſermo xp̄i creaturaꝫ mutat ⁊ ſic ex pane ſit corpꝰ xp̄i et vinū cū aquā calice miſſum ſit ſanguis ꝯſecratione ꝟbi celeſtis. Item Augꝰ. Sicut per ſpiritūſanctū ꝟa xp̄i cā Augꝭ. in ẜmo ro ſine coitu creat̉. ita ꝑ eūdē ex ſubſtātia ne quodam d̓ ꝟbis euan. panis et vini idē corpꝰ xp̄i et ſanguis cōſe cratur. Corpus chriſti ⁊ veritas eſt ⁊ figu ra. Ueritas dū corpus xp̄i et ſanguis vir tute ſpiritus eſt panis viniqꝫ ſb̓a efficitur. Euſebiꝰ emi. Figura ꝟo eſt id qd̓ exteriꝰ ſentit̉. Itē Eu ſebius emiſenus. Inuiſibilis ſacerdos vi ſenus. ſibiles creaturas in ſb̓am corꝑis ⁊ ſangui nis ſui verbo ſuo ſecreta ptāte commutat. Ex his alijſqꝫ pluribꝰ ꝯſtat veꝝ corpꝰ xp̄i et ſanguinē in altari eſſe. imo integrū xp̄m ibi ſub vtrāqꝫ ſpecie ⁊ ſubſtantiā panis in corpꝰ. viniqꝫ ſb̓am in ſanguinē ꝯuerti. Iſta eſt diſtinctio decima huiꝰ qͣr ti libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de ſacr̄o in ſe et de vſu eius quātū ad ſuſcipientē. Hic aūt determīat de eſſe eiꝰ ꝙͣtū ad ſpeciem in altari ꝯtentam. Et tria facit. Primo errorē quorūdā ꝓponit. Scd̓o quarū dam autoritatū ſolutionē ſubdit. Tertio quorūdam autoritatū explanationem annectit. ꝑtes patēt intu enti textū huius diſ. In ſpeciali ſnīa magiſtri ſtat in iſta ꝓpoſitionē. Ex fide cōſtat verum corpus eſſe in altari imo ītegrū xp̄m ſub vtraqꝫ ſpecie ꝯtineri Hāc magiſter p̄tendens ꝓponit quoſdam intantū erraſ ſe. ꝙ dicerent verū corpꝰ xp̄i non eſſe in alatri. ſꝫ ſo lum ſic ibi eſſe ſicut ſignatū in ſigno. ⁊ hoc dicunt do minū notaſſe in euangelio Ioh̓. cum dixit ſumptōeꝫ huius non corꝑaliter ſed ſpūaliter eſſe intelligendaꝫ vbi de hoc loquēs ait. Verba que ego loquor vobis ſpūs et vita ſunt. hoc idē confirmat autoritate beati Aug. Et vlterius ꝑ idē qd̓ dn̄s dixit ī mattheo. pau peres ſꝑ habebitis vobiſcū. me aūt nō ſꝑ habebitis ſꝑ em̄ ip̄m haberemus ſi eſſet ſꝑ in altari. Poſtea re ſpōdet ꝙ dn̄s ꝑ illa verba non intēdit negare corpo ris ſui veritate eſſe in ſacr̄o. ſed ſignificare ꝙ nō viſi biliter in forma hūana. ſed īuiſibiliter ſub forma pa nis ⁊ vini corpus ſuū traderet ſumēdū. ⁊ ita nō ſub ſpecie corproali ſed ſub ſpecie ſacramentali Et hanc opinionē magiſter ſanctoꝝ autoritatibus confirmat Poſtea dicit ꝙ Aug. dicit in quadā autoritate ꝙ ſu matur corpus xp̄i viſibile. qd̓ ſic intelligendū ē.i. ſu mitur corpus qd̓ de ſui natura ē viſibile. Ultimo po nit multas autoritates ī quibus habetur ꝙ panis ⁊ vinū ꝑ virtutem verbi dn̄ici traſſubſtantiatur in ve rū corpus xp̄i et ſanguinē ꝙ totus xp̄s integer ſub vtraqꝫ ſpecie exiſtit. Et tm̄ in ſpeciali.

DI De modo ꝯuerſionis. DI. XI Fauteꝫ que ritur qualis ſit illa conuerſio an formalis an ſubſtantialis vl̓ alteriꝰ generꝭ? Diffinire nō ſufficio. Formaleꝫ tn̄ non eſſe cognoſco. qꝛ ſpecies reꝝ que ante fuerāt remanent ⁊ ſa por ⁊ pondus. Quibuſdam eſſe videt̉ ſub ſtātialis dicentibꝰ ſic ſb̓am ꝯuerti in ſb̓am vt hec eſſencialit̓ fiat illa Cui ſenſui premiſ ſe autoritates ꝯſentire vident̉. Oppoſitio. Sed huic ſentētie ſic opponit̉ ab alijs. Si ſb̓a panis inquiūt vel vini ꝯuertit̉ ſubſtātialiter ī corpꝰ vl̓ ſā guinem chriſti quotidie fit aliqua ſubſtan cia corpus vel ſanguis chriſti que an̄ non erat. ⁊ hodie eſt aliquid corpꝰ xp̄i qd̓ heri nō erat. ⁊ quotidie auget̉ corpus xp̄i atqꝫ format̉ de materia. de qͣ in ꝯceptiōe nō fu it factū. Quibus hoc modo reſpōderi pōt qꝛ non ea rōne d̓r corpꝰ xp̄i cōfici verbo ce leſti ꝙ ip̄m corpꝰ in cōceptu ꝟginis form tū deinceps formet̉. ſed qꝛ ſb̓a panis vl̓ vi ni q̄ an̄ nō fuerat corpꝰ xp̄i vl̓ ſanguis ꝟbo celeſti fit corpꝰ ⁊ ſanguis. Et ideo ſacerdo tes dicunt̉ ꝯficere corpus xp̄i ⁊ ſanguinē. qꝛ eoꝝ miniſterio ſb̓a panis fit caro. ⁊ ſub ſtantia vini fit ſanguis xp̄i. nec tn̄ aliqͥd ad ditur corꝑi vel ſanguini nec auget̉ corpus xp̄i vel ſanguis. Auguſtinus in libro ſententia rum proſperi. Si Vo queris mo dum quo id fieri poſſit: breuiter reſpōdeo. Myſteriū fidei credi ſalubriter poteſt. in ueſtigari ſalubriter non pōt. Ꝙ ergo corꝑ xp̄i panis mutatione in id nō augmentat̉ nec ſanguis ex vini cōuerſione: eiꝰ volūta ti et potentie aſcribat̉ qͥ idē corpus de vir gine eduxit. ſit ergo ſubſtātia illa iſta ſine eiꝰ augmento. Nec tn̄ cōcedunt quidam ꝙ ſubſtantia panis aliqn̄ fit caro xp̄i. ⁊ ſi fiat caro xp̄i: ſicut farina facta ē panis ⁊ aqua facta eſt vinū. nec tn̄ d̓r farina eſt panis et aqua ē vinū. Alij ꝟo ꝯcedūt illud qd̓ erat panis vel vinū poſt conſecrationē eſſe cor pus ⁊ ſanguinem. non tn̄ ſequitur panis ē caro xp̄i vel vinū eſt ſanguis. qꝛ ſubſtātia AL panis vel vini poſtqͣꝫ facta eſt caro xp̄i vt ſanguis. non eſt ſubſtantia panis vel vin ſed caro et ſanguis. Ideo diſtinguēdū vi det̉. cum dicit̉ ſubſtantia panis. vel id qd̓ erat panis mō eſt corpus xp̄i Manēs em̄ panis nō eſt corpus xp̄i. ſꝫ mutata.i. id qd̓ facta eſt. eſt corpus xp̄i. Nec dicimus ſub ſtantiā panis vel vim materiaꝫ eſſe corꝑis vel ſanguīs. qꝛ nō de ea vt de materia for matur corpus. ſed ip̄a format̉ in illud ⁊ ef ficit̉ illud. Un̄ Aug. Corpus xp̄i dicimus Augu. in li. illud quod ex fructibus terre acceptum etᵈᵗᵏ ⁱnitate. prece miſtica conſecratum ſumimus ī me moriam dn̄ice paſſionis. Qd̓ cū ꝑ manus hominis ad illā viſibilē ſpeciē ꝑducat̉. nō ſanctificat̉ vt ſit tam dignuꝫ ſacramentum niſi oꝑante inuiſibiliter ſpiritu dei. Aſſerunt dictum panem tranſi re in corpus chriſti. Quidam v̓o ſic di cunt conuerſionem illā eſſe intelligendam vt ſub illis accidentibus ſub quibꝰ erat pͥ us ſubſtantia panis ⁊ vini: poſt cōſecrati onē ſit ſubſtātia corꝑis ⁊ ſanguinis. ſic tn̄ vt nō eis afficiat̉. ⁊ ſic aſſerunt dictū panē trāſire in corpꝰ xp̄i. qꝛ vbi erat panis nūc eſt corpꝰ chriſti. Quod ſi eſt. quid ergo fit de ſubſtātia panis et vini? Illi dicunt vel in p̄iacentem materiā reſolui vel in nihilū redigi. Alij ꝟo putauerunt ibi ſubſtan tiam panis et vini remanere. ⁊ ibidem cor pus xp̄i eſſe et ſanguinē. et hac ratiōe dici illā ſubſtantiā fieri iſtam. qꝛ vbi eſt hec. eſt et illa. Quod mirum eſt ⁊ ipſam ſubſtanti am panis vel vini dicunt eſſe ſacr̄m. Sed ꝙ nō ſit ibi ſubſtantia niſi corpꝰ xp̄i et ſan guis. ex predictis et ſubditis aperte oſten ditur. Ait enim Ambro. Panem iſtū quē Aᵐbro. ī li. de ſacr̄is. ſumimus in myſterio: illuꝫ intelligo vtiqꝫ qui manu ſanctiſpiritus formatus ē in vte ro virginis. et igne paſſionis decoctus in ara crucis. Panis enim angeloruꝫ factus eſt cibus hoīuꝫ. Un̄ ꝟitas ait. Ego ſū pa nis viuus qui de celo deſcendi. et iterum. Panis quē ego dabo caro mea eſt ꝓ mun di vitā. Ex his nanqꝫ duabus ſententijs aperte datur ītelligi. quia panis ille et iſte. non duo ſed vnus panis. et vna caro. pro culdubio vnum efficitur corpus. Illd̓ ve re. illud ſane. quod ſumptum eſt de virgi ne. quod reſurrexit. et in celū aſcēdit. Iteꝫ Gregꝰ. Quis fidelium habere dubiū poſ Sͣrego. ī ome ſit in ipſa imolationis hora ad ſacerdotis lia.

LI. vocem celos aꝑiri in illo xp̄i myſterio an glorū choros adeſſe: ſumma et ima ſociari vnū qͥd ex inuiſibilibus atqꝫ viſibilibꝰ fie ri. Idem. Eodeꝫ momento ⁊ in celū rapit̉ miniſterio angelorū cōſociandum corpori chriſti ⁊ ante oculos ſacerdotis ī altari vi det̉. Sicut diuinitas ꝟbi totū inplet mun dum. ita multis locis illud corpus ꝯſecrat̉ Nec ſunt tamen multa corpora chriſti. ſed vnū corpus et vnus ſanguis. Ideoqꝫ ſiue plus ſiue minus quis inde ꝑcipiat. om̄es equaliter corpus xp̄i integerrime ſumunt. Poſt cōſecrationem ergo nō eſt ibi ſubſtā tia panis vel vini licet ſpecies remaneant. Eſt em̄ ibi ſpecies panis et vini ſic̄ ⁊ ſapor Unde aliud videt̉. aliud intelligitur. Quare ſub alia ſpecie. Sub alia autē ſpe cie tribus de cauſis carnē ⁊ ſanguinem tra didit xp̄s. et deinceps ſumendū inſtituit: vt fides.ſ. haberet meritū que eſt de his q̄ Grego. ī ome nō vidēt̉. qꝛ fides nō habet meritū vbi hu lia paſcali. mana ratio prebet exꝑimentū. Et id̓o etiā ne abhorreret animus qd̓ cerneret oculus qꝛ nō habemus in vſu carne̓ crudaꝫ ⁊ ſan ginem comedere. Quia ergo chriſtū vora ri dentibus fas nō eſt. in myſterio carnem ⁊ ſanguinē nobis cōmēdauit. Et etiā ideo ne ab incredulis religioni chriſtiane inſul Auguſti. taretur. Vnde Aug. Nihil rationabilius qͣꝫ vt ſanguinis ſil̓itudinē ſumamꝰ. vt ita ⁊ ꝟitas non deſit. et ridiculū nullū fiat a pa ganis. qꝛ cruorē occiſi hoīs bibamꝰ. Ne gͦ hoc fieret et ne veluti quidam horror eſſet cruoris in ſil̓itudinē accipimus ſacr̄m. Ex premiſſis iā liquet quare ſub alia ſpecie et quare ſub iſta hoc ſacr̄m dn̄s celebrauerit ⁊ celebrari a nobis inſtituerit. Quare ſub duplici ſpecie. Sed quare ſub du plici ſpecie ſumitur cum ſub alterutra tot ſit chriſtus? Vt oſtēderet̉ totā humanam naturam aſſumpſiſſe: vt totam redimeret. Panis enim ad carnem refertur. vinuꝫ ad animā. qꝛ vinum oꝑatur ſanguinem ī quo ſedes anime a phiſicis eſſe dicitur Ideo ei go in duabus ſpeciebus celebratur. vt an me et carnis ſuſceptio in chriſto et vtriuſ Ambro. ſuꝑ qͣꝫ liberatio ī nobis ſignificetur. Ualet em̄ epiſtolam ad vt Ambro. ait ad tuitionē corꝑis et anime Corinth̓. quod percipimuſ: quia caro chriſti proſa gl. ge ma ſ. y ꝯfgat aq̄ loco viui ꝓouat̉ F ſi hoc ꝑrp. at. Q p.S3 1. ſreaꝰII vi alꝰ viuo ſo.Fo ꝯlre. ya. vy M ōniia. Hoſti. pꝰ. qſrata ꝓoſita ſcviſ. a. Sᵗ Inuotena5 IIII lute corꝑis. ſanguis ꝟo ꝓ aīa noſtra offer tur. ſicut p̄figurauit moyſes. caro inqͥt pro corꝑe veſtro offertur. ſanguis ꝓ anima. ſ tamen ſub vtraqꝫ ſpecie ſumitur quod ad vtranqꝫ valet. quia ſub vtraqꝫ ſumitur ip̄e totus chriſtus. Sed ſi in altera tm̄ ſumere tur. ad alterius tm̄. id eſt. anime vel corpo ris nō vtriuſqꝫ ꝑiter tuitionē valere ſigni ficaret̉. Sub vtraqꝫ ſpecie tn̄ totus ſumit̉ xp̄s. Nec plus ſub vtraqꝫ. nec minꝰ ſub al tera tm̄ ſumitur. Eadem em̄ ratio eſt vt ait Hylarius: in corpore xp̄i que in māna pre Hylarius. ceſſit. De quo dicit̉. Qui plꝰ collegerat nō habuit ampliꝰ. nec qui minꝰ parauerat ha buit minꝰ. Et lꝫ ſub vtraqꝫ ſpecie ſuma tur totus chriſtus. tamen non ſit cōuerſio panis niſi in carnem. nec vini niſi ī ſangui nem. Nec debet dici duo ſacr̄a ſed vnuꝫ quia ſub vtraqꝫ ſpecie ideꝫ ſumitur. Neqꝫ debet iterari ſacr̄m. quia benedictio nō re petitur ſuper ſpeciē eandeꝫ. Neqꝫ alie ſub ſtantie in ſacrificiū veritatis offerri debent qꝛ de alijs nō poteſt conſecrari corpus xp̄i vel ſanguis. Quare aqua admiſceat̉. Aqua vero admi ſcenda eſt vino. qꝛ aqua ppl̓m ſignat qui ꝑ chriſti paſſionē redemptus eſt. Calix ergo dn̄icus iuxta canonum p̄ceptum aqua et vino mixtus debet offerri. quia videmꝰ in aqua ppl̓m intelligi. in vino oſtendi ſangui nem chriſti. Cum ergo in calice vino aqua miſcet̉: xp̄o ppl̓s aduuat̉. ⁊ credētiū plebs et in quē credit copulat̉. que copulatio aqͣ et vini ſic miſcetur in calice xp̄i vt mixtio illa nō poſſit ſeꝑari. Naꝫ ſi vinū qͥs tm̄ of ferat. ſanguis xp̄i incipit eſſe ſine nobis. Iulius papa. SI Vero q̄ritur an irritū ſit quod geritur ſi aqua p̄termittat̉. Audi quod ſequitur in eodē canone. Nō poteſt inquit calix dn̄i eſſe aqua ſola aut vi nū ſolum niſi vtrūqꝫ miſceatur. Item Cy. Cyprianꝰ. prianus. Calix dn̄i nō eſt aqua ſola aut vi num ſolū niſi vtrūqꝫ miſceat̉. ſicut nec cor pus dn̄i p̄t eſſe farina ſola nec aqua ſola ni ſi vtrūqꝫ fuerit adunatum. ⁊ panis vnius cōpage ſolidatū. Si qͥs tamē non inten dens introducere hereſim obliuione vl̓ ig norantia aquā p̄termiſerit. nō videtur eſſe irritū ſacramentuꝫ. ſed ille grauiter eſt cor vico.ſecͣno Sꝫ agiā. F v.ypono glglabera v. 4

DI. ripiendus. Nam ⁊ grecorū eccleſia nō ap ponere aquā dicitur. Quod etiā ex dittis Cipriani videtur poſſe colligi. ait em̄. Si quis de anteceſſoribus noſtris vel ignorā ter vel ſimpliciter nō hoc ſeruauerit quod nos dn̄s facere et exēplo et magiſterio do cuit. poteſt ſimplicitati eiꝰ indulgentia do mini venia concedi. Nobis vero non po teſt ignoſci. qui nūc a domino inſtructi ſu mus vt calicem domini cum vino mixtum ſcd̓m quod dominus obtulit offeramus. Ex hoc videtur ꝙ ſi quis ſimpliciter vl̓ ig noranter vinum offerat ſine aqua: ſacramē tum conficiat. Aqua vero nullatenus ſine vino poteſt offerri in ſacrificiuꝫ. nec panis niſi de frumento. nec granuꝫ frumenti niſi redactum fuerit in panem. quia chriſtus ⁊ panem ſe dicit et grano frumenti ſe compa Determīatio rat. Quod ergo ſupra dictuꝫ eſt nō poſ ſe vinum ſolum offerri. determinari opor p̄miſſoꝝ. tet. recipit enim exceptionem. Non poteſt niſi ſimpliciter vel ignoranter fiat. vel non poteſt. id eſt non debet. Quibuſdaꝫ tamē videtur hoc generaliter veruꝫ. Colligitur etiam ex predictis ꝙ chriſtus vinuꝫ aqua mixtum dedit diſcipulis. Corpus vero ta le dedit quale tūc habuit. id eſt. mortale et paſſibile. Nunc vero ſumitur a nobis im mortale et impaſſibile. nec tamen maiorem Iulius papa habet efficientiam. Euchariſtia quoqꝫ Ꝙ ītincta nō intincta non debet dari populo pro ſupple debet dari hō mento cōmunionis. quia non legitur chri ſtia populo ſtus alicui diſcipulorum prebuiſſe panem intinctum niſi iude. Tunc vero non acce pit iudas corpus chriſti ſed tm̄ panē. cor pus vero ⁊ ſanguinem chriſti antē cū alijs diſcipulis perceperat. Iſta eſt diſtinctio. xj. huiꝰ quar ti libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de ſacramēto eu chariſtie quantū ad ſuum eſſe. Hic vero determinat de eo ꝙͣtum ad eius fieri. Et tria facit. Primo enim oſtendit quomodo ſubſtantia panis et vini in verum corpus chriſti tranſſubſtantiatur. Secundo quomo do ipſum ſub aliena ſpecie occultatum fidelibus ſub vtraqꝫ ſpecie miniſtratur. Tertio quomodo diſcipu lis in cena chriſti corpus paſſibile et mortale dabat̉. Primū vſqꝫ ibi. Sub alia autem ſpecie. Secundum vſqꝫ ibi. Corpus vero tale dedit. Tertium vſqꝫ ad fi nem diſtinctionis. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quarum prima ē hec. Con uerſio panis in corpus chriſti non eſt formalis ſed qͥ buſdam videt̉ eſſe ſubſtantialis. Hanc magiſter inſi nuans querit. qͣlis ſit iſta conuerſio panis ⁊ vini cor pus chriſti. vtrum ſcꝫ ſit conuerſio ſubſtantialis vel formalis vel alteriꝰ modi. Et dicit ꝙ nō eſt formalis eo ꝙ ſpecies que prius erant ꝑmanent ſcꝫ ſapor. pō dus. figura albēdo. Dicit aūt poſtea ꝙ qͥbuſdam vi det̉ ꝙ ſit conuerſio ẜm ſubſtantiam vel ſubſtantialis eo ꝙ ſubſtantia panis et vini eſſentialiter ſit ſubſtan XI tia corporis et ſanguinis chriſti. ſtea ponit circa hoc quorundā obiectionē. ſi em̄ ſic intelligat̉ conuer ſio tunc quotidie aliqua ſubſtantia fit corpus xp̄i et ſanguis que an̄ non fuerat ⁊ ſic quotidie corpus xp̄i auget̉. ⁊ de materia aliqua formatur. de qua in ꝯce ptione non fuerit factū. Et dicit magiſter ſic ad hoc rn̄deri poſſe ꝙ cōfectio corꝑis xp̄i non ſit ẜm nouam corꝑis formatiōeꝫ aut ꝑ ip̄iꝰ corꝑis formati augmen tationē. ſed ꝑ quandā trāſſubſtātiationē ꝟtute diui na factā ſine noua formatione aut augmēto. Poſtea dicit ꝙ ẜm opinionē iſtā cōceditur ꝙ panis ſit corpꝰ xp̄i ſicut farina fit panis. ⁊ ſi panis fiat caro xp̄i ſic̄ farina facta eſt panis. ⁊ aqua facta eſt vinuꝫ. nec ta men dicit farina eſt panis ⁊ aqua eſt vinuꝫ. Alij ꝟo cōcedūt illud qd̓ erat panis vel vinū poſt cōſecratio nem eſſe corpus ⁊ ſanguinē. nō tn̄ manens panis ſꝫ mutatū. Subdit aūt ꝙ panis nō habet ſe vt materia reſpectu corꝑis xp̄i. Poſtea dicit ꝙ aliorū opinio eſt hanc cōuerſionē ſic eſſe intelligendā. ꝙ ſub acciden tibus ſub qͥbꝰ prius erat ſubſtantia panis ⁊ vini poſt cōſecrationem eſt ſubſtātia corꝑis et ſanguinis xp̄i. nō tn̄ vt illis afficiat̉. Subſtantiam autē panis et vi ni dicunt vel in p̄iacentē materiā reſolui. aut in nihi lum redigi Dicit etiā magiſter ꝙ alij dicunt.ſ. ꝙ ſub ſtantia panis et vini remaneant cuꝫ ſubſtantia.ſ. cor poris ⁊ ſanguinis xp̄i. quā ſubſtātiā panis et vini di cunt eſſe ſacr̄m. et ex hac ratione hec ſubſtantia dici tur fieri illa. quia vbi eſt hec eſt et illa Cōtra qd̓ obij cit ꝑ autoritates qͥbus dicit nihil ibi aliud eſſe ꝙͣ ſub ſtantiam corꝑis ⁊ ſanguinis. et ſpecies panis ⁊ vini Scd̓a ꝓpoſitio eſt. Sub aliena ſpecie corpus chriſti tribus de cauſis tradit̉. ſed ſub vtraqꝫ ſpecie chriſtꝰ ſumitur. Hanc magiſter ponens aſſignat triplicem rationeꝫ quare corpus chriſti ſub aliena ſpecie occul tatur. ſeu ſumitur Prima eſt ad augendum fidei me ritum que eſt de his que non videntur Secunda ad vitandum horrorem. quia non habemus in commu ni vſu carnem crudam ⁊ ſanguinē manducare. Ter tia ne detur infidelibus irridendi occaſio. Poſtea di cit ꝙ illud ſacramētū ſumitur ſub duplici ſpecie. id̓o vt anime ⁊ carnis ſuſceptio in chriſto ⁊ vtriuſqꝫ libe ratio in nobis ſignificaret̉. ordinat̉ em̄ hoc ſacramē tum ad ſalutem corporis et anime Addit etiā ꝙ ſub vtraqꝫ ſpecie totus chriſtus ſumitur. nec tamen pa nis conuertitur niſi in corpus. et vinū niſi in ſangui nem. Subdit etiā ꝙ in hoc duplex ſpecies vnitatem ſacramenti non tollit. quia ſub eadeꝫ ſpecie idem ſu mitur. nec benedictio ſuper eandem ſpeciem debet iterari. nec de alijs ſubſtantijs ꝙͣ de ſubſtātia panis et vini confici et conſecrari debet corpus xp̄i et ſan guis. Poſtea dicit ꝙ aqua vino admiſcenda eſt. ad ſi gnificāduꝫ vnionem populi cū capite xp̄o que nullo mō ſcienter dꝫ omitti. qꝛ dn̄s eaꝫ appoſuit. Si quis autem ex obliuione vel ignorantia omittat offerens vinū ſine aqua conficit quidem ſacr̄m. qꝛ etiā ẜm cō ſuetudinem aliquarū eccleſiaꝝ dimittit̉ aqua. tamē grauiter corripiendus eſt. Subdit aūt ꝙ aqua ſine vino nullatenus offerri p̄t in ſacr̄o. nec panis niſi de frumento. nec granū frumenti niſi redactū fuerit in paneꝫ. qꝛ ip̄e xp̄s ⁊ grano frumenti ſe cōparat ⁊ pa nē ſe dicit. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Quāuis xp̄s in cena dedit corpꝰ paſſibile et mortale. tn̄ nūc ſumitur impaſſibile ⁊ immortale. Hanc mgr̄ inſinuat dicens ꝙ xp̄s dedit diſcipulis ſuis tale corpus qͣle nunc ha buit.ſ. paſſibile ⁊ mortale. Addit etiā ꝙ euchariſtia intincta nō debet populo dari in ſupplementuꝫ com munionis. nā xp̄s panem intinctum nō dedit niſi iu de qui nō accepit corpus xp̄i tūc ſed tantum panem Ante tn̄ cū ceteris diſcipulis ꝑceperat corpus ⁊ ſan guinē xp̄i. Et tm̄ in ſpeciali.

LI Ubi illa accidentia fundent̉. a Iautē queri DI. XII tur de accidentibꝰ que rema nent. id eſt. de ſpeciebus et ſa pore et pondere in quo ſubie cto fundentur: potius mihi videtur faten dū exiſtere ſine ſubiecto qͣꝫ eſſe in ſubiecto qꝛ ibi nō eſt ſubſtantia niſi corꝑis ⁊ ſangui nis dominici que non afficitur illis accidē tibus. Non em̄ corpus xp̄i talē habet in ſe formā ſed qualis in iudicio apparebit. Re manent ergo illa accidētia ꝑ ſe ſubſiſtētia ad myſterij ritum. ad guſtus fideiqꝫ ſuffra gium: quibus corpus chriſti habens for mam ⁊ naturā ſuam regitur. De fractione ⁊ ꝑtibus. Solet etiā queri d̓ fractione ⁊ ꝑticione q̄ ibi videt̉ fieri vtruꝫ vera ſit. ⁊ ſi vera fractio eſt: cuiꝰ rei ſit vel in qͣ re fiat. Cūqꝫ nō ſit ibi alia ſubſtātia qͣꝫ chriſti. Si in aliqua ſubſtantia eſt illa fra ctio: in corꝑe xp̄i videtur eſſe. Sed ecōtra cū ip̄m corpus incorruptibile ſit. qꝛ ī mor tale et in paſſibile. in ipſo non poſſe eſſe vi detur. Nam et chriſtus radarguit carnalē ſenſum diſcipulorum qui putabant carneꝫ chriſti ſicut aliam ī partes diuidendam et morſibus dilacerandā. Ideo quibuſdam placet ꝙ non ſit ibi fractio ſicut videt̉. ſꝫ di citur frangi qꝛ videt̉ frangi. Quibus obij Opinio quo citur qd̓ ait Ambro. Nihil falſi putanduꝫ rundam. eſt in ſacrificio veritatis. vel ſicut fit in ma gorum preſtigijs vbi deluſione quadā fal luntur oculi. vt videant eſſe qd̓ nō eſt. Ad hͦ illi dicunt. Nō fallit nos viſus nec fallit̉ qd̓ eſſet ſi crederetur ita frangi vt videtur. Nec illuſio eſt. qꝛ ad vtilitateꝫ fidei. nō ad deceptionem ita fit. ſicut ⁊ chriſtus ſe oſtē dit duobus diſcipulis in via in ſpecie pere grini. nec ī eo tamē talis forma erat. ſꝫ ocu li eoꝝ tenebant̉ ne eum agnoſcerent. Aliorum opinio. Alij v̓o dicūt qd̓ ſi cut ibi ſpecies panis eſt et nō eſt ibi res cu ius vel in qua ſit illa ſpecies. ita eſt ibi fra ctio que non fit in aliqua re. quia nihil ibi frangitur. quod mirabiliter dei potentia fi eri dicūt. vt fiat fractio vbi nihil frangit̉. Aliorum opinio. L L I I Alij tradunt corꝑ xp̄i eſſentialit̓ frāgi ⁊ diuidi. ⁊ tn̄ integruꝫ ⁊ incorruptibile exiſtere. Qd̓ ſe collige̓ aſ ſerūt ex ꝯfeſſione berēgarij qͥ ꝯfeſſus eſt co conteſſio pe ram Nicolao papa ⁊ pluribꝰ ep̄is: paneꝫ rengarii. ⁊ vinū q̄ ī altari ponūt̉ poſt ꝯſecrationem nō ſolū ſacr̄m ſꝫ etiā veꝝ corpꝰ ⁊ ſanguineꝫ xp̄i eſſe. ⁊ ſenſualiter nō ſolū ſacramento. ſꝫ in veritate manibus ſacerdotuꝫ tractari ⁊ frangi. ⁊ fideliū dentibus atteri. Sententia ꝓbabilior. Sed qꝛ corpꝰ chri ſti incorruptibile ē. ſane dici poteſt fractio illa ⁊ particio nō in ſubſtantia corꝑis. ſꝫ in ipſa forma panis ſacramētalis fieri. vt ve ra fractio et particio ſit ibi que fit non ī ſub ſtantia corꝑis ſed in ſacramēto. id ē. in ſpē Ne autē mireris vel inſultes ſi accidentia videantur frangi cuꝫ ibi ſint ſine ſubiecto. lꝫ quidam aſſerant ea fundari in aere. Eſt ibi vera fractio ⁊ particio que fit in pane.i. in forma panis. Un̄ apl̓s ait. Panis queꝫ frangimus. qꝛ forma panis ibi frangit̉ et ī ꝑtes diuidit̉. xp̄s ꝟo integer manet ⁊ totꝰ eſt in ſingulis. Un̄ Aug. Qn̄ chriſtus mā Aug. in ẜmo ducat̉ vita manducat̉. ſed qͥs audeat man ne de verbis euāgelij. ducare dn̄m ſuū: ⁊ tn̄ veritas inuitās nos ad manducēdum ait. Qui māducat me vi uet ꝓpter me. Nec occidit̉ xp̄s vt mandu cet̉. ſꝫ mortuos viuificat qn̄ māducat̉. refi cit. nō deficit. viuit māducatus qꝛ ſurrexit occiſus. nec qn̄ māducamꝰ ꝑtes d̓ illo faci mus ⁊ qͥdē in ſacr̄o ſic fit. Itē. Norūt fide les quō manducēt carnē xp̄i vnuſqͥſqꝫ acci pit ꝑtē ſuā. Un̄ ⁊ ipſa gr̄a ꝑtes vocant̉. ꝑ ꝑtes māducat̉ ⁊ manet integer totꝰ. ꝑ par tes māducat̉ in ſacr̄o ⁊ manet integer totꝰ in celo. manet integer totꝰ ī corde tuo. Iō iſta dicunt̉ ſacr̄a qꝛ in eis aliud videt̉ ⁊ ali ud intelligit̉. videt̉ panis ⁊ calix qd̓ ⁊ ocu li renūciant. qd̓ aūt fides inſtruēda poſtu lat panis ē corpꝰ xp̄i. calix eſt ſanguis. Ex his dat̉ ītelligi ꝙ fractio ⁊ ꝑtes q̄ ibi vidē tur fieri ī ſacr̄o fiūt.i. in ſpecie viſibili. Id̓o qꝫ illa berengarij vꝟ̓ba ita diſtinguēda ſunt vt ſenſualit̓ nō mō ſacr̄o. ſꝫ in ꝟitate dicat̉ corpꝰ xp̄i tractari manibꝰ ſacerdotū. frāgi ꝟo ⁊ atteri dētibꝰ ꝟe qͥdē ſꝫ ī ſacr̄o tm̄. Ue ra gͦ ē ibi attritio et ꝑticio. ſꝫ ī ſingl̓is ꝑtibꝰ totꝰ eſt xp̄s. Un̄ Hiero. Singuli accipiūt Piero. ī ẜmo xp̄m dn̄m ī ſingl̓is portiōibꝰ totꝰ eſt: nec ꝑ ne quoda. ſingl̓os minuit̉. ſꝫ integruꝫ ſe p̄bet ſingulis Itē Hyla. Ubi ꝑs ē corꝑis: ibi eſt ⁊ totū.

DI. Quid ille ꝑtes ſignificent. Quid autē partes ille ſignificent. Sergiꝰ papa tradit inqͥens. Triforme eſt corpꝰ xp̄i. ꝑs oblate in calicē miſſa. corpꝰ xp̄i qd̓ iā ſurrexit mōſtrat. ꝑs comeſta ābulās adhuc ſuꝑ terrā. ꝑs ī alta ri vſqꝫ ad finē miſſe remanes: corpꝰ iacēs ſepulcro ſignificat. qꝛ vſqꝫ ī finē ſecl̓i corꝑa ſctōꝝ ī ſepulcris erūt. Et ſic̄ ꝑtes ille myſt cam tenēt ſignificatiōeꝫ ita etiam ⁊ fractio paſſiōis xp̄i ⁊ mortꝭ ē rep̄ſentatio. Un̄ ip̄e ait Hoc facite ī meā cōmemoratōeꝫ.i. ī me moriā paſſiōis ⁊ mortꝭ mee. Nā vt ait Am Ambroſi bro. Quia ī morte xp̄i liberati ſumꝰ. huiꝰ ī edēdo ⁊ bibēdo carnē ⁊ ſanguinem memo res eē debemꝰ. Sꝫ caueat qͥſqꝫ ne īdigne ꝑcipiat. qꝛ iudiciū māducat. Nō ē em̄ iſte pāis qͥ vadit ī corpꝰ ſꝫ panis vite et̓ne qͥ aīe nr̄e ſb̓am fulcit Sic gͦ viue vt qͦtidie merea gi quis indi riᵍ ac ciꝑe. nec accedas indignꝰ. Indign gnus ſumat. eſt qͥ aliter celebrat myſteriuꝫ qͣꝫ xp̄s trad dit. vel qͥ hn̄s mortale pctm̄ accedit. Ergo ⁊ ſi ſint pctā quotidiana vel nō ſint morti fera. an̄qͣꝫ accedas dimitte debitoribꝰ tuis Si dimittꝭ: dimittit̉ tibi: ⁊ ſic ſecurꝰ accede Panis em̄ ſalutaris eſt nō venenū. Si ita accedis: ſpūalit̓ māducas. Spūal̓r em̄ mā dacat: qͥ innocentiā ad altare portat. Si illud ſit ſacrificium et ſi ſepius imoletur xp̄s. Poſt hec queritur ſi qd̓ gerit ſacerdos ꝓprie dicat̉ ſacrificiu vel imolatio/ et ſi xp̄s qͦtidie imolet̉ vel ſel tm̄ imolatꝰ ſit: Ad hͦ breuiter dici pōt: illd̓ qd̓ offert̉ ⁊ ꝯſecrat̉ a ſecerdote vocari ſacri ficiū ⁊ oblatōeꝫ. qꝛ memoria ē ⁊ repn̄tatio veri ſacrificij. ⁊ ſancte imolationis facte in ara crucis. Et ſemel xp̄s mortuꝰ ī cruce eſt ibiqꝫ imolatꝰ eſt ī ſemetip̄o. qͦtidie aūt imo Augu. ſuper lat̉ ī ſacr̄o: qꝛ in ſacr̄o recordatio fit illiꝰ qꝛ pſal. xx. factū eſt ſenel. Un̄ Aug. Certū habemuꝫ qꝛ xp̄s reſurgēs ex mortuis iā nō moritur ⁊cͣ. tn̄ ne obliuiſcamur qd̓ ſemel factū eſt in memoria nr̄a oī anno fit.ſ. qͦtiens paſca ce lebrat̉. Nūqͥd totiēs xp̄s occidit̉: ſꝫ tm̄ an niuerſaria recordatio repn̄tat qd̓ olim fa ctū ē. ⁊ ſic nos facit moueri tanqͣꝫ videamꝰ Augu. in ſen dn̄m ī cruce. Itē Semel imolatꝰ ē xp̄s ī ſe tētijs ꝓſꝑi. metip̄o ⁊ tn̄ qͦtidie imolat̉ in ſacr̄o. Qd̓ ſic ītelligēdū ē. qꝛ ī manifeſtatiōe corꝑis ⁊ di ſtinctiōe mēbroꝝ ſemel tm̄ ī cruce pepēdit ſi xcool. Morā. 5ª. qͣ īportor. ttōn..Mx. iꝰ p.uā. ꝯ... D. ¶ ꝙ º. ctidy ⁊ug qorcidat̉ qꝛ acbꝫ cdcoꝝ. x. qcͣ ꝟ nāſit G 1ª. I. īpertat cōpaºꝫ xdLō δFlſrt oF ſaa.ficae ⁊ l9zi ꝙ hoſtia ª in..rt hocauodo Apl̓ oblata χ ꝝ Y e ī yo axhi.§. p poſſit offerri De eukaritia. XII offerēs ſe deo pr̄i hoſtiā redēptionis effica cem. eoꝝ.ſ. qͦs p̄deſtinauit. Itē Amb̓. In Ambro. ſuꝑ xp̄o em̄ oblata ē hoſtia ad ſalutē potēſ. qͥd ępiſtolam ad hebreos. gͦ nos? Nōne ꝑ ſingl̓os dies offerimꝰ Et ſi qͦtidie offeramꝰ. ad recordatiōeꝫ eiꝰ mortis fit. ⁊ vna ē hoſtia. nō ml̓te. Quō vna ⁊ nō ml̓te? qꝛ ſemel imolatꝰ ē xp̄s. Hoc aūt ſacri ficiū exemplū ē illiꝰ. idip̄m ſꝑ ad ip̄m̄ offer tur. ꝓinde hoc eſt ſacrificiū. alioqͥn qm̄ in multis locis offert̉ multi ſunt xp̄i. non? ſed vnus vbiqꝫ eſt xp̄s. et hic plenꝰ exiſtēs. et illic plenus. ſicut ꝙ vbiqꝫ offert̉ vnum eſt corpꝰ ita et vnū ſacrificiū. Xp̄s hoſtiā ob tulit. ip̄am offerimꝰ ⁊ nunc. ſed qd̓ nos agi mus recordatio eſt ſacrificij. Nec cā ſue in firmitatis repetit̉. qꝛ ꝑficit hoīeꝫ. ſꝫ noſtre qꝛ qͦtidie peccamꝰ. Ex his colligitur eē ſacrificiū et dici qd̓ agit̉ in altari. ⁊ xp̄m ſe De virtute ſa mel oblatū. ⁊ quotidie offerri. ſꝫ aliter tunc cramenti. aliter nūc. Et etiā que ſit virtus huius ſa cramenti oſtendit̉. remiſſio.ſ. peccatoꝝ ve nialiū. ⁊ ꝑfectio ꝟtutis. De cauſa inſtitutionis. Inſtitutū eſt enim h̓ ſacr̄m duabꝰ de cauſis. In augmētū vir Ambroſiꝰ tutis.ſ. charitatis. ⁊ in medicinā qͦtidiane infirmitatꝭ. Un̄ Amb̓. Si qͦtiens effundit̉ ſanguis xp̄i. ī remiſſionem pctōꝝ effundit̉ Aaugu. ad ia debeo ſꝑ acciꝑe. qͥ ſꝑ pecco. debeo ſꝑ hr̄e nuarium. medicinā. Itē Aug. Iterat̉ qͦtidie hec ob latio lꝫ xp̄s ſemel ſit paſſus. qꝛ qͦtidie pec camꝰ pctīs ſine qͥbꝰ mortalis infirmitas v uere non pōt. Et qꝛ quotidie labimur. qͦti die xp̄s miſtice imolat̉ ꝓ nob̓. Dedit eniꝫ nobis hͦ ſacr̄m ſalutis. vt qꝛ nos quotidie peccamꝰ ⁊ ille iā mori nō pōt. ꝑ hͦ ſacr̄m re miſſionē ꝯſeqͣmur. Quotidie cōedit̉ ip̄e et bibit̉ ī ꝟitate ſꝫ integer ⁊ viuꝰ manet Item Miſteriū fidei d̓r. qꝛ crede̓ debes ꝙ ibi ſa Utrum quot die ſit mandu lus nr̄a ꝯſiſtit. Si aūt q̄rat̉ vtꝝ qͦtidie cō candū. municādū ſit? Audi qͥd inde tradit Aug Quotidie inqͥt euchariſtiā acciꝑe nec lau do nec vitupo. oībꝰ tn̄ dn̄icis diebꝰ cōican dū hortor. Si tn̄ mēs ī affectu peccādi eſt. gͣuari magis dico euchariſtie ꝑceptiōe qͣꝫ purificari. Et lꝫ qͥs pctō mordeat̉: ſi peccā di tn̄ d̓ cetero nō habeat volūtatē ⁊ ſatiſfa ciat lachrymis ⁊ or̄onibꝰ. accedat ſecurꝰ. Fabianꝰ papa ſꝫ hͦ d̓ illo dico quē mortalia pctā nō gͣuan Si nō frequētius ſaltē ter ī anno hoīes cōicēt. niſi forte qͥs criminalibꝰ impediat̉ ī paſca.ſ. pēthecoſte. ⁊ ī natali. Oēs gͦ cōi cēt qͥ noluerint carere eccl̓ aſticis liminibꝰ

L LL Iſta eſt diſtinctio. xi. huius qͣr tſ libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de confectiōe hu ius ſacramenti. Hic ꝟo agit de conſequentibus con fectioneꝫ. Et tria facit. Primo em̄ inquirit modum eſſendi accidentiū in hoc ſacramento. Secundo que rit an ibi ſit vt apparet fractio. Tertio agit de hmōi ſacramenti effectu. Primū facit vſqꝫ ibi. Solet etiaꝫ queri. Secundū vſqꝫ ibi. De cauſa inſtitutiōis. Ter tiū vſqꝫ ad finem diſtinctionis. In ſpeciali ſnīa magi ſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus qͣrum prima ē hec. In hoc celeſti ſacramento ſpecies ſeu accidentia re manent ſine ſubiecto. Hanc magiſter inſinuans pro ponit primo inquirendo ꝙ in hoc ſacramēto accidē tia remaneant actu ſine ſubiecto. quia ibi nō eſt niſi ſubſtantia corꝑis et ſanguinis dominici que talibus accidentibus affici non poteſt. remanent tamen acci dentia ad myſterij ritū et ad fidei ſuffragiū. et etiam ꝓpter guſtum. Secuuda propoſitio eſt hec. Speci es viſibilis in hoc ſacramento frangitur ſine chriſti nocumento. Hanc magiſter ponens querit vtrum ī hoc ſacramento ſit vera fractio. Et dicit ꝙ nō. quia corpus chriſti frangi non poteſt ⁊ alia ſubſtantia ſui non eſt. Et reſpondet magiſter ꝙ quibuſdam vide tur ꝙ ibi nō ſit vera fractio ſicut videtur. ſed dicitur frangi quia videtur frangi nec tamen ibi eſt illuſio. quia non oſtenditur ibi fractio ad illuſionem ſed po tius ad fidei vtilitatem. Alij ꝟo dicunt ꝙ vere fran gitur corpus chriſti et non integrū manet. et hoc cō firmat per confeſſionem Berengarij qui confeſſus ē coram Nicolao papa et pluribus alijs epiſcopis pa nem et vinum que in altari ponuntur poſt conſecra tionem nō ſolum ſacramentum ſed etiam veruꝫ cor pus ⁊ ſanguinem chriſti eſſe. que omnia approbata ſunt ſicut habetur d̓ conſecratione diſtincti. ij. Ali vero dicunt ꝙ ſicut ibi eſt ſpecies panis ⁊ non eſt ibi res in qua ſit ſpecies. Ita eſt ibi fractio que non eſt in aliqͣ re qꝛ nihil ibi frāgitur. quod mirabiliter d̓ po tentia dei fieri dicunt. Quarta opinio circa hoc eſt magiſtri ꝙ fractio illa vera eſt ⁊ in ipſis ſpeciebus fa cramentalibus eſt. vbi etiam ſubdit ẜm beatum Hic rony. ꝙ ſub ſingulis ꝑtibꝰ fractiōis ē totus xp̄s. Et etiam dicit Hylari. vbi eſt pars corporis chriſti ibi ē totuꝫ. Poſtea dicit ꝙ partium fractionis vna ſignifi cat corpus chriſti iacens in ſepulcro Alia vero ſigni ficat corpus chriſti viuens in mūdo. Tertia vero cor pus chriſti poſt reſurrectionem que ſignificatio pōt etiam corpori chriſti miſtico adaptari Preterea qu rit vtrum corpus quotidie imoletur. ⁊ vtrum illuc quod facit ſacerdos in hoc ſacramento poſſit ꝓprie dici ſacrificium vel imolatio. Et reſpondet ad vtrū qꝫ ꝙ ſic. non tamen in re ſed in ſimilitudine qd̓ enim quotidie geritur ſignum eſt memoriale ⁊ figura imo lationis ſemel facte. et ſic forma viſibilis que in alta ri ſacrificium dicitur ⁊ eſt. Similiter vero ſolum ſe mel imolatus fuit ſed quotidie offert̉. ſed aliter tunc ⁊ aliter nunc. quod autoritatibus ꝓbat. Tertia ꝓ poſitio eſt hec. Hoę ſacramentum datur in augmen tum virtutis et charitatis. ⁊ ī remedium quotidiane infirmitatis. Hāc magiſter inſinuans dicit ꝙ hoc ſa cramentū duabus de cauſis eſt inſtitutum ſcilꝫ in au gmentū charitatis. ⁊ in medicinam noſtre infirmita tis. quia em̄ quotidie labimur ⁊ cadimus. quotidie xp̄s pro nobis miſtice imolatur. Vnde ꝟtus ſacra menti ē remiſſio venialiū. Vltimo inquirit de modo vtendi hoc ſacramento.ſ. quō hoc ſacr̄m ſit frequen tandū. Et dicit ꝙ ſupra hoc inueniūt̉ diuerſa eccl̓ie ſtatuta. qꝛ qͥdam in diebus dn̄icis. qͥdam his ī anno cōmunicandū eſſe dicūt. niſi dūtaxat aliquibꝰ crimi nibus ſit grauatus. Et tm̄ ī ſpāli de ſnīa huiꝰ diſ. DI XIII Si heretici ⁊ excommunicati hoc ſacramentū cōficiant. Olet etiaꝫ q̄ DI. XIII ri vtrum praui ſacerdotes hͦ ſacramētū ꝯficere queāt? Ad qd̓ dici poteſt ꝙ aliqͥ licꝫ ſint praui ꝯſecrāt ꝟe.ſ. qͥ ītus ſūt noīe et ſacr̄o ⁊ ſi nō vita. qꝛ nō in merito ꝯſecrantis. ẜt. gng. in li. pc. ꝟbo efficit creatoris. Un̄ Augꝰ. Intra caꝰ corꝑe dn̄i. tholicā eccl̓iam ī miſterio corꝑis et ſangui nis dn̄i nihil a bono maiꝰ. nihila malo mi nus ꝑficit̉ ſacerdote. qꝛ nō ī merito ꝯſecrā tis ſꝫ in ꝟbo ꝯficit̉ creatoris ⁊ ꝟtute ſpiri tuſſancti. Credendū eſt em̄ ꝙ in ꝟbis chri ſti ſacr̄a ꝯficiant̉ Sicut ip̄e qͥ baptizat. ita ipſe ē qͥ ꝑ ſpiritūſāctū ſua efficit carnē ⁊ ſā Gregoriꝰ guinē. Itē Greg. Putāt qͥdā cōmunionē corꝑis minꝰ eſſe ſanctificatā. ſi illoꝝ fiat of ficio quoꝝ vitā eoꝝ oculis videt̉ ignobil̓. Heu in qͣꝫ magnū laqueū incidunt. vt diui na ⁊ occulta myſteria plꝰ ab alijs ſanctifica ta poſſe fieri credāt. cū vnꝰ idemqꝫ ſpiritu ſanctus in tota eccleſia inuiſibilit̓ ea myſte ria ⁊ oꝑando ſanctificet. et ſanctificādo be nedicat. Myſteriū ideo d̓r ꝙ ſecretā et recōditā habeat diſpēſationē. Sacrificiuꝫ ꝟo qͣſi ſacrū factū. qꝛ p̄ce myſtica conſecra tur ꝓ nob̓ in memoriā dn̄ice paſſiōis. Sa cramentuꝫ eſt in aliqua celebratiōe cū res ita fit vt aliquid ſignīficate rei accipiamꝰ. Sacramēta ſunt baptiſma. chriſma. corpꝰ q̄ id̓o ſacr̄a dicunt̉ qꝛ ſub tegimento viſibi lium rerū: diuina ꝟtus ſecretiꝰ ſalutē eorū dem ſacramentoruꝫ oꝑatur. Un̄ a ſecretis virtutibus vel ſacris ſacr̄a dicuntur. Pa nis ⁊ calicis ſacr̄m. grece euchariſtia dicit̉ latine bona gr̄a interpretat̉. ⁊ quid melius corꝑe ⁊ ſanguine xp̄i? Siue ergo ꝑ bonos ſiue ꝑ malos miniſtros intra eccl̓iaꝫ diſpe̓ ſetur: ſacrum tamen eſt. qꝛ ſpirituſſanctus viuificat. Nec bonoꝝ diſpēſatoꝝ meritis ampliatur. nec malorum attenuatur. Hoc de corpore domini. hoc ⁊ de baptiſmate et criſmate ſciendum eſt et tenendū. quia vi tus diuina ſecretius operatur ī eis. ⁊ diui na ſolummodo ē hec virtus ſiue poteſtas. nō humane efficatie. Illi vero qui excom municati ſunt vel de hereſi manifeſte nota ti non videntur hoc ſacramentū poſſe con ficere. licet ſacerdotes ſint. qꝛ nemo dicit ī ipſa conſecratione. offero. ſed offerimus. quaſi ex perſona eccleſie. ⁊ ideo cuꝫ alia ſa cramenta extra eccleſiam poſſint celebrari

DI. Aug. ī ẜmōe de hoc nō videt̉. Qd̓ etiā Aug. tradere vi de corꝑe xp̄i. detur dicens. Recolite nomen et aduerti te veritatē. Miſſa em̄ d̓r eo ꝙ celeſtis miſ Unde dicat̉ ſus ad cōſecrandū viuificandū corpus ad ueniat iuxta dictū ſacerdotis dicētis Om nipotens deus iube hec perferri per manꝰ ſancti angeli tui in ſublime altare tuum ⁊cͣ Idcirco niſi angelus venerit: miſſa nequa Grego. male qͣꝫ iure vocari poteſt. Nunquid em̄ ſi hͦ mi dicaꝫ bn̄dicti ſteriū hereticus auſus fuerit vſurpare. an onibꝰ vr̄is. 16 eſt. his qͦ ī eis gelū de celis mittit deꝰ oblationē eiꝰ conſe bn̄dictionibꝰ crare. maxīe cū eiſdē ꝑ ꝓphetaꝫ cōminatꝰ poſſidētis vel ſit dicēs. maledicā benedictionibꝰ veſtris qͥcqͥd a vobis Ꝙ ſi benedictiōibꝰ eoꝝ ſe aſſerit maledictu benedicet̉. vl qm̄ non bn̄di rū veritas. Quid erit de hoſtia? gͦ dicem cūt ſanctis ex illā poſſe bn̄dici ab illo quē ſcimꝰ a deo fo ꝟo corde. vel re maledictū cū ſua bn̄dictiōe. Si em̄ deus quia qui iniq̄ agunt benediᵐaledixerit bn̄dictionibꝰ hereticorū et ſy cuntur ab eis moniacꝰ bn̄dixerit: qͥs eoꝝ p̄ualebit? Nū adulanturqꝫ qͥd bn̄dictio maledicti ad nihilū poterit re peccatoribus digere v̓ba veriſſima cōminātis dei. Ex dummodo di his colligit̉ ꝙ hereticꝰ a catholica fide p̄ci uites ſint. Hieronymꝰ. ſus neq̄at hͦ ſacr̄m cōficere. qꝛ ſancti angeli maledicaꝫ bn̄ qͥ huiꝰ myſterij celebratiōi aſſiſtunt. tūc nō dicentibꝰ vos aſſunt qn̄ hereticꝰ ⁊ ſimoniacꝰ hͦ myſteriū id eſt. qͥcqͥd a vobis benedi temerarie p̄ſumit. Non em̄ dubitari lꝫ vbi cet̉ ꝑ me erit corꝑis dn̄ici ⁊ ſanguinis myſteria gerunt̉ maledictū. Gregꝰ. ſuper ſuꝑnoꝝ ciuiū adeſſe ꝯuētꝰ. In huiꝰ aūt ezech̓. Qui ī myſterij expletiōe ſicut formā ẜuari: ita or expoſitiōe ſac dinē hr̄i.ſ. vt ſit ſacerdos. ⁊ intētiōeꝫ adhi cri eloquij vt beri oꝑtet vt illud facere intēdat. Sꝫ ſi nō auditoribus credit de illo myſterio ſic̄ veritas hꝫ nūqͥd placeat aliqͥ fingit ſua ver pōt intēdere illud ꝯficere? ⁊ ſi nō intendit. ba loqͥtur nō nūqͥd ꝯficit? Aliqͥ dicūt etiā nō recte d̓ illo dei qͥ autem ī myſterio ſentiētē: poſſe ītēdere. nō qͥdē illd̓ verbis dn̄icis alit̓ ꝙͣ is qͥ ꝓ ꝯficere. qd̓ iā eēt recte credere. ſꝫ id age̓ qd̓ tulit ſenſerit ⁊ gerit̉ ab alijs dū ꝯficit̉. ⁊ ſic adhibet̉ inten ſi ſub alio ītel tio. ⁊ ſi intētio dicat̉ deeſſe ꝯficiēdi illd̓ m lectu tamē ꝯ ſterium. tn̄ ex qͦ intēdit ea dicere ⁊ agereq edificatione charitatis te ab alijs gerunt̉. implet̉ myſteriū. Illud dit. dn̄i ſūt ꝟ etiā ſane dici p̄t. ꝙ a brutis aīalibꝰ corpus ba q̄ dicit. xp̄i nō ſumit̉. ⁊ ſi videatur. Quid gͦ ſumit mus. vel qͥd māducat? Deꝰ ait. De h̓ ce Abrutis ar malibꝰ euchaleſti myſterio aliqͣ ꝑſtrinximꝰ a catholicis riſtia nō ſumi fideliter tenēda. Qui em̄ his ꝯtradicit: he reticus iudicatur. Quid facit hereticuꝫ et quid ſit hęreticus. Ne auteꝫ ignores qͥd faciat hereticū. vel qͥd ſit hereticꝰ. audi breuit̓ qͥd inde ſctī doctores tradāt. Hyla. ait. Extiterūt plures qͥ celeſtiū ꝟboꝝ ſim plicitatē nō veritatis ip̄ius abſolutionem ſuſceperūt. alit̓ interp̄tantes qͣꝫ dictoꝝ ꝟt C ſh.rclic De penitentia ALLI I poſtularet. De intelligētia em̄ hereſis non deſcriptura eſt. ⁊ ſenſus nō ẜmo ſit crimen hyla. in li. d̓ Idē in. viij. Intelligētie ſenſus ī crimīe eſt trinitate. Hiero. dic̄. ꝙ ex v̓bis inordinate ꝓlatis in ꝯſee. Hierony. ſuꝑ currit̉ hereſis. Aug. diffiniēs qͥd ſit hereti Aug. de vtili cus ait. hereticꝰ ē qͥ ꝓ alicuiꝰ tꝑalis cōmo tāte credēda. di ⁊ maxīe gl̓ie pͥncipatuſqꝫ ſui gr̄a. falſas ac nouas opiniones gignit vel ſequit̉. Iſta eſt diſtinctio. xiij. huiꝰ quar ti libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ egit ſuꝑiꝰ de ſacr̄o eucha riſtie ꝙͣtū ad eſſe ⁊ fieri. Hic agit de eius miniſtro. ⁊ tria facit. Primo em̄ inquirit an malꝰ ſacerdos poſ ſit ꝯſecrare. Scd̓o hereticū ſeu ſciſmaticū non poſſe ꝯficere nitit̉ determinare. Tertio on̄dit aīalia bruta nullatenꝰ poſſe māducare. Primū a pͥncipio vſqꝫ ibi Illi ꝟo qͥ excōicati ſunt. Scd̓m vſqꝫ ibi. Illud ꝟo ſa ne dici p̄t. Tertiū vſqꝫ ad finē diſ. In ſpāli ſnīa in ⁊cͣ A malo ſacerdote veꝝ ſacr̄m cōficit̉. qꝛ nō ī merito ip̄ius. ſed in verbo creatoris efficit̉. Hāc mgr̄ inſinu ans querit pͥmo vtruꝫ hoc ſacr̄m malꝰ ſacerdos pō cōficere. Et rn̄det ꝙ bonitas vel malicia ſacerdotis nihil facit ad cōſecrationē. qꝛ cōſecratio nō īmerit̓o cōſecrātis ſꝫ in verbo efficit̉ creatoris. In hoc enim ſacr̄o ſub tegimēto reꝝ viſibiliū diuina virtꝰ ſecreti us oꝑat̉ ſalutē. qd̓ autoritatibꝰ cōfirmat. Scd̓a pro poſitio eſt hęc. Sciſmaticū ⁊ hereticū non poſſe ꝯſe crare ꝑ magiſtrū aſſerit̉ ⁊ intētio ī ip̄o cōſecrante ne ceſſario exigit̉. Hanc mgr̄ ponēs dicit ꝙ ab eccleſia dei ꝑ excōicationeꝫ vel hereſim p̄ciſi non vident̉ hoc ſacr̄m poſſe ꝯficere ꝙͣuis ſint ſacerdotes. tū qꝛ obla tio huiꝰ hoſtie ſit ex ꝑſona totiꝰ eccl̓ie. ip̄i autē extra eccl̓iaꝫ ſunt. Tū qꝛ hmōi ſacr̄i celebratiōe nūcius ce leſtis mittit̉ ad bn̄dicendū. Nō eſt aūt p̄ſumenduꝫ ꝙ deꝰ bn̄dicat bn̄dictiōibꝰ p̄ſciſoꝝ ab eccleſia. Poſtea dicit ꝙ ad ſacr̄i huiꝰ ꝑfectionē duo requirūt̉.ſ. ordo miniſtri.ſ. ꝙ ſit ſacerdos ⁊ intentio. Subdit ꝙ ille qͦ non credit etiā pōt intētionē habere ⁊ ꝑ ꝯſequēs cō ſecrare dūmō intendit agere ⁊ facere qd̓ facit eccl̓ia Tertia ꝓpoſitio eſt hec Magiſter videt̉ dogmatiza re bruta aīalia nullatenus chriſti corpus māducare. Hāc mgr̄ inſinuās dic̄ ꝙ bruta aīalia corpus xp̄i nō ſumūt. qͥd aūt ſumāt dū hoſtiā māducāt dicit ꝙ deꝰ nouit. Poſtea epilogādo dicit ſe de hoc myſterio bre uiter dixiſſe a fidelibꝰ catholicis fidelit̓ tenenda. qͥbꝰ ſi qͥs cōtradicit hereticꝰ videt̉. Vltimo quaſi inciden talit̓ dicit ꝙ hereticū facit intelligētia praua ẜm be. V16N Aug. d̓ vtilitate credēdi. aut hereticus ē qͥ cā cōmo di tꝑalis ⁊ glorie vel falſum vel nouas opinionēs gi gnit aut ſequit̉. Et tm̄ in ſpeciali. De penitentia. Oſt hec d̓ pe nitētia agēdū eſt. Pnīa lōge̓ DI. XIIII Opoſitis a deo neceſſaria eſt vt appropīquet. Eſt enim vt ait Hiero. ſcd̓a tabula poſt naufragiū. qꝛ ſi qͥſ Hierony. ſuꝑ veſtē īnocētie ī baptiſmo ꝑceptam peccan Daniel̓. x Caxx j. do corruꝑit: pnīe remedio reꝑare p̄t. Pri ma tabula ē baptiſmꝰ vbi deponit̉ vetus tabala pꝰaupgrā hō ⁊ induit̉ nouꝰ. Scd̓a pnīa: qua poſt la pſum reſurgimus. dū vetuſtas reuerſa re QN pe vitēp pellit̉. et nouitas ꝑdita reſumit̉. Poſt ba ptiſmū ꝓlapſi ꝑ pnīam renouari valent. ſꝫ

L.iitenna. LI nō ꝑ baptiſmuꝫ. licet hoī ſepiꝰ penitere ſed nō baptiſati. Baptiſmus tm̄ eſt ſacr̄m ſed pnīa dicit̉ ⁊ ſacr̄m et virtus mētis. Eſt em̄ pnīa interior. et eſt pnīa exterior. Exte rior ſacr̄m eſt. interior virtus mentis eſt. et vtraqꝫ cā ſalutis eſt ⁊ iuſtificationis Vtꝝ vero oīs exterior pnīa ſit ſacr̄m: vel ſi non omnis: que hoc noīe cenſenda ſit cōſequē ter inueſtigabimus. A pnīa cepit ioh̓is p̄dicatio dicentis. Penitentiā agite appro pinquabit em̄ regnū celoꝝ. Qd̓ aūt preco docuit. illud poſt veritas p̄dicauit exordi um ſumens ẜmonis a pnīa. Pnīa d̓r a pu Un̄ d̓r pnīa niendo. qͣ qͥs punit illicita q̄ cōmiſit. Peni tētie ꝟtꝰ timore ꝯcipit̉. Un̄ Eſa. A timore tuo dn̄e concepimꝰ et peꝑimꝰ ſpm̄ ſalutis. Ambro. īſer Eſt autē pnīa vt ait Amb̓. Mala p̄terita monē qͣdra plangere. ⁊ plangenda iteꝝ nō cōmittere. geſimali. Itē Greg. Penitere ē anteacta pct̄ā defle re. ⁊ flēda nō cōmittere. Nā qui ſic alia de plorat vt alia tn̄ committat. adhuc pnīam agere. aut ignorat aūt diſſimulat Quid em̄ prodeſt ſi pctā luxurie qͥs defleat et adhuc auaricie eſtibꝰ anhelat. His verbis qui dam vehementius inherentes ꝯtendūt ve re penitētē vltra nō poſſe peccare damna biliter. et ſi grauiter peccauerit: verā nō ꝑ cepiſſe pnīaꝫ Qd̓ etiā alijs muniūt teſtimo Iſid̓. in li. de nijs. Ait em̄ Iſi. Irriſor eſt ⁊ nō penitens lūmo bono qui adhuc agit qd̓ penitet. Nec videt̉ deū poſcere ſubditus ſed ſubſannare ſuperbus Canis reuerſus ad vomitum et penitens ad pctm̄. Multi lachrymas indeſinenter fundunt. ⁊ peccare nō deſinunt. quoſdam accipere lachrymas ad pnīaꝫ cerno. ⁊ affe ctum pnīe nō hr̄e. qꝛ inconſtantia mentis nunc recordatione peccati lachrymas fun dunt. nūc reuiuiſcente vſu ea que fleuerū iterādo cōmittūt Eſa. de peccatoribꝰ dicit Lauamini mundi eſtote. Lauat̉ ⁊ mūdus eſt qͥ p̄terita plangit ⁊ flenda iterum nō cō mittit. Lauat̉ ⁊ nō eſt mūdus qͥ plangit q̄ Aug. in li. ſo geſſit nec deſerit et poſt lachrymas ea que defleuerat repetit. Item Aug. Inanis eſt liloquioꝝ. pnīa quā ſequēs culpa cōinqͥnat. Nihil ꝓ ſunt lamenta ſi replicant̉ pctā. Nihil valet veniā a malis poſcere ⁊ mala denuo itera Gregoriꝰ re. Item Greg. Qui cōmiſſa plāgit nec ta men deſerit: pene grauiori ſe ſubijcit. Item Ambro. in li. Ambro. Reꝑiunt̉ qui ſepius agendaꝫ pe d̓ vnica pnīa. nitentiam putant qui luxuriant̉ in chriſto Nā ſi vere pnīaꝫ in xp̄o agerēt: iterandam poſtea nō putarēt. qꝛ ſicut vnuꝫ baptiſma ita eſt vna pnīa. His alijſqꝫ pluribꝰ vtū tur in aſſertione ſue opinionis. Sed Am IIII broſius dicit. Hec vera penitentia eſt ceſſa Ambro. ſuꝑ epiſtolam ad re a peccato Et itē Magni ꝓfectꝰ eſt renū corinth̓. ciaſſe errori. imbutos em̄ vicijs animos ex Augu. ſupe uere atqꝫ emēdare virtutis eſt ꝑfecte et ce octonarium leſtis gr̄e. ⁊ ideo ſane ita diffiniri pōt. Pe xxij. Quid ſit pe nitentia eſt ꝟtus q̄ cōmiſſa mala cuꝫ emer nitentia. dationis ꝓpoſito plangimus ⁊ odimus ⁊ Determīatio plangenda vlreriꝰ cōmittere nolumꝰ: quia p̄miſſoꝝ ꝟbo pnīa vera ē in animo dolere ⁊ odire vicia. ᵐᵐᵐ. Un̄ illa verba p̄miſſa. penitere eſt anteacta deflere ⁊ flenda non cōmittere. recte ſic ac cipi pn̄t vt non ad diuerſa tꝑa. ſed ad idem referunt̉. vt ſcꝫ tꝑe quo deflet cōmiſſa ma la nō cōmittat volūtate vel oꝑe flenda. qd̓ innuit̉ ex verbis cōſequētibꝰ. Naꝫ qui ſic Aug. ī ench̓. alia deplorat ⁊cͣ. Hinc Aug. ait. Cauēduꝫ eſt ne quis exiſtimet nephanda illa crimi na qualia qui agunt regnū dei nō poſſide bunt quotidie ꝑpetranda. et elemoſynis qͦ tidie redimenda. In melius eſt enim vita mutanda. ⁊ ꝑ elemoſynas de peccatis pre teritis ꝓpiciandus eſt deus. nō ad hͦ emē dus quodāmodo vt ea ſemꝑ liceat impu ne cōmittere. Nemini em̄ dedit laxamētuꝫ peccandi. ⁊ ſi miſerādo deleat cōmiſſa pec cata. ſi nō ſatiſfactio cōgrua negligat̉. Itē Pius papa. Nihil ꝓdeſt homini ieiuna: Pius papa. re et orare et alia religionis oꝑa agere niſi mens ab iniquitate reuocetur. Qui ergo a malis ſic mentem reuocat vt commiſſa plā gat ⁊ plangenda committere non velit nec ſatiſfacere negligit: vere penitet. Nec ideo non eſt vera pnīa. qꝛ forte nō de ꝓpoſito ſꝫ caſu vel infirmitate peccabit. Ille auteꝫ ir riſor eſt ⁊ non penitens qui ſic cōmiſſa plā git vt plangenda voluntate vel oꝑe cōmi tere non deſinat. Ille etiā qui poſt lachry mas repetit que fleuit lauat̉ ad tempus. ſ mūdus nō eſt.i. illa mūdicia non eſt ei ſuffi ciēs ad ſalutē. qꝛ eſt momētanea nō ꝑſene rans. Itē illud. Inanis eſt pnīa quā ſe quēs culpa cōinquinat. ſic intelligēdū eſt. Inanis eſt.ſ. carēs fructu illius pnīe quaꝫ ſequēs culpa non inqͥnat. Illiꝰ enim fructꝰ eſt vitatio gehenne et adeptio glorie. mor tificat̉ em̄ illa pnīa et alia anteacta bona ſe quens pctm̄. vt nō ſortiant̉ merecedē quā meruerūt cū fierēt. et quā haberēt ſi pctm̄ nō ſuccederet. Sed ⁊ ſi de pctō ſuccedenti pnīa agatur ⁊ pnīa que perceſſit. et alia an̄ acta bona reuiuiſcunt. ſed illa tm̄ q̄ ex cha ritate ꝓdierunt. Illa em̄ ſola viua ſūt quē ex charitate fiunt. Ideoqꝫ ſi ꝑ ſeq̄ntia pct̄ā mortificant̉. ꝑ ſubſequenteꝫ pnīam reuiui ſcere poſſunt. Que vero ſine charitate fiūt

DI. mortua et lnania generantur. et ideo ꝑ pe nitentiam reuiuiſcere nō valent. Simi liter intelligēdum eſt illud. Nihil ꝓſunt la menta ⁊cͣ. Et illud. Nihil valet ⁊c̄. Si em̄ replicantur peccata nihil valet ad ſalutem vel ad veniam in fine p̄cedens lamentum: qꝛ nihil relinquitur de vite mūdicia. quia aut peccata dimiſſa redeunt vt quibuſdam placet cum replicant̉. vl̓ ſi nō redeunt. eis tn̄ deletis ꝓpter ingratitudinem ita reus ⁊ immundus conſtituitur. cum adhuc inex piandis implicat̉. vt ſi iam deleta redirent De hoc tn̄ ſcꝫ an peccata redeant poſt ple nius agemus. Similiter nihil valet ad ſalutē obtinendaꝫ. vel ad mundiciam vite habendā. veniam de malefactis poſcere. et malefacta denuo iterare. Ita etiaꝫ intel Aug. in li. de ligendum eſt illud quod idem Auguſ. ali vnica pnīa. bi ait. Penitentia eſt quedam dolētis vin dicta ſemꝑ puniens in ſe qd̓ dolet cōmiſiſ ſe. ⁊ infra. Quotidie dolendum eſt de pec cato qd̓ declarat ipſa dilectiōis virtꝰ. Pe nitere em̄ eſt penaꝫ tenere. vt ſemꝑ puniat in ſe vlciſcendo quod cōmiſit peccādo. I le penaꝫ tenet. qui ſemꝑ vindicat qd̓ cōmi ſiſſe dolet. Penitentia ergo eſt vindictaſ punies in ſe quod dolet commiſiſſe. Quid reſtat nobis niſi dolere in vita. vbi em̄ do lor finitur: deficit et pnīa. Si ꝟo penitēti finit̉. quid relinquetur de venia? Tamdit gaudeat et ſperet de gratia. qͣꝫdiu ſuſtenta tutꝭa penitentia. Dicit enim dominus Ua de et amplius noli peccare. non dixit: No pecces. ſed ne voluntas peccandi in te ori atur. Quod quomō ſeruabit̉ niſi dolor in penitentia continue cuſtodiatur. ſed ſem per doleat. ⁊ de dolore gaudeat ⁊ nō ſit ſa tis ꝙ doleat. ſed ex fide doleat. ⁊ non ſemꝑ doluiſſe doleat. Determinatio intelligentie di ctorum. De penitentia per fectoꝝ vel ad ſalutē ſufficienti intelligēduꝫ eſt. qd̓ ſupra dixit ſcꝫ Penitentia eſt vindi cta ſemꝑ puniens qd̓ cōmiſit. ⁊ alia hmōi. Illud ꝟo. Si penitētia finit̉ nihil d̓ venia relinquit̉: dupliciter accipi pōt. Si em̄ iu xta quorundā intelligētiā pctā dimiſſa re deunt. facile eſt intelligere nihil d̓ venia re linqui. qꝛ pctā dimiſſa iterum replicantur. Sicut em̄ ille qui ex ſeruitute in libertateꝫ manumittit̉. interim vere liber eſt. ⁊ tn̄ ꝓ pter offenſam in ſeruituteꝫ poſtea reuocat̉ De p̄euitenaa. XIIII Sic et penitēti peccata vere dimittunt̉. et tn̄ ꝓpter offenſam que replicat̉ iterū rede unt. Si ꝟo nō redire dicant̉: ſane pōt dici etiā ſic nihil de veniā relinqui. nō quod di miſſa pctā iteruꝫ imputent̉. ſed qꝛ ꝓpter in gratitudinem ita reus et immundis conſti tuitur. ac fi illa redirent. De ſolēni ⁊ vnica penitētia. c Illud auteꝫ quod Ambro. ait. Reꝑiūt̉ ⁊cͣ. ⁊ Sicut vnuꝫ da ptiſma ita ⁊ vna pnīa. non ẜm generalem ſed ẜm ſpecialem morem eccleſie de ſolenni pnīa dictū intelligitur. que apud quoſdaꝫ ſemel celebrata nō iterat̉. Item illud aliud Ambroſi. Penitentia ſemel vſurpata nec vera celebrata. et fructum prioris aufert et vſum ſequentis amittit. de ſolenni intelligi tur. Solēni ergo penitētia vt Ambro. ī eo dem ait: eſt que ſit extra eccleſiam in mani feſto in cinere ⁊ cilicio. que ꝓ grauioribus horrendiſqꝫ ac manifeſtis delictis tm̄ im ponitur. ⁊ illa non eſt iteranda ꝓ reueren tia ſacramenti. ⁊ ne vileſcat et cōtemptibi lis fiat hoībus. Vnde Augꝰ. Ꝙͣuis caute Aug. ad ma et ſalubriter ꝓuiſum ſit. vt locus illius hu cedoniū milime pnīe ſemel in eccleſia concedat̉: ne medicina vilis minus vtilis eſſet egrotis. que tanto magꝭ ſalubris eſt: quāto minꝰ cō temptibilis fuerit. Quis tamē audeat deo dicere. Quare huic homini qui poſt peni tētiam primam rurſus ſe laqueis iniquita tis abſtringit adhuc iteruꝫ parcis? Orige Origenes ſu nes quoqꝫ de hac ſolenni pnīa que pro gra per leuiticū. uioribus criminibus iniungit̉ ait. Si nos aliqua culpa mortalis inuenerit que non crimine mortali. vel in blaſphemia fidei. ſꝫ in ſermonis vel in morum vicio conſiſtat. Hec culpa ſemper reꝑari poteſt. Nec īter dicitur aliquando de huiuſmodi peniten tiam agere. Sꝫ nō ita d̓ grauioribus crimi nibus. In grauioribus enim criminibꝰ ſe mel tm̄ penitentie conceditur locus. Com munia que frequenter incurrimus ſemper penitentiam recipiunt et ſemper redimun tur. Communia dicit venialia peccata et forte mortalia quedaꝫ alijs minus grauia. Que ſicut ſepe committuntur. ita frequen ter per penitentiā redimuntur. Sed d̓ gra uioribus criminibus ſemel tantum agitur penitentia ſcilicet ſolennis. Nam et de illis ſi iterentur iteratur penitentia ſed non ſolē nis. quod tamen ī quibuſdam eccleſijs nō ſe ruatur.

LI Autoritatibus ꝓbat ꝙ non ſemel tm̄ ſed frequenter pct̄a dimittant̉ ꝑ penitentiam. Ꝙ vero penitētiā non ſemel tm̄ agat̉. ſed frequenter iteretur. ⁊ ꝑ eā frequenter iterum venia p̄ſtet̉ pluri bus ſanctoꝝ teſtimonijs probatur. Ait ei Augu. in li. d Aug. ſcribens contra quoſdā hereticos qͥ penitentia. peccantibus poſt baptiſmū ſemel tm̄ dice bant vtilem eſſe penitentiaꝫ. ita. Adhuc in ſtant ꝑfidi qui ſapiunt plus qͣꝫ oꝑtet. nō ſo brij: ſed excedentes menſuram: dicunt. ⁊ ſi ſemel peccantibus poſt baptiſmum valeat penitentia. nō tn̄ ſepe peccantibus ꝓderit iterata. alioquin remiſſio ad peccanduꝫ eſ ſet incitatio. Dicunt em̄. Quis non ſꝑ pec caret ſi ſemꝑ redire poſſet. Dicūt em̄ dn̄m incitatorem mali ſi ſemꝑ peccantibus ſub uenit. ⁊ ei peccata placere quibus ſemper p̄ſto eſt gratia. Errant aūt. Conſtat em̄ ei peccata diſplicere. qui ſemꝑ preſto ē ea de Augꝰ ad maͣ. ſtruere. ſi ea amaret: nō ſemꝑ ea deſtrueret cedoniū. Idem ad macedoniū. Intantū hoīuꝫ ini quitas aliqn̄ ꝓgreditur. vt etiaꝫ poſt per actam penitentiam: poſt altaris reconcilia tionem: vel ſimilia vel grauiora cōmittant et tn̄ deus facit etiā ſuꝑ tales oriri ſolē ſuuꝫ nec minus tribuit qͣꝫ ante tribuerat largiſ ſima munera vite et ſalutis. et qͣꝫuis eis in eccleſia locus ille penitentie nō concedat̉. deus tn̄ ſuꝑ eos ſue patientie non obliuiſci tur. Ex quoꝝ numero ſi quis nobis dicat dicite mihi vtrū aliqͥd ꝓſit ad vitā futura ſi in iſta vita illecebroſiſſime voluptatꝭ blā dimenta contempſero. ſi me penitendo ve hementis qͣꝫ prius excruciauero. ſi vberi fleuero. ſi melius vixero. ſi pauꝑes largiꝰ ſuſtentauero. ſi charitate ardentius flagra uero. quis veſtꝝ ita deſipit. vt huic homi ni dicat. nihil tibi iſta in poſteruꝫ ꝓdeunt. Uade ſaltem huius vite ſuauitate fruere. Auertat deus tam immanē ſacrilegamqꝫ Io. chriſ. dementiā. Item Ioh̓es chriſto de reꝑati one lapſi. Talis mihi crede: talis eſt erga hoīes pietas dei. Nunqͣꝫ ſpernit pnīam ſi ei ſincere ⁊ ſimpliciter offerat̉ etiaꝫ ſi ad ſū mū qͥs ꝑueniat malorum ⁊ inde tn̄ velit re uerti. ad virtutis viā ſuſcipit libent̓ ⁊ am plectitur. ⁊ facit oīa quatinꝰ ad pͥorē reuo cet ſtatū. Quodqꝫ eſt adhuc p̄ſtantius et eminētiꝰ etiā ſi nō potuerit qͥs explere om nem ſatiſfaciendi ordinē. quātulācunqꝫ ta men ⁊ quālibet breui tꝑe geſtā non reſpui LLLL pnīaꝫ. ſuſcipit etiam ip̄am nec patit̉ qͣꝫuis exigue cōuerſionis ꝑdere mercedē. Ex emplis etiam hoc idē aſtrui p̄t. Dauid em̄ ꝑ pnīam adulterij ſimul ⁊ homicidij veni am impetrauit. grauiter tn̄ poſtea deliqͥt ī ppl̓i enumeratione. qd̓ populi multitudo ꝓ ſtrata oſtēdit. Illud aūt mirabile eſt ꝙ an. Ambroſius gelo ferienti plebē. ſe obtulit dicens. Grex apologia da iſte qͥd fecit. fiat manꝰ tua in me ⁊ in domū patris mei. Quo facto ſtatim ſacrificio di gnus iudicat̉. qui abſolutiōe eſtimabatur indignus. Nec mirū ſi tali ſua oblatiōe ꝓ ppl̓o. peccati ſui adeptus eſt veniā. cū moy ſes offerendo ſe ꝓ plebis errore. pctā dilue rit. His alijſqꝫ teſtimonijs pluribus eui denter oſtendit̉ ꝑ pnīam non ſemel tm̄ ſꝫ ſe pius nos a peccatis ſurgere. ⁊ verā pnīaꝫ ſepiꝰ agi. Voluntarie em̄ peccantibus no bis: vt ait apl̓s ꝓ pctīs nō reliquit̉ hoſtia ſcd̓a.ſ. qꝛ ſemel tm̄ xp̄m oportuit pati: nec relinquit̉ ſcd̓s baptiſmus. Relinqͥtur ꝟo ſcd̓a pnīa ⁊ tertia ⁊ deinceps vt Ioh̓. chri. Io. chriſ. ſoſto. ſuꝑ hūc locū ait. Scienduꝫ inqͥt ꝙ h̓ quidā exurgunt horū verboꝝ occaſiōe pe nitentiam auferentes. quaſi ꝑ pnīam non valeat pctōr poſt lapſum reſurgere ſcd̓o et tertio deinceps. Veꝝ etiam in hoc pnīam nō excludit nec ꝓpiciationeꝫ que ſepe fit ꝑ pnīaꝫ ſꝫ ẜm baptiſmū ⁊ hoſtiam. Iſta eſt diſtinctio. xiiij. huius qͣr ti libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ determinauit d̓ ſacramē tis.ſ. cōfirmatione et euchariſtia que ſunt ſacr̄a pro gredientiū ordinata ad ꝑfectionē in bono. Hic deter minat de pnīa que ordinat̉ ad amotionē mali. Et di uidit̉ tractatus iſte in quattuor ꝑtes. In pͥma deter minat de pnīa in ſe. Scd̓o d̓ ꝑtibꝰ pnīe Tertio de in ſtrumētis. Quarto d̓ tꝑe. Scd̓a ꝑs incipit ī. xvj. di. Tertia in diſtinctiōe. xviij. Quarta ī diſtinctiōe. xxj Prima ꝑs diuidit̉ adhuc in duas ꝑtes: In pͥma ꝑte determinat quidditatē pnīe. ⁊ excludit quēdā erro rem. Scd̓o determinat de integritate. ſcilꝫ in diſ. xv In pn̄ti autē diſ. facit tria. Primo em̄ determinat q̄ ſit pnīe diffinitio. Scd̓o quo bona oꝑa ꝑ cōſequens pctm̄ mortificata ꝑ pnīam reuiuiſcunt. Tertio quo modo publica pnīa ꝓ eodem peccato nō ſit reiteran da. Primū facit a principio diſtin. vſqꝫ ibi. Itē illud inanis eſt penitentia. Scd̓m vſqꝫ ibi. Illud autē qd̓ Ambroſius Tertiū vſqꝫ ad finem diſtin. In ſpeciali ſnīa magiſtri ſtat in tribꝰ ꝓpoſitionibus. quarū pri ma eſt hec. Penitentia eſt virtus qua noſtra peccata voluntarie deplangimus. et ea vltra cōmittere non ꝓponimus. Hanc magiſter inſinuans ꝓponit pͥmo pnīaꝫ neceſſariā eſſe. Eſt enim ẜm Hierony. ſcd̓a ta bula poſt naufragiū ex eo ꝙ qui veſtem innocentie ī baptiſmo ꝑceptam peccando deſtruxit. Poteſt eam penitentie remedio reparare. Baptiſmus autē dicit̉ pͥma tabula. vnde pnīa ſepe reiterari pōt baptiſmꝰ aūt nō. Poſtea volens pnīam diffinire p̄mittit quat tuor. Primo em̄ p̄mittit eius genus qd̓ eſt ſacr̄m et virtus mentis. ſed baptiſmus eſt ſacr̄m tm̄. Eſt em̄ duplex pnīa. interior.ſ. ⁊ exterior. Interior ē habi

DI. us drīam ꝓpter ꝙ cus. exeterior eſt ſacr̄m. Scd̓o vtilitatem. qꝛ tā xp̄s ꝙͣ ioh̓es baptiſta p̄dicationem ſuā a pnīa inceperūt dicentes. Penitentiaꝫ agite ap propinquabit vobis regnū celoꝝ. Tertio eiꝰ actum d̓r em̄ pnīa a puniendo. qꝛ per pnīaꝫ illicita puniunt̉ Quarto eiꝰ originē. qꝛ pnīe virtus timore cōcipitur Quibus p̄miſſis diffinit pnīam ẜm b. Ambro. dicēs citēt ꝙ pnīa eſt mala p̄terita deplangere et deplangēda iteꝝ nō cōmittere Poſtea dicit ꝙ ex hac diffinitione aliqui moti fuerunt dicere ꝙ non ſit vera pniā q̄ pec cato ſequenti maculat̉. vere em̄ penitentē dicunt vl tra mortaliter nō peccare qd̓ etiā ꝯfirmant antorita te beati yſidori qͥ dicit talē pnīam eſſe irriſoriā. et au toritatē. b. Aug. qui dicit eā eſſe inanē. ⁊ b. Grego qui dicit eā eſſe grauioris pene. Quarto Ambroſi qui dicit verā pnīam iterendā non eſſe. Autoritates oēs patent in lr̄a. Poſtea mgr̄ determinando verita tē excludit dictū errorē. dicens ꝙ ceſſatio a peccatis p̄teritis ⁊ dolor de eis cum ꝓpoſitio cauendi futura ad verā pnīam ſufficit. Et ex hoc ſoluit pnīe diffinitō nem ſupradictā in qua dicit ꝙ ad pnīam ꝑagendam ꝑtinet pctā iterum nō cōmittere dicens. Sufficit pro vera pnīa ꝙ penitens plangenda iterū non cōmitta ꝓpoſito volūtatis. Et ex hoc etiam ſoluit autorita tē yſidori dicētis. ille irriſor eſt qͥ cū ꝓpoſito cōmittē di penitet. Scd̓a ꝓpoſitio ē hec. Viatoris bona oꝑa q̄ ꝑ ꝯn̄s pctm̄ deficiūt ꝑ verā pnīam iterū reuiuiſcūt Hāc mgr̄ inſinuās ſoluit autoritates quaſdā p̄dicta et pͥmo Aug. dicētis ꝙ pnīa quā ꝯſequēs coinqͥnat culpa. d̓r em̄ inanis. qꝛ fine pnīe caret qͥ eſt vitatio ge henne. et adeptio glorie. Caret aūt fructu pnīe. qꝛ ꝯn̄s pctm̄ iſta pnīa et etiā alia acta bona mortifican vt.ſ. nō ſortiant̉ mercedē quā meruerūt cū fierent.ſ tn̄ de pctō ſuccedente agat̉ pnīa bona q̄ p̄ceſſerūt nō reuiuiſcunt niſi dūtaxat illa q̄ ex charitate ꝓdier̄t ꝙ q̄ viua nō fuerunt reuiuiſcere nō pn̄t que aūt fuerū: viua reuiuiſcere pn̄t. Qd̓ aūt Aug. dicit. nihil ꝓſū lamenta ſi replicant̉ pctā ſic intelligendum eſt. vel pctā redeūt quēadmodū quidā dicūt ꝙ nihil relin tur de vite mūdicia eo ꝙ poſt pctm̄ iterū peccat. ve ſi nō redeūt ſaltē ꝓpter īgratitudinē ita reus ⁊ īmi dus ꝯſtituit̉ ac ſi pctā dimiſſa redirent. Addit etiaꝫ duo dicta ab Aug. que vident̉ facere in cōfirmatio nem erroris. vnū eſt. qꝛ Augꝰ. dicit ꝙ penitēs ſꝑ dꝫ pnīaꝫ tenere ita tn̄ ꝙ dolere gaudeat. Soluēdo iſtꝭ dicit. ꝙ intelligitur de pnīa perfectorum qui peniten tiam vſqꝫ in finē vite ſue ꝯtinuāt. Aliud eſt ꝙ Aug. dicit ꝙ nihil de venia relinquit̉ qn̄ hō poſt peniten tiam in pctm̄ relabit̉. Reſpondendo dicit verum eſſe ꝙͣtū ad reditū pctōꝝ ſimpliciter vel ꝙͣtū ad ingrati 3 tudineꝫ vt dictū eſt. Tertia ꝓpoſitio eſt. Quamuis publica pnīa ꝓgrauioribus inflicta nō eſt ꝓ eodem reiteranda cōmunis tn̄ cōfeſſio et pnīa eſt nobis fre quentius ꝑ agenda. Hanc magiſter inſinuans ſoluit autoritatē beati Ambro. qua dicit pnīam nō eſſe ite randā ꝓpter reuerantiā ſacramenti. Reſpondendo dicit hanc eſſe intelligendā de pnīa ſolenni que pro grauioribus criminibus infligit̉ que nō iterat̉ ne vi lis reputet̉ qd̓ autoritatibus confirmat Vltimo qꝛ qͦ daꝫ dixerūt Ꝙ pnīe nō deberent iterari qꝛ facilitas penitentie eſſet incitatio ad peccandū. Ideo probat ꝑ plures autoritates ꝙ pnīa ſemꝑ iterari debet ⁊ po teſt. qd̓ confirmat exemplo Dauid qui bis veniā im petrauit. ſemel de commiſſione adulterij et homici dij. ⁊ poſtea de numeratione populi ex quo patet ve ram penitentiam ſepius agi poſſe. Et qꝛ predicti qͥ ſic errauerūt circa penitentiam immittebantur qui buſdam verbis apoſtoli in epiſtola ad hebros. Id̓o dicit magiſter ꝙ apl̓us ibi non negat illam peniten am. Et tm̄ in ſp̄ali. De peītencia XV Qd̓ pluribus irretitus peccatis nō pōt penitere de vno vere niſi d̓ omnibus peniteat. Tſicut pre ¶ DI. XV ctis autoritatibꝰ. illorū error conuincitur. qui pnīaꝫ ſepe a gendā et per eam a lapſu pec cantes frequenter ſurgere diffitent̉. ita eiſ dem illoꝝ opinio elidit̉ qui pluribus irre titum peccatis aſſerunt de vno vere peni tere eiuſdemqꝫ veniam a dn̄o conſequi poſ ſe ſine alterius penitentia. Quod in auto Naum.j. ritatibꝰ aſtruere conant̉. Ait em̄ ꝓpheta. Nō iudicabit deus bis in idip̄m. vel vt a lij tranſtulerunt. Non cōſurgēt duplex tri bulatio. Si ergo inquiunt illi. aliqͥs ſacer doti fuerit confeſſus vnuꝫ de duobus vel pluribus peccatis. et de illo iniunctam ſibi penitentiam a ſacerdote ſatiſfactionem ex pleuerit: ceteris tacitis. non ꝓ illo peccato amplius iudicandus eſt. de quo ſatiſfecit ad arbitrium ſacerdotis. qui vicem chriſt in eccleſia gerit. Ideo ꝙ ſi de eo iterum iu dicetur. bis in idipſum iudicat deus ⁊ con ſurget duplex tribulatio. Sed de his gͦ Determina oportet illud tm̄ intelligi qͥ precedentibus tio p̄cedētiū. ſupplicijs commutant̉ in bonū et ſic perſe uerant. ſuper quos non conſurget duplex tribulatio. qui ꝟo inter flagella duriores et deteriores fiunt vt pharao. preſentibus eterna connectunt. vt temporale ſuppliciū Augꝰ. ſaper ſit eis eterne penitentiū. Vnde Augꝰ. Ig cāticū Deūt̓. nis ſuccenſus eſt ⁊c̄. i. vindicta hic incipi et et ardebit vſqꝫ ad extremā damnationē Hoc ꝯtra illos notandum eſt qui dicuntal lud.ſ. non iudicabit deus bis in idip̄m. ad omnia ꝑtinere flagella. quia quidam h̓ fla gellis emēdant̉. alij h̓ et ineternū puniun tur. Quinqꝫ em̄ modis flagella contin Beda quot gunt. vel vt iuſtis per patientiā merita auᵐᵐ odis cōtin geant̉. vt iob. vel ad cuſtodiam virtutumᵍuᵗ fagelia. ne ſuꝑbia temptet vt paulo. vl̓ ad corrigē da peccata vt marie lepra. vel ad gloriam dei vt de ceco nato. vel ad inicium pene vt herodi. quatinus hic videatur quid in in ferno ſequatur ẜm illud. Duplici cōtricio ne contere eos dn̄e. Illa gͦ autoritas nauꝫ non cogit nos ſentire omnia que tempora Hierony. de liter puniuntur non vlterius a deo puniē egyptijs et ī da. Nam et ſi ſuꝑ eundem locuꝫ Hierony raeli tis et co mus dicat egyptios et ilraelitas a deo tem domitis. poraliter punitos ne in eternū punirētur. non eſt tamen de omnibꝰ generaliter intel

LII. ligendū. Ait em̄ ſic. Ꝙ genꝰ humanū dilu uio. ſodomitas igne. egyptios mari. ⁊ iſra elitas in heremo ꝑdidit. ſcitote ideo tꝑali ter ꝓ peccatis puniſſe. ne ineternū punir qꝛ nō iudicabit deus bis in idip̄m. Qui g puniti ſunt poſtea nō punient̉. alioqͥn me titur ſcriptura: qd̓ nephas eſt dicere. Que ſit intelligentia premiſſio rum. Attende lector his verbis et caue ne de ſomnibus generaliter intelligas. ſed de his tm̄ qͥ inter ipſa flagel la penitentiā egerunt. credentes in deū he breoꝝ. quā et ſi breuē et momentaneam ta men nō reſpuit deus. Ꝙ aūt qui ꝑ tempo rale flagelluꝫ non corrigunt̉ poſt eternalit̓ puniant̉. ibidē oſtendit agens de fideli de prehenſo in adulterio qͥ decollat̉ vbi oſtē dit leuia peccata breui et temporali ſuppli tio purgari. magna ꝟo diuturnis eterniſ qꝫ ſupplicijs reſeruari ita inqͥens. Querat hic aliquis ſi fidelis deprehenſus in adul terio decollet̉. qͥd de eo poſtea fiat? Aut eī punietur et falſum eſt qd̓ d̓r non iudicabit deus bis in idip̄m. aut nō puniet̉. ⁊ optan dum eſt adulteris vt hic breni pena puni antur vt fruſtrētur ibi cruciatus eternos. Ad qd̓ reſpondemus deū vt omniū re rum ita ſupplicioꝝ quoqꝫ ſcire menſuras. ⁊ nō preueniri ſnīam iudicis. nec illi in pec catorē exercende de hinc pene auferri po teſtatē. et magnū peccatū magnis diutur niſqꝫ luci cruciatibus. Si quis vero puni tus ſit tꝑal̓r vt ille qͥ iſraelite maledixerat et qui in ſabbato ligna colegerat. tales po ſtea nō puniri. qꝛ culpa leuis pn̄ti ſupplitō ꝯpenſat̉. leuis em̄ culpa leui ſupplicio cō penſat̉. His ſatis innuit Hierony. grauia peccata et hic puniri graui ſupplicio. et ī fu turo punienda eternaliter. de quibus pe nitentia nō agit̉ inter flagella. Leuia vero que hic puniūtur. leui pena cōpenſatiōem reciꝑe. qd̓ in bonis fieri nō ambigimus. et in malis forte etiaꝫ fit ita. Satis iā apparet qd̓ illi de ꝓphetia induxerūt non facere ꝓ eis qui dicunt ei qͥ crimen ſibi reſeruat. de alio veniā preſtari ꝑ penitentiaꝫ. Alias Greg. ſup Ezechielem quoqꝫ autoritates inducūt. Ait em̄ Greg. Pluit dn̄s ſuꝑ vnā ciuitatē et ſuꝑ alteraꝫ nō pluit. et eandē ciuitatē ex ꝑte cōpluit. ⁊ ex ꝑte aridā reliquit. Cū ille qui ꝓximum odit ab alijs vicijs ſe corrigit: vna eadēqꝫ ciuitas ex ꝑte cōpluitur ⁊ ex ꝑte arida reIIII manet. qꝛ ſunt quidā cū quedā vicia reſe cent: in alijs grauit̓ ꝑdurant. Ideꝫ Amb̓. Amb̓. ſuper Prima cōſolatio eſt qꝛ nō obliuiſcit̉ miſe octonariuꝫ reri deꝰ. Scd̓a ꝑ punitionē. vbi et ſi fides deſit. pena ſatiſfacit et releuat. Ratōne qͦꝫ vtunt̉ dicentes. Si quis vnū peccatū con fiteret̉ altero tacito: ſatiſfactionē a ſacerdo te iniunctā expleuerit. nūquid ſi ⁊ peccatū tacitū cōuerſus fuerit confeſſus ꝓ vtroqꝫ ei peuitentia imponet̉? Longe hoc videt̉ a ratione et eccleſie conſuetudine que pro eodeꝫ pctō nō reiterct̉ nulli bis penitentiā imponit. Fuit ergo illa peccati cōdigna ſa tiſfactio vn̄ ⁊ pctm̄ deletū videtur. Qūo accipienda ſunt p̄miſſa. c His reſponderi po teſt ſic. Illud Grego. pluit dn̄s ⁊cͣ. Nō ad criminis veniā. ſꝫ ad oꝑis peccati deſertio nem referendū eſt. vt ideo ꝑs ciuitatis di catur cōplui. qꝛ ab actu et delectatiōe pec cati cui ante ſeruiebat mō ceſſat. nō ꝙ eiuſ veniā habeat. Vocaturqꝫ pluuia illa talis continentia qua ab oꝑe peccati reuocatur qꝛ ex fonte gratie dei id cordi īſtillat̉ vt vl̓ ſic paulatim ad pnīam veniat. vel eo minꝰ a deo puniat̉ qͥ diuturniori delectatōne et actu peccati maius ſibi accumulet tormen tū. Si ꝟo ad indulgentiā reatus pluuia re feratur: euangelice ſententie ꝯtraire vide bit̉. Si em̄ ꝓpter miſericordiaꝫ qua quis ꝓximo ſuo nō miſeret̉ etiam que dimiſſa ſunt replicant̉ ad penā. multo magis que nondū ſunt dimiſſa ꝓpt̓ odiū fratrum ad penaꝫ reſeruari ꝓbant̉. Et ſi ille qͥ arbiter ſue volūtatis ꝯſtitutꝰ eſt. nō pōt inchoare nouā vitā vt ait Augꝰ. niſi peniteat eū ve teris vite: qūo ad nouitatē indulgentie ꝑ ueniet qͥ odij vetuſtatē nō depoſuit. Il lud etiā qd̓ Amb̓. ait. et ſi fides deſit pena ſatiſfacit ⁊cͣ. Nō de fide intelligit̉ qͣ credit̉ in deū. ſed de ꝯſcīa delicti. De eſt em̄ fides cū ꝯſcientia pctī non ſubeſt. Nā cū delicta omnia nemo intelligat. eſt aliqn̄ in homīe peccatū cuiꝰ nō habet ꝯſcientiā. Un̄ apo ſtolus. Nihil mihi cōſcius ſum ſed non in hoc iuſtificatus ſuꝫ. Cum ergo qͥs flagella latur ꝓ peccato cuius nō eſt conſcius. ſi pa tienter fert penā et humiliter amplectitur. cogitans ſe forte pctm̄ hebere qd̓ nō intel ligit ꝓ eo puniri a deo. pena illa ſatīſfacit ⁊ reuelat grauatū. Ad hoc aūt qd̓ obijci tur de ſatiſfactione illa: ſi ſatiſfactio non fu it iteꝝ imponenda eſt. Si vero iteꝝ impo

L5 nenda nō eſt. ſatiſfactid fuit. et ſi ſatiſfactō Augꝰ. in li. d̓ fuit. veniam impetrauit? Reſponderi pōt penitētia. ſatiſfactioneꝫ ideo nō fuiſſe. qꝛ ille dignos Auguſ. in e fructus pnīe nō fecit. Eſt em̄ ſatiſfactio pe chiridi. nitentie vt ait aug. peccatoꝝ cās excinde re nec ſuggeſtionibꝰ earum aditū indulge re. Item Sane qui ſcelerate viuūt nec cur rant talem vitaꝫ moreſqꝫ corrigere et inte ipſa facinora ſua elimoſinas frequētare n̄ ceſſant. fruſtra ideo ſibi blandiūtur quia dn̄s ait. Date elemoſinam. ⁊ ecce oīa md̓a ſūt vob̓. hoc em̄ qͣꝫ late pateat n̄ ītelligūt. De generibꝰ Multa em̄ ſunt genera elimoſinaꝝ. q̄ cuꝫ elemoſynaꝝ. facimus adiuuamur. nō ſolū qui dat eſuri enti cibum ſitienti potum ⁊ hmōi. ſed etiā qui dat veniā petenti. elimoſinaꝫ dat. et emendat verbere in quē poteſtas dat̉. vel cohercet aliqͣ diſciplina. vel orat vt ei pec catum dimittat̉: elemoſynam dat. qꝛ miſe ricordiā p̄ſtat. Multa em̄ bona p̄ſtan tur inuitis. qn̄ eoꝝ ꝯſulitur vtilitati et nō volūtati. ſed eo maior eſt qua ex corde di mittimꝰ qd̓ in nobis quiſqꝫ peccauit. Mi nus em̄ magnum eſt erga eum eſſe beniuo lū qͥ tibi nihil mali fecit. Illud multo grā dius vt tuū etiā inimicuꝫ diligas. et ei qui tibi maluꝫ vult et ſi pōt facit. ſemꝑ bonum velis faciaſqꝫ quod poſſis. Qd̓ ergo domi nus ait date ele. ⁊. o. m.ſ. v. ita ne ītellectu. ri ſumꝰ vt nō credentibꝰ in chriſtū mund ſunt oīa ſi elemoſinas iſtas dederint. Qui vult ordinate elemoſinam dare a ſe debet primū inciꝑe et eam primuꝫ ſibi dare. Eſ enim elemoſina opus miſericordie. veriſſ Quid ſit ele meqꝫ dictū eſt. Miſerere anime tue pla moſyna. cēs deo. Nō ergo ſe fallant qui ꝑ elemoſi nas largiſſimas fructuū ſuoꝝ vel pecuni impunitatē ſe emere eſtimant in peccatis ī manentes que ita diligunt vt in eis oꝑte rit verſari. Qui vero diligit iniquitatem q dit animam ſuam et qui odit aīam ſuaꝫ nō eſt miſericors ei ſꝫ crudelis Diligēdo qui pe eam ẜm ſeculū. odit eam ẜm deum. S ergo vult ei dare elemoſinā ſuā per quam fit munda. odiat eam ẜm ſeculuꝫ. ⁊ diligat ẜm deū. hac elemoſia quā ſibi homo primi tus debet: mundant̉ interiora. Ad qd̓ hor tans chriſtus ait. Mūdate que intus ſūt immundis em̄ nihil eſt mūduꝫ. ſed polluta ſunt eoꝝ mēs et cōſcientia vt ait apl̓s. Im mundi vero ſunt oēs quos non mūdat fi des. qua credit̉ in chriſtū de qua ſcriptu eſt. Mūdans fide corda eorū. Sꝫ ne iſtas elemoſinas que fiunt de fructibus terre re ſpuere chriſtus videret̉. Hec inqͥt oꝑtuit De penuencia XV facere.ſ. iudiciū et charitatē dei. et illa non omittere. id eſt elemoſinas fruciuuꝫ terre noꝝ. Ex his dat̉ ītelligi ꝙ in peccato mor tali ꝑmanentes et ſi elemoſinas largas fa ciāt. nō tn̄ ꝑ eas ſatiſfaciunt. qꝛ inordinate agunt dū a ſe non incipiūt. nec ꝓprie dici tur elemoſina tale opꝰ. dū ſibijpſis crude les exiſtūt. nō placentes deo. Non ergo di cenda eſt illa peccati ſatiſfactio. quā quis agit ꝓ vno peccato. dū ꝑdurat in altero. qꝛ nihil ꝓdeſt ieiunare et orare. et alia bo na agere niſi mens reuocet̉ a peccato ⁊ ſi a liqn̄ conuerſus tacitū peccatum ſacerdoti fuerit confeſſus. de vtroqꝫ imponēda ē et ſatiſfactio. qꝛ de pͥmo cōdigne nō ſatiſfecit Scd̓m quoſdā fuit ſatiſfactio d Quibuſdam tamē videtur fuiſſe ſatiſfactio ſed īfructuoſa dr in pctō altero perſiſtit. ꝑcipiet̉ tn̄ fructus eius. incipietqꝫ ꝓficere cum pctī alteriꝰ pe nituerit. Tunc em̄ vtrūqꝫ dimittit̉ pctm̄ et ſatiſfactio p̄cedens viuificat̉ q̄ fuerat mor tua. ſicut baptiſmus illi qͥ ficte accedit. tūc primitus valet cuꝫ fictio a mente recedit ꝑ pnīam. Et in huiꝰ opinionis munimentuꝫ autoritates inducunt. Ait em̄ Augꝰ. Piū Augꝰ. in lib̓. eſt credere et noſtra fides expoſtulat vt cū de penitentia autoritates ī gratia chriſti in hoīe deſtruxerit mala pri ducunt. ora. etiā remuneret bona. et cū deſtruxerit qd̓ ſuū nō īuenit. diligit bonū qd̓ in peccā te plantauit. Itē Hiero. Si qn̄ videris in Hierony. ter multa pcta quemqͣꝫ facere aliqua iuſta oꝑa. nō eſt tā iniuſtus deus vt ꝓpter mul ta mala obliuiſcat̉ paucoꝝ bonoꝝ. ſꝫ faci et ea metere et in horrea cōgregare q̄ bona in terra ſeminauit. Sed hec dicta intelligi mus de illo qui in charitate quodā tꝑe bo na facit et bonus eſt. alio ꝟo tꝑe malus eſt et multa pctā facit. Nō ergo intelligendū eſt cū inter multa pctā iuſta oꝑa feciſſe. qͣſi ſimul eodemqꝫ tꝑe pctā fecerit et iuſta ope ra. ſed diuerſis tꝑibus vtraqꝫ feciſſe. Niſi em̄ bonus foret qn̄ bona fecit. nō ſeminaſ ſe diceret̉ in terra bona. Deſtructis gͦ ma lis poſt opera bona cōmiſſis. priora bona in charitate.ſ. facta q̄ ſequentia mala mor tificauerant. penitentia de illis malis ha bita viuificant̉ et remunerant̉. Un̄ apl̓us gpye in epi Iacientes fundamentū penitentie ab ope ſtola ad hel̓ ribus mortuis. opera mortua nominās pͥ ora bona ſignat. que ꝑ ſequens peccatum erant mortua. qꝛ hi peccando priora bona irrita fecerunt. Hec ſic̄ peccādo irrita fiūt

LI. ita ꝑ penitentiā reuiuiſcunt et ad merituꝫ eternitatis ꝓdeſſe incipiūt. Similiter et il lud Bonū amat deus qd̓ plantauit in pec cante. in illlo.ſ. qui poſt illud bonuꝫ pecca uit. non ſimul peccans et bonū oꝑans exti tit. qꝛ talis hominis opus nō diligeret de De operibus us ad remunerationē. Poteſt etiā acci bonis. pi de oꝑibus bonis que ab aliquo fiūt dū malus eſt. et in pctō mortali ꝑſiſtit vl̓ ad tē pus vel vſqꝫ in finem. Que dicuntur a dee remunerari et nō dari obliuioni. non quia ꝓficiant ad vitam eternam obtinendā. ſed ad tolerabilius extremi iudicij ſimplicium ſentiendum. ſicut de fide et ceteris que ſine Augꝰ. in lil charitate habētur. Auguſtinus ait. Si qͥs de pnīa. non habens charitatem que ꝑtinet ad vn tatem ſpiritus et vinculum pacis quo ec cleſia connectitur in aliquo ſciſmate conſti tutus. nec chriſtum neget patitur tribula tiones. famē. ꝑſecutionē. vel flammas vel beſtias. vel ip̄am cruceꝫ. timore gehenne. nullo mō iſta culpāda ſunt. imo et hec lau dāda eſt patientia. Nō em̄ dicere poterm melius ei fuiſſe. vt chriſtuꝫ negando nihil horum pateretur que paſſus eſt confiten do. ſed eſtimandum eſt fortaſſe tolerabiliꝰ ei eſſe futuꝝ iudicium qͣꝫ ſi xp̄m negando nihil horum pateretur. vt illud quod ait a poſtolus. Si tradidero corpus meū ita vt ardeā. charitatē aūt n̄ habuero nihil mihi ꝓdeſt. Nihil ꝓdeſſe ītelligat̉ ad regnū ob tinendū. nō ad extremi iudicij tolerabiliuſ ſubeundū ſuppliciū. ⁊ īfra. Hec ꝓpter cha ritatem dicta ſunt. ſine qua in nobis nō po teſt eſſe vera penitentia. qm̄ in bonis cha ritas dei eſt que tolerat omnia. Perſtringit dictorum ſummam vt alia addat Ex his oſtēdit̉ bo na que ſine charitate fiunt ꝓdeſſe qͥdem ad tolerabiliorem penā ſentiendā. ſed non ad vitā obtinendā. Illa etiā que in charitate qͥs facit. ſi poſtea ꝓlapſus fuerit nec exur rexerit. nō eſſe in memoria dei Ezechiel di cit. Si auerterit ſe iuſtꝰ a iuſticia et fecerit iniquitatē nunqͥd viuet; omnes iuſticie eiꝰ quas fecerat non recordabunt̉. in peccato ſuo morietur. et non erunt in memoria lu ſticie quas fecit. In cuius loci expoſitione Gregoriꝰ. Grego. ait. Hic nobis maxime conſiderā dum eſt quia cum mala committimus fine cauſa ad memoriam tranſacta bona reuoIIII camus. quoniam in perpetrationē maloꝝ nulla debet eſſe fiducia honoruꝫ preterito rum. Intelligendum eſt hoc ad viam ꝑci piendam bona p̄terita non dare fiduciam. et ſi ad mitiorem penaꝫ. alioquin premiſſe autoritati auguſtini obuiaret. Et bona er go ſine charitate facta et bona in charitate facta q̄ concomittat̉ mortalis culpa. quaꝫ non delet ſequēs penitentia. ad ſenſumm tioris pene ꝓficiunt nō ad vite fructū. Autoritates alias inducit contra eos qui dicūt d̓ vno peccato peni tentiā agi altero tacito. ſatis arbitror il lis eſſe reſponſum qui aſſerunt de vno cri mine penitentiā agi et veniam p̄ſtari. alio in delectatione retento vel per confeſſionē nō expoſito qui non modo p̄miſſis autori tatibus confutantur. ſed etiam ſubditis. Ait enim Augꝰ. Sunt plures quos peni tet peccaſſe. ſꝫ tn̄ oīno reſeruantes ſibi que dam in quibus delectētur. nō animaduer tētes dominū ſimul mutū et ſurdum a de monio liberaſſe. ꝑ hoc docet nos nunqͣꝫ ni ſi de omnibꝰ ſanari. Si em̄ vellet peccata ex parte reſeruari. habentē ſeptem demo nia ꝑficere potuit ſex expulſis. expulit au tem ſeptē vt omnia crimina ſimul eijcien da doceret. Legionē ꝟo demonū ab alio eijciens nullum reliquit de omnibus qui li beratum poſſideret. oſtendens ꝙ ſi etiam peccata ſint mille. oportet de omnibus pe nitere. Nunqͣꝫ aliquē ſanauit dominꝰ quē non omnino liberauit. Totum em̄ homi nē ſanauit in ſabbato. qꝛ et corpus ab om ni infirmitate. et animam ab omni contagi on. indicās penitentem oꝑtere ſimul do lere de omni crimine. Scio em̄ dominum inimicū omni criminoſo. Qūo ergo qͥ cri men reſeruat. de alio reciꝑet veniam: ſine amore dei conſequeret̉ veniaꝫ. ſine quo ne mo vnqͣꝫ inuenit gratiam. Hoſtis em̄ dei ē dum offendit ꝑſeueranter. Quedā em̄ im pie tas infidelitatis eſt. ab illo qui iuſtus ⁊ iuſticia eſt dimidiā ſperare veniā. Iaꝫ em̄ ſine vera pnīa inueniret gratiā. Peniten tia enim vera ad baptiſmi puritateꝫ cona tur ducere. Recte em̄ penitens quicquid ſordis poſt purificationē baptiſmi contra xit. oꝑtet vt abluat ſaltem lachrymis men tis. Sed ſatis du rus eſt cuius mentis do lorem oculi non declarant. ſed ſciat ſe cul

DI. pabiliter durum qui deflet damna tempo ris vel mortem amici. et dolorem peccati non oſtendit in lachrimis. Quem ergo pe nitet. omnino peniteat. Idē. Penitentes ſi vere eſtis penitentes et non eſtis irridē tes mutate vitaꝫ. reconciliamini deo. Pe nitentiam agis. genua figis et rides. ſub ſannas dei patientiam. Si patientiam a gis penitet. ſi non penitet. nō es penitens Si ergo penitet. cur facis que male feciſti Si feciſſe penitet. noli facere. ſi adhuc fa cis. certe non es penitens. Item Innocen Innocent tius ſecundus. Ammonemus fratres no ſecundus. ſtros ne falſis penitentijs laicorū animas decipi et in infernum pertrahi patiantur. falſam autem penitentiam eſſe cōſtat. cum ſpretis pluribus de vno ſolo penitentia a gitur. vel cum ſi agitur de vno. vt non di ſcedatur ab alio. Repetit de vera penitentia vt addat. Exp̄miſſis perſpi cua fit noticia penitentie vel ſatiſfactionis Illa em̄ vera eſt penitentia que pctm̄ abo let. qd̓ illa ſola facit que ſcelꝰ corrigit. Il la vero ſcelus corigit que odium commiſſi criminis et committendi cum deſiderio ſa tiſfaciendi affert. Iudas enim penituiſſe legitur ſine aſſecutione venie. qꝛ tali peni tentia nō correxit crimen. Un̄ Hiero. Ni Hierony. hil iude ꝓfuit egiſſe penitentiam ꝑ quā ſce per Math̓. lus corrigere non potuit Sic quando frat̓ peccat in fratrem vt emendare non valeat quod peccauit. poteſt ei dimitti. ſinautem permanēt opera: fruſtra voce aſſumit̉ pe nitentia. hoc eſt qd̓ de eo dicit̉. ⁊ oratō eiꝰ fiat in peccatum. vt nō ſolum emēdare ne quiuerit ꝓditionis nephas. ſed ꝓprij ho micidij ſcelus addiderit. Caue qualiter in telligas iilud: vt emendare non valeat qd̓ peccauit ⁊cͣ. Non enim emendatio hic in telligenda eſt rei dempte recompenſatio. ſed delicti exprobratio et abhominatio cū ſatiſfactionis deſiderio. Demit enim iniu ſte quis alicui quod reſtituere nō valet. vt oculum vel vita et hmōi. ⁊ tn̄ ſi penituerit peccati cum amore condigne ſatiſfactiōis veniā habet. Nec ideo quiſqͣꝫ putet qͥ rem alienam iniuſte abſtulerit quā reddere po teſt. de illo pctō penitere ac veniā ꝯſeqͥ ni ſi reſtituat ablatuꝫ. Quādiu em̄ res ꝓpter quā pctm̄ eſt nō reddit̉. ſi reddi pōt. non a gitur penitentia ſed fingitur. He ꝓtintentia XV Iſta eſt diſtinctio. xv. huiꝰ quar ti libri. In qua magiſter poſtꝙͣ determinauit de pe nitentia ꝙͣtum ad ſui quiditatem. Hic determinat d̓ ea ꝙͣtū ad eius integritatē. Et tria facit. Primo em̄ tangit quoſdā errores et eos ſoluit. Scd̓o quid ele moſine in peccato facte valcant ſubiungit Tertio pe nitentiam factā de vno peccato et nō de oībus nō va lere ad iungit Primū facit a pͥncipio diſtinctōis vſqꝫ ibi. Ad hoc aūt qd̓ obijcitur. Scd̓m vſqꝫ ibi. Satis arbitror illis eſſe reſponſum. Tertiū vſqꝫ ad fineꝫ di ſtinctionis. In ſpeciali ſnīa magiſtri ſtat in tribus ꝓ poſitionibꝰ quarū prima eſt hec. Quinqꝫ modis īfli I1 gunt̉ flagella et tribulationes et liberant̉ a pena pa tienter ſuſtinentes ſeu punitiones tolerantes. Hanc magiſter inſinuans ꝓponit primo ꝙ ſicut erroneum eſt dicere pnīam non poſſe iterari vt ſupra ꝑ autori tates ꝓbatū eſt. ita erroneū eſt dicere ꝙ de vno pec cato ſine alijs pōt pnīa agi. quod quidā dixerūt cō firmātes errorē ſuū per ꝓph̓am Nauꝫ. c. j. qui dixit Non iudicabit deus bis in idip̄m. Ex qua autorita te arguunt ſic. Si quis vnū peccatum ſacerdoti cōfi teatur tacitis alijs. et pnīam ſibi iniunctā ꝓ illo ꝑfe rat nō debet ꝓ illo vlterius ſatiſfacere nec pnīam a gere. Alioquin deus bis in idipſum iudicaret dum ſacerdos qui vicē xp̄i in eccleſia gerit bis ꝓ eodem peccato pnīam imponeret ergo de vno peccato ſolo ſine alio pōt pnīa agi. Poſtea ſoluit ⁊ dicit ꝙ hec au toritas nō cogit. intelligitur em̄ de illis ſolū qui ꝑ fla gella p̄ſentia corrigunt̉ et cōmutant̉ ⁊ ꝑſeuerāt ī bo nō. Tales em̄ iterū nō iudicant̉. Secus aūt eſt de il lis qui ꝑ flagella non corrigunt̉. vt pharo. Exo. vij. Talibus em̄ videt̉ iudiciū incipi in p̄ſenti et termina ri in futuro ẜm b. Augꝰ. Vnde incidentaliter adiun git magiſter quandā vtilem diſtinctionem dicens ꝙ flagella infligunt̉ vel ad augmenta meritoꝝ ſicut fa ctum eſt in Iob vel ad cuſtodiā virtutis vt ptꝫ ī pau lo cui datus eſt ſtimulus carnis ad Corinth̓.xij. vel ad corrigenda peccata. vt Marie Numeri. xj. infli cta eſt lepra. vel ad gloriam dei vt patet in ceco nato vel ad inicium pene future vt patet in herode qui ſca turiuit vermibus vt patet Actuum. xv. Poſtea ex ponit quoſdam autoritates hieronimi ſupra dicto ꝟ bo Naum. qui dicit genus humanū diluuio Gen̄. vij zodomitas igne. Gen̄. xx. Egyptios mari. Exodi xiiij. et iſraelitas in heremo temꝑaliter punitos ne ī eternum punirent̉. vt habet̉ de pnīa diſ. iij. quia nō punit deus bis in idip̄m. non eſt generaliter intelli gendū. ſed de illis tm̄ qui inter flagella penituerunt qui em̄ ꝑ flagella tꝑalia puniuntur ⁊ nō corriguntur cum hoc poſtea eternaliter puniunt̉. quod cōfirmat autoritate b. Ioh̓. qui dicit leuia peccata leui et tem porali ſupplicio puniri. ꝓ leuibus em̄ non punit̉ qͥs eternaliter. Grauia vero et hic purgari graui ſuppꝰ cio et in futuro eternaliter punienda illa.ſ. de quibꝰ pnīam int̓ flagella nō egerūt. Et ſubdit ꝙ illd̓ fieri ī bonis n̄ ē dubiū qꝛ.ſ. leuia leuit̓ remunerant̉ h̓ bona Hic maiora et hic ī futuro remunerabunt̉. In maliſ qͥdem idē fit.ſ. id ꝙ boni ꝓ leuibus culpis leuit̓ pu niunt̉ vel hic vel in purgatorio. Mali ꝟo ꝓ leui cul pa etiā leuit̓ puniunt̉ eternaliter ꝑ accidens ratione pctī mortalis annexi. Ex quo ꝯcludit ꝙ dicta autori tas nihil ꝓ dictalopinione facit. Poſtea ītroducit au toritates ſanctoꝝ ꝓ confirmatione p̄dicti erroris. ⁊ pͥmo ponit autoritatem Grego. qͥ dicit vnā ciuitateꝫ cōplui et aliā nō. ſicut dicit Amos iiij. et eſt qn̄ hō d̓ vno pctō pnīam agit et de alio non Poſtea ponit au toritatē Amb̓. qͥ dicit ꝙ ſi fides deſit pena ſatiſfacit vt poſſit de aliquo pctō ſatiſfacere. Poſtea ponit ad idē rationē ip̄oꝝ q̄ talis eſt. Aliquis qui de vno pec cato ſatiſfecit et penitet alijs pctīs tacitis de quibuſ

LI. poſtea ſi cōfeſſus fuerit nō videtur rationabile ꝙ de primo iterato ſatiſfaciat. Nec rationabile videt̉ ẜm eccleſie cōſuetudinē ꝓ eodeꝫ pctō niſi pctm̄ iteretur vlli pnīam bis imponi. ergo ſibi illa ſatiſfactio qua d̓ vno pctō ſatiſfacit eſt ſufficiēs. Poſtea reſpondet ad iſta. Et primo ad autoritatē Gregꝰ. eſt em̄ intelligen dū ꝙ gregorius dicit vnā ꝑtē ciuitatis cōplui. et ali am nō. nō ꝙͣtū ad criminis veniā. ſed ꝙͣtū ad operis et peccati deſertionē. et ſic pōt hō ab actu vniꝰ pec cati ceſſare et nō alterius. n̄ tn̄ de vno ſine alijs veni am obtinebit ſicut in exemplis declarat. Poſtea ſol uit autoritatē Ambro. cū em̄ dicit ꝙ pena ſatiſfacit vbi ſides deeſt. accipit ibi fidē non pro habitu fidei. ſꝫ ꝓ ſcientia peccati. Aliqn̄ em̄ pctm̄ eſt cuius con ſcientiam homo nō habet. qꝛ qd̓ nō recolit ꝑ penam flageli purgatur dum tn̄ patienter hō flagella acce ptet. Poſtea ſoluit rationē. cū em̄ obijcit̉ de iſto qͥ ſa tiſ facit vtrū ſit ei ſatiſfactio imponenda. Dicit magi ctio ſter ꝙ ſic. qꝛ pͥor ſatiſfactio nō fuit digna et vera ſatiſ factio. qꝛ ẜm b. Augiſtinū ſatiſfacere eſt peccati cau ſas excidere ⁊ eorū ſuggeſtionibus additum non in dulgere que duo nō facit qui in alijs peccatis remā net. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Elemoſyne quas faciūt in mortali peccato exiſtētes nec ſūt meritorie nec d̓o placentes. Hanc magiſter inſinuans proponit auto ritatem beati Augꝰ. qui dicit ꝙ quidaꝫ in peccato ꝑ manentes putant ꝑ elemoſinas quas faciunt mere ri aliquā purgationē peccati ꝓpter qd̓ dn̄s dicit. da te elemoſinam et ecce omnia mūda ſunt vobis. quia non bene intelligunt. Sunt em̄ multa genera elemo Gheꝰ vxa/ Mlta ſynarum. Elemoſinam em̄ facit qui neceſſaria ami eM niſtrat. qͥ peccāti in ſe indulget. qui ſubditū ſibi corri pit. qui pro ꝓximo orat vt peccatū ſibi remittatur. et ſubdit ꝙ hec ⁊ multa alia bona preſtant̉ inuitis qn̄ ꝯſulitur eoꝝ ſaluti et nō voluntati. Inter oēs auteꝫ elemoſynas maior eſt dilectio inimici. ſed eſt preter has maior elemoſyna quā quis ſibi facere debꝫ Un̄ qui vult ꝑ aliquā p̄dictaꝝ elemoſynarū pctā ſua mū dare prius debet ſibijpſi elemoſinā facere. et anime ſue miſereri. qd̓ non faciūt qui in peccatis ꝑmanēt ⁊ ſi multas elemoſynas faciunt. qui em̄ diligit iniqͥta tem odit aīam ſuam. ſed qͥ ſibijpſi mūdationē facit ſi bijpſi elemoſynā exhibet et ille ordinate dat elemoſi nam qui a ſeipſo incipit. et ſic intelligendū eſt verbū dn̄i dicentis. oꝑtet facere illa.ſ. bona.i. elemoſynas interius: et illa non omittere. id eſt elemoſinas exte rius. Ex quo concludit ꝙ illi qui de vno peccato ſa tiſfaciunt ſine alijs eſt iteruꝫ ſatiſfactio imponenda. Poſtea enarrat alioꝝ opinionē dicentiū.ſ. ꝙ illa ſa. tiſfactio de vno ſine alijs inſufficēs fuit.ſ. temꝑe illo quo fiebat ſed qn̄ hic poſtea de alijs peccatis peni tet. ſicut baptiſmus ficte accedenti nō ꝓdeſt. ſed re cedente fictione affectum habet. Cōfirmant autē iſti ſuā opinionē. Primo ꝑ autoritateꝫ Auguſtini dicen tis ꝙ deus gr̄am ſuā alicui confert etiam remunerat priora bona facta ante ſtatū gratie. ⁊ ꝙ deus diligit bonum ꝙ in peccante plantauit et ita ſatiſfactionem approbat in ſtatu peccati. Secundo inducit ad hoc idē autoritatē. b. Hierony. dicentisqꝫ deus bona fa cta in ſtatu peccati remunerat et facit peccatorem ea metere q̄ ſeminauit. Poſtea oſtendit magr̄ qūo predi cte autoritates ītelligunt̉ de bōis factis in ſtatu gra tie que ꝑ pctm̄ mortificant̉. et poſtea ꝑ pnīam reuiui ſcunt. illa em̄ deus diligit et remunerat ⁊ illa metere facit. nō aūt de illis q̄ fuerūt facta in ſtatu pctī. Po ſtea rn̄det aliter dicens ꝙ p̄dicte autoritates pn̄t ītel ligi etiā de bonis factis in ſtatu pctī que deus remu nerat nō tn̄ remuneratione glorie eterne ſed aliqua li remuneratiōe tꝑali. vel etiam remunerat diminuē do eternū ſuppliciū. Et hoc cōfirmat autoritate btī IIII Augꝰ. dicentis tribulatiōes ſine pctīs ꝑpeſſas vale re. nō tn̄ ad gloriā ſed ad ſuppicij diminutioneꝫ. Et ſil̓r dicere videt̉ ꝙ ſine charitate vera pnīa eſſe non pōt. Ex quo cōcludit ꝙ bona que cū charitate facta ſūt et ꝑ peccata mortificata nec ꝑ pnīaꝫ reuiuificata ad eternam remunerationē nō valent. lꝫ valeant ad diminutionē ſupplicij qd̓ cōfirmat autoritate Greg. Poſtea concludit quaſi ꝓbatum ꝙ de vno pctō ſine alijs nō pōt pnīa agi. Improbat etiā errorem ſupra dictū huic veritati contrariū autoritate. b. Augꝰ. di centis ꝙ dn̄s nunꝙͣ aliquē ſanauit quē totaliter non ſanauit. in quo nos docuit ꝙ de vno pctō ſine alijs nō pōt fieri pnīa alias ſequeret̉ ꝙ criminoſo cui ini micus eſſet daret veniā et ꝙ peccator ſine timore dei veniā conſequeret̉ ⁊ ꝙ a deo dimidia cōſequeret̉ ve nia vel eiiā integra abſqꝫ vera pnīa. que omnia ſunt inconuenientia. Ex p̄dictis infero tertiā ꝓpoſitiōeꝫ que eſt hec. Nō valet pnīa niſi de ominbus agatur ⁊ res male acquiſita quāto citius reſtituat̉. patet ex p̄ miſſis. Addit etiā que ſit vera pnīa.ſ. illa q̄ ad bap tiſmi puritatem ducit ⁊ q̄ vere vite mutationē facit q̄ peccatuꝫ abhorret: et ſcelus corrigit ꝓpter qd̓ ꝑma nens in oꝑe peccati verā penitentiā habere non pōt Addit etiā in fine ꝙ vera pnīa agi pōt abſqꝫ reſtitu tione qn̄ nō ad eſt facultas emēdandi vel reſtituendi Si aūt adeſt facultas nullo mō pōt pnīa vere agini ſi ablatū reſtituat̉. Et tm̄ in ſpeciali. De tribus que iupenitentia conſi deranda ſunt. A ꝑfectionē ꝯ. xII aūt pnīe tri a obſeruāda ſunt ſcꝫ cōpunctio cordis. ꝯfeſſio oris. ſatiſfactio oꝑis Un̄ Io Ioh̓.os au hānes os aureū. Perfecta pnīa cogit pec catorē oīa libent̓ ferre. ī corde eiꝰ ꝯtritio. ī ore ꝯfeſſio. ī oꝑe tota humilitas Hec ē fru ctifera pnīa: vt ſic̄ tribꝰ modis deū offēdi mus.ſ. corde. ore. ⁊ oꝑe. ita tribꝰ modis ſa tiſfaciamus. Sunt em̄ tres pctī drīe. vt ait Aug. ⁊ ī corde. ⁊ in facto ⁊ ī ꝯ ſuetudīe vel Augꝰ. de ſer mone habito ꝟbo tanqͣꝫ tres mortes. Vna qͥſi in domo in monte. ſcꝫ cū ī corde ꝯſentit̉ libidini. altera qͣſi ꝓ lata iā extra portā cū ī factū ꝓcedit libidi ni aſſenſio. tertia cū male ꝯſuetudīs tanqͣꝫ mole p̄mit̉ animꝰ. vel noxie defenſiōis cli peo armat̉. quaſi ī ſepulcro iā fetens. Hec ſunt tria genera mortuoꝝ q̄ deꝰ legit̉ ſuſci taſſe. Huic gͦ triplici morti. triplici reme dio occurrit̉. ꝯtritiōe. ꝯfeſſiōe. ſatiſfactiōe Cōpunctio nob̓ cōmendat̉ ibi. Scindite corda vr̄a et nō veſtimēta vr̄a. ꝯfeſſio ibi. Iuſtus in pͥncipio ẜmonis accuſator ē ſui Uere eī ꝯfitet̉ qͥ ſe accuſat. qͥ execrādo ma lū ſibi imputat. Et ibi effundite coram illo corda vr̄a. Et iteꝝ. Cōfitemini alterutruꝫ pctā vr̄a. Satiſfactio a ioh̓e p̄cipit̉ vbi ait Facite dignos fructꝰ pnīe.ſ. vt ẜm qͣlitatē et qͣꝫtitateꝫ culpe. ſit qͣlitas ⁊ qͣꝫtatis pene. Nō em̄ par dꝫ eſſe fructꝰ boni oꝑis eius qͥ 10 ꝙ iolis reactior ꝓceph. ſ. d taū ſacͣl ittor. Iꝑrū..9.

co rptio fordis 07 κſο υη σ DI. Gfacho ꝙ nihil vel minꝰ peccauit. et eiꝰ qͥ gͣuius ceci dit. Iō diſcretio penitēti valde neceſſaria Augꝰ. in lib̓. eſt. vt illa gerat q̄ tradit Aug. dicēs. Cōſi de pnīa q̄ at deret qualitatē crimīs ī loco ī tꝑe. ī ꝑſeue tendēda ſunt Fantia. ī varietate ꝑſone. ⁊ qͣli hͦ fecerit tē Xptatiōe et ī ipſius vicij multiplici executōe Oꝑtet em̄ penitere fornicantē ſcd̓m excel lentiā ſui ſtatꝰ vel officij. vel ẜm modū me retricis. et ī modū oꝑis ſui. et qualit̓ turpi tudinē egerit. ſi in loco ſacrato. ſi ī tꝑe ora tioni ꝯſtituto. vt ſunt feſtiuitates ⁊ tꝑa ie iunij. Cōſideret qͣꝫtū ꝑſeuerauerit. ⁊ defle at ꝙ ꝑſeuerant̉ peccauerit. ⁊ qͣꝫta victꝰ fu erit īpugnatiōe. Sūt em̄ qͥ nō ſolū nō vin cunt̉ ſꝫ vltro ſe pctō offerūt. nec expectant tēptatiōeꝫ ſꝫ p̄ueniūt voluptatē. ⁊ ꝑtractet ſecū qͣꝫ multiplici actōne vicij delectabilit̓ peccauit. Oīs iſta varietas ꝯfitenda eſt ⁊ deflenda vt cū cognouerit qd̓ pctm̄ ē. cito inueniat deū ꝓpiciū. In cognoſcēdo aug mentū pctī. inueniat etiā cuiꝰ etatis fuerit cuiꝰ ſapīe ⁊ ordīs Immoret̉ in ſingul̓ iſtis et ſentiat modū crimīs. purgās lachrimis oēꝫ qualitatē vicij. defleat ꝟtutē qͣ īterim caruit: Dolendū ē em̄ nō ſolū qd̓ peccauit ſed qꝛ ſe ꝟtute priuauit. Defleat etiaꝫ qm̄ offendēs ī vno factꝰ eſt oīm reꝰ. Ingratus em̄ extitit qͥ plenus ꝟtutibꝰ deū oīno nō ti muit. In hoc em̄ qͥſqꝫ pctōr fit culpabilior qͦ eſt deo acceptior. Iō em̄ adā plus pecca uit. qꝛ oī bono abūdauit. Alio etiā mō offē dens in vno factꝰ eſt oīm reꝰ. qꝛ oīs ꝟtꝰ pa titur detrimētū ab vno vitio. Ponat ſe oī nō ī iudicio et ptāte ſacerdotis. nihil ſui re ſeruans ſibi vt oīa eo iubēte ꝑatus ſit face re ꝓ recipiēda vita aīe. q̄ faceret ꝓ euitan da corꝑis morte. et hͦ cū deſiderio. qꝛ vitā recuꝑat infinitā. Cū gaudio em̄ facere d immortalis futurꝰ. q̄ faceret ꝓ differenda morte moriturꝰ. ſꝑ dep̄cet̉ deū. offerat d̓o mentē ⁊ cordis ꝯtritionē. deinde ⁊ qd̓ pōt det de poſſeſſiōe. ⁊ tūc qd̓ offerat. ſecurus offerat. Reſpexit dn̄s ab abel et ad mune ra eius. Prius dicit ab abel. qͣꝫ ad munera eius. In iuditio gͦ cordis ꝯferenda eſt ele moſina tribuētis. Nec ꝯſiderādū eſt qͣꝫtuꝫ ſed qͣ mente. qͣ affectiōe dat qd̓ pōt. Qui g ſua peccata redimere vult tꝑaliū oblatiōe Ꝙ non eſt di pͥus offerat mentē. Caueat ne ductꝰ ve uidenda ꝯfeſ recundia diuidat apud ſe ꝯfeſſionē. vt di ſio per diuer uerſa diuerſis velit ſacerdotibꝰ manifeſta ſos ſacerd re. Quidā eī vni celāt qd̓ alteri manifeſtā da ꝯſeruāt. qd̓ eſt ſe laudare ⁊ ad hypocri ſim tēdere. et ſꝑ venia carere ad quā ꝑ fru ſtra putat ꝑuenire. Caueat etiā ne priꝰ ad Non ono. gͦ v. ſ. ſac̓dos ar 4 v.id.. ta ꝑmꝫ tex.M O ūqꝫ q ſac̓doſ̓ īꝙͣtā liꝫ tx d ( SSooFſ Ipriā toxiͣ laxijt̉ iil.lo cacc inFfarti ſvolō p̄t al iiag ℟ t̓ t̓bꝫ drūē affendiꝰ De penitencia. VI dn̄icū corpus accedat. qͣꝫ cōfortet ſe bona ꝯſcīa ⁊ doleat ꝙ nōdū audeat ſumere quē multū deſiderat cibuꝫ ſalutarē. Cohibeat etiaꝫ ſe a ludis a ſpectaculis ſecl̓i. qͥ ꝑfectā υMδ lſor. 8 vult ꝯſequi remiſſiōis gr̄am. Iſti ſunt di vh. aal. d.6 gni fructꝰ pnīe aīam captiuā elaqueantes et in libertate ẜuātes. ⁊ infra. Querat aīa dignos fructus. ⁊ ſi nō dignos pnīe Sunt em̄ digni fructus virtutū. qui nō ſufficiūt penitentibꝰ. Pnīa em̄ grauiores poſtulat vt dolore ⁊ gemitibꝰ mortuꝰ īpetret vitaꝫ Ex his on̄dit̉ qͥ ſint digni fructus pnīe qͥ bus vera ſatiſfactio explet̉. et ꝙ nō oēs di gni fructꝰ ſunt digni fructꝰ pnīe. Qd̓ de il la pnīa intelligit̉ que maioꝝ eſt criminum Nō em̄ ſufficiunt grauiter delinquētibus q̄ ſufficiūt minus vel parū peccantibus. Que ſit falſa ſatiſfactio. Et ſicut ſunt digni fructꝰ pule ac vera ſatiſfactio. ita et īdign fructus et falſa ſatiſfactio.i. falſa pnīa Un̄ Grego. Falſas pnīas dicimꝰ q̄ nō ẜm au Gregoriꝰ. toritates ſanctoꝝ ꝓ qualitate criminū im 5oporter. lp. T ponunt̉. Ideoqꝫ miles vel negociator vel . ſ q. at alicui officio deditus: qd̓ ſine pctō exerce 98vibꝫ ꝙxv.tAD ri non poſſit. ſi culpis grauioribꝰ irretitus ꝙ ad pnīam venerit vel qui bona alterius in iuſte detinet vel qͥ odiū in corde gerit. reco gnoſcat ſe verā pnīam nō poſſe ꝑagere. ni ſi negociū relinquat. vel officiū deſerat. et odiū ex corde dimittat et bona que iniuſte abſtulit reſtituat Ne tn̄ deſꝑet. interim qͥc qͥd boni facere pōt hortamur vt faciat vt deus cor illius illuſtret ad pnīam. cū ſit pe nitētia interior et exterior. De vtraqꝫ ꝑ p̄ miſſa ſatis apꝑet q̄ ſit vera et q̄ ſit falſa. De tribꝰ actiōibꝰ penitentie. c Predictis v̓o adij ciendū eſt. ꝙ tribus modis agit̉ penitētia ante baptiſmuꝫ.ſ. de prioribus pctīs. poſt baptiſmū de grauioribꝰ que poſt commit tunt̉. Eſt etiam pnīa venialiū quotidiana que etiā humilium eſt et ꝑfectorum. Und̓ Aug. Tres ſunt actiōes pnīe quas mecuꝫ Augꝰ. ad fe eruditio veſtra recognoſcit. Vna eſt que licianum. nouū hoīem parturit. donec ꝑ baptiſmuꝫ oīm p̄teritorum ablutio fiat peccatoruꝫ. qꝛ nullus ſue voluntatis arbiter. niſi penite at eum veteris vite. nouā in choare poteſt a qua paruuli ſunt immunes cū baptiſant̉ b.t fu̓ et p̄rp qꝛ q̓dā cacR 4 gat. N. ͣ hoc fuce̓t&9ª 4 58 lvj MG h 02ga F. INlo.T⁊l l̓ vid At xg qſ. l. qͣ p. Ilob. 10Yi i A velātatē qͣt hoī car.5.

LI. qꝛ nōdum poſſunt vti libero arbitrio. qui bus tn̄ ad remiſſionem original̓ pctī ꝓdeſt eoꝝ fides a quibꝰ offeruntur. Altera eſt ac tio pnīe poſt baptiſmuꝫ que fit ꝓ illis pec catis que legis decalogus cōtinet. Agunt ergo hoīes pnīam ante baptiſmum de pec catis prioribus. ita tn̄ vt etiā baptiſent̉. ſi In actibus a cut Petrus ait. Agite pnīam et baptiſet̉ vnuſquiſqꝫ vr̄m in nomine dn̄i ⁊cͣ. Agunt poſtoloꝝ. etiā pnīam ſi poſt baptiſmū ita peccauer̄t vt excōmunicari et recōciliari mereantur Et etiā pnīa bonoꝝ et humiliū fideliū pe ne quotidiana in qua pectora tundimꝰ di Ꝙ multitu? centes. Dimitte nobis debita nr̄a ⁊cͣ. Ne do venialiuꝫ qͣꝫ ea nobis dimitti volumus. que dimiſſa ita aggrauat nobis in baptiſmo nō dubitamus. Sed il ſicut vnū gr̄a de peccatum la que humane fragilitati quāuis ꝑua tn̄ crebra ſurrepunt. que ſi collecta cōtra nos fuerint ita nos grauabūt et opprimēt ſicut vnum aliqd̓ grāde peccatū. Quid em̄ int̓ eſt ad naufragiū. an vno grandi fluctu na uis operiat̉ et obruat̉. an paulatim ſurre pens aqua in ſentinā ꝑ negligentiū culpaꝫ impleat nauem et ſubmergat̉ Ideo ieiuni um et elemoſine ⁊ oratiōes inuigilent. In quibus cū dicimus dimitte nobis debita noſtra ⁊cͣ. manifeſtamꝰ nos habere qn̄ no bis dimitat̉. et ī his v̓bis humiliātes ani mas noſtras quotidianam agere peniten tiam non ceſſamus. De ſatiſfactione venialium. d Pro venialibꝫ ꝓnōē Que aūt ꝓ Veniā libus ſit ſatiſfactio ſufficiēs Aug. inſinuat ita inqͥens in ench̓. De quotidianis et bre uibus leuibuſqꝫ peccatis ſine quibus hec vita nō ducit̉ quotidiana or̄o fidelium ſa tiſfacit. Eorū em̄ eſt dicere. pater noſter qͥ es in celis ⁊cͣ. Delet oīno hec or̄o minima et quotidiana peccata. Delet ⁊ illa a qͥbuſ vita fidelium etiā ſcelerate geſta. ſed peni a̓nt ⁊c. X zᵉtendo in melius cōmutata diſcedit. ſic̄ ꝟa ?. kv. citer dicit̉. dimitte nobis debita nr̄a. ita ꝟ ob acaciter dicat̉. ſicut et nos dimittimꝰ debito º ribus noſtris.i. ſic fiat qd̓ dicitur. qꝛ ⁊ ipſa elemoſina eſt veniam petētibꝰ oīno ignoſ Vcere. Ex his alijſqꝫ p̄miſſis iam facile ē li intelligere que ꝓ venialibꝰ ſit exhibenda al .tſ. ſatiſfactio. Sufficit em̄ dominica or̄o cum alegieiunio aliquo et elemoſinis. ſic tn̄ vt p̄ce dt Rd dat cōtritio aliquātula et addat̉ cōfeſſio ſi aſſit facultas. de qua confeſſione poſt trac tabitur. Pro grauioribꝰ vero peccatꝭ hec etiā in ſatiſfactione adhibenda ſunt. ſꝫ mul ſ 6 mo guixō. IIII to vehemētius atqꝫ diſtrictius quia vt ait Aug. ad agendū pnīam nō ſufficit mores Augꝰ. in lib̓ in melius cōmutare et a malis factis rece ᵈe pnia. dere niſi de his q̄ facta ſunt ſatiſfaciat dn̄o ꝑ pnīe dolorē. ꝑ humilitatꝭ gemitū. ꝑ ꝯtri ti cordis ſacrificiū cooꝑantibꝰ elemoſinis. Iſta eſt diſtinctio. xvj. huiꝰ quar tilibri. In qua magiſter poſtꝙͣ determinauit de pe nitentia generaliter. Hic determinat de partibꝰ eiꝰ ſpecialiter. Et tria facit. Primo enim oſtendit quo modo penitentia ex tribus partibus integratur Se cundo quanta penitentia ꝓ quolibet peccato digne iniungatur Tertio quomodo veniale peccatū elemo ſina et oratione dominica expiatur. Primo a princi pio diſt. vſqꝫ ibi. Et ſicut ſunt digni fructus peniten tie. Scd̓m ab inde vſqꝫ ibi. Que aūt ꝓ venialibus. Tertiū vſqꝫ ad finē diſt. In ſpeciali ſententia magi ſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quarū prima ē hec In tribus cōfiſtit perfectio penitentie.ſ. cordis con tritione oris confeſſione et oꝑis ſatiſfactione. Hanc magiſter ponens dicit ꝙ ꝑfecta penitentia requirit ī corde ꝯtritionem. in ore ꝯfeſſionem. in oꝑe ſatiſfacti onem. Nā bis.ſ. corde ore et oꝑe ꝑuerſa oꝑatiōis cō ſuetudine peccamus et ſpecialiter morimur. in cuiuſ rei ſignum chriſtus tres mortuos ſuſcitauit vnum in domo. Alium extra portā. Tertium iam fetidū in ſe pulchro. Poſtea p̄numeratas has tres partes peni tentie declarat que patent in littera. Poſtea dat mo dum vere penitentie et primo ꝙͣtum ad compunctio nem cordis dicens compunctionē in pnīa eſſe neceſ ſariam vt ſcilicet qui vult ꝑfecte pctā delere ꝯſideret pctī circūſtantias quas tangit ẜm Augꝰ. vt ptꝫ ī lr̄a que ſint damna q̄ ꝑ pctm̄ incurrit. ⁊ bona que ꝑ pec catū amiſit. et de omnibus conterat̉ ⁊ deuꝫ ꝓ venia deprecetur. ⁊ ꝑatus ad arbitriuꝫ ſacerdotis ſatiſfa cere. Poſtea dat modū ꝯfitendi.ſ. ne confeſſio diui datur. Deinde ponit modū penitendi quo ad ſatiſfa ctionē oꝑis. debet em̄ attendere penitens ne ad ſan ctum altare accedat anteꝙͣ conſcīa ſit in bono confir mata. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Vere et condigne pe nitentie dicunt̉ que ẜm autoritates ſanctoꝝ ꝓ qua litate et quātitate criminū imponunt̉. Hanc mgr̄ in ſinuans dicit ꝙ qui vult facere dignos fructus pnīe reſtringit ſe a ludis et ſpectaculis ſeculi. q̄ verā pe nitentiā impediūt. et verā ſatiſfactionē faciendo dig nos fructus pnīe expleat vt vicꝫ ẜm qualitatem et ꝙͣ titatem culpe ſit qualitas et ꝙͣtitas pene. Hic em̄ eſt vere penitentie modus. Poſtea etiā dicit ꝙ ille facit indignos fructus pnīe vel falſaꝫ pnīam vl̓ falſam fa cit ſatiſfactionem qui exiſtens in ſtatu officio vel ne gocio in quo nō pōt ꝑmanere ſine pctō ad pnīam ac cedit. et ſtatū officiū vl̓ negociū nō dimittit Expedit tn̄ illi aliqua bona oꝑa facere ſi ſtatum non dimittiſ vt deus cor eius ad penitentiā illuſtret. Poſtea diſtī guit triplicem modū penitentie. Eſt em̄ quedā pnīa que agit̉ ante baptiſmū. Adultū em̄ qui baptiſatur oꝑtet veteris vite penitere anteꝙͣ nouā inchoat ī ba ptiſmo. Alia eſt pnīa que agitur poſt baptiſmuꝫ. Et hec eſt duplex. Vna que agitur ꝓ peccatis mortali bus que ſunt contra precepta de calogi Alia veroe agitur ꝓ venialibus que ex infirmitate humana ꝓ ueniunt. que et ſi leuia videantur tamē multiplicata grauant et opprimunt ſicut aqua paulatim intrans ſubmergit nauem. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Que ſit peccati venialis penitentia declaratur hic lucida ſen tentia. Hanc mgr̄ ponens dicit ꝙ ad delectionē hoꝝ pctōꝝ venalium et leuiuꝫ ſufficiūt or̄o dn̄ica ⁊ elemi

QL ſyna cū aliqua cōtritione. addita confeſſione ſic aſſi facultas. que etiam omnia ꝓ grauioribus peccatis in ſatiſfactione inhibenda ſunt multo fortius et vehe mētius. nō em̄ illi qui grauia paccata cōmiſit ſufficit a malo recedere et bonū facere niſi etiaꝫ ſtudeat ẜm modū peccatoꝝ ſuorū deo per pnīam ſatiſfacere Et tantum in ſpeciali. Tria proponuntur querenda. pri mum an ſine ꝯfeſſione dimittatur peccatum. Icorit̉ que ſtio multiplex Primo em̄ q̄ DI. XVII rit̉ vtrū abſqꝫ ſatiſfactiōe ⁊ oris ꝯfeſſione ꝑ ſolā cordis ꝯtritioneꝫ pctm̄ alicui dimittat̉? Scd̓o an aliqn̄ ſufficiat cōfiteri deo ſine ſacerdote? Tertio an laico fideli facta valeat cōfeſſio In his em̄ etiā docti diu̓ſa ſentire inueniū tur. qꝛ ſuꝑ his varia ac pene diuerſa tradi diſſe vident̉ doctores. Dicūt em̄ quidam ſine ꝯfeſſione oris ⁊ ſatiſfactiōe oꝑis nemi neꝫ a pctō mūdari. ſi tp̄s illa faciēdi habu erit. Alij ꝟo dicūt an̄ oris ꝯfeſſionē ⁊ ſati factioneꝫ in cordis ꝯtritione pctm̄ dīmitt a deo. ſi tn̄ votū cōfitendi habeat. vn̄ pro pheta Dixi ꝯfitebor adu̓ſuꝫ me. iu. m. do. Teſtiīonijsᵛ et tu re. im. ⁊cͣ. Qd̓ exponēs Caſſiodo. ait ꝓbat in ſola Dixi.i. deliberaui apud me ꝙ cōficebor. catū dimitti. ᵗu remiſiſti. Magna pietas dei. ꝙ ad ſolā ꝯtritiōe pe ꝓmiſſionē pctm̄ dimiſerit. votū em̄ ꝓ ope ratione iudicat̉. Item Aug. Nōdū ꝓnun ciat. promittit ſe ꝓnunciaturū. et deus di mittit. qꝛ hoc ip̄m dicere. quoddā ꝓnūcia re eſt corde. Nōdū eſt vox in ore vt homo audiat confeſſionem. et deus audit. Iten ſacrificiū deo ſpūs ꝯtri. cor. cō. ⁊cͣ. alibi eti am legitur. Quacunqꝫ hora peccator con uerſus fuerit et īgemuerit vita viuet ⁊ nō morietur. Nō de ore ꝯfeſſus fuerit ſed con uerſus ingemuerit. Un̄ dat̉ intelligi ꝙ eti am ore tacente veniā interdū cōſequimur Hinc etiā leproſi illi quibus dn̄s precepit vt oſtēderent ſe ſacerdotibꝰ. in itinere an teqͣꝫ ad ſacerdotes venirent. mūdati ſunt. Ex quo inſinuat̉ ꝙ anteqͣꝫ ora nr̄a ſacerdo tibus aꝑiamus.i. peccata confiteamur a le pra peccati mundamur. Lazarus etiaꝫ nō prius de monumento eſt eductus ⁊ poſt a dn̄o ſuſcitatus. ſed intus ſuſcitatus ꝓdijt foras viuus. vt oſtenderet̉ ſuſcitatio anīe precedere confeſſionem. Nemo em̄ poteſt confiteri niſi ſuſcitatus. quia a mortuo ve lut qui nō eſt. perit confeſſio. Nullus ergo confitetur niſi reſuſcitatus. nemo ante ſu De peniteutis. XVII ſcitat̉ niſi qui a peccato ſoluitur. qꝛ pecca tum mors anime eſt. que vt eſt vita corpo ris ita eius vita deꝰ eſt. His alijſqꝫ plu ribus autoritatibus probat̉ ante confeſſio nem vel ſatiſfactionē ſola cōpunctiōe pec catum dimitti. Quod qui negant: eas de Itē autorita terminare laborant. Nec nō in huius ſen tibus ecōtra tentie depreſſionē ⁊ ad ſue opinionis aſſer ꝓbat ſine cō tioneꝫ autorum teſtimonia inducunt. Ait feſſione nō di em̄ dominus ꝑ Eſaiā. Dic tu iniquitates mitti pctm̄. tuas vt iuſtificeris. Itē Ambro. Non po zamb̓. in lib̓. teſt quiſqͣꝫ iuſtificari a peccato niſi peccatū de paradiſo. ipſum antea fuerit confeſſus. Idem dicit Idē inſermo Confeſſio a morte animaꝫ liberat. Confeſne xp̄i ſio aperit paradiſum. confeſſio ſpem ſalu tis tribuit. quia nō meretur iuſtificari qui in vita ſua non vult peccatum cōfiteri. It la confeſſio nos liberat que ſit cum penitē tia. Penitentia vero eſt dolor cordis et a maritudo anime pro malis que quiſqꝫ cō miſit. Item Ioh̓. Nō poteſt quiſqͣꝫ grati Ioh̓. os au am dei accipere niſi purgatus fuerit ab oī reum. peccato per pnīe ꝯfeſſionem ⁊ ꝑ baptiſmū Item Augꝰ. Agite penitentiā qualis agi Aus. d̓ pnīa tur ī eccleſia. Nemo dicat ſibi. occulte ago apud deuꝫ ago. nouit deus qui mihi igno ſcit. quia in corde ago. Ergo ſine cauſa di ctum eſt. que ſolueris ſuper terram ſoluta erunt in celis? Ergo ſine cauſa claues da te ſunt? Fruſtramus verbū chriſti Iob di Iob. cit. Si erubui in conſpectu populi peccata mea confiteri. Item Ambro. Uenialis eſt Amborẜ. culpa quam ſequitur ꝯfeſſio delictoꝝ Itē Augꝰ. ſuper illum locum psͣ. Nō abſorbe Auguſti. at me ꝓfundum nec vrgeat ſuper me pute us os ſuum. Puteus eſt profunditas ini quitatis. in quā ſi cecideris non claudet ſu per te os ſuum. ſi tu non claudis os tuum Cōfitere ergo et dic: De ꝓfundis clamaui ad te domine ⁊cͣ. et euades. Claudit ſuper illum qui in profundum contemnit. a quo mortuo velut qͥ non ſit perit confeſſio. Itē Nullus debite grauioris pene accipit ve niam. niſi qualemcunqꝫ ⁊ ſi longe minoreꝫ qͣꝫ debeat ſoluerit penam. Ita em̄ imparti tur a deo largitas miſericordie. vt nō relin Hieron̄. ſuꝑ quatur iuſticie diſciplina. Iteꝫ Hierony. malachiam. Qui peccator ē plāgat delicta propria vel populi. et ingrediatur eccl̓iam. de qua ꝓp ter peccata fuerat egreſſus. ⁊ dormiat ī ſac co et p̄teritas delicias ꝑ quas deū offende rat. vite auſteritate cōpenſet. His alijſ qꝫ autoritatibus nitunt̉ aſſerere. ſine cōfeſ ſione vocis et aliqua abſolutione pene. ne minem a peccato mundari.

LI. Cui ſententie potius cōſentien dum ſit. Quid ergo ſuꝑ his ſentiendū quid tenendū. Sane dici poteſt ꝙ ſine ꝯfeſſione oris. et ſolutione pene ex terioris peccata delent̉ ꝑ ꝯtritionem ⁊ hu militatē cordis. Ex quo em̄ ꝓponit mente cōpuncta ſe ꝯfeſſuruꝫ deus dimittit. qui ibi eſt confeſſio cordis et ſi nō oris. ꝑ quaꝫ anima interius mundat̉ a macula ⁊ conta gio peccati cōmiſſi. et debitū eterne morti relaxat̉. Illa ergo que ſuperius dicta ſūt de ꝯfeſſiōe ⁊ pnīa. vel ad ꝯfeſſionē cordis vel ad interiorē penā referenda ſunt. Si illud Aug. Ꝙ nullus d̓r veniā ꝯſequi niſ priꝰ quantulamcūqꝫ peccati ſoluerit penā vel de exteriori pena accipienda ſunt ⁊ ad cōtementes vel negligentes referenda ſi cut illud. Nemo dicat occulte ⁊cͣ. Nōnul li em̄ in vita peccata cōfiteri negligunt vel erubeſcunt. et ideo non merent̉ iuſtificari Sic̄ em̄ p̄cepta e ſt nobis interior pnīa. ita oris confeſſio etexterior ſatiſfactio ſi aſſit facultas. Un̄ nec vere penitens eſt. qͥ con feſſionis votū nō habet. et ſicut peccati re miſſio munus dei eſt. ita pnīa et cōfeſſio ꝑ quā pctm̄ deletur nō poteſt eſſe niſi adeo Augꝰ. ſuper Vt Auguſti. ait. Iam inquit donū ſpirituſ pſal. l. ſancti habet qui ꝯfitet̉ et penitet. qꝛ nō po teſt eſſe cōfeſſio peccati ⁊ cōpunctio in ho mine ex ſeipſo. Cum em̄ iraſcit̉ ſibi quiſqꝫ et diſplicet. ſine dono ſpirituſſancti nō eſt Oꝑtet gͦ penitentē ꝯfiteri ſi tp̄s habeat. ⁊ tn̄ anteqͣꝫ ſit ꝯfeſſio in ore. ſi votū ſit in cor de preſtat̉ ei remiſſio. Si ſufficit ſoli deo ꝯfiteri. Iam ſecundū que ſtionis arciculū inſpiciamus. ſcꝫ vtrū ſuffi ciat pctā ꝯfiteri ſoli deo. an oporteat ꝯfite Autoritatibꝰ ri ſacerdoti? Quibuſdā viſus eſt ſufficere ꝓbat ꝙ ſuffi ſi ſoli deo fiat ꝯfeſſio ſine iudicio ſacerdo tali et ꝯfeſſione eccleſie. qꝛ dauid dixit. Di xi cōfitebor dn̄o et tu re. ⁊cͣ. nō ait ſacerdo ti. et tn̄ remiſſum ſibi pctm̄ dicit. Itē Am Ambro. ſu bro. Ideo fleuit petrus qꝛ culpa obrepſit lucam. ei. nō inuenio qͥd dixerit: īuenio ꝙ fleuerit Lacrimas eius lego. ſatiſfactioneꝫ non le go. Sed quod defendi nō poteſt ablui po teſt. lauant lachrime delictum quod voce Ioh̓. chxyio. Pªdor eſt ꝯfiteri et venie fletus ꝯſulit ⁊ ve ſuꝑ epl̓aꝫ ad recundie. Hoc idē etiā maximus dicit ep̄s Itē Ioh̓ Chriẜ. Nō tibi dico vt te ꝓdas hebreos. vico. qͣ qd̓ f. btͣl.. ſaxͣ℟ hacliꝰ. LLII in publicū neqꝫ apud alios accuſes. ſꝫ obe dire te volo ꝓph̓e dicēti. Reuela viā tuaꝫ ante dn̄m. Ergo tua ꝯfitere pctā apud ve rū iudicē. cū orratione delicta tua ꝓnūcia nō lingua. ſed ꝯſcientie tue memoria. ⁊ tūc demū ſperare te miſcd̓iā poſſe ꝯſeqͥ. Si ha bueris pctā tua in mēte ꝯtinue nūqͣꝫ malū aduerſus ꝓximū in corde tuo teneb̓. Ideꝫ Pctā tua dicito. vt deleas illa. Sꝫ ſi ꝯfun deris alicui dicere. dicito ea qͦtidie in anīa tua. nō dico vt ꝯfitearis ea ꝯſeruo tuo. vt tibi exprobret. dicito d̓o qͥ curat ea. Nec eī ſi nō dixeris ignorat ea. cū faciebas ea pre ſto erat. cū admitteres ea. ꝯgnouerat. Nū qͥd ea vult te cognoſcere? Peccare nō eru buiſti. ⁊ ꝯfiteri erubeſcis Dicito in hac vt ta: vt in alia requiē habeas. dicito ingemi ſcens et lacrymās. In codice ſcpͥta ſūt pec cata tua Spōgia pctōꝝ tuoꝝ lacryme tue ſint. Itē ꝓſper. Illa quoꝝ pctā humanaꝫ noticiā latent nō ab ip̄is ꝯfeſſa. nec ab ali is publicata. ſi ea ꝯfiteri vl̓ emēdare nolu erint. deū quē hn̄t teſtē. ip̄m ⁊ hīturi ſunt vltorē. Ꝙ ſi ipſi ſui iudices fiāt ⁊ veluti ſue iniqͥtates vltores. h̓ in ſe volūtariā penā ſe ueriſſime aīaduerſionis exerceāt tꝑalibus penis mutabūt eterna ſupplicia. et lachry mis ex vera cordis ꝯtritiōne fluētibus re ſtringūt eterne ignis incēdia. ⁊ īfra. Facili us ſibi deū placabūt illi qͥ aūt ꝓprijs ꝯfeſ ſionibꝰ crimē ꝓdunt. aut neſcientibꝰ alijs ipſi ī ſe volūtarie excōicatōis ferūt ſenten tiā. et ab altari cui miniſtrabāt. nō aīo ſꝫ of ficio ſeꝑati: vitā ſuā quaſi mortuā plāgant Certi ꝙ reconciliati ſibi efficacis pnīe fru ctibꝰ. a d̓o nō ſolū amiſſa recipiāt. ſācta eti am ſuꝑne ciuitatꝭ gaudia recipiāt. His au toritatibus innitunt̉. qͥ ſufficere ꝯtendunt deo ꝯfiteri pctā ſine ſacerdote. Dicunt em̄ ꝙ ſi quis timēs detegit culpā ſuā apud ho mines ne inde opprobrio habeatur vel alij ſuo exemplo ad peccandum accingant̉. et ideo tacet homini et reuelat deo. cōſequi tur veniam. Qd̓ nō ſufficit ſoli deo confiteri ſi tn̄ homini poſſit. Sed qd̓ ſacerdoti bus cōfiteri oporteat. non ſolum illa auto ritate Iacobi. Cōfitemini alterutrū pecca ta veſtra ⁊cͣ. ſed etiā alioꝝ pluribꝰ teſtimo nijs comprobat̉. Ait em̄ Aug. Iudicet ſe Augꝰ. i ome ipſum homo voluntarie dum poteſt. ⁊ mo lia de pnīa. res conuertat in melius. Ne cum iam non

DI. poterit. p̄ter voluntatem a dn̄o iudicet̉. ⁊ cū in ſe ꝑtulerit ſeueriſſime medicine. ſꝫ ta men vtiliſſime ſententiā: veniat ad antiſti tes ꝑ quos illi claues miniſtrant̉ eccleſie. Tanqꝫ bonus iā incipiēs eſſe filius. mater norum membroꝝ ordine cuſtodito. a p̄po ſitis ſacramentoꝝ accipiat ſatiſfactōis ſue modū in offerendo ſacrificio ꝯtriti cordis deuotus et ſupplex. Id tn̄ agat ꝙ nō ſoluꝫ ſibi ꝓſit ad ſalutē. ſed etiā ad exemplū ce teris. vt ſi peccatū eius nō modo in graui eius malo. ſed etiā in tanto ſcandalo alioꝝ eſt. atqꝫ hoc expedire vtilitati eccleſie vi detur antiſtiti. in noticiā multoꝝ vel toti plebis agere pnīam non recuſet. Ne letali plage ꝑ pudorē addat tumorē. cū tanta eſt plaga pctī et īpetus morbi. vt medicamer ta corꝑis ⁊ ſanguīs dn̄i differenda ſunt au toritate antiſtitis. debet ſe remouere ab al tari ad agendā pnīam. et eadem reconcili Leo pa. the ari. Itē Leo papa. Multiplex miſericor odoro foroliꝰ dia dei. ita lapſibus ſubuenit humanis vt nenſi ep̄o. nō modo ꝑ baptiſmum ſed etiā ꝑ peniten tiam ſpes vite reparetur. ſic diuine volun tatis preſidijs ordinatis vt indulgentiam dei niſi ſupplicationibus ſacerdotū neque ant obtinere. Chriſtus em̄ hanc p̄poſitis eccleſie tradidit poteſtatē. vt confitentil̓ penitentie ſatiſfactionem darent. et eoſdeꝫ ſalubri ſatiſfactione purgatos. ad cōmuni onem ſacramentoꝝ per ianuā reconciliati Augꝰ. in lib onis admitterent. Itē Aug. Quē penitet omnino peniteat. et dolorem lacrymis on̄ de pn̄ia. dat. repreſentet vitā ſuā deo ꝑ ſacerdoteꝫ p̄ueniat iudicium dei ꝑ ꝯfeſſionē. Prece pit em̄ dn̄s mundandis vt oſtenderent or ſacerdotibus. docens cōꝑali p̄ſentia conf tenda peccata. nō per ſcripta manifeſtāda Dixit em̄ ora monſtrate et omnes. nō vr̄ ꝓ omnibus. nō aliū ſtatuatis nunciuꝫ qͥꝓ vobis offerat munus a moyſe ſtatutuꝫ. ſꝫ qui ꝑ vos peccaſtis. per vos erubeſcatis Erubeſcentia em̄ ipſa ꝑtem habet remiſſi onis. Ex miſericordia enim hoc p̄cepit do minuſ. vt nemo peniteret in occulto. In hͦ em̄ ꝙ ꝑ ſeip̄m dicit ſacerdoti. et erubeſcen tiam vincit. timore offenſi fit venia crimīs Qd̓ crimina? Fit enim veniale ꝑ confeſſioneꝫ. quod cri te ſit venialē. minale erat in operatione. et ſi non ſtatim purgatur. ſit tamen veniale quod commi ſerat mortale. Multū em̄ ſatiſfactōnis ob tulit qui erubeſcentie dominans nihil ec rum que cōmiſit nuncio dei negauit. De em̄ qui miſericors et iuſtus eſt ſicut ſeruat miſericordiam in iuſticia. ita et iuſticiaꝫ in Mſtit fafi ſſepꝝ De ꝓeuitentia. XVII miſericordia. Opꝰ em̄ miſericordie ē pec canti peccata dimittere. ſed oꝑtet vt iuſt miſereatur iuſte. Cōſiderat em̄ ſi dignꝰ eſt nō dico iuſticia ſed et miſericordia. Iuſti cia em̄ ſola damnat. ſed dignus eſt miſeri cordia qui ſpirituali labore querit gratiaꝫ Laborat em̄ mens patiendo erubeſcentiā Et qm̄ verecundia magna eſt pena. qͥ eru beſcit pro xp̄o. ſit dignus miſericordia. Un̄ patet qꝛ qͣꝫto pluribus cōfitebit̉ in Quanto plu tꝑe venie turpitudinē criminis tanto faci ribus qͦs con lius conſequitur gratiā remiſſionis. Ipſ fitet̉ tanto fa cilius ei igno em̄ ſacerdotes plus poſſunt ꝓficere. plus ſcitur. ꝯfitentibus parcere. Itē leo papa. Ꝙͣuis plenitudo fidei videatur eſſe laudabilis q̄ propter dei timorem apud homines eru beſcere nō veret̉. tamen qꝛ nō omniū ſunt huiuſcemodi peccata vt ea qui penitenti am poſcunt non timeant publicari. Remo ueatur improbabilis conſuetudo. ne mul ti a pnīe remedijs arceātur. dū aut erube ſcunt aut timent inimicis ſua facta reſera re. quibus poſſunt legum ꝑcelli cōſtitutio ne. Sufficit em̄ ꝯfeſſio que primū d̓o offer tur. et tūc etiam ſacerdoti qui ꝓ delictꝭ pe nitentiū p̄cator accedit. Tūc em̄ plures ad penitentiā poterunt ꝓuocari. ſi populi au ribus nō publicet̉ ꝯſcientia ꝯfitentis. Ex his alijſqꝫ pluribus indubitanter oſtendi tur. oportere deo primum et deinde facer doti offerri cōfeſſionem. nec aliter poſſe ꝑ uenire ad ingreſſuꝫ ꝑadiſi. ſi aſſit facultas De tertio articulo.ſ. an ſufficiat confiteri laico. Nunc priuſqua p̄ miſſis autoritatibus que his contradicere videntur reſpondeamꝰ. tertiā queſtionem intueamur. Quod em̄ ſcd̓a queſtio conti nebat.ſ. an ſine cōfeſſione et iudicio ſacer dotis ſoli deo ꝯfiteri ſufficeret. expeditum eſt et certificatū p̄miſſis teſtimonijs ꝙ nō ſufficit confiteri deo ſine ſacerdote. nec eſt vere humilis et penitens ſi nō deſiderat ⁊ requirit ſacerdotis iudiciū. Sed nunquid equiualet alicui confiteri ſocio vel ꝓximo ſuo ſaltē cū deeſt ſacerdos? Sane ad hͦ p̄t Solutio. dici ꝙ ſacerdotis examen requirenduꝫ eſt ſtudioſe. qꝛ ſacerdotibus cōceſſit deus po teſtatē ligandi atqꝫ ſoluendi. Et ideo qui bus ipſi dimittūt et deus dimittit. ſi tn̄ de fuerit ſacerdos ꝓximo vel ſocio eſt facien da confeſſio. Sed curet quiſqꝫ ſacerdo? Qualē debe tem querere qui ſciat ligare et ſoluere. Ta qͣrere ſacer lem enim eſſe oportet quia aliorum crimi/ dotem. ſtrat ⁊ͣ H ſnā ſi nō ſit moior tataꝝta Sꝫ xſcar Aō ip. nrā xcō pr ̓ o2 v. 4º. Xꝰ No ſſꝫ º. ad diſo. tor.. ꝙ. F jdiº. ẜ ad rq ¶xjor d. k affilil̓ atꝫ ſcxÿ̓ p Sh vitꝭ p Vqꝫ bexxxxj.

LI. Augꝰ. in lib̓ na diiudicat. Un̄. Augꝰ. Qui vult ꝯfiteri de pnīa. peccata vt inueniat gratiam: querat ſacer dotem qui ſciat ligare et ſoluere. ne cū ne gligens circa ſe extiterit: negligatur ab eo qͥ eum miſericorditer monet ⁊ petit. ne am bo in foueam cadant. quaꝫ ſtultus euitare noluit. Tanta itaqꝫ vis confeſſionis eſt. vt ſi deeſt ſacerdos confiteatur ꝓximo. Sepe em̄ contingit ꝙ penitens non pōt verecun dari corā ſacerdote. quē deſiderāti nec tē pus nec locus offert: et ſi ille cui confitebit̉ poteſtatē nō habeat ſoluendi. ſit tamen di gnuſ venia ſacerdotis deſiderio qui crimē confitetur ſocio. Mundati em̄ ſunt lepro ſi dum ibant ora vel ſe oſtendere ſacerdoti bus anteqͣꝫ ad eos ꝑuenirent. Vnde patet deū ad cor inſpicere. dum ex neceſſitate ꝓ hibent̉ ad ſacerdotes ꝑuenire. Sepe qui dem querūt eos ſani ⁊ leti. ſed dum q̄runt anteqͣꝫ ꝑueniāt moriunt̉. Sed miſcd̓ia dei vbiqꝫ eſt. qͦ et iuſtis ꝑcere nouit ⁊ ſi nō tam cito ſicut ſoluerent̉ a ſacerdote. Qui ergo omnino confitetur. ſacerdoti meliori qͣꝫ p̄t confiteat̉. ⁊ ſi pctm̄ occultū eſt: ſufficiat re ferre in noticiam ſacerdotis. Naꝫ in reſui rectione puelle pauci interfuerunt qͥ vide rent. Nondū em̄ erat ſepulta. nōdū extra portam delata. nondū extra domū in noti ciam portata Intus reſuſcitauit quā intuſ inuenit. Relictis ſolis Petro et iacobo et Iohanne et patre et matre puelle. in qui bus figuraliter ꝯtinent̉ ſacerdotes eccl̓ie. Quos aūt extra inuenit. aduertenduꝫ eſt quomodo ſuſcitauit. Flebat em̄ turba ꝑ filium vidue. fleuit martha et maria ſuppli cantes ꝓ fratre. flebat et turba mariam ſe cuta. In quo docemur publice peccantib nō ꝓprium ſed eccleſie ſufficere meritum. Laboret ergo penitēs in eccleſia eſſe et ad eccleſie vnitatē tendere. Niſi enim vnitas eccleſie ſuccurrat: niſi quod deeſt peccato ri ſua oratione compleat. de manibus ini mici non eripietur anima mortui. Creden dum eſt enim ꝙ omnes oratōnes et elemo ſyne eccleſie. et oꝑa iuſticie et miſericordie ſuccurrant recognoſcenti mortē ſuā ad cō uerſionem. Ideoqꝫ nemo digne penitere poteſt. quem non ſuſtineat vnitas eccleſie tal. ¶ Ideoqꝫ non petāt ſacerdotes ꝑ aliquā cul rA. d0 pā ab vnitate eccleſie diuiſos Ex his ſa tis aꝑitur ⁊ abſoluit̉ p̄miſſe queſtionis at ticulus. Querendus eſt em̄ ſacerdos ſapi ens et diſcretus. qͥ cum ptāte ſimul habeat iudiciū. qͥ ſi forte defuerit. ꝯfiteri debet ſo cio. Beda ꝟo inter ꝯfeſſionem venialium LLI I et mortalium diſtinguit ſuꝑ illū locū. Con fitemini alterutrū pctā veſtra. Ait eī. Coe qualibus quotidiana et leuia. grauiora ve ro ſacerdoti pandamus. et quanto iuſſerit tꝑe purgare curemꝰ. qꝛ ſine ꝯfeſſione emē dationis peccata nequeunt dimitti. Sed et grauiora coequalibꝰ pandenda ſunt cū deeſt ſacerdotes et vrget periculū. Venia lia ꝟo etiā ſacerdotū ablata copia licet con fiteri coequali. et ſufficit vt quibuſdaꝫ pla cet. ſi tn̄ ex cōtemptu non p̄termittat̉ ſacer dos. Tutius eſt tn̄ et ꝑfectius vtriuſqꝫ ge neris peccata ſacerdotibus pandere ⁊ con ſilium medicine ab eis querere. quibus cō ceſſa eſt poteſtas ligandi et ſoluendi. Hic aperit qualiter ſupradicte au toritates intelligende ſunt. Cū ergo ex his ali iſqꝫ pluribus teſtimonijs ꝑſpicuum fiat et indubitabiliter conſtet peccata primū deo inde ſacerdoti eſſe ꝯfitenda. ⁊ ſi ip̄e de fu erit etiam ſocio. Illud Ioh̓is chriſoſtomi ſuperiꝰ poſitū. nō eſt ita intelligendum. vt liceat alicui ſi tempꝰ habeat ſacerdoti non confiteri. ſed qꝛ ſufficit vbi crimen occultū eſt ſoli deo per ſacerdotem dicere ⁊ ſemel. Nec oportet publicari corā multis quod occultum eſt. Quod notauit dicens. nō ti bi dico vt te ꝓdas in publicum. Sicut em̄ publica noxa publico eget remedio. ita oc culta: ſecreta confeſſione et occulta ſatiſfa ctione purgat̉. Nec neceſſe eſt vt qd̓ ſacer doti ſemel ꝯfeſſi ſumus. iterū confiteamur ſed lingua cordis nō carnis apud veruꝫ iu dicem id iugiter confiteri debemus. Und̓ idem Ioh̓es ait. Nūc autem ſi recorderis Ioh̓. Chryẜ. peccatoꝝ tuoꝝ et frequēter ea in cōſpectu dei ꝓnuncies et ꝓ eis dep̄ceris. cicius illa delebis. Si ꝟo obliuiſcaris. tunc eoruꝫ re Hanc expoſ cordaberis nolens. qn̄ publicabunt̉ ⁊ ī cō tionē ꝯfirma ſpectu omniū amicorum et inimicoruꝫ ſan PYba Ioh̓. ctorumqꝫ angeloꝝ ꝓferent̉. Ita etiā illud Ambroſij. Lachryme lauant delictum qd̓ voce pudor eſt ꝯfiteri. ad publicā peniten tiam referendum eſt. Ibi em̄ virtute lacri marū ⁊ ꝯfeſſionis on̄dens. ſignificare vo luit ꝙ lachryme occulte ⁊ confeſſio ſecreta ſicut que fit ſoli ſacerdoti. lauant delictum qd̓ pudet aliquem publice confiteri. Ꝙ ꝟo dic̄ ſe lacrymas petri legiſſe. nō ſatiſfactio nem et confeſſionē. ꝑ hoc non excludit illa Multa em̄ facta ſunt que ſcripta nō ſunt et forte nōdū facta erat inſtitutio cōfeſſio

L I nis que modo eſt. Similiter et illud ꝓſpe ri. Si ſui iudices fiant: mutabūt eterna ſu plicia. ⁊ illud. Facilius deum placabūt ſi bi. qui aūt ꝓprijs cōfeſſionibꝰ crimen pro dunt. aut neſciētibus alijs niſi ſententiā ex cōmunicationis ferunt. ad publicā confeſ ſionem et ſatiſfactioneꝫ referri oꝑtet. Non em̄ ſolis ſacerdotibus ius ligandi atqꝫ ſol uēdi datuꝫ eſt. ſi cuiqꝫ ſuo arbitrio ſe pena vel excommunicationis ſententia ligare ⁊ abſqꝫ ſacerdotali iudicio ſeip̄m deo et alte ri recōciliari lꝫ. Quod eccleſiaſtice inſtitu tioni et cōſuetudini penitꝰ repugnat. Poti us ergo ſi publice peccaſti. publice confite re te reum et emenda. Si vero occulte deli quiſti. etiā ſic nō taceas. nec tn̄ dico vt pu Eſicius ſuꝑ blices Taciturnitas em̄ peccati: ex ſuꝑbia leuiticū. naſcit̉ cordis. Ideo em̄ peccatū ſuū qͥs ce lat. ne reputet̉ foris qualē ſe iam diuino cō ſpectui exhibuit. qd̓ ex fonte ſuꝑbie naſci tur. Species em̄ ſuꝑbie eſt ſe velle iuſtum videri qui peccator ē. atqꝫ hypocrita ꝯuir cit̉: qui ad inſtar primorū parentuꝫ vel ter giuerſatiōe verboruꝫ peccata ſua leuigare ꝯtendit. vel ſicut Cayn peccata ſua reticē do ſupprimere querit. Ubi ergo ſuꝑbia re gnat ⁊ hypocriſis. hūilitas locū nō habet Sine humilitate ꝟo alicui veniaꝫ ſperare non licꝫ. vbi eſt ergo taciturnitas cōfeſſio nis. non eſt ſperāda venia criminis. Ian certiſſime liquet qͣꝫ ſit deteſtabile peccati ſi lentium. et econuerſo qͣꝫ ſit neceſſaria con Io. chriſ. feſſio. Eſt em̄ cōfeſſio teſtimoniū ꝯſcientie deum timentis. Qui em̄ timet iudiciū dei peccatū non erubeſcit cōfiteri. Perfectus timor ſoluit omnē pudorem. ꝯfeſſio pecca ti pudorem habet. ⁊ ip̄a erubeſcētia ē gra uis pena Ideoqꝫ iubemur confiteri pecca ta vt erubeſcentiā patiamur ꝓ pena. Naꝫ Ad qͥd va hocipſum pars eſt diuini iudicij. Si er at ꝯfeſſio go querit̉ ad quid ꝯfeſſio ſit neceſſaria. cuꝫ in contritione iam deletū ſit peccatuꝫ. Di cimus qꝛ quedaꝫ punitio peccati ē ſicut ſa tiſfactio operis. Per confeſſionem etiam ī telligit ſacerdos qualiter debeat iudicare d̓ crimine. Per eam quoqꝫ peccator fit hu milior ⁊ cautior. Iſta ē diſtinctio. xvij. huiꝰ quar ti libri. In qua magiſter poſtꝙͣ determinauit de par tibus pnīe Hic circa determinata mouet tres queſti ones incidentes quas ẜm ordinē ſoluit Primo enim q̄rit an ad remiſſionem pctī ſit neceſſario ꝯfeſſio oris ⁊ ſatiſfactio oꝑis. vel ſola contritio ſine his ſufficiat. Scd̓o vtrum ſufficit confiteri ſoli deo ſine ſacerdote Tertio vtrū poſſit fieri cōfeſſio laico Primū vſqꝫ ibi Iā ſcd̓m q̄ſtionis. Scd̓m ab inde vſqꝫ ibi. Nūc prius He penitencia. XVII ꝙͣ p̄miſſis autoritatibus. Tertiū vſqꝫ ad ſinē diſ. In ſpeciali ſnīa magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibꝰ qͣꝝ prima eſt hec In cordis vera ꝯtritiōe pctm̄ a deo di mittit̉ ſi votū cōfitendi ⁊ ſatiſfaciendi firmiter conci pit̉. Hanc magiſter inſinuans ꝓponit tres q̄ſtiones quaꝝ prima eſt. Vtruꝫ ad remiſſionē pctī neceſſaria ſit cōfeſſio oris ⁊ ſatiſfactio oꝑis. vel ſola cōtritio ſi ne his ſufficiat. Et tangit circa eam tres opiniones. Quidaꝫ em̄ dixerūt cōtrionē ſine confeſſione ſuffice re. Ad qd̓ confirmanduꝫ adducunt plures autorita tes ꝑ quas nitunt̉ oſtēdere ꝙ ſolū ꝓpoſitū ꝯfitēdi et interior cordis gemitꝰ ſufficiūt ad deletionē peccati. Un̄ ⁊ leproſi mundari ſunt qn̄ oſtēderūt ſe ſacerdoti bus. ⁊ lazarus pͥus ſuſcitatꝰ intus ꝙͣ foras prodijt. Alij ꝟo dicūt neceſſariā forę cōfeſſionē. nec ſine ip̄a pctm̄ dimitti. ſi tp̄s illaꝫ faciendi aſſit. qͥ dictas auto ritates ſoluūt ⁊ alias ꝓ ſua opinione adducunt. que dicere vident̉ ꝙ ſola ꝯfeſſio iuſtificat et a morte libe rat hoīem ⁊ ip̄m facit a peccati ꝓfundo nō abſorbi ⁊ dicit ꝙ ſi ſine ꝯfeſſione et pene ſolutione delēantur pctā. claues eccleſie fruſtra inſtitute viderēt̉. Indu cunt etiā quaſdā autoritates ꝑ quas videt̉ ꝓbari ꝙ fiat remiſſio ſine alicuius pene ſolutione. Poſtea de terminat hāc queſtionē d. ꝙ ſine exteriori ꝯfeſſiōe et pene ſolutiōe deleant̉ pctā ꝑ cōtritionē ⁊ humilitatē cordis et confitendi ꝓpoſituꝫ. hoc em̄ eſt cōfeſſio cor dis et nō oris. Dūmo cōtēptus ꝯfitendi exterius eſt ſatiſfaciendi nō aſſit ſufficiunt cōtritio et humilitas cordis. vbi aūt facultas adeſt neceſſaria eſt cōfeſſio et ſatiſfactio. Autoritates autē ſupradicte ad cordis ꝯtritionē ⁊ interiorem pnīaꝫ referende ſunt. Addit etiā ꝙ ſicut pctī remiſſio donū dei eſt. ita pnīa ⁊ con feſſio ꝑ quā pctm̄ delet̉ a deo eſt. In hoc ergo cōclu dūt tota determinatio ꝙ anteꝙͣ fuerit cōfeſſio in ore ſi votuꝫ confeſſionis ſit in corde ſequit̉ remiſſio pctō rum. oꝑtet tn̄ penitentē cōfiteri ſi tp̄s habeat. Secū da ꝓpoſitio eſt hec. Quāuis in contritione vere pec catū ſit deletū. tn̄ abſolutio eſt danda per ſacerdotē diſcretū. Hanc mgr̄ inſinuans ꝓponit ſcd̓am queſti onem. Vtrum ſufficiat confiteri ſoli deo et non ſacer doti vl̓ an etiā neceſſariū ſit ꝯfiteri ſacerdoti Ad qd̓ quaſdaꝫ autoritates quidā adducūt in quibus vide tur dici ꝙ ſoli lachryme interiores lauāt delictū. Le gitur em̄ ꝙ petrus fleuit ⁊ non cōfeſſus fuit. qꝛ non eſt neceſſariū ꝙ peccator pctm̄ ſuū ꝓdat et ꝙ ſufficit ꝙ peccator pctm̄ ſuū in ſe puniat lachrymis ꝓprijs. Poſtea on̄dit oppoſitū videlꝫ ꝙ p̄ter cōfeſſionē deo factā oꝑtet cōfeſſionē facere ſacerdoti ſi facultas a ſit. Et hoc patꝫ ꝑ multas autoritates que dicunt ꝙ ſatiſfactionis modus ⁊ recōciliatio peccatorū ad mi niſtros eccleſie ꝑtinent. que non pn̄t ſine ꝯfeſſione fi eri. et erubeſcentia que eſt in cōfeſſione peccatorum ⁊ pena ad remiſſionē oꝑat̉ peccatoꝝ. Vn̄ et leproſis dictū eſt vt ora ſua oſtenderent. ꝓpter qd̓ ꝙͣto quis pluribus confitet̉ in ſpe venie turpitudineꝫ criminis tanto facilius conſequit̉ remiſſione peccatoꝝ. Sub dit aūt ꝙ nō eſt neceſſariū vt peccator alij quā ſacer doti confiteat̉ crimē ſuū. qꝛ ex hoc ſequi poſſet ſcan dalū p̄ſbytcroꝝ. ⁊ retardatio a ꝯfeſſionē. Tertia ꝓ poſitio eſt hec Et ſi in periculo mortis copia ſacerdo tis nullatenus poſſet haberi. tunc licitū eſt ad caute lam laico cōfiteri. Hanc magiſter inſinuans ꝓponit tertiā queſtionē que eſt. Vtrum cōfeſſio poſſit vel de beat fieri laico. Et determinat ꝙ facienda eſt diſcre to ſacerdoti. qͥ ſciat ſoluere ⁊ ligare vel ſimul cuꝫ po teſtate abſoluendi habeat iudiciū ⁊ diſcretionē. ſi tn̄ ſacerdos defuerit faciēda eſt confeſſio ꝓximo vl̓ ſo cio. Ip̄m tn̄ bonū ꝓpoſitū ⁊ deſideriū ⁊ humiliatio confitentis valent ei ad remiſſionē peccatoruꝫ. ⁊ ſpe cialiter facta ad miniſteriū eccleſie. q̄ oīa autoritati

LI. bus cōfirmat. Subdit etiā ꝙ extra eccleſiam non ſit remiſſio. Beda tn̄ videtur dicere ꝙ leuia pctā ⁊ quo tidiana licet ſocijs confiteri etiā ſi aſſit copia ſacerdo tis. et ſufficit ſi tn̄ non p̄termittatur ſacerdos ex con temptu. grauiora aūt ſacerdoti ꝯfitenda. ſi tn̄ ſacer dotū copia nō aſſit. grauiora etiā ſunt ſocijs confitē da Magiſter tn̄ dicit ꝙ tutius ⁊ ꝑfectiꝰ ē ſimul leuia ⁊ grauia ſacerdotibus cōfiteri. quibus cōceſſa ē po teſtas ligandi et ſoluendi. Poſtea etiā ex determina tione premiſſoꝝ dat intelligentiā quarundā autorita tum quę ſupra inducebant̉ contra veritateꝫ ſcd̓e opi nionis. Ꝙ em̄ Chryſo. dicit ꝙ pctōr nō dꝫ ſe in pub licū ꝓdere. hoc intelligendum eſt. nō ꝙ nō oꝑtet co rā multis hoībus publicare pctm̄. ſꝫ ſufficit ſacerdo ti dicere. Ꝙ aūt bea. Ambro. dicit lachrymas laua re delictū intelligendū ē ꝯfeſſio ſaltem ſoli ſacerdoti facta ſit. et ſi non fiat confeſſio publica criminis. qd̓ autē ait idē ſe petri lachrymas legiſſe nō ꝯfeſſioneꝫ. dicēdum qͥdem eſt ꝙ ꝓpter hoc non excludit̉ confeſ ſio. multa em̄ facta ſunt que tū nō ſunt ſcripta vel for te nondū erat confeſſio inſtituta. Qd̓ aūt proſper di cit ꝙ ſufficit ꝙ aliqui ſeip̄os puniunt. intelligendum eſt ꝙ ſufficit ſine confeſſione publica. nō excludit cō feſſionem priuatam que fieri debet ſacerdoti Addit etiaꝫ ꝙ ſine cōfeſſione pctm̄ nō remittitur ſi facultas aſſit. vltimo etiā querit ſi in contritione pctm̄ deletur ad quid tunc neceſſaria eſt confeſſio. Et reſpōdet ꝙ neceſſaria eſt ꝯfeſſio. Primo qꝛ eſt ꝑs pnīe ꝓpt̓ eru beſcentiā confitentis. Scd̓o qꝛ ꝑ confeſſionem ſacer dos intelligit qualiter d̓ pctō debeat iudicare. Ter tio qꝛ ꝑ confeſſionē peccator reddit̉ humilior et cau tior. Et tm̄ in ſpeciali. De remiſſione ſacerdotis. Ic qͣri ſolet ſi DI. XVIII peccatum omnino dimiſſum eſt a deo ꝑ cordis ꝯtritionem ex quo penitens votuꝫ habu it ꝯfitendi. qͥd poſtea dimittat̉ ei a ſacerdo te? Uideo em̄ qͦ vinculo euꝫ ligat.ſ. tꝑalis pene. ſed nō a quo eū abſoluat. Et id̓o que ro. Ante penitudinē quippe cordis aīa rei maculā hꝫ. ⁊ fetoreꝫ pctī. atqꝫ eterne vltio nis vinculo ligata exiſtit. Si ꝟo ad confeſ ſionem ꝑ cordis contritionem deus ꝑ ſeip ſū ſine miniſterio ſacerdotis ⁊ debitū oīno relaxat. ⁊ aīam interius purgat a contagio ne ⁊ fetore peccati? quid ergo mundat: qͥd dimittit ſacerdos? vbi ſūt claues ille quas dn̄s tradidit Petro et ſucceſſoribꝰ eius di cens. tibi dabo claues regni celorum. et q̄ cunqꝫ ligaueris ſuper terram erūt ligata et in celo. ⁊ quecūqꝫ ſolueris ſuꝑ terra erunt ſoluta ⁊cͣ. Vt aūt p̄miſſa queſtio pleniꝰ ex plicari valeat. quaſi altius ducto rethe de his clauibus ⁊ vſu eaꝝ diſſeramus. De clauibus. Claues iſte ſūt no corꝑales ſed ſpirituales.ſ. diſcernēdi ſcien IIII tia et potētia iudicandi.i. ligandi et ſoluen di. qua dignos reciꝑe. indignos debet ex cludere a regno eccleſiaſticus iudex. Qui ſicut habet ius ligandi. ita et ſoluendi. vn̄ Amb̓. Dn̄s par ius et ſoluendi eſſe voluit ⁊ ligandi. qͥ vtrūqꝫ pari cōditione ꝑmiſit. Ergo qui ſoluendi ius nō habet: nec ligan di habet. et infra. Certū eſt ꝙ eccl̓ie vtrūqꝫ licet. hereſis vtrūqꝫ non habet. Ius enim hoc ſolis ꝑmiſſum eſt ſacerdotibus Recte ergo eccleſia hoc ſibi vendicat. que veros ſacerdotes habet. hereſis vendicare nō p̄t que veros ſacerdotes non habet. De vſu clauium. Iſus vero haruꝫ clauium multiplex eſt: diſcernere ſcilicet li gandos et ſoluēdos ac deinde ligare vl̓ ſol uere. Qui enim indignos ligat vel ſoluit ꝓ pria poteſtate ſe priuat. id eſt. dignum pri uatione ſe facit. Si ſacerdos poteſt dimittere vel retinere peccata. Sed querit̉ vtruꝫ a pctō ſolue̓ valeat ſacerdos. id ē. a culpa: vt culpe maculā abſtergat vel debitū eter ne mortis ſoluere valeat? Quidaꝫ arbitra? Opinio quo ti ſunt. cuꝫ pctōr dupliciter ligatus teneat̉ ruudam vt p̄dictum eſt ſ. mentis contagione ac ce citate. et debito future pene. alteruꝫ curari ꝑ deū. alterū ſolui ꝑ ſacerdoteꝫ. Patit̉ em̄ ꝑ pctm̄ quaſdam tenebras interiores ⁊ ma culas a quibus niſi liberet̉ ꝓijciet̉ in tene bras exteriores. Cum autē liberat̉ ab his: ſuſcitat̉ a morte peccati. Un̄ apl̓us Surge qui dormis ⁊ illumīabit te chriſtꝰ. Solus em̄ chriſtus nō ſacerdos aīaꝫ reſuſcitat. ac pulſis tenebris interioribus ⁊ maculis eā illuminat ⁊ mundat qͥ anime faciem lauat. Debitū ꝟo eterne pene ſoluere conceſſit ſa cerdotibꝰ. Quod in reſurrectione lazari ſi gnatū aſſerūt. quem xp̄s prius ꝑ ſe interiꝰ viuificauit. deinde foras exire iuſſit eumqꝫ adhuc ligatū ſoluere apl̓is p̄cepit. quia vt aiunt ip̄e interius animaꝫ a caligine macu laqꝫ pctī emundat. ſacerdotibus ꝟo dedit vinculuꝫ eterne mortis ſoluere. Alij ꝟo Alioꝝ ſenten dicunt ſolū deū nō ſacerdotē debitum eterfia verior. ne mortis dimittere ſicut ⁊ aīaꝫ interius ꝑ ſe viuificat. nec tn̄ diffidēter ſacerdotibus traditā ptātem pctā dimittēdi ⁊ retinendi quibus dictū eſt. quorū remiſeritis pecca

DI ta ⁊cͣ. Sicut em̄ xp̄s retinuit ſibi ptātē ba ptiſmi. ita et pnīe. Et ideo ſicut interiꝰ gr̄a ſua aīam illuminat. ita ⁊ ſimul debitū eter ne mortis relaxat. Ipſe em̄ ꝑ ſeip̄m pecca ta penitentiū tegit. ⁊ tūc tegit qn̄ ad penaꝫ nō reẜuat. Tūc gͦ tegit qn̄ debitū pene ſol uit. Ꝙ aūt ip̄e tegat aꝑte dicit Aug. expo nens illū locū pſalmi. Quoꝝ tecta ſūt pec cata.i. cooꝑta ⁊ abolita. Si em̄ texit deus peccata: noluit adu̓tere Si noluit aduertē noluit animaduertere.i. punire. ſꝫ ignoſce re. Ita ergo dicit a deo tecta vt deus non videat.i. eternalit̓ puniat. Uidere em̄ dei peccata ē ad penā imputare. Auertere aūt faciem peccatis. hoc eſt ea ad penam non Hierony. reſeruare. Itē Hierony. Quibus deus di mittit peccata tegit ne in iudicio reuelētur Caſſiodo. Itē Caſſiodorus. Qui grauia habent pec cata. alijs deus imputat. alijs ꝑ miſericor diam non imputat. Ex his aperte oſtendi tur ꝙ deus ip̄e penitentem ſoluit a debito pene. ⁊ tunc ſoluit qn̄ intus illumīat inſpi Rōne vtitu ad ꝓbanduꝫ r ando veram cordis cōtritionē. Cui ſen tentie ratio ſuffragat̉ ⁊ autoritates atteſtā qd̓ dicit. tur. Nemo em̄ vere compūgitur de pecca to. habens cor cōtritū et humiliatū. niſi in charitate Qui auteꝫ charitatem habet: vi ta dignus eſt. nemo autē ſimul vita ⁊ mor te dignus eſt. Non eſt ergo tunc ligatꝰ de bito eterne mortis. Filiꝰ enim ire eſſe deſijt ex quo diligere et penitere cepit. Et tūc er go ſolutus eſt ab ira que non manet ſuper illum qui credit in chriſtum ſed ſuper illuꝫ qui non credit Non ergo poſtmodum pe ſacerdotem cui confitetur ab ira eterna li beratur. a qua iam liberatus eſt per domi num exquo dixit. confitebor. Solus ergo deus homiueꝫ interius mundat a peccati macula: et a debito eterne pene ſoluit qui Ambro. toritatū ꝓbat Per ꝓphetam ait. Ego ſolus deleo iniqui tates et peccata populi. Item Amb̓. Ue bum dei dimittit peccata. ſacerdos et iu dex. Sacerdos quidem officium ſuum ex hibet. ſed nullius poteſtatis iura exercet. Idem. Ille ſolus peccata dimittit. qui ſo Augu. cōtr lus ꝓ peccatis noſtris mortuus eſt. Item Iulianū. Auguſ. Nemo tollit peccata niſi ſolus de us. qui eſt agnus tollens peccata mundi. Tollit aūt et dimittendo que facta ſunt et adiuuando ne fiant. ⁊ ꝑducendo ad vitaꝫ. vbi omnino fieri nō poſſunt. His alijſqꝫ pluribus teſtimonijs docetur dominū ſo lum ꝑ ſe peccata dimittere. ⁊ ſicut dimittit quibuſdam ita ⁊ aliorum quorumdaꝫ pec cata retinet. De peītendia. XVII Qd̓ ſacerdotes etiā dimittūt pec cata ⁊ tenent pcta ſuo modo. e Nec ideo tamē ne gamus ſacerdotibꝰ cōceſſam ptāteꝫ dimit tendi ⁊ retinendi peccata. cū hoc veritasī gaugū. ſuper euangelio aꝑte doceat. Hinc Aug. ait. Ec Iohannē. cleſie charitas que ꝑ ſpiritūſanctuꝫ diffun ditur ī cordibꝰ eoꝝ qui ꝑticipes ſui ſūt pec In li. de pen cata dimittit. eoꝝ qͥ nō ſunt tenet. Idē Sa tentia. cerdotes pn̄t ꝯfitentibꝰ ꝑcere. qͥbus em̄ re mittunt remittit deus. Lazarū enim d̓ mo numento ſuſcitatū obtulit diſcipulis ſoluē dum. ꝑ hoc oſtēdens ptātem ſoluendi con ceſſam ſacerdotibus. Dixit em̄. Quodcun qꝫ ſol. ſuper ter. erit ſol. et in celo ⁊cͣ. hoc eſt Ego deus. ⁊ omnes celeſtis curie ordines ⁊ omnes ſancti in gloria mea laudant vobi ſcum ⁊ confirmant quos ligatis ⁊ ſoluitis Non dixit quos putatis ligare et ſoluere. ſed in quos exercetis opus iuſticie et miſe ricordie. Aliter autē vel alia oꝑa veſtra in peccatores non cognoſco. Idem. Cum ve raciter ad deum cōuerſo peccata dimittūt̉ ab eis dimittunt̉ quibus ipſe veraci ꝯuer ſione cōiungit̉. Spirituſſanctus ea dimit tit qui datus eſt omnibus ſanctis ſibi cha ritate coherentibus. ſiue ſe nouerint corpo raliter ſiue nō. Similiter cum alicuiꝰ tenen tur peccata. ab eis tenent̉ a qͥbꝰ ille cordis prauitate diſiungitur ſiue notis corꝑaliter ſiue ignotis. Om̄es mali ſpūaliter a bonis ſeiūcti ſunt. Ecce h̓ dicit pctā dimitti et teneri a ſctīs viris. ⁊ tn̄ ſpm̄ ſctm̄ ea dimit tere dic̄. ⁊ qd̓ maiori ꝯſideratiōe dignū eſt idem etiā dic̄. ꝙ deus ꝑ ſe vel ꝑ ſctōs ſuos tm̄ dimittit pctā. Ait em̄ ſic. Sacr̄m gratie dat deus etiam per malos. ip̄am vero gra tiam non niſi per ſeipſum. vel per ſanctos ſuos. Et ideo remiſſionem peccatorū vel ꝑ ſeipſum facit vel ꝑ ipſius colūbe membra quibus ait. Si cui dimiſeritis. dimittent̉. Ecce qͣꝫ varia a doctoribus tradunt̉ ſu per his. ⁊ in hac tāta varietate qͥd tenēdū hoc ſane dicere ac ſentire poſſumus. ꝙ ſo lus deꝰ dimittit peccata et retinet. et tamē eccleſie cōtulit poteſtatem ligandi ⁊ ſoluē di. ſed aliter ip̄e ſoluit ⁊ ligat. aliter eccl̓ia. Ip̄e em̄ ꝑ ſe tm̄ ita dimittit peccatum. qꝛ et animā mundat ab interiori macula. et a de bito eterne mortis ſoluit. Quomodo ſacerdotes ligant ⁊ ſoluunt a peccatis. L 2

LI. Non autem hoc ſa cerdotibus cōceſſit. quibus tn̄ tribuit pote ſtatē ſoluendi ⁊ ligandi.i. oſtēdendi homi nes ligatos vel ſolutos. Un̄ dn̄s leproſum ſanitati priꝰ ꝑ ſe reſtituit. deinde ad ſacer dotes miſit quoꝝ iudicio oſtenderet̉ mun datus. Ita etiā Lazarū iam viuificatū. ob tulit diſcipulis ſoluendum. qꝛ et ſi aliquis apud deū ſit ſolutus. nō tn̄ in facie eccleſie ſolutus habetur. niſi ꝑ iudicium ſacerdot In ſoluendis ergo culpis vel retinendis ita oꝑatur ſacerdos euāgelicus ⁊ iudicat. ſicut olim legalis ī illis qui ꝯtaminati erāt Hierony. lepra que peccatuꝫ ſignat. Un̄ Hiero. ſuꝑ Mattheū. vbi dn̄s ait Petro. Tibi dabo claues regni celoꝝ. ⁊ quodcūqꝫ ligaueris ſuꝑ terrā erit ligatū ⁊ in celis. ⁊ quodcun qꝫ ſolueris ſuꝑ terrā erit ſolutū et in celis. Hunc inquit locū quidam nō intelligētes aliqͥd ſumunt de ſuꝑcilio phariſeorum. vt dānare innoxios. vel ſoluere ſe putent no xios. cum apud deū nō ſnīa ſacerdotū. ſꝫ re orum vita querat̉. In leuitico ſe oſtēdere ſacerdotibus iubent̉ leproſi. quos illi non faciunt leproſos vl̓ mūdos. ſed diſcernunt qͥ mundi vel immūdi ſunt. Ita et hic aꝑte oſtendit̉ ꝙ nō ſequit̉ deus eccleſie iudiciū que ꝑ ſurreptionē et ignorantiam interdū iudicat. Deus aūt ſemꝑ iudicat ẜm verita tem. Et in remittendis vel in retinēdis cu pis id iuris et officij habent eccleſiaſtici ſa cerdotes. qd̓ olim habebant ſub lege lega les in curandis leproſis. Hi ergo peccata dimittunt vel retinent. dum dimiſſa a deo vel retenta iudicant et oſtendunt Ponunt em̄ ſacerdotes nomen dn̄i ſuꝑ filios iſrael ſed ip̄e benedicit vt dicit̉ in numeris. Hū modum ligandi et ſoluendi Hieronymꝰ ſu pra notauit. Aliꝰ modus ligādi ⁊ ſoluēdi. g Ligant quoqꝫ ſa cerdotes dum ſatiſfactionē pnīe ꝯfitentibꝰ imponūt. Soluūt cū de ea aliqͥd dimittūt vel ꝑ eā purgatos ad ſacramentoꝝ cōmu nionē admittunt. Quem modū ſuꝑiꝰ Leo papa notauit. Scd̓m hunc modū dicūtur etiaꝫ ſacerdotes dimittere peccata vel reti nere. Un̄ ſuperius Aug. dixit. Quibus re mittūt remittit deus ⁊cͣ. Opus enim iuſti cie exercent ī peccatores cum eos iuſta. pe na ligant. opus miſericordie. dum de ea ali IIII quid rel axant vel ſacramentorū cōmunio ni conciliāt. alia opera in peccatores exer cere nequeunt. Et notandū eſt quia quos ſatiſfactione penitentie ligant. eo ip̄o a pec catis ſolutos oſtēdunt. qꝛ non imponitur alicui ſatiſfactio penitētialis. niſi quem ſa cerdos vere penitentē arbitratur. Alij nō imponit. ⁊ eoip̄o peccatū retineri a deo iu dicat. Ꝙ aūt hoc ad claues ꝑtineat. Augꝰ Augu. ī li. de oſtendit dicens. Fruſtra claues eccleſie qͥ benitentia. ſine arbitrio ſacerdotis pnīam agit. ſi ſine oris confeſſione criminis indulgētia impe tratur. Eſt ⁊ alius modus ligandi ⁊ ſol uendi qui per excōmunicationē gerit̉ duꝫ aliquis ẜm canonicā diſciplinaꝫ tertio vo catus ad emendationeꝫ manifeſti delicti et ſatiſfacere vilipendens. ſententia eccleſie a loco orationis ⁊ ſacramentorū communio ne effideliuꝫ cōſortio precidit̉ vt erubeſcat et pudore ſceleris cōuerſus peniteat. vt ſic ſpiritus eius ſaluus ſit. Ꝙ ſi penitentiaꝫ ꝓ fitens reſipuerit. negate cōmunioni admit titur. ⁊ eccleſie recōciliat̉. Hec eſt aūt eccle ſic anathematizatio. hanc penam illis qui digne ꝑcellunt̉ infligit. qꝛ gratia dei et pro tectio illis amplius ſubtrahitur. ac ſibijp ſis relinquit̉. vt ſit eis liberū ruere in inte ritū peccati. In quos etiā maior diabolo ſeuiendi dat̉ ptās. Orationes quoqꝫ eccle ſie ⁊ benedictionū ac meritoꝝ ſuffragia eis nequaqͣꝫ ſuffragari putant̉. Quomodo ẜm hos modos in telligendum ſit illud. Quodcūqꝫ ſolue. ⁊cͣ. ꝯcdꝫ hos ligandi et ſoluēdi modos quō verum eſt qd̓ dicit̉. Quodcūqꝫ ſoluerꝭ ſuꝑ terrā erit ſolutuꝫ et in celis. ⁊ quodcūqꝫ ligaueris ſuꝑ terram erit ligatū ⁊ in celis ⁊cͣ. Aliqn̄ em̄ oſtēdūt ſo lutos vel ligatos qui non ſūt epud deuꝫ et pena ſatiſfactionis et excōmunicationis interdū indignos ligant vel ſoluūt. ⁊ indi gnos ſacramētis admittunt. ⁊ dignos ad mitti arcent. Sꝫ intelligēdū eſt hoc in illis quoꝝ merita ſolui vel ligari poſtulāt Tūc em̄ ſnīa ſacerdotis iudicio dei et totius ce leſtis curie approbat̉ et confirmatur. cū ita ex diſcretione ꝓdit vt reorū merita nō con tradicant. Quoſcunqꝫ ergo ſoluunt vel li gant adhibentes clauem diſcretionis reo rum meritis: ſoluunt̉ vel ligant̉ in celis.i. apud deum. quia diuino iudicio ſacerdo tis ſentētia ſic ꝓgreſſa approbat̉ ⁊ ꝯfirmat̉

DI Quos ergo ẜm merita ſentētia eccleſie per cellit. ledit. et illi foris ſunt apud deū. Qui aūt nō meruit. ſententia eccleſie nō leditur Origenes ſuꝫ niſi contemnat. Un̄ Origenes. Exijt qͥsa per leuiticū. veritate a fide. a charitate. ꝑ hoc exit de ca ſtris eccleſie. etiam ſi ep̄i voce non abijciat̉ ſicut ecōtra aliquis nō recto iudicio foras mittit̉. Sed ſi nō egit vt meret̉ exire. nihil ledit̉. Interduꝫ em̄ qui foras mittit̉ intus eſt. ⁊ qui foras eſt. intus videtur retineri. Ecce qualis et qͣꝫtus eſt vſus apoſtoli carum clauium. Iam oſtenſum eſt ex pa te qualiter ſacerdotes dimittūt peccata vel tenent. ⁊ tn̄ retinuit ſibi deus qͣꝫtam ſingu larem poteſtateꝫ dimittendi vel retinendi. qꝛ ipſe ſolus ꝑ ſe debituꝫ eterne mortis ſol uit ⁊ animā interius purgat. Que ſint interiores tenebre ⁊ inte rior macula. Hic querit̉ que ſit illa macula ⁊ q̄ ſint ille tenebre interiores. a quibus deus interius animā purgat. cum verā pnīam immittit? De tenebris et inte riori caligine ſatis facile eſt et intelligere et reſpōdere. Cum em̄ quis mortaliter delin quit ⁊ gr̄a ꝟtutis priuatur ſi qua p̄ceſſit. ⁊ naturaliū bonorum eliſionē patit̉. vn̄ ⁊ in tellectus obtundit̉ ⁊ totus hō interior ob tenebrat̉. et ita quaſi caligine quadaꝫ mēs obuoluit̉. que caligo peccati pena ē. Hāc ꝟo deus pellit cum pnīaꝫ immittit ꝑ qua ꝑdita bona reſtituit. et vitiata reꝑat. Un̄ ppheta. Nebulam ſicut cinerem ſpargit. Sed que eſt macula peccati a qua animaꝫ lauat. Ecce em̄ quis voluit facere homici dium et patrauit. quo patrato deſinit tam velle qͣꝫ facere. nōdum tn̄ vere ⁊ humiliter penitet. nec confiteri ꝓponit. Que gͦ remā ſit in anima illius macula? Mala volun tas quidem fuit macula illius anime. ſꝫ illa tranſit. Macula etiā eſt ſi penitere cōtem nit ſed hoc eſt peccatum aliud a precedent. Que ergo macula remāſit a qͣ ip̄e ī peniten tia purgatur? Polluta quidem eſt anime quouſqꝫ peniteat. ſicut erat dum in ea pra ua erat volūtas. Sicut em̄ qui tangit mo ticinū vel aliud immūdum. ita pollutꝰ eſt poſt tactum quouſqꝫ lauatur. ſicut fuit dū tangeret. ita poſt actuꝫ peccati ita polluta remanet anima ſicut fuit in ip̄o actu pecca ti. quia ita eſt longe a deo per diſſimilitudi nem qui eſt vita et mundicia mentis. ſicut fuit dum peccatum ageret. Ip̄a ergo diſſi De penitencia XVIII militudo que ineſt anime ex peccato. et eſt a deo elongatio. anime macula intelligitur a qua purgatur in penitentia. Hoc autem ſolus deus facit. qui ſolus ſuſcitat animaꝫ et illuminat. quod ſacerdotes nequeunt qͥ tamen medici ſunt animarum. Unde pro pheta. Nunquid medici ſuſcitabunt ⁊ cō fitebuntur tibi. quod exponens Aug. ait. Boni doctores recte medici dicūt̉. qui vi uentes curare miniſterio poſſunt. ſed non mortuos ſuſcitare. Sola em̄ dei gratia re uiuiſcunt. Iſta ē diſtinctio. xviij. huiꝰ quar ti libri. In qua magiſter poſtꝙͣ determinauit d̓ peni tentia ꝙͣtū ad eius ꝑtes. Hic aūt cōſequenter deter nat de poteſtate miniſtrorū hoc ſacramentuꝫ diſpen ſantiū. Ex circa hoc tria facit. Primo em̄ numerum clauiū. ⁊ in quo eorū vſus cōſtat p̄ponit. Scd̓o quō ſolus deus peccata dimittat ſubdit. Tertio etiaꝫ mo dum quo ſacerdotes ligant ⁊ ſoluunt adiungit. Pri mum qͥdem facit a principio diſtin. vſqꝫ ibi. Sed que ritur vtrū a pctīs. Scd̓m vſqꝫ ibi. Nō aūt hoc ſacer dotibus. Tertiū ꝟo ab inde vſqꝫ ad finē diſ. In ſpē ciali ſnīa magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibꝰ quarū prima eſt hec. Claues he ſacerdotibus conceſſe ſunt ſcia diſcernendi. ⁊ ſpiritualis potētia iudicādi. Hāc em̄ ꝓpoſitionē magiſter inſinuans querit. Cuꝫ in ſo la contritione cum ꝓpoſito confitendi dimittat̉ pec catū ꝙͣtum ad maculam et reatum pene an̄ ꝯfeſſionē ſacerdoti factaꝫ. quid ergo dimittit ſacerdos in ſua abſolutione. ⁊ quid etiam virtus clauiū oꝑetur. Po ſtea aūt magiſter determinat quid ſit virtus clauiuꝫ ⁊ dicit. ꝙ ille claues nō corꝑaliter ſed ſpiritualiter ī telligende ſunt. et nihil aliud ſunt ꝙͣ ſcientia diſcer nendi. et potentia iudicandi. qꝛ iudex eccleſiaſticus habent dignos recipere. ⁊ indignos excludere a re gno dei.i. ab eccleſia vel ſacramentoꝝ ꝑceptiōe. vbi etiā ſubdit ꝙ vis ligādi ſil̓iter et vis ſoluēdi ſacerdo tibus eccleſie cōpetit ⁊ non hereticis. Poſtea etiam dicit ꝙ vſus clauium in duobus ꝯſiſtit.ſ. in diſcerne do ligandos et ſoluendos. ⁊ etiaꝫ in ligādo ligādos fimiliter ⁊ in diſſoluendo ligatos Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Solus deus maculā culpe abſtergit et a debito mortis eterne abſoluit. Hanc em̄ ꝓpoſitioneꝫ magi ſter inſinuans querit quid oꝑet̉ ſacerdos in abſolue do a peccato. vtꝝ ſcꝫ culpā vel etiā penaꝫ tollere poſ ſit. Tangit autē magiſter circa hoc duas opiniones Quibuſdaꝫ videt̉. ꝙ deus animā ſufcitat a morte eſ ſacerdos remittit reatū pene. Un̄ ⁊ dn̄s Lazarū pri us ſuſcitauit et viuificauit. ⁊ poſtea apl̓is ſoluenduꝫ reliquit Alijs ꝟo videtur ꝙ ſolus deus ſicut animā viuificat interius tollēdo culpā ſic ⁊ reatū pene eter ne relaxat. Tamen ſacerdotibus tradita ē poteſtas dimittendi pctā ⁊ retinendi. ſicut em̄ deus ſolam po teſtatē baptiſmi ſibi retinuit ita et pnīe. Et hanc ſen tentiam approbat magiſter tanꝙͣ rationabilē. ſil̓ em̄ cū culpa pena dimittit̉. ⁊ nemo vere ꝯterit̉ niſi hō iͥ eſt in charitate. qui aūt charitatē hꝫ dignus eſt vita eterna. ⁊ non pena eterna vel morte. ⁊ ideo deꝰ qͥ di mittit culpā etiā dimitte penā. Qued autoritatibus ſanctoꝝ confirmat. Poſtea dicit ꝙ nō obſtante ꝙ ſo lus deus dimittit pctā. verūtn̄ eſt ꝙ etiā ſacerdos hꝫ ptātem dimittendi et retinendi peccata aliquid oꝑa tur ꝑ iſtā ptātem. qꝛ pctā dimittit ⁊ retinet. qd̓ pluri bus autoritatibus cōfirmat. Poſtea dat vnū modū quo ſacerdotes dicunt̉ ligare ⁊ ſoluere dicēs. ꝙ deꝰ

LI. ꝑ ſe dimittit culpā mundando aīam a macula culpe. et ſoluendo debitū pene eterne. Sacerdotes ꝟo di 7 ac̓dνσ γA S mittunt ⁊ ſoluunt omiſſionē factā vel nō factā mani ftut̉ ⁊ vtia. c ꝓ feſtando ⁊ oſtēdēdo Vn̄ dn̄s prius ⁊ ꝑ ſe leproſis ſa nitatē reſtituit. Deinde ad ſacerdotes miſit quorum iudicio oſtenderent̉ mūdati. Vnde ⁊ ſi aliqͥs apd̓ de um eſt abſolutus. nō tn̄ in facie eccl̓ie abſolutꝰ habe tur niſi ꝑ iudiciū ſacerdotis. Vn̄ ſicut ſacerdos lega lis lepram nō mundauit. ſed inter mundos et īmun dos diſcernebat. ita ſacerdos euāgelij pctā n̄ dimit tit. ſed vtꝝ dimiſſa ſint iudicat ⁊ on̄dit. Tertia ꝓpo ſitio ē hec. Sacerdotes ligant cū ſatiſfactionē impo nunt pnīe. Tūc ꝟo ſoluūt cū de ea aliqͥd dimittūt et purgatos ad ſacr̄oꝝ cōmunionē admittūt. Hāc ma giſter inſinuās ꝯtinuat p̄dicta.ſ. ponēdo ſcd̓ꝫ modū quo ſacerdotes dicunt̉ ligare inqͣtū penā ſatiſfacto riā penitentibꝰ imponūt. Soluere ꝟo dicunt̉ qn̄ ali quid de ſatiſfactione debita releuant ⁊ purgatos ad ſacramentorū cōmunionē admittūt ⁊ ſic eccl̓ie recō ciliant. In primo exercent opus iufticie. In ſecūdo opus miſcd̓ie. eo ꝙ ligant ad ſatſfactoriā penā ⁊ pec catorē ſolutū oſtēdunt qꝛ nulli pena ſatiſfactoria im ponitur niſi ei quē ſacerdos vere penitentē arbitrat̉ Ꝙ aūt penā imponere ad claues ꝑtineat on̄dit ꝑ be atum Auguſ. qui dicit ꝙ pnīa ſine arbitrio ſacerdo tis fruſtrat̉. ⁊ contemptibiles claues eccleſie facit. ⁊ ꝙ ſine vocali cōfeſſione ſuppoſita mentali indulgen tia haberi nō pōt. Poſtea ponit tertiū modū quo ſa cerdotes ſoluūt ⁊ ligant ꝑ excōmunicationeꝫ. Tunc em̄ quis hoc mō ligat̉ dū tertio vocatus ad emenda tionē manifeſti delicti ⁊ ſatiſfactionē vilipendēs pe ſnīam eccl̓ie a loco or̄onis et ſanctoꝝ cōmunione ⁊a ꝯſortio fideliū p̄ſcindit̉ ⁊ erubeſcat ⁊ pudore ſceleriſ cōuerſus peniteat. Tūc ꝟo ſoluit̉ qn̄ pnīam ꝓfitēs cōmunioni admittit̉ ⁊ eccl̓ie recōciliat̉. ꝑ hāc aūt ex cōmunicationē hec infligit̉ pena. ⁊ gr̄a diuina ⁊ ꝓt ctio homini ſubtrahit̉ angelica. vt derelictꝰ liberius ī peccatū cadat. diabolo etiā poteſtas in talē hoīem datur. orationes eccleſie illi non ꝓdeſſe putant̉. P ſtea querit quō ẜm hos modos tres ligandi ⁊ ſolu di verū ſit ꝙ dominus dicit illa in celis eſt ſoluta ⁊ li gata que in terris ſacerdotes ligauerunt ⁊ ſoluerūt cum tamē ip̄i quandoqꝫ ligatos ⁊ ſolutos oſtendant qui non ſunt abſoluti coram deo etiam p̄dictoruꝫ mo dorum trium. ip̄i etiam interdum indignos ligant ⁊ ſoluunt. Et reſpondet ꝙ intelligendum eſt ꝙ tūc ſo lutio ⁊ ligatio ſacerdotis diuino iudicio approbatur quando clauis diſcretionis adhibita fit ẜm exigen tiam meritorum Quando autem ſacerdos in iudicā do errat tunc qui ligatur apud deum iudicem liga non habetur niſi eccleſie ſentētiā cōtemnat. Et ſimi liter dicendum eſt d̓ ſolutionē. Vnde ẜm Orige. In terdum qui foras mittitur intus eſt. ⁊ qui foras eſt ī terius retineri videt̉. Ultimo occaſione huiꝰ querit que ſit illa macula et que ſint ille interiores tenebre. a quibus deus animā purgat cum penitētiam immit tit. Et reſpondet ꝙͣtum ad maculaꝫ que remanet in anima. ꝙ illa non ſit mala voluntas. quia illa tranſi uit. nec pnīe contemptus. qꝛ ille eſt nouū peccatum ſed diſſimilitudo et elongatio a deo que tanꝙͣ macu la ineſt anime a qua purgat̉ ꝑ penitentiā. ꝙͣtuꝫ vero ad tenebras interiores reſpondendo dicit. ꝙ homi nis mortaliter peccātis intellectus obtenebrat̉ ⁊ na turalia viciant̉ et gratia dei priuat̉. pͥuatio ergo gra tie dei et deterioratio bonoꝝ naturaliuꝫ eſt interio mentis caligo a quibꝰ oībus curat̉ ꝑ pnīam. Addit etiaꝫ ꝙ ſacerdotes ſunt ſicut medici aīaꝝ. medici ar tem p̄nt viuentes curare. ſed non pn̄t mortuos ſuſci tare. ſic ſacerdotes in miniſterio curant. ſola autem gratia dei viuificat. Et tm̄ in ſpeciali. LII L Quando hec claues dantur et quibus. Oſtquā oſtē ꝯx.xix ſum eſt que ſint claues apl̓ice ⁊ quis earuꝫ vſus. ſuꝑeſt in ueſtigare qn̄ iſte claues dent̉ ⁊ quibus: Dant̉ he claues ꝑ miniſterium ep̄i alicui in ꝓmotione ſacerdotij. Cuꝫ em̄ recipit ordinem ſacerdotaleꝫ. ſimul et has claues recipit. Sed nō videt̉ ꝙ omnes vel ſoli ſacerdotes has claues habeant. qꝛ ple riqꝫ an̄ ſacrā ordinationē ſciētiā diſcernen di habent. Plures poſt ꝯſecrationē ea ca rent. Sane dici pōt. ꝙ alterā clauiū iſtarū Ꝙ nō oīs ſa id eſt. ſciētiaꝫ diſcernendi nō habent om̄es cerdos alterā clauē hꝫ.ſ. ſci ſacerdotes. vnde dolēdū eſt atqꝫ lugēduꝫ. entiam diſcer Multi enim lꝫ indiſcreti atqꝫ ſcientie qua nendi. eminere debent exortes. ſacerdotij graduꝫ reciꝑe p̄ſumunt: vita ⁊ ſcīa eo indigni. qui nec an̄ ſacerdotiū nec poſt ſciētiā habēt di ſcernendi. qui ligandi ſint vel ſoluendi Iō qꝫ illaꝫ clauem in conſecratione non recipi unt. qꝛ ſemꝑ ſcientia carent. Qui ꝟo an̄ ſa cerdotium ſciētia diſcernendi p̄diti ſunt. lꝫ habeāt diſcretionē. non tn̄ in eis eſt clauis qꝛ nō valent ea claudere vel aperire. Ideo qꝫ cū ꝓmouet̉ in ſacerdotem. claueꝫ diſcre tionis recte d̓r acciꝑe. qꝛ et ante habita di ſcretio auget̉. ⁊ fit in eo clauis vt ea iā vale at vti ad claudendū vel aperiendū. Si alteram clauem omnes ha beant ſcilicet potentiam ligandi ⁊ ſoluendi. Cūqꝫ iam conſtet nō om̄es ſacerdotes illas duas claues ha bere. qꝛ ſcientia diſcernendi pleriqꝫ carent. de altera.i. potentia ligandi et ſoluendi q̄ri tur. vtrū omnes ſacerdotes eam habeant: Quidam enim hanc poteſtateꝫ putāt illis ſolis eſſe cōceſſam. qui dactrinam ſimul ac vitam apoſtoloruꝫ ſeruant Illas enim cla ues promiſit dominus Petro et imitatori bus eius tantū. vt aiunt. Qui etiam auto ritatibus vtuntur in munimentum ſue opi nionis. hoc enim dicūt Auguſtinū ſenſiſ Aug. in li. de ſe vbi ſuꝑius ait. Remiſſionem peccatorūᵇªᵇtiſmo. vel ꝑ ſeip̄m facit deus vel ꝑ columbe men bra. Dicit etiam idē peccata dimitti vel te neri a ſanctis. Idem ſuꝑ exodum vbi d̓ la mina aurea legitur. Erat autem lamina au rea ſemper in fronte ſacerdotis Hec inquit

DI ſignificat fiduciam bone vite. quaꝫ qui ve re ꝑfecteqꝫ nō ſignificatiōe ſed veritate ſa cerdos habet. ſolus poteſt auferre peccata . in tra Item Gregꝰ. Illi ſoli habent in hac carne euange poſiti poteſtatē ligādi ⁊ ſoluendi. ſicut ſan cti apoſtoli. qui illorum exempla ſimul cū doctrina tenent. Itē ex dictis Orige. Hec poteſtas ſoli Petro conceſſa eſt et imitato ribus Petri. Nam quicunqꝫ veſtigia pe tri imitant̉. habent recte ligandi et ſoluen di poteſtatem. His alijſqꝫ teſtimonijs inni tunt̉ qui aſſeruūt poteſtateꝫ ligandi ac ſol uendi illis ſolis conceſſam ſacerdotibus qͥ vita et doctrina pollent ſicut apoſtoli. Alioꝝ ſententia verior. Alijs aūt videtur quod et mihi placere fateor. cunctis ſacer dotibus hanc clauem dari.ſ. ligandi ⁊ ſol uendi. ſed nō eā recte ac digne habent. niſ qui vitā ⁊ doctrinam apoſtolicam ſeruāt Nec p̄miſſe autoritates malos ſacerdotes hanc poteſtatem negant habere. ſed illos ſolos digne ac recte hac poteſtate vti ſign ficant. qui prediti ſunt vita ⁊ doctrina ap ſtolica. qꝛ ſoli ipſorum apoſtolorū imitato res digue recteqꝫ poſſunt ligare ⁊ ſoluere Et per dominū tm̄ vel ꝑ ſanctos ī quibus habitat ſpirituſſanctus digne ⁊ recte fit re miſſio vel retētio peccatorum. Fit tamēe ꝑ illos qui ſancti nō ſunt. ſed nō digne vel At omnes ſa recte. Dat em̄ deus benedictionem digne cerdotes ha poſcenti etiam ꝑ indignuꝫ miniſtrū. Ꝙ vi beāt ptāteꝫ li ro hanc poteſtatem habeant omnes ſacer gādi ⁊ ſoluer dotes. Hiero. teſtatur ſuꝑ illum locū euan di ꝯfirmat. gelij. vbi dn̄s dixit Petro. Tibi dabo cla ues regni celorum ⁊cͣ. Habent inquit ean dem iudiciariam poteſtatem alij apoſtoli. Habet ⁊ omnis eccleſia in epiſcopis ⁊ pre ſbyteris. Sed ideo petrus eam ſpecialiter accepit. vt omnes intelligant ꝙ quicunqꝫ ab vnitate fidei et ſocietate eccl̓ie ſe ſepara rauerit. nec a peccatis ſolui nec celū poteſt Ꝙ etiā per ī ingredi. Item ꝙ ſacerdos etiam ſi malus dignos tr ſit gratiam tamen tranſfundit ꝓ ſue digni fundit̉ gr̄a di taris officio. Aug. oſtendit dicens. Dictū Aug. in li. q̄ꝫ eſt a domīo in numeris ad moyſen ⁊ aaron ſtionū noui et ſacerdotes. vos ponite nomen meuꝫ ſuper ve. teſta. filios iſrael. Ego dominus benedicam eos vbi gratiaꝫ traditio per miniſterium ordi nati tranſfundat hominibus. nec volūtas ſacerdotum obeſſe vel prodeſſe poſſit. ſed meritum benedictionem poſcentis. Quan ta autem ſit dignitas ſacerdotalis officij et De penitentin. XIX ordinis hinc aduertamus. Dictum eſt de nequiſſimo Caypha inter cetera. hoc au tem a ſemetip̄o non dixit. ſed cum eſſet pon tifex anni illiꝰ prophetauit. per quod oſtē ditur ſpiritū gratiarum non ꝑſonam ſequi digni vel indigni. ſed ordinem traditionis vt qͣꝫuis aliquis boni meriti ſit. non tamen poſſit benedicere niſi fuerit ordinatus. vt officij myſteriū exhiheat. dei autem eſt effe ctum tribuere benedictionis. Hinc euidē ter oſtenditur ordo non priuari poteſtate tribuendi gratiaꝫ ob miniſtri indignitatē. Exiciꝰ cup le Huic tamen Auguſtini ſententie videt̉ uiticum obuiare quod ait Eſicius. Sacerdotes in quit nō ꝓpria virtute benedicūt. ſed quia figuram chriſti gerunt. ⁊ ꝓpter eum qui in ip̄is eſt plenitudinem benedictionis tribu unt. nec ſolum is qui ſacerdotium ſortitus eſt. ſed quicūqꝫ chriſtum in ſeipſo habet et eius figuram gerit. per cōuerſionem bonā ſicut Moyſes. idoneus eſt vt benedictio nem preſtet. Ecce hic habes ꝙ non ſolū ſa cerdos ſed omnis in quo chriſtus habitat benedictioneꝫ preſtet. Sed alia eſt benedi ctio que ſolis ſacerdotibus congruit. Alia que ab omnibus bonis communiter exhi betur. Deniqꝫ illi ſacerdotes in quibꝰ chri ſtus habitat benedictionis plenitudinem tribuere dicuntur. nō quia ſoli illi tranſfun dāt gratiam. ſed quia illi ſoli licite et digne id agunt. nec ſubditos mala vita ſacerdo tis ledit ſi bona faciunt que ille dicit. Un G.. gro. 6 de Greg. Multi dum plus vitam ſacerdo tum qͣꝫ ſuam diſcutiunt. in erroris foueam dilabūtur minus conſiderantes ꝙ nō eos vita ſacerdotuꝫ lederet. ſi humiliter bonis CAII. ſacerdotum ammonitionibus aurem acco modarent. De hoc quod ſcriptum eſt in mala chia Maledicam benedictionibꝰ veſtris. Premiſſe v̓o ſente tie qua dicitur etiam per mali ſacerdotꝭ mi niſterium tranſfundi gratiam benedictio nis videtur obuiare quod dominuſ ꝑ ma lachiam ꝓphetam malis ſacerdotibꝰ com minatur. Maledicam benedictionibꝰ ve ſtris. Et alibi. Ue his qui viuificant ani mas que non viuunt. et mortificant ani mas que non moriuntur. Si enim maledi cit dominus benedictiōibus eorū. et ſi ani me quas viuificāt non viuūt. quomodo ꝑ

LI. eos gratia benedictionis tranſfundit̉: Sꝫ illud capitulum. maledicaꝫ ⁊cͣ. quidam re ferunt ad hereticos. qui ab eccleſia preſciſi ſunt. et ad excōmunicatos quorum benedi ctiones fiunt maledictiones. his qui eorū ſequuntur errores. Illud vero alterum.ſ. viuificant ⁊cͣ. ſuper om̄es illos ſacerdotes exponunt. qui abſqꝫ claue ſcientie ⁊ forma bone vite p̄ſumunt ligare vel ſoluere. Sed nullus officio ſacerdotis vti debet niſi im munis ſit ab alijs que in alijs iudicat. alio Cillis quin ſeip̄m condemnat. Qualis debet eſſe iudex eccleſi aſticus. Qualem aūt opor teat eſſe qui aliorū iudex conſtituit̉. Augꝭ Auguſ. in deſcribit ita dicens. Sacerdos cui omnis de pnīa. offertur peccator ante quem ſtatuitur om nis languor. in nullo eoruꝫ ſit iudicandus que in alio iudicare eſt ꝓmptus. Iudicās em̄ alium qui eſt iudicandus. cōdemnat ſe ip̄m. Cognoſcat ergo ſe et purget ī ſe quod alios videt ſibi offerre. caueat vt a ſe proie cerit quicquid in alio damnoſum reperit. Animaduertat. ꝙ qui ſine peccato eſt. pri mus in illam lapideꝫ mittat. Ideo em̄ libe rauit peccatricem. qꝛ non erat qui iuſte ꝓ ijceret lapidē. Quomodo lapidaret qui e lapidandum cognoſceret? Nullus em̄ erat ſine peccato. in quo intelligitur omnes fu iſſe reos. Nam venialia remittebantur per Nota. naꝫ v nialis ſꝫ gicit crimonias Si qd̓ gͦ in eis pctm̄ erat crimi et criminalia nale erat In hoc ergo patentiſſimū eſt cri ẜm legem. vt men ſacerdotum ⁊ deteſtabile. qui non pri venialia puta us ſe iudicant ⁊ alios alligant. Laueat ſpi bant que ꝑ rimonialia di ritualis iudex ſicut non cōmiſit crimen ne mittebāt̉ ſine qͥcie. ita non careat munere ſcientie. Opor morte vel mu tet vt ſciat cognoſcere quicquid debet iudi tilatiōe. crim nalia q̄mortē cre Iudiciaria em̄ poteſtas hoc poſtulat vel mutilatio vt quod debet iudicare diſcernat Diligēs nē inferebāt. ergo inueſtigator ſapiēterⁱ interroget a pec catore quod forſitan ignorat vt verecūdia velit occultare. Cognito vero crimine. va rietates eius non dubitet inueſtigare. ⁊ lo cum ⁊ tempus ⁊ cetera que ſupradiximus quibus cognitis aſſit beniuolus. paratus erigere ⁊ ſecuꝫ onus portare. ⁊ habeat dul cedinem in affectione. diſcretionem in vari etate. doceat ꝑſeuerantiā. Caueat ne corru at. ne iuſte perdat iudiciariam poteſtatem IIII Et ſi enim penitētia poſſit ei acquirere gra tiam. non tamē mox reſtituat in poteſtatē primā. Et ſi petrus poſt lapſum reſtitutus fuerit et ſepe lapſis ſacerdotibꝰ reddita ſit dignitatis poteſtas. non tamen eſt neceſſe vt omnibus cōcedatur quaſi ex autorita te. Inuenitur autoritas que cōcedit ⁊ qua ſi imperat. Inuenit̉ autoritas alia que nō concedit: ſed vetat que ſcripture non repu gnant ſed cōcordant. Cum enim tot ſunt qͥ labuntur vt priſtinam dignitatem ex auto ritate defendant. et quaſi vſum peccandi ſi bi faciant. recidenda eſt ſpes iſta. Si vero locus eſt vbi iſta non concurrant. reſtitui poſſunt qui peccant. Ex his ſatis ꝑpendi tur qualis debeat eſſe ſacerdos qui alios li gat et ſoluit. diſcretus ſcilicet ⁊ iuſtus. alio quin mortificat ſepe animas que non mori untur. et viuificat que non viuunt. et ita ī cidit in maledictionis iudicium. Illud au tem malachie ſcꝫ maledicam benedictioni bus veſtris. ſiue ſuper hereticos tantuꝫ et excommunicatos. ſiue ſuper omnes ſacer dotes qui vita et ſcientia carentes benedi cere preſumunt: dictum accipiatur. ſic ītel telligi poteſt. maledicam benedictionibus veſtris. id eſt. his que ī eis benedictionibꝰ poſſidetis. quia faciam ea cedere vobis in maledictionem non in benedictionē. quia et ſi benedicūt ſanctis. non hoc faciunt ex vero corde. ⁊ ideo eorū benedictio eis ver titur in maledictionem Uel maledicam be nedictionibus veſtris. id ē. quod a vobis benedicitur. ame erit maledictum. quia be nedicunt inique agentibꝰ adulanturqꝫ pec cantibus. dummodo diuites ſint. Iſta eſt diſtinctio. xix. huiꝰ quar ti libri. In qua magiſter poſtꝙͣ oſtendit poteſtatem clauium ẜm ſe. Hic conſequenter determinat quorū ſit habere claues. Et circa hoc tria facit. Primo em̄ oſtendit quibus ⁊ quando claues dantur Secundo quomodo habentes claues ſe virtutibus ornare te nentur. Tertio quorum benedictiones ſuſcipientibꝰ plus ſuffragentur. Primum quidem facit a princi pio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Alijs autem videtur. Se cundum ab inde vſqꝫ ibi ſcꝫ ad quintum capitulum. qd̓ incipit. Ꝙ vero hanc poteſtatē. Tertiuꝫ vſqꝫ ad finem diſtin. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tri bus propoſitionibus quarum prima eſt hec. Quā I uis non magiſter tamen omnes doctores dicunt. ꝙ vtranqꝫ clauem omnes ſacerdotes in conſecratione recipiunt. Hanc magiſter inſinuans proponit pͥmo ꝙ poſt predicta conſiderandum eſt quando et quibꝰ dantur claues. Et ſubdit ꝙ claues dantur ꝑ miniſte rium epiſcopi in promotione ſacerdotij. ſimul em̄ cū quis recipit ordinē ſacerdotij recipit et claues. Po ſtea obijcit in contrarium quantū ad clauem ſcientie

quam nec ſolum ſacerdotes habere vidētur. plures enim nō ſacerdotes ſcientiam diſcernendi habent et multi ſacerdotes ea carent. Et reſpondet ꝙ hāc cla uem ſcꝫ que eſt ſcientia diſcernendi nō omnes ſacer dotes habēt. Vnde qui ſcientiam non habent in con ſecratione hanc clauem nō recipiunt. ſacerdotes ve ro ꝙͣuis ſcientiam diſcernendi habere poſſunt. non tamen dicuntur habere clauem. quia non poſſunt ea claudere vel aperire. ſed quando tales ad ſacerdo tium promouentur dicuntur claues diſcretionis re cipere. quia ante etiaꝫ habita ſcientia habentur ⁊ ſi ſit in eo clauis ad claudenduꝫ vel aperiendum. et ſi ſoli ſacerdotes habent clauem. Poſtea querit d̓ cla ue potentie. vtrum omnes ſacerdotes eam habent. Et ponit opinionem quorundam dicentium ꝙ not omnes eam habent. ſed ſolum imitatores doctrine ſimul et vite apoſtolice. qd̓ autoritatibus confirmat Secunda propoſitio eſt hec. Qui vult alios ſoluere vel ligare debet ſe virtutibus prius adornare. Hā magiſter ponens narrat ſecundaꝫ opinionem de cla ue potentie quam magiſter approbat. que eſt ꝙ om nes ſacerdotes eam habent ⁊ non habent eam rect bene ⁊ digne. niſi qui doctrinam ⁊ vitam apoſtolicā ſeruant. propter quod autoritates quas prima opi nio pro ſe inducit non negat malos ſacerdotes ha bere clauem potentie. ſed dicunt ſoluꝫ digne vti po ſe eis qui prediti ſunt doctrina ⁊ vita apoſtolica Pe ſtea approbat hanc opinioneꝫ pluribꝰ autoritatibus ſanctorum. Tertia propoſitio eſt hec. Alia eſt bene dictio que ſolum conuenit ſacerdotibus et alia que ſi iuſtis exhibetur hominibus. Hāc enim propoſitio nem magiſter inſinuans obijcit contra predicta qu dam autoritate qua dicere videtur ꝙ omnes ſanct viri benedicere habent. et non ſolum ſacerdotes. ci ius oppoſitum predictum eſt in quadam autoritate Et reſpondet ꝙ alia eſt benedictio que ſit ex merito ſanctitatis. que quidem benedictio omnibus hom nibus congruit. et alia eſt benedictio que fit ex auto ritate ordinis que ſolum competit ſacerdotibꝰ. quā ſi omnes ſacerdotes habeant. ſoli tamen boni ſacer dotes dicuntur eam habere qui ea recte vtūt̉. Sub dit autem ꝙ mala vita ſacerdotum ſubditos non le dit. ſi bona faciunt que ipſe dicit. Vnde etiam nō de bent ſubditi vitam ſacerdotis multū diſcutere. Po ſtea enim aliter obijcit contra dicta. quia enim dom nus per prophetam cōminuatur malis ſacerdotibꝰ ꝙ maledicturus ſit benedictionibus eorum. et ſpec aliter illis ſacerdotibus qui viuificant animas qu non viuunt et mortificant animas que non moriunt Poſtea quidem ſoluit et dicit ad hoc ẜm quoſdam ꝙ illa intelliguntur de ſacerdotibus preſciſis ab ec cleſia vel etiaꝫ de illis ſacerdotibus qui ſine ſcientia bona vita preſumunt ſoluere et ligare. Debet enim ſacerdos immunis eſſe ab omnibus his que ī alio iu dicat. Poſtea etiaꝫ occaſione huius inducit quaſdā autoritates quibus oſtenditur qualis debet eſſe ſa cerdos qui ſoluit et ligat. Debet enim ſacerdos ille eſſe iuſtus in vita ⁊ ſimiliter diſcretus in ſcientia. Vl timo qͥdem ponit expoſitionem illiꝰ Malachie. Ma ledicam benedictionibus veſtris ẜm beatum Grego rium duplicem. Prima quidem eſt ꝙ benedictio ma lorum ſacerdotum eis conuertatur in maledictionē. Secunda quidem eſt ꝙ multis inique agentibus be nedicunt mali ſacerdotis adulando illis quos deus non benedicit. Et tm̄ in ſpeciali. De his qui in fi ne penitent. He penitent. XX LleAduꝫ eſ DI. xx etiā ꝙ tempus pnīe eſt vſqꝫ ī extremū articulum vite. Un̄ Leo papa. Nemo ē deſperā Leo papa dus dū ī hoc corpore cōſtitutus eſt. qꝛ nō nūqͣꝫ qd̓ diffidētia etatis differt̉. cōſilio ma turiore ꝑficit̉ Aug. tn̄ de pnīam differenti. Auguſti. bus ita ſcribit. Si qͥs poſitꝰ ī vltima neceſ ſitate voluerit accipere pnīaꝫ et accipit. et mox reconciliatur ⁊ hinc vadit. fateor vo bis nō illi negamꝰ qd̓ petit. ſed non p̄ſumi mus. qꝛ bn̄ hinc exit. Si ſecurꝰ hīc exierit ego neſcio. Penitentiā dare poſſumꝰ. ſecu ritatē ꝟo nō. Nunqͥd dico dānabit̉? ẜꝫ ne dico liberabitur. Vis ergo a dubio libera ri. age pnīaꝫ dū ſanus es. Si ſic agꝭ dico ti bi qꝛ ſecurꝰ es. qꝛ pnīam egiſti eo tꝑe quo peccare potuiſti. Si vis agere pnīaꝫ qn̄ iā peccare nō potes. peccata te dimiſerūt. nō tu illa. Item. Due res ſunt. aut ignoſcit̉ ti bi. aut nō ignoſcit̉. qͥd hoꝝ tibi ſit futuruꝫ neſcio: Ergo tene certū. dimitte incertum. Sed quare hoc dixit Aug. cū pnīa que in fine agit̉ in pſalmo appellet̉ ſacrificium ve ſpertinum. qd̓ erat acceptabilius in lege et in quacunqꝫ die inuocet̉ deus aſſit. ⁊ qua cunqꝫ hora ingemuerit ⁊ conuerſus fuerit peccator vita viuet et non moritur? Sed il la dixit Aug. ꝓpter illos qui penitentiam Auguſ. in li. vſqꝫ in finem vite protrahunt. et tunc non de pnīa. ex dei amore videntur penitere. ſed timore mortis quaſi ex neceſſitate. Vnde idē qua ſi aperiēs quare ſuperiora dixerit ait. Nul lus expectet quando peccare non poteſt. Arbitrij enim libertatē querit deus. vt de leri poſſint cōmiſſa. non neceſſitatem ſꝫ cha ritatem. non tm̄ timorem. qꝛ nō ī ſolo timo re viuit hō. Quem ergo ſero penitet. opor tet non ſolum timere iudicem. ſed diligere quia ſine charitate nemo ſaluus eē poteſt. Non ergo tantū timeat penaꝫ qui penitet. ſed anxietur pro gloria. Que conuerſio ſi contigerit alicui etiam in fine. deſperandū non eſt de eius remiſſione. Sed quoniam vix vel raro eſt tam iuſta conuerſio. timen dum eſt de penitente ſero. maxime cuꝫ filij quos illicite dilexit ſint preſentes. vxor et Mlxos ſl. tvotia mundus ad ſe vocet. multos ſolet ſerotina penitentia decipere Sed qm̄ deus ſemper pn ¶ Dan ꝟir. potens eſt. ſemper etiā in morte iuuare va let quibus placet. Cum ergo opus ſit non hominis ſed dei fructifera penitentia. in ſpirare eam poteſt quandocunqꝫ vult ſua miſericordia. et remunerare ex miſericor

LI dia. quos damnare poteſt ex iuſticia. Sed quoniam multa ſunt que impediunt ⁊ lan gͣuentem retrahunt. periculoſuꝫ eſt et int̓ itui vicinum ad mortem ꝓtrahere peniten tie remedium. Sed magnū eſt cui deꝰ tunc inſpirat(ſi quis eſt) verā penitentiā. Sed ſi etiam ſic conuerſus vita viuat ⁊ non mo riatur. non promittimus ꝙ euadat omneꝫ penam. Nam priꝰ purgādus eſt igne pur gationis. qui in aliud ſeculum diſtulit fru Vlo Lator ctum cōuerſionis. Hic auteꝫ ignis ⁊ ſi eter nus non ſit miro modo grauis eſt. excellit enim omnem penam quaꝫ vnqͣꝫ paſſus ſit aliquis in hac vita. Nunqͣꝫ in carne tanta inuenta eſt pena licet mirabilia martyres paſſi funt tormēta et multi nequiter quāta ſepe ſuſtinuerūt ſupplicia. Ex his ſatꝭ oſten ditur quam periculoſum ſit differre penitē tiam vſqꝫ in finē vite. Si tn̄ etiam tunc ve ra habeatur penitentia. hominē liberat. et vitam mortuo impetrat. non ſic tamen. vt nullam ſentiat penaꝫ. niſi forte tanta ſit ve hementia gemitus ⁊ contritionis. que ſuf ficiat ad delicti punitionem. Licet ergo ſit difficile vt tunc ſit vera penitētia. que tam ſera venit quādo cruciatus membra ligat et dolor ſenſum opprimit vt vix homo ali quid cogitare valeat. melior eſt tamen ſera quam nulla Penitētia enim ſi in extremo vite hyatu aduenit. ſanat ⁊ liberat. Mul tum ſera fuit latronis penitētia. ſed nō fuit ſera indulgentia. Sed licetꝭ latro veniam meruiſſet in fine de omni crimine. nō tamē dedit baptiſatis peccandi et perſeuerandi autoritatem. De his qui hic penitentiaꝫ non complent. Si vero queritur de illis qͥ in hac vita penitētiaꝫ nō cōplen vtrū tranſituri ſint ꝑ ignē. vt ibi quaſi cō pleant qd̓ hic minus fecerunt: Idem dici mus et de iſtis eſſe ſentienduꝫ et de his qu in extremis penitent. Si enim tanta fueriˡ cordis cōtritio et delicti exprobatio. vt ſu ficiat ad puniendū peccatuꝫ. liberi ab alijs penis tranſeunt ad vitaꝫ. ⁊ ſi inexpleta fu erit penitentia. quia ꝑfecte penituerūt ⁊ in gemuerūt corde. Qui ꝟo non adeo cōterū tur corde et ingemiſcunt ꝓ peccato: ſi ante expletionem penitentie diſceſſerint. ignem pur gatoriū ſentient: et grauius punientur qͣꝫ ſi hic impleſſent penitentiā. Horrenduꝫ eſt enim incidere in manus dei viuētis De IIII us enim cum ſit miſericors et iuſtꝰ. Ex mi ſericordia penitenti ignoſcit non reſeruan peccatum ad penam eternam. Ex iuſticia vero impunitū nō dimittit delictū. aut em̄ punit homo. aut deus. homo autem punit penitendo. Deus aūt penā exigēdo Et eſt pnīa interior ⁊ exterior. Si gͦ interior peni tudo fuerit tāta vt ſit ſufficiens vltio pctī. deꝰ qͥ hoc nouit: ab illo qͥ taliter penitet. vl teriꝰ penaꝫ non exigit. Si vero interior pe nitudo nō ſufficit in vindictam peccati nec exterior penitentia impletur. deus qui mo dos et menſuras peccatorum et penarum nouit. addit penam ſufficientem. Studeat ergo qͥſqꝫ ſic delicta corrigere vt poſt mor tem non oporteat penam tolerare. Que dam enim peccata mortalia in penitentia fi unt venialia. non tamen mox ſanantur Se pe infirmus moreretur ſi non medicaretur non tamen ſtatim medicatꝰ ſanat̉. Lāguet victurus qui prius erat moriturꝰ. Qui au tem impenitens moritur omnino moritur ⁊ eternaliter cruciatur. Si enim ſemper vi ueret ſemper peccaret. De illo cui ſacerdos indiſcretus ī iungit parua pnīaꝫ. i v̓o de illo que ritur qui ſatiſfactionem iniunctam imple uerit. que ignorantia vel negligentia ſacer dotis. peccato condigna non fuit. vtruꝫ d̓ vita migrans ab omni pena liber ſit? Ideꝫ reſpondeo quod ſupra de illo qui peniten tiam non compleuit. dixi Ꝙ ſi tm̄ eſt lamē tum interioris doloris vt ſufficiat in vindi ctam peccati. omnino liberatus eſt. Si ve ro non ſufficiat dolor interior ſimul cuꝫ pe na iniuncta. addet deus penam. Ꝙ autem interdum ſufficiat dolor interior ad vindi ctam peccati. certum documentum habe mus in illo latrone. qui ſola mentis contri tione ⁊ confeſſione ſtatim vt conuerſus fu it. paradiſum ingredi meruit Sed qꝛ diſpē ſatores eccleſie contritionis qͣꝫtitate non ꝑ pendunt quibus non eſt datum intelligere occulta cordiū. oībū eges penitētiū cōſti tuunt tā magis qͣꝫ minus de peccato dolē tibus. Quorū ſtudiū ad hec p̄cipue tende re debet. vt cordis dolorem quantū fas eſt cognoſcant. et ẜm ip̄ius modum ſatiſfacti onem iniungat. Vnde Auguſ. In actione Aug. ī ench̓. pnīe vbi tale commiſſum eſt vt is qui com miſit a chriſti etiam corpore ſeparet̉. nō tā

DI. cōſideranda eſt mēſura temꝑis qͣꝫ doloris Cor em̄ contritum ⁊ humiliatum deus nō deſpicit. Verum quia plerūqꝫ dolor alteri us cordis occultus eſt alteri. nec in alioruꝫ noticiam niſi ꝑ verba vel alia quecunqꝫ ſi gna ꝓcedit. cum ſit coraꝫ illo cui dicit̉. Ge mitus meus a te non eſt abſcōditus. recte conſtituuntur ab his qui eccleſijs preſunt tēpora penitētie. vt ſatiſfaciat etiā eccleſie in qua peccata ip̄a remittūtur. extra eā qͥp pe non remittunt̉. Ipſa em̄ ſpiritūſanctuꝫ pignus accepit. ſine quo non remittuntū Hierony. vlla peccata. Item Hiero. Menſurā tem poris in agenda penitentia ideo non ſatis aperte prefigunt canones ꝓ vnoquoqꝫ cri mine. vt de ſingulis dicāt qualiter vnum quodqꝫ emendanduꝫ ſit. ſed magis in arbi trio ſacerdotis intelligentis relinquenduꝫ ſtatuerunt. quia apud deum non tantum valet menſura temporis quantuꝫ doloris. Nec abſtinentia tantū ciboꝝ quātū mort ficatio viciorum. Ideoqꝫ tempora penitē tie ꝓ fide et conuerſatione fideliuꝫ peniten tium abbreuianda precipiunt. ⁊ ꝓ negligē tia protelanda. ꝓ quibuſdaꝫ tamen culpis modi penitentie ſunt impoſiti. Qd̓ morientibus non ſit imponē da ſatiſfactio ſꝫ innoteſcēda. d ſolet etiam queri vtrum ſatiſfactiōis lex morituris ſit impo nēda. De quo theodorus cātuarienẜ epi ſcopus in penitentionali ſuo ſic ait. Ab in firmis ī ꝑiculo mortis poſitis. pura inqui renda eſt confeſſio peccatorum. non tamen eſt illis imponenda quantitas penitētie ẜꝫ innoteſcenda. ⁊ cum amicorū orationibus et elemoſynarū largitionibus pondus pe nitentie ſubleuandum. ſi forte migrauerint Si vero conualuerint penitentie modum a ſacerdote impoſitum diligenter obſeruēt Alijs vero pro qualitate peccati. peniten tia decernenda eſt preſidentium arbitrio. Leo papa Vnde Leo papa. Tempora penitudinis habita moderatiōe conſtituenda ſunt tuo iudicio. prout conuerſorum animos ꝑſpe xeris eſſe deuotos. Pariter etiam habere debes etatꝭ ſenilis intuitum. et reſpicere pe riculorum quorumcunqꝫ vel egritudinuꝫ neceſſitates. In neceſſitate non eſt neganda pe nitentia vel recōciliatio. Pe penitenciav XX ciēdū etiaꝫ qd̓ tē pore neceſſitatis nō eſt negāda pnī̓a vel re cōciliatio penitētibꝰ. Un̄ Leo papa. His Leo papa qͥ tꝑe neceſſitatꝭ et ꝑiculi vrgentis inſtātis p̄ſidiū pnīe ⁊ mox recōciliatiōis implorāt nec ſatiſfactio interdicenda eſt. nec reconci liatio denegāda. qꝛ miſcd̓ie dei nec menſu ras poſſumꝰ ponere. nec tꝑa diffinire. Qd̓ ſi ita aliqua egritudine aggrauati ſunt. vt qd̓ paulo an̄ poſcebāt: ſub pn̄ti ſignificare nō valeant. teſtimonia eis fideliū circūſtā tiū p̄eſſe debēt. ſimulqꝫ pnīe ⁊ recōciliatio nis ꝯſequant̉ beneficiū. Item Iuliꝰ papa. Iuliꝰ pa. Si p̄ſbyter penitentiā abnegauerit moriē tibꝰ. reus erit animarum. quia dn̄s ait. cū conuerſus fuerit tūc ſaluus erit. Vera em̄ confeſſio vltimo tēpore poteſt eſſe. quia nō modo temporis ſed etiam cordis deus in ſpector eſt ſicut latro ꝓbat. Qd̓ p̄ſbyter nō reconciliet incon ſulto ep̄o niſi in neceſſitate. Non debet tamen preſbyter penitentem reconciliare incōſul to epiſcopo. niſi vltima neceſſitas cogat. Unde in cartaginenſi cōcilio. Preſbyter ī In ꝯcilio car conſulto epiſcopo non recōciliet penitēteꝫᵗªᵍᵐ enſi niſi abſente epiſcopoſi vltima neceſſitas co gat. Cuiuſcunqꝫ penitentis publicum cri men eſt ꝙ vniuerſam commouerit vrbem ante abſidam.ſ. introitū eccleſie manus ei imponatur. Item Aurelius epiſcopus V Aureliꝰ ep̄s. xit. Si quis in periculo ꝯſtitutus fuerit ⁊ ſe conciliari diuinis altaribus petierit. Si epiſcopus abſens fuerit. debet p̄ſbyter cō ſulere epiſcopum. et ſic hericlitantem eius precepto reconciliare. Inconſulte ꝟo epi ſcopo non poteſt excommunicatos vel pu blice penitentes p̄ſbyter reconciliare. Vn de in cartaginenſi concilio ſcd̓o. ſtatutum eſt vt criſma vel reconciliatio penitentium et puellarum conſecratio a preſbyteris nō fiat. Itē Recōciliare quēqͣꝫ in publica miſ ſa preſbytero non liceat puellarum tamen conſecratio conſulto epiſcopo per preſby terum fieri valeat. Vnde in carthaginenſi conſilio ſecūdo. Preſbyter inconſulto epi ſcopo virgines non conſecret. criſma vero nunqͣꝫ conficiat. Sicut precepto epiſcopi poteſt p̄ſbyter conſecrare virgines. ſic ⁊ re conciliare penitentes.

LI An oblatio eius ſit recipienda qui currens ad penitentiam preuenit̉ morte. Si aūt queritur d̓ illo qui ad penitentiam feſtinans ſacerdo tem inuenire nō potuit ⁊ ita deceſſit. vtruꝫ oblatio eius ſit recipiēda? Dicimus quia eſt Unde in apanenſi concilio. Si aliquis fuerit mortuus qui non ſit confeſſus. et te ſtimonium habet bonuꝫ ⁊ non poterat ve nire ad ſacerdotem ſed preoccupauit eum mors in domo vel in via. faciant pro ea pa rentes eius oblationē ad altare. et dent re demptionem pro captiuis. Iſta eſt diſtinctio. xx. huiꝰ quar ti libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de penitentia et poteſtate miniſtroꝝ hoc ſacramentū diſpenſantium Hic agit de quibuſdam conſequentibus. Et tria fa cit. Primo em̄ oſtendit tempus penitentie durare in extremū vite. Secundo querit quomodo agendū ſit cū illis qui pnīam differunt vſqꝫ in finē vite ſue. Ter tio aſſerit ſimplicem ſacerdotem crimeū publicū epi ſcopo inconſulto in extrema neceſſitate reconciliare Primū facit vſqꝫ ibi. Solet etiam queri vtrū ſatiſfa ctionis. Scd̓m vſqꝫ ibi. Non dꝫ tamen p̄ſbyter. Ter tium vſqꝫ ad finem diſ. In ſpeciali ſnīa magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quarū prima eſt hec. Si ſe rotina penitentia mortuo valet vitam impetrare pe riculoſum ē tn̄ pnīam vſqꝫ in finē vite differre et pro craſtinare. Hanc magiſter inſinuans ꝓponit primo ꝙ tempus penitentie durat vſqꝫ in finem vite Augu ſti. tamen dicere videtur ꝙ illi qui ſolum in finem vi te penitent in ſecuro ſtatu non tranſeunt de hac vita ſed qꝛ pnīa ſerotina eſt ſatis factiua ⁊ ſacrificiuꝫ ve ſpertinū et ideo deo accepta: et ideo p̄miſſa Aug. in telligenda ſunt de illis qui non ex amore deiſꝫ ex ti more mortis penitentiā faciunt. vel ꝓ tanto ſecurita tem non dat beatus Augꝰ. quia difficile eſt ꝙ in tali ſtatu penitentiam agant verā. ꝓpter filios. vxorem mundū ⁊ dolorē mortis que ī illo ſtatu retrahunt ho minem a ꝯuerſione ad deū. tn̄ qui in fine vite ſue pe nitēt bene pn̄t digne penitere. ſed in purgatorio ſol nunt penā quaꝫ in p̄ſenti non ſoluūt. niſi forte tūc tā vehemens eſſet contritio vt ſufficeret ad delicti puni tionem. Oſtendit etiā poſtea ꝙ illi qui penitentiā in iunctam in hac vita non impleuerunt. ⁊ etiaꝫ qui pe nitentiā eis iniunctam fecerunt. que ſi tamen non fu it condigna ꝓ peccato cōmiſſo ꝓ his punient̉ ī pur gatorio. niſi forte haberent tam vehementē cōtritio nem que ſufficienter in eis peccata puniret. ſꝫ quia ꝯtritio nō conſtat ideo pnīa imponit̉. que vt ibidem beatus Aug. dicit ẜm ip̄m contritionis modū diuer ſimode imponēda eſt. Secūda ꝓpoſitio eſt hec. Ab infirmis in ꝑiculo mortis inquirenda eſt ꝯfeſſio pec catoꝝ et pnīe pondus ſubleuandū eſt elemoſynis et orationibus amicoꝝ. Hanc magiſter inſinuans oſtē dit qualiter agendū ſit cū illis qui in fine vite ſue pe nitent. et dicit ꝙ morientibus nō eſt pena ſatiſfacto ria imponenda. nec poſtꝙͣ ꝯualuerunt ſed innoteſcē da. Alijs ꝟo ẜm arbitrium ſacerdotis iniungēda ē Dicit etiā ꝙ morientibus nunꝙͣ recōciliatio denegā da eſt. qꝛ ſacerdos denegās reus eſt aīaꝝ illarū. ad quarū recōciliationē ſufficit ꝙ eā priꝰ petierint etiā IIII ſi tūc petere nō poſſint ꝓpter infirmitatē. Tertia ꝓ poſitio eſt hec. Preſbyteri incōſulto ep̄o publicū cri men vel excōicatū nō abſoluāt niſi ad hoc vltimo ne ceſſitas cogat. Hanc magiſter inſinuans dicit ꝙ illū cuiꝰ eſt crimē publicū puta ꝙ vniuerſam cōmouit vr bem poſſit ſacerdos ſimplex in caſu mortis ī cōſulto ep̄o ſi ſit abſens reconciliare. alias tn̄ non dꝫ facere ep̄o incōſulto. ſicut nec virgines conſecrare. Addit etiam inſuꝑ ꝙ ſi moriēs ſacerdotē habere non poſſit dum tn̄ bonū teſtimoniū habeat ꝙ ſacerdotē petiuit non eſt illa que offertur oblatio reſpuenda ſed recipi enda. Et tm̄ in ſpeciali. De peccatis que poſt hanc vitā dimittūtur. Olet etiā q̄ri DI. XXI vtrū poſt hanc vitaꝫ aliqua peccata remittant̉? Ꝙ aliqua poſt hāc vitā remittant̉ chri ſtus on̄dit in euangelio vbi ait Qui pecca uerit in ſpiritūſanctū non remittet̉ ei neqꝫ in hoc ſeculo neqꝫ ī futuro. Ex quo dat̉ in telligi ſicut ſancti doctores tradūt. ꝙ q̄daꝫ pcta in futuro dimittent̉. Quedā em̄ culpe in hͦ ſeculo relaxant̉. q̄dam ꝟo parue etiaꝫ in futuro. q̄ qͥdem poſt mortē grauant ſꝫ di mittunt̉ ſi digni ſūt. ſi bonis actibus ī hac vita meruerūt vt dimittat̉ eis. De illis eti am qͥ edificāt lignū. fenum. ſtipulam. dicit Aug. in li. de Augꝰ ꝙ ignē tribulatiōis trāſitorie inueni ciuitate dei. ent cremabilia edificia q̄ ſecū portauerunt cremātē. Ait em̄ ſic. Poſt iſtiꝰ ſane corꝑis mortē donec de igne purgatorio veniatur ad diem damnationis ⁊ remunerationis. ſi hoc tꝑis interuallo ſpiritus defunctorū qͥ edificauerūt. lignū. fenū. ſtipulaꝫ. huiuſ modi ignē dicant̉ ꝑpeti. quē alij non ſenti unt qui hmōi edificia portauerunt. vt īue niant ignē tranſitorie tribulationis venia lia cōcremantem. non redarguo qꝛ forſitan veruꝫ eſt. Sed qꝛ dicitur ſaluus erit quaſi ꝑ ignē. cōtemnit̉ ille ignis. Grauior tamē erit ignis ille qͣꝫ qͥcqͥd pōt hō pati ī hac vi ta. Hic aꝑte inſinuat̉ ꝙ illi qui edificant li gnum. fenū. ſtipulā. quedā cremabilia edi ficia.i. venialia pctā ſecum portāt. que ī ig ne emendatorio cremant̉. Un̄ cōſtat q̄daꝫ venialia pct̄ā poſt hanc vitā deleri. Qd̓ alij citius alij tardius purgā tur in igne. In illo at igne pur gatorio alij tardiꝰ alij citiꝰ purgātur ẜm ꝙ iſta ꝑeūtia magꝭ vl̓ minꝰ amauer̄t. vn̄ augꝰ Aug. ī ench̓. Pꝰ hāc vitā īcredibile n̄ ē. nōnll̓os fideles

roip̄laº Lj Mvo dilaō ꝓin ag R H lapadi p̄nogꝰ Cho oꝑ DI. ā per ignem quendam purgatorium. quāto magis minuſve bona ꝑeūtia dilexerunt tā Quid ſit edi to tardius citiuſqꝫ ſaluari. Vnde non fru ficare li. fe. ſti ſtra illa tria diſtinxit apoſtolus. lignum fe num. ſtipulā. que illi edificant. qui ⁊ ſi alie na nō rapiunt. rebus tamē infirmitati con ceſſis aliqua dilectione inherent. Qui ẜm ſuos amandi modos vel diutius vt lignū vel minus vt fenū. vel minimū vt ſtipulā Augu. ſuper ignem ſuſtinebunt Qui vero ſuꝑedificant pſal. cxcij. aurum. argentum lapidem p̄cioſuꝫ. d̓ vtro qꝫ igne ſecuri ſunt. nō ſoluꝫ de illo eterno qͥ cruciaturus eſt impios ineternū. ſed etiam de illo emendatorio quo purgabūtur qui dam ſaluandi. Oppoſitio. Hic obijci pōt. Si ꝑ lignū. fenuꝫ. ſtipulā venialia intelligunt̉ peccata. ⁊ nullus adeo ꝑfectus eſt qͥ venia liter nō peccet. Ergo qui edificant aurum argentum lapidē p̄cioſum. edificant etiam lignū. fenū. ſtipulam. ergo ꝑ ignem tranſi Soluit. bunt. Ad quod dicimus quia nō omnis venialiter peccat. lignū. fenū. ſtipulā edifi cat. ſicut econuerſo nō omnis qui cōtēpla tur deū et diligit ꝓximū et oꝑa bona facit edificat aurū argentū lapidem p̄cioſum. ⁊ tn̄ in auro intelligit̉ cōtemplatio dei. in ar gento dilectio ꝓximi. in lapide p̄cioſo bo na opera. Sed illi qui edificant lignum. fe num. ſtipulā deū cōtemplant̉ et ꝓximum diligunt ⁊ opera bona faciūt. nec tamē edi Quid ſit edi. ficant aurū. argentū lapidem p̄cioſuꝫ. Hec ficare a. a. et em̄ edificat qui ſic illa tria facit. vt cogite que ſunt dei. ⁊ quō placeat deo. nō mūdo Lignū ꝟo ⁊ fenū. et ſtipulā accipi poſſunt ſeculariū rerū qͣꝫuis licite cōceſſarum tale cupiditates vt amitti ſine animi dolore ne poſſint. Hec ergo edificatis qui cogitato mundi ſunt. quo placeat mundo. qui circa diuitias ſuas quodammodo carnali affe ctu tenetur. ⁊ tn̄ ex eis multa beneficia fa nec ꝓ eis aliquid fraudis vel rapine mol tur Ex his ergo patet ꝙ nō idem hō ſimul hec ⁊ illa edificat. Illa em̄ edificatio perfe ctoꝝ tm̄ eſt. qui nō cogitant placere mūdo ſed tm̄ deo. qui ⁊ ſi venialit̓ aliqn̄ peccant. feruore charitatis ita aſſumit̉ in eis pecca tum ſicut gutta aq̄ in camiuo ignis. ⁊ ideo nunqͣꝫ ſecū portāt cremabilia. Hec aūt infi rioredificatio minoꝝ ē. qͥ nō tm̄ deo ſꝫ etiā mūdo placere cogitāt. deū tn̄ p̄ponūt. Si ꝟo mūdū p̄ponerēt. nō ſuꝑedificarēt. ſꝫ de De penitencia. pec. l.. xpō XXI ſtruerēt fundamētū Affectiōes gͦ carnales qͥbꝰ dediti ſunt domibꝰ coniugibꝰ. poſſiōi bus: ita vt nihil preponant chriſto: illis tri bus ſignificantur que in mentes ꝑfectoruꝫ non cadunt. et ſi alia venialia admittant. In cordibus ꝟo minorū interduꝫ durant vſqꝫ in finem. qͥ cuꝫ talibus edificijs tranſe unt. ſed diſſoluentur in igne. Ipſi vero me rito fundamēti ſalui erunt. grauiſſimam ta men penam ſentiat. Ex quo apparet qͣꝫtam hic miſericordiam exhibet deus ⁊ quantā ibi exerceat ſeueritatem cum ꝓ eodē pecca to multo grauius ibi puniat qͣꝫ hic. Opinio quorundam cum obie ctione. ed forte dices il lud eſſe accipiendum de pena peccati. non de ipſo peccato. quod Gregorius dicit. q̄ dam leuia in futuro dimittenda. Si enim veram penitentiaꝫ habuerit quis peccata omnia dimiſſa ſunt ei. ſed pena forte reman ſit. Ideoqꝫ ſi vere penitens obijt. ſine pec cato tranſijt. Si autem vero penitens non eſt in obitu. maculam portat que nunqͣꝫ de lebitur. Qui vero edificat lignum. fenū ſti pulam vere penitet. quia bonus eſt et cha ritatem habet. et in charitate de hac vita trāſit ergo ſine peccato tranſit. non ſequi? Ꝙ aliqͦs ꝟe tur. Verū quidem eſt qui bonus eſt ⁊ cha penitet ⁊ ſi n̄ ritatem habet et vere penitet. et tamen cuꝫ de oī veniali. veniali peccato tranſit quod nō deleuit pe nitentia. Penitentia enī non delet niſi pec catum illud quod deſerit homo. Tale aūt peccatum ſepe in hac vita non delinquitur ab homine. ⁊ tamen vere penitens eſt. et ſi non d̓ omnibus venialibus peniteat Pōt enim quis de omni mortali et de omni ve niali penitere. excepto vno vel pluribꝰ ve nialibus quidem. Sicut habet quis cha ritatem et vnum vel plura venialia Quod d̓ criminalibus nullatenus eſſe poteſt. Eſt enim aliquis bonus charitatem habens: ſꝫ adhuc quodam cupiditatis affectu amās hec ſecularia. Talis exiſtens ſubita morte opprimit̉. In illo terreno affectu mortuus eſt. ⁊ tamē ſaluabit̉. a quo nō ſe h̓ abſoluit ergo poſt hāc vitā ab illo purgabit̉. Con ſtat ergo q̄dā peccata ſꝫ leuia poſt hanc vi tam dimitti. Si ꝟo de pena peccati illud ī telligi voluiſſent autores. cur magis cōme moraſſent leuia qͣꝫ grauia. cū etiā grauium pena hic inexpleta poſt hanc vitā reſtet.

LI De generali confeſſiōe quid ꝓ Poſt hec cōſidera dum eſt quid ꝓſit cōfeſſio illa vbi ſingula peccata que quiſqꝫ fecit non exprimuntur. Sane dici pōt. ꝙ omnia criminalia ſemel ſaltem oꝑtet in ꝯfeſſiōe exprimi niſi aliqua a mentē exciderint. Sꝫ quia nemo delicta intelligit omnia. generalit̓ ſaltē ea cōficere quorū memoriam non habes. ⁊ ſic nihil c leſti d̓ ſceleribus tuis. Venialīa vero quia innumerabilia ſunt ſufficit generaliter con fiteri. niſi aliqua ſint frequēter iterata. ꝑf ctius eſt tamen etiā illa exprimere ſi vales Ideoqꝫ quotidie generaliter fit confeſſio ī eccleſia ꝓ venialibus ſcꝫ peccatis que quo tidie admittimus. et ꝓ illis mortiferis qͦrū Augu. in qͥn noticiā nō habemꝰ. Un̄ Aug. Veritatem ta rn̄ſione cō dicit deo penitens qn̄ nihil illi de commiſ tra pellagio ſis ſceleribus celat: niſi qd̓ et ſi volūtate ce lauerit. deus ignoret. ſed veritatem ſibi di ci vult ab eo vt veniā ꝯſequat̉. Si ꝟo mē te aliqua exciderint. ꝯfitetur veritateꝫ deo cū generaliter dixerit. Deus qͥ noſti occul ta cordis et oꝑa mea et delicta a te nō ſunt abſcondita. qͥbꝰ veniaꝫ largiaris p̄cor. et hͨ eſt veritas cōfitentis quaꝫ diligit deꝰ. Un̄ Ecce em̄ veritatē dilexiſti. Hic inſinuatur ꝙ generalis cōfeſſio etiaꝫ mortalia delet. qͦ rum intelligentia non habetur. Nemo confiteatur peccata que non fecit. Sicut autem peni tens celare nō debet peccatū ſuuꝫ qꝛ ſuper bia ē. ita nec humilitatis cauſa fateri ſe reū illius qd̓ ſe nō cōmiſiſſe noſcit. qꝛ incauta ē talis hūilitas ⁊ peccatoreꝫ ꝯſtituit. Vnde Aug. de ver Augꝰ. Cum humilitatis cauſa mentiris. ſi bis apl̓i. nō eras peccator anteqͣꝫ mentieris mentiē do efficieris qd̓ vitaras. Veritas in te non eſt niſi ita te dixeris peccatoreꝫ vt etiā eſſe cognoſcas. Veritas aūt ipſa ē vt quod es dicas. Nam quomodo eſt veritas vbi re gnat falſitas. De penis ſacerdotis qui pecca tum publicat cōfitentis. Caueat autē ſacer dos ne peccata ꝯfitentiuꝫ alij ꝓdat alioqͥn Gregoriꝰ deponat̉. Un̄ Greg. Sacerdos an̄ omnia IIII caueat ne de his que ei ꝯfitent̉ peccata ali cui recitet. nō ꝓpinquis. nō extraneis. nec qd̓ abſit ꝓ aliquo ſcandalo. Nā ſi hoc fece rit deponat̉ et oībus diebus vite ſue igno minioſus ꝑegrinando ꝑgat. Qd̓ ꝟo di ctum eſt vt penitens eligat ſacerdotē ſcien tem ligare ⁊ ſoluere. videtur contrariuꝫ et qd̓ in canonibus reꝑitur. vt nemo ſcꝫ alte rias parrochianū iudicare p̄ſumat. Sꝫ ali ud eſt fauore vel odio ꝓprium ſacerdotem cōtemere qd̓ canones ꝓhibent. aliud ce cum vitare. quod Urbanus facere monet ne ſi cecus cecū ducat ambo in foueam ca dant. Ait em̄ Urbanus ſcd̓s. Placuit vt nulli ſacerdotum deinceps liceat quēlibet cōmiſſum alteri ſacerdoti ad penitentiam ſuſcipere. ſine eius conſenſu cui ſe prius cō miſit niſi pro ignorātia illius cui prius cō feſſus eſt. Qui vero contra hoc facere tem ptauerit. gradus ſui periculo ſubiacebit. Iſta eſt diſtinctio. xxj. huiꝰ quar ti libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de tꝑe penitētie. Hic mouet quaſdaꝫ queſtiones circa determinata ⁊ ſoluit. Et circa hoc duo facit Primo enim querit an etiam aliqua peccata dimittant̉ poſt hāc vitā. Secū do on̄dit quō mortale remittat̉ cuiꝰ noticia nō habe tur. Primū facit vſqꝫ ibi. Poſt hec conſiderandū eſt Scd̓m vſqꝫ ad finē diſ. In ſpeciali ſnīa magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibꝰ quarū prima eſt hec. Magi ſter hoc atteſtat̉ ꝙ pctm̄ veniale etiā poſt hāc vitā re mittatur. Hanc magiſter inſinuans q̄rit. Vtruꝫ poſt hanc vitā etiā aliqua peccata dimittant̉. Et rn̄det ꝙ ſic ꝑ autoritateꝫ dn̄i dicentis aliqua peccata nec hic nec in futuro remitti. Et ꝑ autoritatē Gregorij dicē tis quaſdaꝫ culpas in futuro remitti qͥbuſdā ſi tamē hoc meruerint in hac vita. Et ꝑ autoritatē Auguſ. dicentis eos qui edificāt lignū fenū et ſtipulā. ⁊ qͥ ve nialia peccata ſecū portant. ꝑ ignē purgatorij ſalua ri quo iſta peccata cremabunt̉. Poſtea dicit ꝙ ille ig nis purgatorij quoſdā tardiꝰ quoſdā citius purgat. ẜm ꝙ aliqui magis vel minus bona corporalia ī hac vita dilexerunt. vn̄ gradus dilectionis notant̉ ꝑ hec tria.ſ. lignū fenū ⁊ ſtipulā. Illi tn̄ qui ſuꝑedificāt au rū argētuꝫ ⁊ lapides p̄cioſos. tam ab igne eterno ꝙͣ purgatorij ſocuri ſunt. Poſtea obijcit ꝯtra predicta hoc mō. Si ꝑ lignū fenū et ſtipulā intelligunt̉ venia lia. cū nullus ſit ſine venialibus. ergo nullus eſt qui iſta nō edificet. ⁊ ita etiā viri ꝑfecti qͥ edificant aurū argētū ⁊ lapides p̄cioſos. edificabūt lignū fenum et ſtipulā. Et ꝙ alij ſunt qui edificant lignuꝫ fenū et ſti pulam ſicut imꝑfecti. qui ꝙͣuis deuꝫ contemplant̉ ⁊ ꝓximū diligant ⁊ bona oꝑa faciūt tn̄ nō dicunt̉ ſuꝑ edificare aurū argentū et lapides p̄cioſos ꝑ q̄ predi cta tria intelligunt̉. qꝛ nō habent hec tria excellent̓ ſed cū aliquo inordinato amore rerum tꝑaliuꝫ. Alij ꝟo ſunt qui edificant aurū argentum ⁊ lapides p̄ci oſos. ſicut ꝑfecti qͥ qͥdem intenti ſunt cōtemplationi dei q̄ intelligit̉ per auꝝ. ⁊ dilectioni ꝓximi que ītelli gitur per argentum. et ceteris bonis operibus que intelliguntur per lapides precioſos Iſti edificare di cuntur non lignum fenum et ſtipulam. ſed imperfe cti qui ſimul cum deo cogitant que ſunt mundi edifi cāt lignū fenū ⁊ ſtipulā. et cū talibꝰ edificijs trāſent

DI. ⁊ cremabuntur igne purgatorij. Licet tranſitorie ta men grauiter puniunt̉. Hic enī miſericordia exhibe tur. illic iuſticia exercebitur. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Sicut ꝑ generalē confeſſionē et veraꝫ contritionē ve niale delet̉ ſic etiam mortale cuius nō habetur noti cia etiam ſi non recitet̉. Hanc magiſter inſinuās que rit. ſi confeſſio ꝓſit ſi in ea ſingula peccata exprimā tur. Et reſpondet ꝙ ſingula peccata mortalia quo rum quis memoriā habet debet ſingulatim ſimul in ꝯfeſſione exprimere. ſed quoꝝ memoriā nō hꝫ opor tet ſaltem generaliter confiteri. venialia auteꝫ quia innumerabilia ſunt oportet et ſufficit ea generaliter confiteri. Vn̄ ſubdit ꝙ confeſſio generalis ſit in eccle ſia per quam remittunt̉ peccata venialia ⁊ etiā mor talia quorum memoriam non habemus. Addit eti am ꝙ ſicut penitens non debet peccata celare que fe cit quorum ſcꝫ habet memoriam. ita debet attēdere vt peccatū non confiteat̉ quod non fecit. quia ſic mē tiretur ⁊ peccaret. Vltimo dicit ꝙ ſacerdos debet oī bus modis peccata confitentiū celare. quod ſi nō fe cerit deponendus eſt. addit etiā ꝙ penitens nūꝙͣ dꝫ ꝓprium ſacerdotem dimittere nec ſacerdos quicun qꝫ aliquem alteri ſacerdoti commiſſum ad penitenti am ſuſciꝑe debet. tn̄ ꝓpter ignorantiaꝫ ꝓprij ſacer dotis poteſt penitens querere diſcretū ſacerdotem. Et tm̄ in ſpeciali. Si peccata dimiſſa redeant. a Unqꝫ mul DI. XXII tis autoritatibus ſupra ſit aſ ſertū in vera cordis contritio ne pctā dimitti an̄ ꝯfeſſionem vel ſatiſfactionē ei etiā qͥ aliqn̄ in crimē re lapſurus eſt: q̄rit̉. Si poſt cordis cōtritio nem cōfiteri ꝯtēpſerit. vel in pctm̄ ideꝫ vel ſil̓e ceciderit. an peccata dimiſſa redeant: Cuiꝰ queſtionis ſolutio obſcura eſt ⁊ per plexa. alijs aſſerētibꝰ alijs ecōtra negātib pctā ſel̓ dimiſſa vlteriꝰ replicari ad penam Qui ꝟo dicūt pctā dimiſſa redire. ſubdit Autoritatibꝰ ſe muniunt teſtimonijs. Amb̓. ait. Donate aſtruit peec inuicem ſi alter in alterū peccat. alioqͥn de ta redire. us repetit dimiſſa. Si em̄ in his ꝯtemptus fuerit ſine dubio reuocabit ſnīam ꝑ quam miſericordiā dederat. ſic̄ in euāgelio de ſer uo nequā legit̉. qui in ꝯſeruū ſuuꝫ impius deprehēſus eſt. Item Raba. Nequā ẜuū tradidit deus tortoribus quoaduſqꝫ red deret vniuerſum debitum. qꝛ nō ſoluꝫ pec cata que poſt baptiſmū homo egit reputa buntur ei ad penaꝫ. ſed etiā originalia que Greg. in ome in baptiſmo ſunt ei dimiſſa. Item Grego. lia quadā. Ex dictis euangelicis conſtat. qꝛ ſi ex cor de nō dimittimus. quod in nos delinquit̉ et hoc rurſum exigit̉ qd̓ iam nobis ꝑ peni tentiā dimiſſum fuiſſe gaudebamus. Item Augꝰ. Dicit deus. dimitte ⁊ dimittet̉ tibi ſꝫ ego prius dimiſi. dimitte vel poſtea. Nā ſi non dimiſeris reuocabo te. et quicqͥd di De penitenaia. XXII miſeram replicabo tibi. Item. Qui diuini beneficij oblitus ſuas vult vindicare iniu rias. non ſolū de futuris peccatis veniam non merebitur. ſed etiaꝫ p̄terita que iam ſi bi dimiſſa credebat. ad vindictā rei replica bunt̉. Itē Beda. Reuertar in domū meā Bedaſuꝑ Lu ⁊cͣ. Timendus eſt ille verſiculus nō expo cam. nendus. ne culpa quā in nobis extinctam credebamus. ꝑ incautelā nos vacātes op primat. Itē. Quecunqꝫ em̄ poſt baptiſma ſiue prauitas heretica ſeu cupiditas mun dana arripuerit. mox oīm ꝓſternet in ima ꝯppoſitio cō vitioꝝ. Item Aug. Redire dimiſſa pctā. tra eos. vbi fraterna charitas nō eſt: aptiſſime do minus in euāgelio docet. in illo ẜuo a quo dimiſſum dn̄s debitū petijt. eo ꝙ ille cōſer uo ſuo debitum nollet dimittere His auto ritatibꝰ innitunt̉ qͥ dicunt pctā dimiſſa ſi re plicant̉ redire ſimpl̓r. Quibus opponitur Aug. in li. de Si qͥs ꝓ pctō de quo penituit ⁊ indulgen aptiſmo. tiam accepit iterū punit̉. nō videt̉ iuſtum. Si punitur ꝓ eo qd̓ peccauit ⁊ nō emēdaꝫ uit: iuſticia eſt aꝑta Si vero reqͥrit̉ qd̓ fue rat condonatum: vel iuſticia nō eſt. vel iu ſticia eſt occulta. Uidetur etiā deus bis in idipſum iudicare. et duplex tribulatio con ſurgere. quod ſcriptura negat Sed ad hoc poteſt dici. ꝙ neqꝫ duplex tribulatio ꝯſur git. neqꝫ iudicat deus bis in idipſum. Hoc em̄ fieret ſi poſt condignam ſatiſfactionem et ſufficientem penam iterum puniret. ſed non ſatiſfecit digne et ſufficienter. qui nō ꝑ ſeuerauerit. Debuit em̄ iugem peccati ha bere memoriam. non ad faciendum. ſed ad cauendum. debuit nō obliuiſci om̄es tribu lationes dei. que tot ſunt qͦt ſūt peccatoruꝫ remiſſiones. Tot gͦ debuit cogitare dona dei. quot mala ſua. ac ꝓ illis vſqꝫ in finem gr̄as agere. Sed qꝛ ingratus ad vomitum ſicut canis redijt. anteacta bona mortifica uit. et peccatuꝫ dimiſſum reuocauit. vt cui hūiliato an̄ deus peccatū dimiſerat. eideꝫ poſtea elato ⁊ ingrato imputet. Aliorum ſententia. Sed quia abſonū videt̉ vt pctā dimiſſa iterū imputent̉. pla cet quibuſdam neminem ꝓ peccatis ſemel dimiſſis iterum a deo puniri. Sed ideo di cunt̉ dimiſſa redire et imputari. quia ꝓpt̓ ingratitudinē ita reus et peccator cōſtitui tur. vt ante fuerat. Si em̄ quod dimiſſum fuerat dicit̉ exigi. quia remiſſionis ꝑcepte ingratus. ita reus fit. vt ante fuerat. Vtri

LI qꝫ ꝑti queſtionis probati fauent doctores Heoqꝫ alicui ꝑti non preiudicans ſtudio ſo lectori iudicium relinquo. addens mihi tutū fore. ac ſaluti ꝓpinquū. ſub menſa do minorum micas edere. Quid ſit hic ſacr̄m ⁊ res. Poſt p̄dicta reſtat inueſtigare qͥd ī actiōe pnīe ſit ſacr̄m ⁊ res Sacr̄m em̄ ſignuꝫ eſt ſacre rei. Quid gͦ hic ſignū ē. ⁊ q̄ ē res ſacra huiꝰ ſigni? Quidaꝫ dicūt ſacr̄m h̓ eſſe qd̓ exteriꝰ tm̄ gerit̉.ſ. ex terior pnīa que eſt ſignū interioris pnīe.ſ. ꝯtritionis cordis ⁊ humiliatiōis. Qd̓ ſi ē: nō omnē ſacr̄m euāgelicū id efficit qd̓ figu rat. Exterior em̄ pnīa nō efficit interiorem potius interior cauſa eſt exterioris. Sꝫ ad hoc inquiunt illi hoc eſſe intelligenduꝫ d̓ illis ſacramentis que in nouo teſtō inſti tuta ſunt. vt eſt ſacr̄m baptiſmi. ꝯfirmatio nis ⁊ corꝑis xp̄i. Sacramentū ꝟo pnīe ſic̄ et coniugij ante tp̄s gratie etiam a primor dio humani generis fuit. Vtrūqꝫ em̄ inſti tutū fuit in primis parētibus. Itē Si exte terior pnīa ſacr̄m eſt. et īterior res ſacramē ti. ſepius p̄cedit res ſacr̄m qͣꝫ ſacr̄m rē. S nec hoc incōueniēs eſt. Nā ⁊ in alijs ſacrā mentis que efficiunt qd̓ figurant. hoc ſepe Alioꝝ ſnīa ꝯtingit. Quidā aūt dicunt exterioreꝫ peni tentiam ⁊ īteriorē eſſe ſacr̄m nec duo ſacra mēta. ſed vnū. vt ſpecies panis et vini. nō duo ſunt ſacramenta ſed vnuꝫ. Et ſicut in ſacr̄o corꝑis. ita etiā in hoc ſacr̄o dicūt ali ud eſſe tm̄ ſacr̄m. ſcꝫ exteriorem pnīam. ali ud ſacr̄m ⁊ rē.ſ. interiorē pnīaꝫ. aliud rē et nō ſacr̄m. ſcꝫ remiſſionē peccatoꝝ. Interi orem̄ pnīa ⁊ res ē ſacr̄i.i. exterioris penitē tie. ⁊ ſacr̄m remiſſionis peccati. quam et ſi gnat ⁊ facit. Exterior quoqꝫ pnīa ⁊ interio. ris ſignū eſt. ⁊ remiſſionis peccatoꝝ. Iſta eſt diſtinctio. xxij. huiꝰ quar ti libri. In qua magiſter poſtꝙͣ egit de tꝑe pnīe. Hic determinat quedā que ꝑtinent ad effectuꝫ eiꝰ que eſt remiſſio peccatoꝝ. Et tria circa hoc facit Primo em̄ inquirit vtrū peccata in cōtritiōe dimiſſa cōfeſſione ſequenti omiſſa vel cōtempta redeant. Scd̓o quid ī hoc ſacr̄o ſit res ⁊ qͥd ſacr̄m ẜm quoſdā manifeſtat. Tertio quō pnīa exterior ⁊ interior vnū ſit ſacramē tū ẜm alios inſinuat. Primuꝫ facit a principio diſ. vſ qꝫ ibi. Poſt predicta. Scd̓m vſqꝫ ibi. Quidam autē dicūt. Tertiū vſqꝫ ad finē diſtinctionis. In ſpāli ſen tentia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quaruꝫ prima eſt hec. Quidaꝫ dicunt peccata ſemel dimiſſa ꝑ gratie ꝑditionē iterū ad penam replicari. ſed alijs placet hmōi pctm̄ iterū a deo non imputari. Hāc ma giſter inſinuans ꝓponit pͥmo vtrū dimiſſis peccatis LA L A in cōtritione ſi hō poſtmodū ꝯfiteri cōtemnat vel in p̄ſtina pct̄ā vel in cōſimilia pctā incidat. an pctā pͥus dimiſſa redeāt. Poſtea tāgit circa hoc diuerſas opi niones. Quidā em̄ dicūt ea redire ⁊ adducunt para bolam de ſeruo nequā a quo videtur vniuerſuꝫ debi tū etiā priꝰ dimiſſum exactū eſſe. tangunt̉ etiaꝫ in lit tera plures autoritates que faciūt ad ꝓpoſitū. Sed ꝯtra hoc opponit. nō em̄ videt̉ iuſtum vt ꝓ peccato quo qͥs ſemel iudicatꝰ ē. iteꝝ iudicet̉. Et reſpondet ꝙ ꝓpter hoc nō bis ſuꝑ eodē pctō iudicat̉. qꝛ nō ꝑfe cte penituit cū nō indigne ꝑſoluit̉ ⁊ ingratus fuerit. Alioꝝ opinio eſt ꝙ pctāa dimiſſa an̄ nō redeāt iteruꝫ niſi ꝓpter īgratitudinē. ꝓpt̓ īgratitudinē em̄ qͥs re us conſtituit̉ ſicut an̄ fuerat ac ſi peccata redirēt pri ſtina. Poſtca magiſter a determinatiōe huiꝰ queſtio nis ceſſat ⁊ ſe excuſat relinquens ſtudiū eius ſtudio ſe lectori. eo ꝙ vtraqꝫ opinionuꝫ doctores fauentes habet. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. In ſacr̄o penitentie penitentia exterior eſt ſacr̄m. interior autē res ſacra menti. Hanc magiſter inſinuans querit cū ſacramen tum ſit ſacre rei ſignum. quid in pnīa ſit ſacramentū et quid res. Poſtea ſoluit ẜm opinionē aliquoꝝ dicē tium exteriorem eſſe ſacramentuꝫ interiorem eē rem ſacramenti. Contra qd̓ ſtatim opponit ꝙ ſacramēta noue legis efficiūt qd̓ figurāt. exterior autē pnīa nō efficit interiorē ergo non eſt ſacr̄m. Et ẜm opinionē eorum rn̄det dicens ꝙ verū ſit de illis ſacramentis q̄ ī noua lege inſtituta ſunt. vt baptiſmus ꝯfirmatio et corpus xp̄i. pnīa aūt non eſt talis qꝛ in primis paren tibus fuit. et temporibus eorū inſtituta ſicut ⁊ matri monium. Obijcit etiā alio modo qꝛ ſacramentuꝫ de bet p̄cedere rem. pnīa aūt exterior non p̄cedit interi orē vt ſepius. Et reſpondet ꝙ etiā in alijs ſacramen tis ſepe p̄cedit res ſacramentū ſicut econuerſo vt in adultis contritis gratia ante baptiſmuꝫ cōfert̉. Ter tia ꝓpoſitio eſt hec. Alij dicunt tā exteriorē peniten tiam eſſe ſacr̄m ꝙͣ interiorē. tn̄ non eē duo ſacramen ta. ſed vnum completū Hanc em̄ ꝓpoſitionem ꝓpo nens ſoluit queſtionē p̄miſſam ẜm aliorū opinionem qui dicunt tā exteriorē ꝙͣ interiorē vnum eē ſacramē tū ſicut ſpecies panis et vini non duo ſunt ſacr̄a ſed vnum. Exterior aūt pnīa eſt tm̄ ſacr̄m. Interior aūt eſt res ⁊ ſacr̄m remiſſio aūt peccatoꝝ eſt tm̄ res. ⁊ ſic tria ſunt in hoc ſacr̄o ſicut ſunt in alijs ſacramentis. Et tm̄ in ſpeciali. De ſacr̄o vnctiōis extreme. a DI. XXIII Reter pͥmiſ ſa eſt etiā aliud ſacramentum ſcꝫ vnctio infirmornꝫ que fit ī extremis oleo ꝑ pct̄m̄ cōſecra De tribus ge to. Et ſunt tria genera vnctiōis. Eſt enim neribꝰ vnctio vnctio que fit criſmate. que d̓r principalisⁿᵍ. vnctio. qꝛ in eā principaliter paraclitꝰ da tur. Vnde et ꝓpter abundantiam gr̄e du os liquores mixtos habet. oleū ſcꝫ ⁊ balſa mum. oleum conſcientie. balſamum fame. Criſma vero grece vnctio latine d̓r. Nec ta mē omne oleū ad vnctionem ſanctificatum criſma vocatur. ſed illud ſolum qd̓ miſcet̉ cum balſamo. quo capita regum et pontifi cum vngunt̉. quo etiam baptizatos ſacer dos vngit in vertice. et pontifex ꝑ impoſi

Q orb e l. DL. tionem manus confirmandos vngit ī frō te. Eſt ⁊ alia vnctio qua cathecumini ⁊ ne ophici vnguntur in pectore et inter ſcapu las. in perceptione baptiſmi. Tertia vero vnctio eſt que dicitur oleum infirmorum. de qua nunc agitur. A quibus inſtitutum ſit hoc ſa cramentum. Hoc ſacramentuꝫ vnctionis infirmoruꝫ ab apoſtolis inſtitu tum legit̉. Ait em̄ Iacobus. Infirmatur aliquis ī vobis inducat preſbyteros eccle ſie. et orent ſuper eum vngentes eū oleo in nomine domini et alleuiabit eum domin et ſi ī peccatis fuerit. dimittent̉ ei. In quo oſtenditur duplici ex cauſa ſacramentū inſtitutum.ſ. ad peccatorum remiſſionē. et ad corporalis infirmitatis alleuiationem. Unde conſtat eum qui hanc vnctionem fi deliter deuoteqꝫ ꝑcipit. et in corꝑe ⁊ ī an ma alleuiari. ſi tamen expedit vt in vtro q alleuietur. Ꝙ ſi forte corporis valitudineꝫ illi habere nō expedit. illam que eſt anime ſanitatem in hoc ſacramento acquirit. E ſicut in alijs ſacramentis ita et in iſto. alid̓ eſt ſacr̄m. aliud res ſacr̄i Sacr̄m eſt ip̄a vn ctio exterior. res ſacramenti vnctio interi or que pecatorum remiſſione et virtutum ampliatione ꝑficitur. Et ſi ex ꝯtemptū vl̓ negligentia ſacramentum hoc p̄termittit̉ periculoſum eſt ⁊ damnabile. De iteratione hꝰ ſacͣmenti. Querunt aliqui ſi hoc ſacramentum iterari poſſit. cuꝫ bapiſ mus et alia quedā ſacramenta ſemel ſuſce pta non iterent̉? Augꝰ. dicit. ſacramentuꝫ non iterandum et ſacramento non facien dam eſſe iniuriam. ſed hoc dicit vbi ait de ſacramento baptiſmi et ordinationis. Un̄ nō videt̉ illud generaliter accipiendū. ſec de ſacramento baptiſmi et ꝯfirmationis et ordinationis. que nullatenus ſunt repetē da. qꝛ ſemel tm̄ et nō ſepius dat̉ baptiſmꝰ et cōfirmatio ⁊ ordinatio. Sacramentū ve ro altaris et penitentie et coniugij ſepe ite rari videtur. qꝛ ſepe ſacramentum corpo ris percipitur. frequenter penitentia agit̉ coniugium ſepe contrahitur. Quare ergo vnctio ſimiliter nō poteſt iterari? Si mor bus nō reuertit̉. medicina nō iteretur. Si vero morbus non poteſt cohiberi. quare De extrema vnctione XXIII medicina debet ꝓhiberi. Sicut oratio ite rari poteſt ita et vnctio iterari poſſe videt̉ vtraqꝫ em̄ illic commemorat. Iacobus. et vtrunqꝫ illic cooperat̉ ad ferendam alleui ationem corporis et anime Cur ergo nega tur vnctionē ſuper infirmum poſſe iterari ad impetrandaꝫ ſepius ſanitatem mentis et corporis. cum propter idem ſepe iteran da ſit oratio: Quidaꝫ autem de omni ſa Alloꝝ opīo. cramento intelligi volunt ꝙ non ſit iteran dum.ſ. ẜm totum illud quod ꝑtinet ad ſa cramentuꝫ. dicentes quedam ſacramenta ſepius poſſe ſuſcipi. quedā vero non. Nec tn̄ que ſepius ſumunt̉. totaliter iterantur vt ſacramentum altaris et vnctionis. que licet ſumant̉ ſepius. tamen qꝛ non iterū be nedicitur eadem hoſtia vel idem oleuꝫ. nō iteratur ſacramentū cum iniuria. Sꝫ di cet quis ſic et baptiſmus nō iterat̉. et ſi ali quis frequenter baptizetur dum eadem a qua non iterum benedicat̉? Sed aliud eſt inquiunt illi de benedictione aque qua fit baptiſmus. aliud de benedictione panis ⁊ olei. Poteſt em̄ baptiſmus celebrari in aqͣ etiam nō benedicta. quia illa benedictio ꝓ reuerentia tantū fit ⁊ decore. nō virtute ſa cramenti. Sed corpus chriſti nō poteſt cō fici niſi de pane conſecrato nec vnctio illa fieri poteſt niſi de oleo ab epiſcopo conſe crato. Ideoqꝫ illa ſanctificatio ad virtutē ſacramenti ꝑtinere videtur. In coniugio quoqꝫ ſemel tm̄ benedicitur quiſqꝫ non ſe pius. Benedicitur em̄. vt ait Ambro. cum prima et non ſecunda vxore. Si ergo cum dicitur ſacramentū nō eſſe iterandum. nec iniuria ei eſſe facienda. rationem dicti refe ras ad ſatiſfactionem rei qua ſacramentū expletur. de omni ſacramento generaliter id verum eſt. Si ꝟo ad ſuſceptioneꝫ ſacra menti. de quibuſdam verū eſt ꝙ nō iteran tur crebra ſuſceptione. de alijs vero quibꝰ dam non qꝛ frequēter ſumunt̉. vt hoc vn ctionis ſacramentū quod in omni pene ec cleſia ſepe repetitur. Iſta ē diſtinctio. xxiij. huiꝰ quar ti libri. In qua magiſter poſtꝙͣ determinauit de ba ptiſmo qd̓ eſt ſacr̄m intrātiū. ⁊ de ꝯfirmatiōe. eucha riſtia et pnīa que ſunt ſacr̄a ꝓgredientiū. Hic ꝟo d̓ terminat de extrema vnctiōe q̄ eſt ſacr̄m exeuntium Et tria circa hoc facit. Primo em̄ qͥd ſit hoc ſacr̄m manifeſtat. Sd̓o on̄dit qͥd efficiat. Tertio ſuadet ne quis ip̄m ex ꝯtemptu ⁊ negligentia p̄termittat. Pri mum facit a principio diſtin. vſqꝫ ibi. Hoc ſacr̄m vn ctionis. Scd̓m vſqꝫ ibi. Querunt aliqͥ ſi hoc ſacr̄m. Tertiū vſqꝫ ad fine diſ. In ſpāli ſnīa mgr̄i ſtat in tri bus ꝓpoſitionibꝰ quarū prima eſt hęc. Extreme vn ctionis infirmoꝝ q̄ ſit in oleo ꝯſecrato ꝑ manꝰ ep̄oꝝ

S. vtē ſt̓ ordorē ꝓpt̓ ſepiferm granꝰ ſpijſſih l.cto LIL. ſunt tria genera iuxta dicta magiſtroꝝ. Hāc mgr̄ in ſinuans dicit pͥmo ꝙ ſacr̄m extreme vnctiōis fit oleo ꝑ ep̄m ꝯſecrato. Et tangit triplex genus vnctionis. Ll eꝰ xncRoīs et oleo.ſ. mixto balſamo. et tali vnctione vngunt̉ re Eſt em̄ quedam vnctio principalis que fit chriſmate ges et pontifices in capite. ꝯfirmādi aūt in frōte. ba ptizandi aūt in vertice. Alia eſt vnctio qua vngūtur cathecumini īter ſcapulas. Tertia eſt vnctio qua vn guntur infirmi. et de hac ad pn̄s agitur. et he due fi unt ſimplici oleo bn̄dictio. Poſtea dicit hoc ſacr̄m in ſtitutū fuiſſe ab apl̓is vt dicit. b. Iacobꝰ in canonica ſua. c. ij. Scd̓a ꝓpō eſt hec. Hoc ſacr̄m duplici d̓ cā ab apl̓is eſt inſtitutū.ſ. ad pctōꝝ remiſſionē ⁊ ad cor poralis infirmitatis alleuiationē. Hanc mgr̄ inſinu ans dicit hoc ſacr̄m inſtitutū fuiſſe ad duplicem effe ctū. ad ſanitatē aīe ⁊ corꝑis. qꝛ tn̄ nō expedit hoī vt ſꝑ alleuiet̉ corꝑaliter. ideo nō ſꝑ hoc ſacr̄m ſanitatē acquirit. qn̄ hoc ſacr̄m deuote ⁊ fideliter recipit Po ſtea ponit huiꝰ ſacr̄i ꝯfirmitatē ad alia. Nā in hoc ſa cramento eſt aliquid qd̓ eſt ſacr̄m tm̄. vt eſt extrema vnctio. et aliqͥd qd̓ res ſacr̄i. vt interior vnctio.i. pec catoꝝ remiſſio. et virtutū appoſitio. et ideo hoc ſacͣ mentū cōtemnere vel negligere ꝑiculoſum eſt. Ter tia ꝓpoſitio eſt hec. Hoc ſacramentū ex cōtemptu ⁊ negligētia nō p̄termittat̉ nec ip̄m reiterat̉ niſi mori bꝰ reuertat̉. Huius ꝓpoſitiōis pͥma ꝑs patet ex pre miſſis. ſcd̓am magiſter inſinuans querit. Vtruꝫ hoc ſacr̄m poſſit reiterari. Et on̄dit ꝑ. b. Aug. ꝙ nō. qͥa in iuriam facit ſacr̄o qͥ reiterat ſacr̄m. et ſic rn̄det ꝙ Aug. loquit̉ tm̄ de tribus ſacr̄is.ſ. de baptiſmo. cō firmatiōe et ordine que nullo mō iterāda ſunt. Alia ꝟo ſepiꝰ iterari pn̄t. vt euchariſtia. pnīa. et mr̄imo nium. quare etiā vnetio iterat̉. ſi em̄ morbus iterat̉ et vnctio q̄ eſt medicina morbi iterat̉. Et tm̄ in ſpāli. De ordinibus eccleſiaſticis. Unc ad con DI. XXI ſiderationē ſacre ordinatiōis accedamus. Septē ſunt ſpi ritualium officioꝝ gradus ſi ue ordines ſicut ex ſanctoꝝ patrum dictis aꝑte tradit̉. et capitis noſtri.ſ. ieſu xp̄t ex emplo monſtratur. qui omniū officia in ſe metipſo exhibuit. et corꝑi ſuo qd̓ eſt eccl̓ia eoſdem ordines obſeruādos reliquit. Se Quare ſeptē ꝑtem autē ſunt ꝓpter ſeptiformē gratiam ſanctiſpiritus. cuius qui nō ſunt ꝑticipes ad gradus eccleſiaſticos indigne accedūt Illi ꝟo in quoꝝ mentibus diffuſa eſt ſepti formis gratia ſpirituſſancti. cum ad eccle ſiaſticoſ ordines accedunt. in ipſa ſpiritua lis gradus promotione ampliorem gratiā percipere credunt̉. Quales aſſumendi ſunt ad cle rum. Tales auteꝫ ad mi Clemēs pa niſteriuū ſpirituale eligendi ſunt clerici. qͥ digne poſſint dominica ſacramenta tracta re. Melius eſt em̄ domino ſacerdoti pau Moſtiui i. Enydinto. Dyc IIII &o rniſt Meſbitei. Arolito cos habere miniſtros qui poſſint digne o pus dei exercere. qͣꝫ ml̓tos inutiles qui or dinari graue onus inducant. Tales enim decet eſſe miniſtros chriſti qui ſeptiformiſ gratia ſpirituſſancti ſint decori. ex quoruꝫ doctrina et ꝯuerſationis forma eadeꝫ gra tia in alijs tranſfundat̉. ne celeſtes marga ritas ſpiritualium verboruꝫ officiorumqꝫ diuinorum ſordide vite pedibus concul cent. In ſacramento ergo ſeptiformis ſpi ritus. ſeptem ſunt gradus eccleſiaſtici. ſcꝫ hoſtiarij. lectores exorciſte. acoliti. ſubdy aconi. dyaconi. ſacerdotes. Oēs tn̄ clerici vocont̉.i. ſortiti. Corona em̄ ſignacl̓m De corona et eſt quo ſignant̉ in ꝑtē ſortꝭ miniſterij diuī. conſura. Corana regale decus ſignificat. et ſeruire deo regnare ē. Un̄ miniſtri eccleſiie reges eſſe debent. vt ſe et alios regant. quibꝰ pe trus ait. Vos eſtis genus electū. regale ſa cerdotiū ⁊cͣ. Summitas capitis deſuꝑ nu datur. vt eorum mens ad dn̄m libera mō ſtret̉. que reuelata facie gloriam dei ꝯtem pletur. Summitas em̄ capitis eſt eminen tia mentis. denudatio capitis eſt reuelatō mentis. Clericus em̄ ſecretorū dei nō igna rus eſſe debet. Tondent̉ etiam capili vſqꝫ ad reuelationē ſenſuum ſcꝫ oculoruꝫ et au riuꝫ. vt vicia in corde et oꝑe pullulātia do ceant̉ p̄cedenda. ne ad audiendū et intelli gendum verbum dei prepediatur mēs. ꝓ quo ſeruato. reddetur in excelſis corona. Tonſure autem eccleſiaſtice vſus a naza reis exortus videtur. qui prius crine ſerua to. deinde ob vite continentiaꝫ caput rade bant. et capillos in igne ſacrificij ponebāt Hinc vſus inoleuit vt qui diuinis cultibꝰ mancipātur. quaſi nazarei id eſt ſancti cri ne poſito inueniantur. Sicut ad ezechielē dicitur. Fili hominis ſume gladium acu tum et duc ſuper caput tuum et barbā. In actibus etiam apoſtoloꝝ priſcillā ⁊ acqui lam hoc feciſſe legimus. Paulus quoqꝫ et alij quidam diſcipuli chriſti hoc fecerunt. Recte ergo in quibuſlibet gradibus con ſtituti clerici vocantur. quorum nomina ⁊ rationes nominum Iſidorus exponēs ait Iſi. in li. vj. Cleros et clericos hinc appellatos eſſe cre ethimo. dimus. quia Mathias electus eſt ſorte. quem primum per apoſtolos legimus or dinatum. Clerus enī grece. latine ſors ve hereditas dicitur. Ideo ergo dicti ſūt cle rici. quia de ſorte ſunt domini. vl̓ quia de um partem habent. Generaliter vero cle rici nuncupati ſunt omnes qui in eccleſia dei ſeruiunt. quoꝝ gradus ⁊ nomina ſunt MaAyaę Alch pͥmū ꝝ ꝓpl̓eẜ lg1ꝰ ꝯ matū

DI. hec. hoſtiarius. lector ⁊cͣ. De hoſtiarijs. Hoſtiarij ideꝫ et ia Iſidorns nitores ſunt qui in veteri teſto electi ſūt ad cuſtodiam templi vt nō ingrederet̉ in illd̓ immundus. Dicti autē hoſtiarij eo ꝙ pre ſint hoſtijs templi. Ipſi em̄ tenētes clauē omnia intus et extra cuſtodiūt. atqꝫ inter bonos et malos habentes iudiciū. dignos recipiunt. indignos reſpuunt Un̄ ⁊ eis cū ordinant̉ claues eccleſie dant̉ ab ep̄o. Et dicitur eis. Sic agite tanqͣꝫ rationem deo reddituri pro rebus que clauibus iſtis re cludunt̉. Hoc officiū dn̄s in ſua ꝑſona ſu ſcepit qn̄ flagello de funiculis facto vēdē tes et ementes eiecit de templo Ipſe enim ſe hoſtiarium ſignificans dicit. Ego ſum hoſtium per me ſi quis introierit ſaluabit̉ ei ingrediet̉ et egrediet̉ et paſca inueniet. De lectoribus. Secundus eſt gra Iſidorus. dus lectoꝝ. lectores a legēdo ſicut pſalmi ſte a pſalmis canendis vocati ſunt. Illi eī predicant ppl̓is quid ſequant̉. iſti cantan vt excitent ad compunctionē animos au dientiuꝫ. licet quidam lectores ita miſera biliter ꝓnunciant. vt quoſdaꝫ ad luctū la mentationemqꝫ cōpellant. Idē etiā ꝓnur ciatores vocant̉ qͥ porro an nunciāt. qꝛ tā erit clara eoꝝ vox. vt etiā longe poſitoruꝫ aures adimpleant. Ad lectores autem ꝑt net lectiones ꝓnunciare. ⁊ ea que ꝓphet. nunciauerūt ppl̓is p̄dicare. vt iā ex officio in eccleſia legant ꝓphetias et lectiōes. vr̄ et ei vidēte populo tradit̉ ab ep̄o codex di uinarū lectionū. et dicit̉ ei. Accipe et eſto verbi dei relator. habiturus ſi fideliter im pleueris officiū. ꝑtem cum his qui bene ꝟ bum dei miniſtrauerunt. Qui ad hūc gra dum ꝓuehit̉. litteraꝝ ſcientia debet eſſe in ſtructus. vt ſenſum verborum intelligat. vim accentuū ſciat. diſtincte legat. ne con fuſione ꝓlationis intellectū auditoribꝰ au ferat. Attendat quid indicatiue. quid īter rogatiue ſit legendū. vbi ſit in or̄one faciē da diſtinctio. Hec em̄ male ſeruata. intelle ctū turbant et alios ad riſum ꝓuocant. au ribus et cordi conſulere debet vox lectoris Hoc officiū impleuit xp̄s cū in medio ſeni orum librū Eſaie aꝑiens. diſtīcte ad intel ligendū legit. ſpiritus dn̄i ſuꝑ me ⁊cͣ Ex De ſacmēto os XXIIII lectoribꝰ datur intelligi qꝛ gratia ſpiritua li clarere debent qui alijs verbū dei annū ciant. Hic ordo formā et iniciū a ꝓphetis accepiſſe videt̉. quibꝰ dicit̉. Clama ne ceſ ſes quaſi tuba exalta vocem tuam. De exorciſtis. Tertius ē ordo ex orciſtarū. Exorciſte aūt ex greco in latinū adiurantes vel increpātes vocant̉. Inuo Iſidorus. cant em̄ ſuper cathecuminos et ſuper eos qui habent ſpiritum immundū nomē dn̄i adiurantes ꝑ eum vt egrediat̉ ab eis. Ad exorciſtaꝫ pertinet exorciſmos memoriter retinere. manuſqꝫ ſuꝑ energiminos et ca thecuminos in exorcizādo imponere. De bet aūt habere ſpiritum mundum qui ſpi ritibus immundis imperat. et malignū ex pellere de corde ſuo quem expellit de cor pore alieno. ne medicia quā alij facit ſibi n̄ ꝓſit. et dicat̉ ei. medice cura teip̄m. Hi cū ordinantur accipiunt de manu ep̄i librum exorciſmorum ⁊ dicitur eis. Accipite ⁊ ha betote poteſtatem imponendi manus ſuꝑ energuminos vel cathecuminos. hoc offi cio vſus ē dn̄s qn̄ ſaliua ſua tetigit aures ⁊ linguam ſurdi et muti dicens. Effeta. qd̓ eſt adaꝑire. ꝑ hoc docēs nos ſpiritualiter debere aꝑire aures p̄cordioꝝ hoīm ad in telligendum. et ora ad cōfidendū. vt pulſo demone: ſpirituſſanctus vas ſuum recipi at. hoc etiā officio vſus eſt xp̄s cū de mo niacos multos ſauanit. Hic ordo a Salo mone videtur deſcendiſſe qui quendā mo dum exorcizandi inuenit quo demōes ad iurati ex obſeſſis corporibus pellebantur. Huic officio mācipati exorciſte vocati ſūt De quibus chriſtus in euangelio. Si ego in beelzebub eicio demonia. filij veſtri. ſcꝫ exorciſte in quo eiciunt. De acolitis. Quarto loco ſucce dunt acoliti. Acoliti ꝟo grece. latine cero ferarij dicuntur. a deportandis cereis qn̄ legendū eſt euangelium vel ſacrificiū offe rendum. Tunc em̄ accēduntur luminaria et deportantur ab eis. nō ad effugādas ae ris tenebras cū ſol eo tꝑe rutilet. ſed ad ſig num leticie demonſtrandum. vt ſub typo luminis corporalis. illa lux oſtendat̉ de qͣ legitur. Erat lux vera que illuminat oēm ho. ve. in hūc mūdū. Ad acolitū ꝑtinēt p̄ M 2

LI. paratio luminarium in ſacrario. Ip̄e cere um portat. ip̄e vrceolū cum vino et aqͣ ſug geſta. ꝓ euchariſtia ſubdyaconis p̄parat. Hij cum ordinantur cum edocti fuerīt ab ep̄o qualit̓ in officio ſuo agere debeant. ab archidyacono accipiunt candelabrum cū cereo. et vrceolum vacuū. Hoc officiū do minus ſe habere teſtatur dicens Ego ſum lux mundi. qui ſequitur me nō ambulat in tenebris. Huius officij formā illi gerebant in veteri teſtō qͥ lucernas candelabri com ponebant et accēdebant igne celeſti. ad il luminandas tenebras aquilonares. De ſubdyaconis. uintꝰ ē ordo ſub dyaconoꝝ. Grece hypodyacones vocan tur. Quos nos ſubdyacones dicimꝰ. Qui ideo ſic appellantur. qͥa ſubiacent p̄ceptis et officijs leuitarū. Oblationes em̄ in tem plo a fidelibus ſuſcipiunt. et leuitis ſuper ponendas altaribus deferunt. Hi apd̓ he breos nathinnei vocabantur.i. in humili tate domino ſeruientes. Ad ſubdyaconuꝫ pertinet calicem et patenam ad altare chri ſti deferre et leuitis tradere eiſqꝫ miniſtra re. Urceolum quoqꝫ et aquamanile et ma nutergium tenere epiſcopo et preſbiteris ⁊ leuitis pro lauandis ante altare manibus aquam p̄bere. His lex continentie imponi tur. quia altari ꝓpinquantes vaſa corpo ris et ſanguinis chriſti portant. Un̄ illud implere debent. Mundamini qͥ fertis va ſa domini. Ad hos etiam pertinet tantum de oblationibus ponere in altari. quantū ſufficere poſſit populo. nec nō corporales et pallas ⁊ ſubſtratoria lauare. Hij cū ordi nantur accipiūt de manu epiſcopi patenā et calicē vacuum. ab archidyacono ꝟo vr ceolū cū aquamanili et manur̓gium. Hoc officio vſus eſt dn̄s quando lintheoſe pre cinxit. ⁊ mittens aquā in peluim. pedes di ſcipuloꝝ lauit et lintheo terſit. De dyaconis. Dyaconorū ordo ſextū tenet locuꝫ ꝓpter ſenarij ꝑfectionem Hic ordo in veteri teſtamento a tribu leui nomen accepit vel traxit. Dicunt̉ enim et leuite. Precepit quippe dn̄s moyſi vt poſt ordinationem aaron et filiorum eius. pror ſus tribus leui ad diuini cultus miniſteria IIII ordinarentur ⁊ conſecrarentur domino. ⁊ ſeruirent ꝓ iſrael coram aaron et filijs eiuſ in tabernaculo. Ipſiqꝫ geſtarent arcam et tabernaculum et omnia vaſa eius. et in cir cūitu tabernaculi excubarēt. et in trāſpor tando tabernaculo ipſi deponerēt rurſum qꝫ cōponerent. A viginti vero annis et ſu pra iuſſi ſunt ſeruire in tabernaculo. quam regulam in nouo teſtamento ſancti patres conſtituerunt. qꝛ hec etas ad ferenda one ra eſt robuſta. Leuite ergo ex nomine au toris vocati ſunt. De leui em̄ leuite exorti ſunt a quibus in templo miſtici ſacramen ti miſteria explebātur. Hij grece dyacōes latine miniſtri dicuntur quia ſicut in ſace dote conſecratio. ita in dyacono miniſterij diſpenſatio habet̉. Ad dyaconum ꝑtinet aſſiſtere ſacerdotibus et miniſtrare in om nibus que aguntur in ſacramentis chriſti ſcꝫ in baptiſmo. in criſmate. in patena ⁊ ca lice oblationes quoqꝫ inferre et diſponere in altari. Componere etiam menſaꝫ domi ni et veſtire. crucem ferre. ⁊ predicare euā gelium et epiſtolam ad populum. Nam ſi cut lectoribus vetꝰ teſtamentum. ita dya conibꝰ nouum predicare preceptū eſt. Ad ipſum etiam pertinet officium precū et re citatio cathecuminorum nominum. Ipſe premonet aures habere ad dominum. ip̄e donat pacem. et ipſe annunciat. Quod au teꝫ huic ordini a Moyſe ſtatutuꝫ eſt. hoc etiam in nouo teſtamento repreſentat̉. cuꝫ dyacono ſuper leuum humerum ſtola po nitur. et caſula in diebus ieiunij complica tur. quia quicquid laboris et ſuſtinētie in hac vita toleratur. quaſi in leua portatur donec in dextera. id eſt in eternitate requi es habeatur. Hic ordo ab apoſtolis cele bratus eſt. quādo vt legitur in actibꝰ apo ſtolorum ſeptem viros plenos ſpirituſan cto ad hoc officium elegerunt. et oratione premiſſa manus eius impoſuerunt. Vnde et conſuetudo inoleuit vt in omni matrice eccleſia ſeptem dyacones circa chriſti arā quaſi ſeptem columne aſſiſtant. Hi ſunt ſe ptem angeli tuba canentes in apocalipſi. Qui quales eſſe debeant apoſtolos docet thimotheo ſcribens. Hi cum ordinant̉ ſo lus epiſcopus eis manū imponit. quia ad miniſterium applicantur. ponit eis orariuꝫ id eſt ſtolam ſuper leuum humerum. vt ꝑ hoc intelligant ſe accepiſſe iugum domini ſuaue. quo ad ſiniſtram pertinentia. diui no timori ſubijciant. Accipiunt et textum euangelij. vt intelligāt ſe eſſe p̄cones euan

DI. gelij chriſti. Hi aūt anteqͣꝫ ordinent̉ ꝓben tur vt docet apoſtolus. et ſic miniſtret nul lum crimen habentes. hoc officio vſus ē chriſtus. quando poſt cenam ſacramentū carnis et ſanguinis diſcipulis diſpenſauit ⁊ qn̄ apoſtolos dormientes ad orationem excitauit dicens. Uigilate et orate vt non intretis in temptationem. De preſbyteris. eptimus ē ordo preſbyterorum. Preſb̓r grece ſenior inter pretatur latine Non modo pro etate vl̓ d̓ crepita ſenectute. ſed ꝓpter honorem ⁊ di gnitatem quam acceperunt preſbyteri no minātur. qui morum prudentia et maturi tate conuerſationis precellere debēt in po pulo. vnde ſcriptum eſt. Senectus vene rabilis eſt non diuturna nec annorum nu mero computata. Cani enim ſunt ſenſus hominum et etas ſenectutis vita immacu lata. Ideo aūt etiam preſb̓i ſacerdotes vo cantur. quia ſacra dant. qui licet ſint ſacer dotes tamen pontificatus apicem non ha bent ſicut epiſcopi. qꝛ ipſi nec criſmate frō tem ſignant nec paraclitum dant. quod ſo lis deberi epiſcopis lectio actuū apl̓oꝝ de monſtrat. Vnde et apud veteres ideꝫ epi ſcopi ⁊ preſb̓ri fuerunt. qꝛ illud eſt nomen dignitatis non etatis. Sacerdos nomen habet compoſitū ex greco et latino. qd̓ eſt ſacrum dans ſiue ſacer dux. Sicut em̄ rex a regendo. ita ſacerdoſa ſanctificādo dici eſt. conſecrat enim et ſanctificat corpus cri ſti. Antiſtes vero ſacerdos dictꝰ eſt ab eo ꝙ ante ſtat primus em̄ eſt in ordine eccleſi Ad preſbyterum autem pertinet ſacramē tū corporis et ſāguinis domini ī altari dei cōficere. Orationes dicere. et dona dei be nedicere. Qui cum ordinantur īunguntur eis manus vt intelligant ſe accepiſſe grati am conſecrandi. et charitatis opera debe re extendere ad omnes. Accipiunt et ſtola que vtrunqꝫ tenet latus. quia debent eſſe muniti armis iuſticie contra aduerſa et ꝓ ſpera. Accipiunt etiam calicem cum vino et patenam cum hoſtijs. vt per hoc ſciant ſe accepiſſe poteſtatem placabiles deo ho ſtias offerēdi Hic ordo a filijs Aaron ſum pſit iniciū. Summos enim pōtifices et mi nores ſacerdotes inſtituit deus per moy ſen qͥ ex precepto dei aaron in ſummuꝫ pō tificem. filios vero eius vnxit in minores ſacerdotes. Chriſtus quoqꝫ duodecim ele De ſacrā odinis. XXIIII git diſcipulos prius quos et apoſtolos vo cauit. quorum vicem gerunt in eccleſia ma iores pontifices. deinde alios. lxx. et duos diſcipulos deſignauit. quorum vicem in eccleſia tenēt preſbyteri. Unus autem int̓ apoſtolos principes extitit petrus. cuius vicarius et ſucceſſor eſt pontifex ſummus Unde dicitur apoſtolicus qui et papa vo catur ſcilicet pater patrum. Qualis auteꝫ eligi debeat preſbiter. apoſtolus ſcribens thimotheo oſtendit. vbi nomine epiſcop preſbiterum ſignificat. hoc autem officio vſus eſt chriſtus cum ſeipſuꝫ in ara crucis obtulit. idem ſacerdos et hoſtia. et quādo poſt eenam panem et vinum in corpus ſu um et ſanguinem cōmutauit. Ecce de ſep teꝫ eccleſie gradibus breuiter elocuti quid ad quemqꝫ pertineat inſinuauimꝰ. Cū qꝫ omnes ſint ſpirituales et ſacri. excellen ter tamen cationes duos tantuꝫ ſacros or dines appellari cenſent. dyaconatus ſcili cet et preſbiteratꝰ. quia hos ſolos primiti ua eccleſia legitur habuiſſe. et de his ſolis preceptum apoſtoli habemus Apoſtoli eī in ſingulis ciuitatibus epiſcopos et preſbi teros ordinauerunt. Leuitas etiaꝫ ab apo ſtolis ordinatos legimus. quorum maxi mus fuit beatus ſtephanus. Subdyaco nus vero et acolitos procedente tempore eccleſie ſibi conſtituit. Quid ſit qd̓ hic d̓r ordo. i auteꝫ queritur quid ſit qd̓ hic vocat̉ ordo? Sane dici pōt ſignaculum eſſe.i. ſacrum quoddam. quo ſpiritualis poteſtas tradit̉ ordinato et of ficium. Caracter ergo ſpiritualis vbi ſit ꝓ motio poteſtatis. ordo vel gradus vocat̉ Et dicunt̉ hi ordines ſacramenta quia in eoꝝ preceptione res ſacra. id eſt gratia cō fertur quā figurant ea que ibi geruntur. De nominibus dignitatis vel officij Sut et alia quedā non ordinum ſed dignitatum vel officiorū nomina. Dignitatis ſimul vel officij nomē eſt epiſcopus. Epiſcopatus autē vocabu lum inde dictum eſt. ꝙ ille qui epiſcopus efficitur ſuperintendat curam.ſ. ſubditoꝝ gerens. Scopin em̄ grece. latine intende re dicitur. Ep̄i autem grece. latine ſpecula tores interpretantur. Nam ſpeculator eſt M 3

LI. prepoſitus in eccleſia dictus eo ꝙ ſpecule tur atqꝫ ꝓſpiciat populorum infra ſe poſi torum mores et vitam. Pontifex eſt prin ceps ſacerdotum quaſi via ſequentiuꝫ. ip ſe ⁊ ſummus ſacerdotes nuncupat̉. ipſe eī leuitas et ſacerdotes efficit. ipſe omnes ec cleſiaſticos ordines diſponit. De quadripartito ordine epiſco porum. Ordo at epiſcopo rum quadri partitus eſt.ſ. in patriarchis. archiepiſcopis. metropolitanis. et epiſco pis. Patriarcha grece. ſummus patruꝫ in terpretatur. quia primuꝫ.i. apoſtolicum te net locum. vt romanus. anthiocenus. ale xandrinus. ſed omniuꝫ ſummus eſt roma nus. Archiep̄us princeps epiſcopoꝝ. Ar chos em̄ grece. latine princeps dicit̉. Me tropolite autē a menſura ciuitatuꝫ dicunt̉ Singulis em̄ ꝓuincijs p̄eminent quorum autoritati et doctrine ceteri ſacerdotes ſb̓ iecti ſunt. Solicitudo em̄ totiꝰ ꝓuincie. ip ſis ep̄is commiſſa eſt. Omnes aūt ſuꝑius deſignati ordines ep̄i nūcupant̉. Nota archiep̄oꝝ nomine pͥmates ſuꝑius ſignifi caſſe videt̉. et metropolitanorum qͦsⁱ nunc archiep̄os dicimus. Horum aūt diſcretio a gētilibꝰ introducta videt̉. qui ſuos flami nes. alios ſimpliciter flamineſ. alios archi flamineſ. alios prothoflamines appellabāt Sacerdotes enim gentilium flamines di cebantur. qui habebant in capite pilleum in quo erat breuis virga. deſuꝑ habēs ali quid lane. quod cū ꝑeſtū ferre nō poſſent filum tm̄ in capite ligare ceperunt. Nudis enim capitibus eis incedere nephas erat. Unde et a filio quo vtebant̉ flamines di cti ſunt. quaſi filamines. Sed feſtis diebꝰ filo depoſito pillium imponebant ꝓ ſacer dotij eminentia. Uates a vimentis appel lati ſunt. cuius ſignificatio multiplex eſt. Modo em̄ ſacerdotē. modo ꝓphetā. mo do poetam ſignificat. Cantor ꝟo vocatur qui vocem modulat̉ in cantu Huius ſunt duo genera. p̄centor et ſuccentor. Precen tor qͥ vocē p̄mittit in cantu ſuccētor qͥ ſub ſequenter canendo rn̄det. Cōcentor auteꝫ dicit̉ qꝛ ꝯſonat. Qui autē nō conſonat nec concinit. ꝯcentor nō erit. His breuiter tra ctatis ammonēdi ſunt xp̄i miniſtri. quate nus ſicut excellunt ordinis dignitate. ita p̄ cellant vite ſanctitate. vt plebs eis com miſſa. eorūqꝫ diſciplinis edocta. gratanter te. ſſa vſt IIII eis obediat. et eoꝝ imitatione de die in di em̄ ꝓficiat. a quibus diuina ſacramenta ꝑ cipiunt et miſſarū ſolennia audiunt. Miſ ſa aūt dicit̉ vel quia miſſa eſt hoſtia cuius cōmemoratio ſit in illo officio vnd̓ dicitur Ite miſſa eſt.i. ſequimini hoſtiam q̄ miſſa eſt ad celeſtia tendentes poſt eaꝫ. vel quia miſus celeſtis venit ad conſecrandum do minicū corpus. ꝑ quē ad altare celeſte de fert̉ hoſtia. Vnde et dicit̉ miſſa eſt. Iſta eſt diſtinctio. xxiiij. hꝰ quar ti libri. In qua magiſter poſtꝙͣ ſuꝑius determinauit de ſacramentis que ordinant̉ ad remediū vniꝰ perſo nę. Hic determinat de ſacramentis in remedium to tius eccleſie Et diuiditur in duas partes. Primo de terminat de ſacramēto ordinis. qd̓ ordinatur ad gu bernationeꝫ eccleſie. et ſpiritualē multiplicationem. Scd̓o de matrimonio qd̓ ordinatur ad multiplicatō nem fideliū naturalē. Scd̓a ꝑs incipit in.xxvj. diſt. Prima ꝑs adhuc diuidit̉ in duas ꝑtes. In pͥma de terminat de ſacr̄o ordinis. In ſcd̓a ꝑte de conferēti bus hoc ſacr̄m. et de ſuſcipientibꝰ. Scd̓a ꝑs in.xxv. diſtin. incipit. In prima ꝑte tria facit. Primo enim numerū ſacramentoꝝ ordinū ꝓponit. Scd̓o officia et dignitates que ordines ſequuntur ſubdit. Tertio quandam ſalubrem ammonitionē ſubiungit Prima pars vſqꝫ ibi. Sunt et alia que. Scd̓a vſqꝫ ibi. His breuiter tractatis. Tertia vſqꝫ ad finē diſ. In ſpecia li ſnīa magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibꝰ quaꝝ pri ma eſt hec. Septē ſacros ordines xp̄us in ſemetipſo exhibuit et iſtos vniuerſali eccleſie obſeruandos re liquit. Hanc magiſter inſinuās ꝓponit primo ꝙ ſep tem ſunt gradus ſiue ordineſ eccleſiaſtici.ſ. hoſtiarij lectores. exorciſte. acoliti. ſubdyaconi. dyaconi. et ſa cerdotes. quorum omnia officia xp̄s in ſemetipſo on̄ dit. et corꝑi ſuo.ſ. eccleſie hos ordines ẜuandos re liquit. Sunt aūt ſeptē ꝓpter ſeptiformē.ſ. gratiam ſpirituſſancti cuius gr̄e qui non ſunt ꝑticipes īdigni ad gradus eccleſiaſticos accedunt. qͥ ꝟo priuſꝙͣ ad hos ordines accedant hanc gratiā habent. in ipſa ꝓ motione ampliorē accipiunt. Ex quo patet hꝰ ſacra menti effectus. Hi aūt ordines ꝓpter ſui dignitatem dignos requirunt miniſtros. Ex quo patet ſuſcipiē tiū conditio. Poſtea dicit ꝙ hos ordines p̄cedit cle ricalis conſura que quidē corona regalem dignitatē ſignificat. qꝛ ꝟo in ſummitate capitis nudatio erec tionem mentis ad deum ꝑ contēplationeꝫ defignat. vſus aūt huiꝰ conſure initiū habuit a nazareis quo rum ritus paulus et xp̄iani imitati ſunt. Omnes ꝟo in ordinibus conſtituti clerici vocant̉. qꝛ in ſortē do mini et hereditatē ſunt admiſſi. cleros em̄ grece ſors vel hereditas latine dicit̉. vel qꝛ oēs diuino ſeruitio ſunt mancipati. Poſtea de his ordinibus determīat ſingillatim incipiens ab hoſtiarijs qui ſunt primi in ter ordines gradus de quibus quatuor determinat Primo figuram quia figurati ſunt in veteri teſtamē to per ianitores qui cuſtodiebant templum ne ingre deret̉ in illud immundus. Secundo nominis ratio nem ſiue officiū. dicunt̉ em̄ hoſtiarij. qꝛ preſunt hoſti is templi vt dignos recipiant et indignos excludant Tertio ordinandi modū qꝛ in eoꝝ ordinatione dan eis claues ab ep̄o cum determinata forma ꝟborū q̄ ep̄s dicit.ſ. Agite tanꝙͣ deo rōnē reddituri ꝓ rebus q̄ clauibꝰ iſtis recōdunt̉. Quarto inſtitutionē qꝛ cri ſtus hoc officiū exercuit. qn̄ vendentes et emētes be tēplo eiecit. Un̄ et ipſe de ſe dicit. Ego ſum hoſtiū ꝑ

1. l. LL qd̓ hoſtiariū deſignat Poſtea dicit de ſcd̓o ordine.ſ. lectoꝝ. De quo ſex determinat. Primo noīs rōnem quia dicunt̉ a legendo. qͥ etiā ꝓnunciatores vocant̉ qꝛ ꝓcul auditoꝝ aures eoꝝ vox adimplet. Scd̓o of ficium. qꝛ ad eos ꝑtinet ꝓphetias et pſalmos lege re et eadē populis p̄dicare. Tertio ordinandi modū in ordinatione librum diuinaꝝ lectioneꝫ ab ep̄o acci piunt cū determinata forma verboꝝ.ſ. accipe et eſto ꝟbi dei ꝓlator habiturus ſi fideliter adimpleueris partē cū his qui bn̄ ꝟbuꝫ dei amminiſtrauer̄t Quar to ꝯditionē. qꝛ qͥ ad hūc ordineꝫ aſſumit̉ debet ſcien tia lr̄aꝝ eſſe inſtructus vt diſtincte legat et ſic poſſit auditoribus ꝓdeſſe. Quinto inſtitutionē. qꝛ hoc offi cium xp̄s adimpleuit qn̄ legit illud eſaie. ſpūs dn̄i ſu per me. vt hr̄ Lu. vj. Sexto p̄figurationē qꝛ prefigu ratū et nūciatū eſt hoc officiū in ꝓph̓is. qͥbꝰ d̓r. Cla mane ceſſes quaſi tuba exalta vocē tuam. Poſtea d̓ terminat de tertio ordinē.ſ. exorciſtaꝝ. de qͥbꝰ quin qꝫ determinat. pͥmo noīs rōnem. dicunt̉ eī exorciſte quaſi adiurantes. Scd̓o officiū. qꝛ ad eos ꝑtinet per exorciſmos ſuos demones ab obſeſſis fugare Vnde dn̄t mundi eſſe qui ſpiritibus immūdis imꝑant. Ter tio ordinandi modū qꝛ libꝝ exorciſmoꝝ in ordinatō ne recipiūt ab epiſcopis cū determinata forma ver boꝝ.ſ. Accipite et habetote ptātē imponēdi manus ſuꝑ energuminos et cathecuminos. Quarto inſtitu tionē qꝛ dn̄s hoc officio vſus eſt qn̄ ſaliua oris ſui te tigit aures et linguā ſurdi et muti. ⁊ demoniacos ml̓ tos ſanauit. Quinto figuraꝫ quia a ſalomone videt̉ hic ordo primitus deſcendiſſe qui quendā moduꝫ ex orcizandi inuenit que demones adiurati ab obſeſſis pellebant̉ cordibus vnde et hoc officio mancipati ex orciſte apud iudeos vocati ſunt Poſtea determinat de quarto ordine ſcꝫ acolitorum de quo quinqꝫ det̓ minat. Primo nominis rationem. dicuntur enim a coliti grece ceroferarij latine quia cereos portāt ad ſignum leticie demonſtrandū et ad figurandū veruꝫ lumen.ſ. chriſtum. Secundo officium. quia ad eos ꝑ tinent luminaria portare et preparare ac ſubdyaco nis miniſtrare in preparatiōe vrceoli vini et aque ꝓ euchariſtia. Tertio odinādi modū qꝛ candelabrum cum cereo et vrceolū in ordinatione accipiūt. Quar to inſtitutionem quia hoc officio xp̄us vſus fuit cum dixit. Ergo ſum lux mundi. Quinto figuram qꝛ hu ius figura preceſſit in veteri teſtamento. in his qui lucernas candelabri continebant. Poſtea determīat de quinto ordine.ſ. ſubdyaconoꝝ. de quibus quat tuor determinat. Primo nominis rationem. dicun em̄ ſubdyaconi qꝛ dyaconoruꝫ p̄ceptis ſubiacent. h figurati ſunt in veteri teſtamento ꝑ nathinneos de bus dicit paraleneſdra ꝙ erant miniſtri leuitarū. vn̄ nathinnei dicuntur quaſi in humilitate domino ſer uientes quod ſubdyaconis conuenit qui ſunt mini ſtri leuitarum. Secūdo officium. quia calicem et pa tenam portant. ꝓpter quod mundiciam habere de bent vt impleant illud. mundamini qͥ fertis vaſa do mini ſacerdotibus et leuitis miniſtrant et ornamen torū altaris ſpecialē curā hn̄t. Tertio ordinādi mo dum qꝛ patenā et vacuū calicem accipiūt et vrceoluꝫ cum aqua et manutergiū. Quarto inſtitutionem qͥa chriſtus hoc officio vſus eſt qn̄ lintheo ſe precinxit ⁊ mittēs aquam in peluim pedes diſcipuloruꝫ lauit et lintheo terſit. Poſtea determinat de ſexto ordine.ſ. dyaconorum qui ſexto loco ponitur ad perfectioneꝫ que in eis eſſe debet. De quibus quinqꝫ determinat. Primo nominis rationem. quia de tribu leui nomen traxerunt. dicunt̉ enim leuite. Vnde primo in eis fi gurati fuerunt dicunt̉ em̄ grece dyaconi et miniſtri. Scd̓o officium. quia ipſis ſacerdotibus in ſacramē torum diſpenſatione aſſiſtunt et miniſtrant. noui em̄ De ſacramēto qdiuis XXIIII teſtamenti predicandi habent officiuꝫ. Similiter em̄ leuite qui leuo humero ſtolaꝫ portant. quia labores huius vite. quā in leua portant ſicut in veteri teſtam̄ to. Huic ordini a moyſe ſtatutum fuit que ad taber naculum pertinebant portare. Tertio conditionem in ſtitutionis dyaconi. Apoſtoli em̄ elegerunt ſepteꝫ viros plenos ſpirituſſancto Un̄ ſeptē ſolēt eſſe in pͥn cipalibus eccleſijs qui etiā ꝑ ſeptē angelos tuba ca nentes in apocalipſi ſignificantur. quales aūt eſſe d̓ beant apoſtolus ad thimotheū docet. qui antēꝙͣ or dinent̉ ꝓbari debent. vt ſi miniſtrent nulluꝫ crimen habentes. Quarto ordinādi modū. quia in ordina tione epiſcopus eis manū imponit. Nam et apoſtoli dyaconibus quos elegerunt oratione p̄miſſa manus impoſuerunt. Ponit etiam ſtolā ſupra leuū humerū Accipiunt etiam dyaconi textū euangelij in ordina tione. Quinto inſtitutionē. quia chriſtus hoc officio poſt cenam vſus eſt qn̄ ſacramentū ſui corꝑis et ſan guinis diſcipulis diſpenſauit. et qn̄ apl̓os dormien tes ad orationem inicitauit. nā ad dyaconos ꝑtinet premonere aures ad deū habere. Poſtea determi nat de ſeptimo ordine.ſ. preſbiteroꝝ. de quibus ſex determinat. Primo em̄ nominis rationē. dicunt̉ em̄ p̄ſbiteri.i. ſeniores ꝓpter dignitatē et honorē queꝫ acceperūt. et quia morum prudētia et maturitate cō uerſationis in populo precellere debent. Dicunt̉ cm̄ ſacerdotes. vel qꝛ ſacra dāt. vel in ſacris ſunt duces vel quia ſanctificant. Antiſtites vero dicuntur quia ante alios debent ſtare. Secundo officiū qꝛ ad ſacer dotes pertinet ad ſacramentū corꝑis et ſanguinis ꝯ ficere orratiōes dicere. et dona dei benedicere. Ter tio ordinandi modū quia in ordinatiōe eis manus in ungunt̉. patenam cum hoſtijs. calice cū vino accipi unt. et ſtolā que tenet vtrunqꝫ latus qꝛ cōtra aduer ſa et ꝓſpera armis iuſticie debent eſſe induti ſiue mu niti. Quarto figurā. qꝛ hic ordo in filijs Aaron fu it figuratus et. lxxij. diſcipulis quos chriſtus deſig nauit quorum vices p̄ſbiteri in eccleſia tenent. tamē inter apoſtolos vnus princeps extitit.ſ. Petrus cu ius ſucceſſor eſt ſummus pontifex qui etiam dicitur papa.i. pr̄ patꝝ. Quinto cōditionem. Vn̄ apl̓us ad Thimotheuꝫ oſtendit qualis debeat eligi preſbyter vbi p̄ſbyteꝝ noīe ep̄i deſignat. Sexto officium quia chriſtus hoc officio vſus eſt in ara crucis qn̄ ſeipſuꝫ obtulit. ille fuit ſacerdos et hoſtia qn̄ poſt cenam pa nem et vinum in corpus et ſanguinem ſuuꝫ mutauit Poſtea dicit ꝙ ſolum duo ordines dicunt̉ ſacri.ſ. di aconatus et preſbyteratus et hos ſolos primitiua eo cleſia habuit. alios vero proceſſu temporis eccleſia ſibi conſtituit. ex quo patet ordinum differētia quia quidā ſunt ſacri quidā nō. Et dicit. ꝙ ordo d̓r quod dā ſacrum per qd̓ ſpecialis poteſtas traditur ordina to. et hi ordines dicuntur ſacramenta quia in eis ſa cramentum confertur et ſignificatur. ſcilicet gratia. ex quo pater ordinum quedam conuenientia. qꝛ em̄ in omnibus huiuſmodi gradibꝰ traditur aliqua po teſtas ſpiritualis. ideo nomen ordinis omnibus con uenit. quia etiam in omnibus confertur et ſignificat̉ ſacramentum. ideo omnes dicūtur ſacri. Poſtea di cit ꝙ quedam ſunt nomina que non ordinem ſed di gnitatem vel officium nominant ſicut epiſcopi pon tifices patriarche et archiepiſcopi et metropolitani Epiſcopus enim aut pontifex eſt. quia habet alijs ī tendere et principari quia epiſcopus dicit̉ a ſcopin grece quod latine intendere dicitur vnde etiam epi ſcopi grece dicuntur latine ſpeculatores. Nam ſpe culator prepoſitus in eccleſia dicitur in eo ꝙ ſpecu lari debet mores et vitam populoruꝫ infra ſe poſito rum. Pontifex eſt prnceps ſacerdotum quaſi via ſe quentuꝫ. ipſe em̄ ſummus ſacerdos nuncupatur. eo M 4

LI. ꝙ ſacerdotes et leuitas efficit. Deinde dicit ꝙ ordo epiſcoporum quadri partitus eſt. ſcꝫ in patriarchis archiepiſcopis. metropolitanis ⁊ ep̄is. Patriarcha grece ſummus patrum interpretatur. qꝛ primum. id eſt apoſtolicum tenet locum vt Romanus Anthioce nus Alexandrinus. et ſic de alijs. Archiepiſcopus ꝟo ſummus eſt epiſcoporum. Et dicit̉ ab archos qd̓ eſt princeps. Metropolitanus dicit̉ a menſura ciui tatum quibus p̄eminet. Ibi nota ꝙ archiep̄oruꝫ pri mates ſuꝑius ſignificaſſe videt̉ et metropolitanoruꝫ noīe quos nūc archiep̄i dicimus. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Que ſunt iſtoꝝ ordinū officia clare patet ex iam p̄dictorū ſentētia Hec patet ex p̄miſſis vt ipſamet ex primit ꝓpoſitio. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Miniſtr xp̄i maiores qui precellunt ordinis dignitate etiam precellere debent vite fanctitate. Cuius rationem a ſerit vt plebs eis commiſſa eoꝝ imitatione ſemper ꝓ ficiat. Addit etiam hinc vnde dicitur miſſa. quia in ęa mittitur hoſtia cuius comememoratio fit in ſacri ficio. quia miſſus celeſtis venit ad conſecrandum e. Et tm̄ in ſpeciali. De ordinatis ab hereticis. a Olet etiā ꝗri DI. XXV C ſi heretici ab eccleſia p̄ſciſi et dānati poſſint tradere ſacroſ ordines. et ſi ab eis ordīati re deuntes ad eccleſie vnitateꝫ debeant reor dinari? Hanc queſtionē ꝑplexā ac pene in ſolubilē faciunt doctoꝝ verba qͥ plurimū diſſentire vident̉. Vident̉ em̄ qͥdaꝫ trade re hereticos ſacros ordines dare nō poſſe nec illos qui ab eis ordinant̉ vident̉ gra tiam reciꝑe. Dicit em̄ Innocen. arrianoꝝ clericos nō videri ſuſcipiendos cum ſacer dotij vel miniſterij alicuius dignitate. qui bus ſolum baptiſma ratuꝫ eſſe ꝑmittit. qd̓ in nomine patris et filij et ſpirituſſancti ꝑ cipit̉. Dicit etiam eos nō poſſe dare ſpiri tumſanctum quem amiſerūt. ⁊ ordinatos ab hereticis caput habere vulneratum. et eum qui honorem amiſit honoreꝫ dare nō poſſe. nec illum aliquid accepiſſe. quoniaꝫ in dante nihil erat qd̓ ille poſſet accipere. Tradit etiā venientibus ab hereticis pe manus impoſitionem laicam tm̄ tribuen dam communionem. nec ex his aliquē cle Gregꝰ. in. li ricatus honorem vel exiguum ſurrogare. iiij. dialogo. Grego. etiam dicit ſacrilegaꝫ eſſe arriano rum conſecrationem cum ex eorum manu Ciprianꝰ mar communio percipitur. Ciprianus etiā di tir in epl̓a cō cit. Omnia quecunqꝫ faciunt heretici car tra hereti nalia et inania et ſacrilega eſſe. ⁊ eorū alta ria falſa. et illicita ſacerdotia et ſacrificia ſa crilega. qui more ſymiaruꝫ que cum homi nes non ſint. formaꝫ immitant̉ humanam vultum eccleſie catholice et autoritatem ſi IIII bi vendicant. cum ipſi in eccleſia non ſint et cum ſint ſacrilegi. ſacerdotium ammini ſtrant et altare ponunt. Cum nec ſacrifica ri oblatio illic poſſit. vbi ſpirituſſanctꝰ nō ſit. nec cuiqͣꝫ dominus per eius preces et o rationes proſit. qui dominūꝫ ip̄m volauit̉. ieronimus Hieronymꝰ quoqꝫ aſſerit omnia que oſ ſuꝑ aggeum. feruntur abhereticis cōtaminata eſſe in cō ſpectu domini. quia licet ſancta videantur ſpecie ſui. tamen quia contacta ſunt ab il lo qͥ pollutꝰ eſt. poluuntur omnia. Idem. Idem ſuper Odit deus ſacrificia hereticorū et a ſe ꝓij/ amos. cit. et quotiens in nomine eius congregati fuerint. deteſtat̉ fetorem eorum et claudit nares ſuas. Ideꝫ. Illi offerunt panē ſacri Id ſuꝑ oſee. legium ⁊cͣ. Leo etiam teſtatur extra eccle Leo ad ana ſiam nec rata eſſe ſacerdotia nec vera eē ſatholiū conſtā tinopolitanū crificia. Idem etiam dicit. Per crudeliſſi ep̄m. mam veſaniam in alexandrina ſede omnē ſacramentorū lumen extinctum. Intercep ta eſt ſacrificij oblatio. defecit chriſmatis ſanctificatio. et patricidalibus manibꝰ im piorum. omnia ſe ſubtraxere myſteria. His alijſqꝫ teſtimonijs aſtrui vidētur ſa cramenta eccleſiaſtica precipue corporis ⁊ et ſanguinis. ordinationis et confirmatio nis per hereticos non poſſe miniſtari. Autoritates ponit que vidētur p̄ miſſis obuiare. Econtra auteꝫ alij ſentire videntur ꝙ ab hereticis etiam pre ciſis. ſacri ordines ſicut et baptiſmus tra di valeant. nec ab hereticis redeūtes: qui illic ordinati ſunt et baptizati. iterum ordi nandi ſunt. ſicut nec baptizandi. Un̄ Au/ Augꝰ. in lib̓. contra epl̓aꝫ guſti. De hereticis etiam damnatis quod q parmenia quidā dicunt baptiſma quod accepit non num. amittit qͥ recedit ab eccleſia. ius dandi qd̓ accepit amittit. multis modis apparet in aniter dici. Primo quia nulla oſtenditur cauſa cur ille qͥ illud baptiſma amittere nō poteſt: ius dandi poſſit amittere. Vtrum/ qꝫ enim ſacramentum eſt. et quadam con ſecratione vtrunqꝫ homini datur. illud cū baptizatus. et illud cum ordinatur. Ideo nō licet in catholica eccleſia vtrunqꝫ itera ri. Nam ſi qn̄ ex ipſa ꝑte venientes etiam p̄poſiti pro bono pacis correcto ſciſmatis errore ſuſcepti ſunt. et ſi viſum eſt opus eſ ſe vt eadem officia gererent que agebant. non ſunt rurſus ordinādi. Sed ſicut bap

DI. tiſmus in eis. ita in eis manſit ordinatio in tegra. qꝛ in p̄ciſione fuerat viciuꝫ quod in vnitate pacis eſt correctum. non in ſacra mentis. que vbicūqꝫ ſunt: ipſa ſunt. Et cū ipſi expedire videtur eccleſie vt prepoſiti eorum venientes ad catholicam ſocietatē honores ſuos ſibi nō amminiſtrent. nō eis tamen ip̄a ordinationis ſacramenta detra hunt̉. ſed ſuꝑ eos manent. Ideoqꝫ nō eis manus imponitur. ne non homini. ſed ip̄i ſacramento fiat iniuria. Sicut auteꝫ in ba ptiſmo eſt ius quod per eos dari poſſit. ſic in ordinatione ius dandi eſt. vtrunqꝫ qͥdē ad ꝑniciē ſuā. Sꝫ aliud ē nō hr̄e. aliud ꝑni cioſe hr̄e. aliud ſalubrit̓ hr̄e. Idē. De his qͥ ab eccleſie vnitate ſꝑati ſunt. nulla iaꝫ q̄ ſtio eſt. qͥn habeāt et dare poſſint. ſꝫ ꝑnitio ſe habent ꝑnitioſeqꝫ dant. qꝛ extra vincu lum pacis ſunt. neutri ſacramento facien da eſt iniuria. Sicut non recte habet qͥ ab vnitate recedit. ſed tamen habet. ⁊ ideo re cedenti non redditur. Sicut etiam non re cte dat qui ab vnitate recedit. et tamē dat et ideo qui ab eo accipit. veniēti ad vnita tem nō iteratur. Idem. Aliud eſt nō hab re aliquid. aliud eſt nō iure habere. vel illi cite vſurpare. Non ergo ideo non ſunt ſa cramenta chriſti et eccleſie quia eis illicite vtantur. non modo heretici ſed etiam om nes impij. ſed illi corrigendi ſunt et puniē di. illa aūt ſunt agnoſcenda et veneranda. Greg. Ioh̓. Item Greg. Qd̓ dicitis vt qui ordinatus rauenēſi ep̄o eſt iterum ordinet̉ valde ridiculoſum eſt. Vt enim baptizatus ſemel iteruꝫ baptiza ri non debet. ita qui conſecratus eſt ſemel in eodem ordine non valet iterum cōſecra ri. His alijſqꝫ autoritatibus videt̉ aſſeri in omnibus impijs. etiam in hereticis p̄ciſis et damnatis. chriſti ſacramenta per mane re cū iure dandi. poſſunt em̄ dare. ſed per nitioſe. et quibus dederint. nō ſunt iterum ordinandi. Que premiſſis ex oppoſito ob uiare videntur. Determinatio premiſſe contra dictionis autoritatum. Hec autem quidā ita determinant. Dicunt enim hereticos accepta ſacerdotali vel epiſcopali vnctio ne ab eccleſia recedētes. baptiſmi quidem dandi ius retinere. ſed non habere faculta tē tribuendi ſacros ordines vel ꝯſecrandi dominicum corpꝰ. poſtqͣꝫ p̄ciſi et damnati ſunt ab eccleſia. Sicut degradatus epiſco Ꝙ ſacramento ordinis LXV pus nō habet poteſtatē largiēdi ſacros or dines. facultatē tn̄ baptizandi non amiſit Qd̓ ꝟo Augꝰ. ait. intelligūt dictū de here ticis qui non ſententia eccleſie ſed prauita te ſenſus ſui a fide veritate ac doctrine vni tate diuiſi ſunt. Qui licet tales ſint: ius ta men ordinandi et conſecrandi habent. ⁊ qͥ ab eis ordinantur ante manifeſtam preci ſionem. etiam ſi cū eis aꝑte exierint. ⁊ ſen tentia eccleſie damnati fuerint. tamen ſi re dierint iterum ordinandi non ſunt. Et vbi cūqꝫ legit̉ de ordinatis ab hereticis ꝙ ſer uatis eis ordinibus miniſtrare valeat: vel iterum ordinādi nō ſint. de huiuſmodi ac cipiendū dicunt. Nam poſtqͣꝫ preciſi fue rint et damnati iudicio ecceſie. ius ordinā di et conſecrandi eis detractū aſſerunt. vt degradatis vel excommunicatis. Alij Alioꝝ ſnīa. vero dicunt ſacramenta ab hereticis et p̄ ciſis ẜm formā eccleſie celebrata. vera eſſe et rata. quia recedentes ab eccleſia ius dā di et conſecrandi non perdiderunt. et qui ſic ab hereticis ordinant̉. cum redeunt ite rum ordinandi non ſunt. Que vero ab he reticis aliterqͣꝫ in eccleſia fiunt. falſa ſunt ⁊ inania. et qui a talibus ordinari videntur non munus ſed vulnus accipiunt. Et ẜm hanc differentiam varie de his loquuntur doctores. Quidaꝫ ꝟo dicunt eadem ſacra menta ab hereticis preciſis poſſe celebrari que a catolicis. ſi ab illis forma eccleſie ſer uetur. et ab eis celebrata vera eſſe et rata: qͣꝫtum ad ſe. quantum vero ad effectū. fal ſa eſſe et inania. Et in his qui male tractāt et in his qui male ſuſcipiunt. ideo irrita et falſa. qꝛ quod promittunt ⁊ cōferre credūt non tribuunt. Damnanda etiaꝫ dicuntur quia illicite dantibus vel accipientibꝰ ſūt in iudicium. Polluta etiam dicuntur non qͣꝫtum ad ſe. ſed propter indignam hereti corum tractationem. Ideo Grego. cōmu nionem arrij vocat execrationem. et inno centius bonoſij ordinationem. damnatio nem. non qd̓ ita in ſe ſint. ſed quia male dā tes vel accipientes tales fecit. Sicut etiaꝫ Hiero. Sacrificia eorum panem luctꝰ vo ꝓierony. fu. cat. nō qͣꝫtum ad ſe. ſed qͣꝫtum ad effectum per Oſce. Nonnulli vero tradunt illos hereticos qui in eccleſia ordinati ſunt. ius ordinādi et conſecrandi etiam cum ſeperati fuerint habere. Qui vero in ſciſmate vl̓ hereſi po ſiti ab eis ordinati et inuncti fuerunt. illo iure carent. Ideoqꝫ cum ordinare volunt vlnus potius in figunt quam gratiam con ferunt.

LI. De ſymonia vnde dicitur. ⁊ qͥd De ſymoniacis vo non eſt ambigendū quin ſint heretici. qͥ tn̄ ante ſnīam degradationis ⁊ ordināt ⁊ con ſecrant. Et licet ſymoniaci ꝓprie dicantur qui inſtar ſymonis magi imp̄ciabileꝫ gra tiam precio conducere volunt. et qui ꝓ mi niſterio ſacro precium recipiunt in modū gyezi Gyezite vocandi ſunt. omnes tamē et dantes ⁊ accipientes ſymoniaci dicunt̉ et vtriqꝫ eadem ſententia ꝑcelluntur. De his qui ſcienter a ſymonia cis ordinantur. Differt tamē inter eos qͥ ordinant̉ a ſymoniacis ſciēter. ⁊ eos qui ignoranter. Qui em̄ ſcienter a ſymoni acis ſe ꝑmiſerint conſecrari. imo execrari. eoꝝ conſecratio omnino irrita eſt Qui ve ro ordinant̉ a ſymoniacis quos cū ordinā tur neſciunt eē ſymoniacos. qui ⁊ tunc pro catholicis habent̉. eorum ordinatio miſe ricorditer ſuſtinetur. De his qui dicunt̉ ſe emere cor poralia nō ſpiritualia. SIUo aliqui obie cerint ſe non conſecratōnes emere. ſed res ipſas que ex conſecratione ꝓueniunt. peni tus deſipere probantur. Nam quiſqꝫ hoꝝ alteꝝ vendit ſine quo alteꝝ non habetur. neutrum vendere derelinquit. Diſtinctio ſymoniacoꝝ. g ꝯimoniace aut he reſis tripartita eſt diſtinctio. Alij em̄ ſimo niace a ſimoniacis ordinant̉. Alij ſimonia ce a non ſymoniacis. Alij nō ſymoniace a Nicolaꝰ pa. ſymoniacis. Vnde Nicolaus papa. Sta tuimus decretum de ſymoniaca tripartita hereſi.i. de ſymoniacis ſymoniace ordinā tibus vel ordinatis. ⁊ de ſymoniacis ſimo niace a non ſymoniacis. et de ſymoniacis non ſymoniace a ſymoniacis. Symoniaci ſymoniace ordinati vel ordinatores ẜm ca nones a proprio gradu decidant. Simoni aci etiam ſymoniace a nō ſymoniacis ordi nati. ſimiliter ab officio remoueantur. S moniacos vero nō ſymoniace a ſymoniaIIII cis ordinatoſ. miſericorditer per manus ī poſitionem pro temporis neceſſitate in of ficio permittimus permanere Quod intel ligendum eſt de his qui ordinant̉ a ſymo niacis ignorātes eoſ eſſe ſymoniacos. hos facit ſymoniacos non reatus criminis. ſed ordinatio ſymoniaci. Alexauder papa de his qui vio lenter a ſymoniacis vel ab hereti cis ordinantur. Similiter cū decer nit alexander papa ſymoniacos omnino damnādos ac de ponendos. ſubintelligen dum eſt niſi violenter qͥs attractus fuerit De his em̄ et a qͥbuſlibet hereticis violen ter ordinatis dicit Innocen. ꝙ poſſunt ha bere aliquē colorē excuſatiōis ſi ſtatim di ſcedunt ab eis. et peſſimo eorum concilia bulo renunciant. De etate ordinandoꝝ ita decre uit Nicolaus papa. Sacri inquit cano nes ſanxerunt vt ſubdyaconꝰ non ordinet̉ an̄. xiiij. annos. nec dyaconꝰ an̄. xxv. nec p̄ ſbyter an̄. xxx. Deinde ſi dignis fuerit ad ep̄atū eligi pōt. qd̓ nos etiā pari mō ẜuare iubemꝰ. Itē Fabianꝰ. Si qͥs. xxx. etatis n̄ Fabianꝰ impleuerit annos. nullo mō p̄ſbyter ordīe tur et ſi valde ſit dignꝰ. qꝛ et ip̄e dn̄s. xxx. annoꝝ baptizatus eſt. et ſic cepit docere. Iſta eſt diſtinctio. xxv. huiꝰ quar ti libri. In qua magiſter poſtꝙͣ ſuperius detertmina uit de ſacr̄o ordinis. Nūc ꝯn̄r de hoc ſacr̄m conferē tibus et ſuſcipientibꝰ determinat. Et tria facit Pri mo em̄ inquirit an heretici ſacr̄m ordinis pn̄t confer re ſeu dare. Scd̓o on̄dit ſymoniacos fore qͥ dant pe cuniam ꝓ ordiuibus et etiam qui aliquid ꝓ ordini bus preſumunt acciꝑe Tectio quomodo ignoranter ordinatū a ſymaniaco debeamus miſericorditer to lerare. Primū facit vſqꝫ ibi. de ſymoniacis ꝟo. Sy cundū vſqꝫ ibi. Differt tn̄ int̓ cos Tertiū vſqꝫ ad finē diſ. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribus ꝓpo ſitionibus quarū prima eſt hec. Aliqͥ dicunt ꝙ ſacr̄a P ab hereticis ẜm formā eccl̓ie celebrata ſint vera ⁊ ra ta. Alii aūt ꝙ ſint falſa et reprobata. Hanc mgr̄ inſi nuans querit an heretici ab eccleſia p̄ſciſi pn̄t ſacros ordines conferre. Et vctū ordinati ab eis dn̄t reor dinari. Et dicit hanc queſtionē eſſe difficilem et ꝑple xam. ꝓpter diuerſitatem doctoꝝ opinantiū circa eā Quidā em̄ dicūt hereticos nō poſſe ordinare ⁊ ordi natos ab eis nō eſſe in ſuis ordinibus ſuſcipiendos ſed tm̄ ad laicā communionem. Greg. dicit arriano rum conſecrationem ſacrilegam eſſe. Ciprianus dic̄ ſacr̄a hereticoꝝ inania et ſacrilega eſſe. Hiero. dicit que offeruntur ab hereticis contaminata eſſe et deo odibilia. Leo papa dicit non eſſe rata ſacrificia ex

ꝘL tra eccleſiā nec vera. Poſtea ꝑ ſonit ꝯtrariū opinionē dicentiū ab hereticis ordines tradi poſſe ⁊ ordīatos ab eis nō eſſe iteꝝ ordinādos. qꝛ maxime Augꝰ. di cere videt̉ ſicut ius habet baptizandi ita etiā ⁊ ordi nandi. ſed heretici tale ius habent ad ſui ꝑnitiē. ca tholici ꝟo ad ſalutē. Greg. dicit ordinatū ſemel nur ꝙͣ deberi reordinari. Poſtea circa hanc dubitatōe tangit diuerſam opinionē. Quidaꝫ em̄ dicunt here ticos ab eccl̓ia p̄ſciſos baptizandi ius habere nō aūt ordinandi. ⁊ autoritates q̄ in ꝯtrarium ſunt dn̄t īte ligi de hereticis qͥ ẜm ſnīam eccl̓ie ſunt ab eccl̓a p̄ſci ſi. tales em̄ ius habent baptizandi. Alij ꝟo dicūt q ſacr̄a ab hereticis ⁊ p̄ſciſis collata ſi ẜm formā eccle ſie ꝯferant̉ vera eſſe et rata. Alij ꝟo nequaꝙͣ. ⁊ ẜn hanc drīam varie de his doctores loquūtur. Alij ā dicunt ſacr̄a ab his collata vera eſſe in ſe ſi forma ec cleſie ſeruetur. falſa eſſe ⁊ inania quo ad ſalutis effe ctum. damnanda eſſe dicuntur hereticorum ſacram ta. qꝛ preſtantibus et accipientibꝰ ſunt in iudiciuꝫ. ⁊ ẜm hoc pn̄t intelligi vt dicūt autoritates ſupradicte. Alij ꝟo dicunt hereticos in eccl̓a ordinatos ius or dinādi habere. eos ꝟo qͥ in hereſi nequaꝙͣ. Poſte dicit ſimoniacos eſſe hereticos ⁊ an̄ de gradationem ordines ꝯferre poſſe. Scd̓a ꝓpoſitō eſt hec Pro co latione ſacroꝝ ordinū dantes ⁊ accipientes pecuni am ſimoniaci dicunt̉. et pro tali delicto ambo eaden pena puniunt̉. Hanc magiſter inſinuans dicit ꝙ ſy moniaci ꝓprie dicunt̉ emptores a ſymone mago de nominati. vendētes gyeſite ſic dicti a ſeruo elizei. tn̄ largo noīe vtriqꝫ dicunt̉ ſimoniaci. Tertia ꝓpoſitio eſt hec Qui ignoranter a ſimoniacis ordinant̉ ipſe rum ẜuitium miſericorditer tollerat̉. Hanc mgr̄ po nens dicit ꝙ ordinati a ſimoniacis ſcienter ꝯſecratio nem irritā hn̄t. Qui ꝟo ſunt ordinati ignorāter po ſunt miſericorditer in ordine ſuſtineri. Et qꝛ poſſe aliquis dicere ꝙ nō emit ſpirituale vt ꝯſecrationem ſed tꝑale emit ſpirituali annexū vt res ipſas q̄ ex ꝯſe cratione ꝓueniunt. et ſic non eſt ſymoniacus. Ideo hoc remouet hic dicens ꝙ qn̄ aliqua duo ſunt cōiui cta nō vnū ſine alio pōt emi vel vendi. Poſtea ponit triplicem diſtin. ſimoniace hereſis dicens. ꝙ quidaꝫ ſimoniaci ſimoniace a ſimoniacis odinant̉. Quidan em̄ ſimoniaci ſimoniace a nō ſimoniacis ordinantur et vt̓qꝫ iſtoꝝ ſic ordinatoꝝ ꝓpriū gradū ꝑdit Terti ꝟo qͥ nō ſimoniace a ſymoniacis ordinant̉ pn̄t miſe ricorditer tollerari dūmō ignorant eos qͥ ordināt ſi moniacos eſſe. Addit etiā ꝙ cū d̓r ordinatos ab he reticis vel ſimoniacis eſſe damnandos eſt intelligen dum niſi aliquis violenter ab eis ordinaret̉. Vltimo determinat de ſuſcipientibus ordines ꝙͣtū ad etatē dicens. ꝙ ſubdyaconus ante decimumquartum an num. dyaconus ante. xxv. annum preſbyter an̄. xxj annum ordinari non debent. Et tm̄ in ſpeciali. De ſacramento coniugij cuius in ſtitutio et cauſa oſtenditur. Omalia ſa DI. XXVI C t cramenta poſt peccatum et ꝓpter pctm̄ exordiū ſump ſerunt. matrimonij ſacramē tū etiā an̄ pctm̄ legit̉ inſtitutū a dn̄o. nō tn̄ ad remediuꝫ ſed ad officium. Refert enim ſcriptura Gen̄. in adam miſſo ſopore. atqꝫ vna de coſtis eius ſumpta. et ex inde muli ere formata. virū in ſpū intelligētē ad quē e ſacramento cōuigij. XXVI vſuꝫ mulier facta eſſet. poſt extaſim ꝓphe tice dixiſſe. hoc nūc os ex oſſibus meis et caro de carne mea. ꝓpter hoc relinquet hō patrem et matrem et adherebit vxori ſue. erunt duo in carne vna. De duplici inſtitutiōe ꝯiugij. b Coniugij aūt inſti tutio duplex eſt. vna an̄ pctm̄ ad officiū fa cta eſt in paradiſo vbi eſſet thorus īmacu latus ⁊ nuptie honorabiles. ex qͥbꝰ ſine ar dore ꝯciꝑent. ſine dolore ꝑerent. altera p pctm̄ ad remediū facta extra ꝑadiſū. ꝓpt̓ illicitū motū deuitanduꝫ. Prima vt natu ra multiplicaret̉. Scd̓a vt natura exciꝑet̉ et viciū cohiberet̉. Nā ⁊ an̄ pctm̄ dixit d̓s Creſcite ⁊ multiplicamini. et pꝰ pctm̄ oībꝰ pene hoībus ꝑ diluuiū cōſumptis. Ꝙ ꝟo ante pctm̄ īſtitutū fuerit ꝯiugiū ad officiū poſt pctm̄ ꝟo ad remediū ꝯceſſuꝫ Aug. te Aucꝰ. ſijpei ſtat̉ dicēs. Qd̓ ſanis eſt ad officiū egrotis Gen̄. in li. de eſt ad remediū. Infirmitas em̄ incōtinētie uuptijs et cō qͥ eſt in carne ꝑ pctm̄ mortua. ne cadat ī ru cupiſcentia: inā flagitioꝝ. excipit̉ honeſtate nuptiarū. Si ꝟo nō peccaſſent pͥmi hoīeſ. ſine carnis incentiuo ac feruore libidinis ip̄i ac ſucceſ ſores eoꝝ ꝯuenirēt. Et ſic̄ remunerabile ē aliqd̓ bonū opꝰ. ſic coitus eoꝝ bonꝰ eēt et remunerabil̓. Quia ꝟo ꝓpt̓ pctm̄ letal̓ cō cupiſcentie. lex membris nr̄is inheſit. ſine qͣ carnalis nō fit cōmixtio. rep̄henſibil̓ eſt et malꝰ coitꝰ. niſi excuſet̉ ꝑ bona ꝯiugij. Quando ẜm preceptum. quādo ẜm indulgentiam contractum ſit coniugium. Prima īſtitutō ha buit p̄ceptū. ſcd̓a īdulgētiā. didicimꝰ eī ab apl̓o hūano generi ꝓpt̓ vitādā fornicatōꝫ indultū eſſe ꝯiugiū. Indulgētia ꝟo qꝛ me liora n̄ eligit remediū hꝫ nō p̄miū. a qͦ ſi qͥs declinauerit. meret̉ exitiale iudiciuꝫ. Qd̓ ẜm indulgētiā ꝯcedit̉: volūtariū eſt nō ne ceſſariū. alioqͥn trāſgreſſor eſſet qͥ illud nō faceret. Et p̄t ſane intelligi illd̓ ſub p̄cepto dictū hoībꝰ pͥmis an̄ pctm̄. creſcite et mul tiplicamini. Quo etiā pꝰ pctm̄ tenebāt̉ vſ qꝫ quo eſt facta multiplicatō. poſtqͣꝫ ẜm in dulgentiā mr̄imonij ꝯͣctus fuit. Ita etiam pꝰ diluuiū qͦ vniu̓ſum pene humanū genꝰ deletū ē. ẜm p̄ceptū dictū eſt filijs noe. cre ſcite et multipli. Multiplicato ꝟo homīe ẜm indulgentiā ꝯͣctū ē. nō ẜm imperiū.

LI. Quibus modis accipiatur īdul gentia. Indulgentia autē diurſis modis accipit̉.ſ. pro ꝯceſſione pro remiſſione. ꝓ ꝑmiſſione. Et eſt ꝑmiſſio in nouo teſtamēto de minoribus bonis et de minoribus malis. De minoribus bonis ē cōiugium quod non meretur palmam. ſed eſt in remediuꝫ. De minoribus malis.i. de venialibus eſt coitus qui ſit cauſa inconti nentie. Illud.ſ. coniugium indulget̉.i. cō cedit̉. Illud vero.i. coitus talis ꝑmittitur id eſt tollerat̉ ita ꝙ nō ꝓhibetur. Qd̓ nuptie ſint bone. Fuerunt auteꝫ no nulli heretici nuptias deteſtantes qui taci ani appellati ſunt. hi nuptias omnino dam nant. ac pares fornicationibus alijſqꝫ cor ruptionibus faciunt. nec recipiunt in ſuo rum numero: cōiugio vtentem marem ve feminā. Ꝙ aūt res bona ſit coniugium nō modo ex eo ꝓbatur ꝙ dominus legit̉ con iugium inſtituiſſe inter primos parentes ſed etiam ꝙ in canagalilee nuptijs interfu is xp̄s. eaſqꝫ miraculo commēdauit. aqua in vinum conuerſa. Qui etiam poſtea vi rum dimittere vxorem ꝓhibuit. niſi cauſa fornicationis. Apoſtolus etiam ait. Uir go non peccat ſi nubat. Conſtat ergo rē bo nam eſſe matrimonium. alioquin non eſſet ſacr̄m. Sacramentū em̄ ſacrum ſignum ē. Cuius rei ſacramentum ſit con iugium. Cuꝫ ergo coniugi um ſacramentum ſit. et ſacrū ſignum eſt. ⁊ ſacre rei.ſ. coniunctionis chriſti et eccleſie ſicut ait apoſtolus. Scriptum eſt inquit Relinquet homo patrem et matrem et ad herebit vxori ſue. ⁊ erunt duo ī carne vna Sacramentum hoc magnum eſt. Ego au tem dico. in chriſto et in eccleſia. Vt em̄ in ter coniuges coniunctio eſt ẜm conſenſum animorum et ẜm permixtionem corporuꝫ ſic eccleſia chriſto copulat̉ voluntate ⁊ na tura. quia idem vult cum eo. et ipſe formā ſumpſit de natura hominis. Copulata eſt ergo ſponſa ſponſo ſpiritualiter et corpo raliter.i. charitate ac conformitate nature Huius vtriuſqꝫ copule. figura eſt in coniu IIII gio. Conſenſus enim coniugum copulam ſpiritualem chriſti et eccleſie que ſit ꝑ cha ritatem ſignificat. Commixtio vero ſexu um. illam ſignificat que ſit per nature con formitatem. Qualiter intelligendum ſit illd̓ mulier illa non pertinet ad matri monium cum qua nō eſt commix tio ſexuum. Inde eſt qd̓ quidā doctorum dixerunt. illam mulierem nō ꝑ tinere ad matrimonium. que non fexperit̉ carnalem copulam. Ait em̄ Aug. Nō du Auguſti. bium eſt illaꝫ mulierem nō ꝑtinere ad ma trimonium. cū qua docętur nō fuiſſe com mixtio ſexus. Item leo papa. Cum ſocie/ Leo papa tas nuptiarum ita a principio ſit inſtituta vt preter commixtionem ſexuū non habe at in ſe chriſti et eccleſie ſacramentum. nō dubium eſt illam mulierem non pertinere ad matrimonium. in qua docetur non fuiſ ſe nuptiale myſterium. Item Auguſt. Nō Augꝰ. in li. d̓ eſt perfectum coniugium ſine commixtio/ ſoliloquijs. ne ſexuum. Hoc ſi ẜm ſuꝑficiem verboruꝫ quis acceperit. inducitur in errorem tantū vt dicat ſine carnali copula non poſſe con trahi matrimonium. et inter mariam et io ſeph nō fuiſſe coniugium vel nō fuiſſe ꝑfe ctum. quod nephas eſt ſentire. Tanto em̄ ſanctius fuit atqꝫ perfectius. qͣꝫto a carna li opere immuniuſ Sed ſuperius poſita ea ratione dicta intelligendum eſt. non quin ꝑtineat mulier illa ad matrimonium cum qua nō eſt permixtio ſexuum. ſed non per tinet ad matrimonium qd̓ expreſſam ⁊ ple nam teneat figuram cōiunctionis chriſti ⁊ eccleſie. Figurat enim illam vnionem chri ſti et eccleſie que eſt in charitate. Sed non illam que eſt in nature conformitate. Eſt ergo et in illo matrimonio typus coniun ctionis chriſti et eccleſie. ſed illius tm̄ qua eccleſia chriſto charitate vnitur. non illiuſ qua per ſuſceptionem carnis capiti mem. bra vniuntur. Nec ideo tamen minus ſan Augꝰ. in lib̓. ctum eſt coniugium. quia vt ait Auguſti. de bono cōiu In nuptijs plus valet ſanctitas ſacramen gali. ti. qͣꝫ fecunditas ventris: Eſt etiam coniu gium ſignum ſpiritualis coniunctionis et dilectionis animorum qua inter ſe coniu ges vniri debent. Vnde apoſtolus ait Ui ri diligite vxores vr̄as et corpora veſtra.

l. v.tiẜo. DL. Iſta eſt diſtīctio.xxvj. huiꝰ quar ti libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ ſuperius determīauit de ſacr̄o ordinis. qd̓ ꝑtinet ad ſpūalem eccl̓e ml̓tiplica tionem. Hic determinat de matrimonio quod perti net ad eius multiplicationem naturalem. Et diuidit̉ hic tractatꝰ in qͥnqꝫ ꝑtes. In pͥma determinat de ma trimonio in ſe. In ſcd̓a de eius cā efficiente. In ter tia de eius fine. In quarta de eius bonis. In quinta de eius cauſis materialibus.ſ. ꝑſonis ꝯtrahentibus Prima ꝑs durat a pͥncipio diſtin. iſtius vſqꝫ ad. xxvi diſ. que incipit. Poſt hec aduertendū. Scd̓a vſqꝫ ad finem. xxx. diſ. quaſi vbi dicit. Expoſito que ſit effi ciēs. Tertia vſqꝫ ad. xxxj. diſ. que incipit. Poſt hec de bonis coniugij. Quarta ab inde vſqꝫ ad. xxxiiij. diſtin. que incipit. Nunc ſuꝑeſt attendere. Quinta vſqꝫ ad. xliiij. diſtin. que incipit. Poſtremo de cond tione reſurrectionis. In p̄ſenti diſtinctione tria fac̄. Primo tempus ⁊ locum inſtitutiōis huius ſacramē ti demōſtrat. Scd̓o mr̄imonium cōdemnātes repre bat. Tertio eius myſticā ſignificationē recitat. Pr mum vſqꝫ ibi. Fuerūt nōnulli heretici. Scd̓m vſqꝫ ibi Cū ergo ꝯiugiū. Tertiū vſqꝫ ad finē diſtin. In ſpēa li ſententia mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitionibꝰ. quaruꝫ pͥma eſt hec. Coniugij ſacr̄m fuit in ꝑadiſo an̄ pecca tum ſolū ad officiū pͥmo inſtitutū nūc ſecūdario in re medium. Hanc mgr̄ inſinuās ꝓponit pͥmo hoc ſacͣ mentum an̄ peccatū inſtitutū fuiſſe qn̄ Adam dixit. Hoc nūc os ex oſſibꝰ meis. ⁊ nihilominꝰ poſt pctm̄ ī ſtitutū. ⁊ ſic duplex ē eiꝰ inſtitutio. Differt aūt pͥma a ſcd̓a. qꝛ pͥma facta eſt in ꝑadiſo. ſcd̓a extra ꝑadiſum Itē pͥma facta eſt ad officiū nature multiplicāde. ſe cūda ad remediū ꝯcupīe. Item pͥma fuit in p̄ceptuꝫ neceſſitatis. Secunda fuit voluntaria a tꝑe multipli cati generis humani. ⁊ eſt accipienda ẜm indulgen tiam. qn̄qꝫ ꝓ remiſſione. qn̄qꝫ ꝓ cōceſſione. qn̄qꝫ ꝓ ꝑmiſſionē. Hic aūt ꝓ ꝑmiſſione accipit̉. permittit̉ ar tem cōiugiū non quaſi malū: ſed quaſi minꝰ bonum. Secunda ꝓpoſitio eſt hec. Heretici dicti Taciani in hoc ꝑnicioſe errant ꝙ nuptias condemnāt. Hāc ma giſter ponens condemnat errorem damnantiū ⁊ de teſtantiū nuptias. oſtendens ꝙ bona res ſit mr̄imo nium ꝑ hoc ꝙ xp̄s interfuit nuptijs. ⁊ p̄cepit vxoreꝫ a viro non dimitti. Vnde apl̓s ad Eph̓. ait. Viri di ligite vxores vr̄as ſicut ꝓpria corpora vr̄a. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Electorū eccleſia non ſolū iūgitur xp̄o ſpūaliter: ſed etiam vere ⁊ corporalit̓. Hanc ma giſter inſinuans dicit ꝙ matrimoniū eſt ſignum con iunctionis xp̄i ⁊ eccleſie in conformitate nature et ſi gnum vnionis in charitate. Que duo mr̄imonium carnali copula ꝯſummatū ꝑfecte ſignificant. Eſt tn̄ ꝑfectum matrimoniū in quo eſt conſenſus animoruꝫ ſine carnali copula. Deficit tn̄ ab hac ꝑfecta ſignifi catione. licet q̄dam autoritates vident̉ dicere talc n̄ fore verum ⁊ perfectū matrimoniū. Matrimonium em̄ tale.ſ. vbi eſt tm̄ ꝯſenſus aīoꝝ eſt ſignū dilectio nis. qua coniuges inter ſe vniri debent. Augꝰ. eniꝫ dicit. Plus valet ſanctitas ſacramenti ꝙͣ fecunditas ventris. Et tm̄ in ſpēali. Que ſunt conſideranda in coniu gio. Oſt hec aduer DI. XX VII tendū eſt qͥd ſit ꝯiugiū. ⁊ que ſit efficiens cauſa coniugij. ⁊ cauſa ꝓpter quam cōtrahi debeat. ⁊ que ſint bo na coniugij. ⁊ quō ꝑ ea excuſet̉ coitus car De̓ ſatramento cōuigij. AAV L nalis. que ſint legitie ꝑſone ad mr̄imoniū? Sunt ⁊ alia plura in mr̄imonio conſiderā da que ſub compendio ꝑſtringemus. Quid ſit coniugiū. Ꝙ ſit roue grū Sunt ergo nuptie vel mr̄imonium viri mulieriſqꝫ coniūctio maritalis inter legitimas ꝑſonas indiuidi am vite ꝯſuetudinem retinens. Ad indiui duam ꝯſuetudinem vite ꝑtinet ꝙ abſqꝫ cō ſenſu alterius neuter ꝯtinentiam ꝓfiteri po teſt vel or̄oni vacare. ⁊ ꝙ inter eos dū vi uunt vinculū coniugale ꝑmanet. vt alij ſe copulare nō liceat. ⁊ vt inuiceꝫ alter alteri exhibeat quod qͥſqꝫ ſibi. Hac autem deſcri ptione: legitimorū ⁊ fideliū tm̄ mr̄imoniuꝫ includit̉. De cōſenſu qͥ efficit cōiugiū c Efficiens autē cau ſa matrimonij eſt conſenſus. nō qͥlibet: ſꝫ ꝑ ꝟba expreſſus. nec de futuro: ſed de p̄ſenti. Si em̄ ꝯſentiūt in futurū dicētes. Accipiā te in virum. ⁊ ego te in vxorem: non eſt iſte conſenſus efficax matrimonij. Item ſi con ſentiant mente ⁊ nō expͥmant verbis vl̓ alijſ certis ſignis. nec talis conſenſus efficit ma trimoniū. Si autem v̓bis explicant qd̓ ta men corde non volunt ſi non ſit coactio ibi vel dolus. obligatio illa ꝟborū qͥbꝰ ꝯſen tiunt dicentes. accipio te in virū. ⁊ ego te ī vxorem. matrimoniū facit. Autoritatibus ꝓbat ꝙ ſolus con ſenſus facit mrimonium. aut conſenſus matrimoniū faciat ſubditis ꝓbat̉ teſtimo nijs. Ait em̄ Iſidorus. Conſenſus fac̄ ma trimonium. Item Nicolaus papa. Suffi. Nico. papa. ciat ſolus ẜm leges eorum conſenſus. de qͦ rum coniunctionibus agit̉. Quis ſolus ſi forte in nuptijs defuerit. cetera etiā cum ip Ioh̓. Chryſ. ſo coitu celebrata fruſtrant̉ Itē Ioh̓. chry ſuꝑ Mat. ſoſto. Matrimoniū qͥdem nō facit coitus ſed volūtas. ⁊ ideo non ſoluit illud ſeꝑatio corꝑis. Item Amb̓. Non defloratio virgi Ambro. nitatis facit coniugiū: ſed pactio coniugal̓ Ex his apparet ꝙ conſenſus.i. pactio con iugalis mr̄imoniū facit. ⁊ extunc cōiugiuꝫ eſt. etiam ſi nō p̄ceſſit vel ſecuta eſt copula carnal̓. N

LI. Qn̄ incipiat eſſe coniugiū. Ꝙenim ab ipſa de ſponſatione in qua pactio coniugal̓ expͥmi Amb. ī li. de tur ꝯiuges ſint ſanctoꝝ teſtimonia ꝓbant. Ait em̄ Amb̓. Cū iniciat̉ coniugiū cōiugij ꝟginibus nomen aſciſcit̉. cum coniungit̉ viro coniu gium eſt. nō cū viri admixtione cognoſcit̉ ꝯſid: in libro Item Iſid̓. Coniuges verius appellantur a pͥma deſpōſationis fide. qͣꝫuis adhuc int̓ ethimo. eos ignoret̉ coniugalis concubitus. Item Augꝰ. ili. de Augꝰ. Coniunx vocat̉ ex pͥma deſponſati bono ꝯiugij. onis fide quam cōcubitu non cōgnouerat. nec fuerat agniturus. nec ꝑierat. nec men dax manſerat ꝯiugis appellatio. vbi nō fu erat nec futura erat carnis vlla commixtio ꝓpter qd̓ fidele coniugiū: ambo parentes xp̄i vocari meruerūt. non ſolū illa mr̄: ſed etiam ille pater eius. ſicut cōiunx mr̄is ei vtrūqꝫ tn̄ mente ⁊ nō carne. Ex his euiden ter inſinuat̉ ꝙ ex temꝑe quo intercedit cō ſenſus voluntarius ac marital̓ qui ſolꝰ cō iugium facit. veri coniuges ſunt ſponſus ⁊ ſponſa. Scd̓m quoſdam nō eſt cōiugium ante carnalem copulā. ſed ſponſi et ſponſe ſunt. Quida tamen aſſe rūt verū coniugiū nō contrahi ante tradu ctionem ⁊ carnalem cōpulā. nec veri coniu ges eſſe aliquos anteqͣꝫ int̓cedat cōmixtio ſexus. ſed a pͥma fide deſponſatiōis vir ſpō ſus. ⁊ mulier ſponſa ē nō cōiunx. Spōlos aūt ⁊ ſponſas coniuges frequent̓ appellari dicunt. non qꝛ ſint: ſed qꝛ futuri ſunt. cuius rei ſpōſionem inuicem fecerūt. ⁊ ẜm hͦ ver ba p̄miſſarū autoritatū intelligēda fore tra dunt. Qua ratione vtunt̉. Ꝙ vero inter ſpō ſam ⁊ cōiugē plurimū inter ſit. ex eo aſtru unt. qꝛ licet ſponſe ante carnalem copulam inconſulto vel nolente ſponſo mōaſterium eligere. quo facto. ſponſo etiam licet aliam ducere. Coniugatus ꝟo vel cōiugata nec Ꝙ ſpōſa pōt ꝯtinentiā niſi ex cōmuni cōſenſu ẜuare va monaſterium ſet. nec monaſteriū petere: niſi vterqꝫ conti eligere nō ex quiſito ſpōſi nentiā parit̓ ꝓfiteatur. Ꝙ ꝟo liceat ſpō ſe monaſterium eligere autoritatibꝰ ſancto conſenfu Euſe. pa. rum ꝓbat̉. Ait eniꝫ Euſebiꝰ papa. Deſpō IIII ſatam puellam non licet parentibꝰ alij viro tradere. tn̄ licet ſibi monaſteriū eligere Itē Gregꝰ. Decreta legalia deſponſatā ſi con Grego. uerti voluerit nullo penitus cenſuerūt dā no mulctari. Refert etiā Hiero. ꝙ macha. Exēpla pol rius inter xp̄i heremitas p̄cipuus. celebra to nuptiali conuiuio cū veſpere thalamuꝫ eſſet ingreſſurus ex vrbe egrediens tranſ marina petijt ⁊ heremi ſolitudinem ſibi ele git. Beatus etiam Alexius ſil̓r ex nuptijs diuina gratia vocatus ſponſam deſeruit. ⁊ nudus xp̄o familiari cepit. His autoritati bus ⁊ exemplis liquet licere ſpōſis ſine cō ſenſu ſuarūſponſarū ⁊ econuerſo ꝯtinentiā ꝓfiteri. Qd̓ cōiugatus vel coniugata ne queant cōtinentiam ꝓfiteri ſine al terius conſenſu. Hoc aūt cōiugatis nullatenus licet. Non em̄ pōt vir melioris vite ꝓpoſitū ſumere ſine vxoris cōſenſu. ⁊ econuerſo. Unde Gregꝰ. ſcribēs theutiſte patricie. Sunt qui dicunt religionis gͣtia coniugia debere ſolui. Vnde ſciendum eſt. qꝛ ⁊ ſi hoc lex humana conceſſit. tn̄ lex diui na ꝓhibuit. Si ꝟo vtriſqꝫ conueniat cōti nentem vitam ducere. hoc qͥs audeat accu ſare. Sic em̄ multos ſanctorū nouimus cū ſuis coniugibus ⁊ pͥus continentem vitaꝫ duxiſſe. ⁊ poſt ad ſancte eccl̓ie regimīa mi graſſe. Si ꝟo continentiam quam vir appe tit mulier non ſequit̉. aut quam vxor appe tit vir recuſat. coniugiū diuidi nō poteſt. qꝛ ſcriptum eſt. Mulier ptātem ſue carnis non habet: ſed vir. Similit̓ ⁊ vir poteſtatē ſue carnis nō habet: ſed mulier. Idē Aga thoſa latrix p̄ſentium queſta eſt virū ſuuꝫ contra voluntatem ſuam in monaſterium eſſe conuerſum. qua ꝓpter experientie tuc p̄cipimus: vt diligenti inquiſitione diſcu tias. ne forte eius voluntate conuerſus ſit. vel ip̄a mutare ſe ꝓmiſerit. ⁊ ſi hoc reperie ris ⁊ illū in monaſterio ꝑmanere ꝓuideas. ⁊ hanc ſicut promiſit mutare vita compel las. Si ꝟo nihil horum eſt. nec quondam fornicationis crimen propt̓ quod licet vxo rem dimittere. predictam mulierem cōmi ſiſſe cognoueris. ne illius conuerſio: vxorꝭ relicte in ſeculo fieri poſſit perditiōis occa ſio. volumus vt maritum ſuum illi etiam ſi iam tonſoratus eſt reddere debeas. om ni excuſatione ceſſante. quia niſi fornicati

DI. onis cauſa virū vxorem dimittere nulla ra tio concedit. Poſtqͣꝫ em̄ copulatiōe coniu gij viri ⁊ mulieris vnū corpꝰ efficit̉. nō pōt ex ꝑte ꝯuerti. ⁊ ex ꝑte remanere in ſeculo Itē ex. viij. ſynodo. Si qͥs coniugatꝰ cō uerti ad monaſteriū velit. non eſt recipien dus niſi pͥus a ꝯiuge caſtimoniā ꝓfitente fuerit abſolutus. Tales ergo tunc ſine cul pa ſequunt̉ xp̄m relicto ſeculo. ſi habe̓t ex pari voluntate caſtitatis conſenſum. Iteꝫ Si vir ⁊ vxor diuertere ꝓ ſola religioſa in ter ſe conſenſerint vita. nullatenus ſine con ſenſu ep̄i fiat. vt ab eo ſingularit̓ ꝓuiſo cō ſtituantur loco. Nam vxore nolente vel al Auguſti. tero illorū etiam ꝓ tali re matrimoniū non ſoluit̉. Item Augꝰ. Si abſtines ſine vxo ris voluntate. tribuis ei fornicandi licētiaꝫ Nico. papa. ⁊ peccatū illius tue imputabit̉ abſtinētie. Item Nicolaus papa. Scripſit nob̓ Tha berga regina: regia ſe velle dignitate vl̓ co pula exui. ⁊ ſola vita pͥuata eſſe contentam deſiderare. Cui ſcripſimus. nō hoc alit̓ fie ri poſſe: niſi eandem vitam vir eius Lo tharius elegerit. Ex his ptꝫ ꝙ ꝯiugati ſine cōmuni ꝯſenſu mōaſteriū eligere. continē tiam ꝓfiteri vel habitum religionis ſume re non valēt. ⁊ ſi fecerint: reuocari debent. Spōſi ꝟo pn̄t ſine cōmuni ꝯſenſu mōaſte rium eligere. Un̄ videtur inter ſponſum et ſponſam coniugium nō eſſe. Ideoqꝫ aſſer̄t a pͥma fide deſponſatiōis ꝯiuges appellari: non re p̄ſentium: ſed ſpe futurorū. qꝛ ex fi de quam ex deſponſatiōe ſibi inuicem de bent. poſtea efficiunt̉ cōiuges. Premiſ ſas aūt autoritates qͥbus aſſerit̉ ꝙ conſen ſus mr̄imonium facit. ita intelligi volūt vt ꝯſenſus vel pactio coniugalis non an̄ cōi tum faciat mr̄imoniū: ſꝫ in coitu. Sicut em̄ defloratio ꝟ̓ginitatis non facit mr̄imoniū niſi p̄cedat pactio cōiū galis. ita nec pactio coniugalis anteqͣꝫ aſſit copula carnal̓. Ex pactione ergo coniugali ſponſi ⁊ ſpōſe fiūt ante coitum. In coitu ꝟo efficiunt̉ ꝯiuges Facit em̄ pactio coniugalis vt q̄ priuſ erat ſponſa. in coitu fiat coniunx. Reſponſio ad p̄dicta cū determi tnaionē ſuperiorū. His aūt ita reſpon demꝰ. Fit aliqn̄ deſpōſato vbi eſt cōpro miſſio viri ⁊ mulieris de contrahēdo mr̄i monio. non eſt aūt ibi conſenſus de p̄ſenti. ⁊ eſt deſponſatio habens ꝯſenſum de p̄ſen XXVII ti.i. pactionem coniugalem que ſola fac̄ cō iugium. In illa ergo deſponſatione vbi eſt pollicitatio contrahendi mr̄imonium. ſpō ſi tantū ⁊ ſponſe fiūt: non coniuges. ⁊ tali bus ſponſis licet ſine cōmuni conſenſu con tinentiā ꝓfiteri ⁊ mōaſteriū eligere. In ea ꝟo deſponſatione vbi eſt ꝯſenſus de p̄ſenti ꝯiugiū ꝯtrahit̉. ⁊ ab illius deſpōſatiōis pͥ ma fide veri cōiuges appellant̉. Scd̓m hāc diſtinctionem deſponſatōis: de ſponſis va rie loquunt̉ doctores. Quō accipiat̉ ſponſa in ſupradi ctis capitul̓. Aliquādo enī ſpo ſas vocant q̄ talem habuerūt deſpōſationē vbi fuit pactio coniugalis de pn̄ti. ⁊ ille Ve̓ Ꝙ ſpōſaꝫ di re coniuges ſunt. Un̄ Gregꝰ. Si qͥs vxorē miſſaꝫ aliꝰ cō deſpoſauerit vel ſubarrauerit quamqͣꝫ poſt gn̓atꝰ nō pōt moduꝫ p̄ueniente die mortis eius neqͥuerit ᵈucere. eam ducere in vxorem. tn̄ nulli de conſan guinitate eius licet acciꝑe eam in cōiugio. ⁊ ſi inuentum fuerit factum. ſeꝑet̉ omnino Item Iulius papa. Si quis deſpōſauerit Iuliꝰ pa vxorem ⁊ ſubarrauerit. ⁊ vel p̄ueniēte die mortis. vel irruentibus qͥbuſdaꝫ cauſis eā non cognouerit. nec frater eius nec vllꝰ de conſanguinitate eius eandem ſibi tollat in vxorem vllo vnqͣꝫ temꝑe. Item Gregoriꝰ. Grego. Qui deſpoſatam ꝓximi ſui puellaꝫ ceperi in coniugiū. anathema ſit ip̄e ⁊ omēs con ſentientes ei. qꝛ ẜm legem dei mori decerni tur. Nam diuine legis mos eſt ſpōſas ap pellare ꝯiuges. vt in euāgelio. Accipe ma riam ꝯiugē tuā. Et in Deut̓. Si qͥs alteriꝰ ſponſam in agro vel quolibet loco oppreſſe rit vel adduxerit in domū ſuā: moriat̉. qͥa vxorem ꝓximi ſui violauit. non que iā vx or erat: ſed que a parentibus vxor fieri de bebat. Ex his colligit̉ ꝙ ſponſe q̄dam con iuges ſunt ante cōmixtionem ſexuū. Sed forte illud mouet qd̓ in fine capituli dicit̉. non q̄ iam vxor erat: ſꝫ q̄ vxor fieri debebat Qd̓ nō ita intelligi debet qͣſi vxor vere nō fuerit. exquo pactio coniugal̓ interceſſit: ſꝫ qꝛ nondū traducta fuerat. nec res vxoria interceſſerat.ſ. concubitus ꝯiugal̓. Qd̓ aliter accipit̉ in his alijs capi tulis ſponſa. Hec etiā ſponſa eſt que ſic viro deſponſata eſt. vt nō interceſſe

LI. rit ꝯſenſus de pn̄ti: ſꝫ ſponſio futuri. Scd̓m Ex conci quem modū illud decretū intelligit̉ Si qͥs ſponſam filij oppreſſerit. ⁊ poſt filius eiꝰ eā thiburienſi duxerit. pater poſtea nō habeat vxorē: nec mulier virū. filius qui patris facinus igno rauit aliam ducat. Si coniunx illa fuiſſet: qd̓ vtiqꝫ foret. ſi in ſponſalibus pactio con iugalis interceſſiſſet. non ꝑmitteret̉ ſponſo aliam ducere. Mechis aūt pena nō nubē di ex rigore infligitur vt alij terreant̉ Idē ex eodem. Quidam deſponſauit vxorem⁊ dotauit. ⁊ cum ea cōire non potuit. quam clanculo frater eiꝰ corrupit ⁊ grauidā red didit. Decretū eſt vt qͣꝫuis nupta non po tuerit eſſe legitimo viro deſponſatā tamen fratri frater habere non poſſit. ſed mechus ⁊ mecha fornicationis quidem vindictaꝫ ſuſtineant. licita ꝟo eis coniugia nō negen tur. De illa deſponſatione hoc intelligi de bet vbi non fuit conſenſus coniugalis de p̄ſenti. alioqͥn nō liceret eis alia ſortiri con iugia. Scd̓m hoc etiā illud intelligi debet. Ex concilio Statutū eſt a ſacro ꝯuentū vt ſi qͥs ſpōſaꝫ tholetano alterius rapuerit publica pnīa mulctetur. ⁊ ſine ſpe ꝯiugij maneat. ⁊ ſi ip̄a eidē crim ni ꝯſentiēs nō fuerit. licentia nubendi alt̓i nō neget̉. Apparet hāc fuiſſe deſpoſatam ſi ne pactione coniugali de p̄ſenti. ⁊ ideo nō fuiſſe coniugem. cui viuente ſponſo alt̓i nu bendi licentia nō negat̉ Sunt em̄ quedam nuptialia pacta de futuro ex qͥbus ſpōſi et ſponſe vocant̉. nec exinde coniuges ſunt. Et eſt pactio quedam coniugal̓ de pn̄ti: q̄ ſponſum ⁊ ſponſam etiam coniuges facit. ⁊ vtraqꝫ pactio deſponſatio vel ſponſalia ī terdum dicunt̉. ꝓpͥe tn̄ ſponſalia dicuntur q̄dam ſolennia pacta nuptialia. Quare nō ſtatī tradant̉ ſpōſe. i De nuptialibꝰ pa Auguſti. ctis vbi eſt tm̄ ſponſio futuri. Ait Augꝰ Inſtitutū eſt vt iam pacte ſponſe non ſtatī tradant̉ ne vilem habeat maritus datam: quam ſuſpirauit ſpōſus dilatam. Que ſpōſa ſit vidua mortuo ſpō ſo et quę non. Et ē ſciendū ꝙ ula ſpōſa q̄ tm̄ in futuro eſt pacta: mortuo ſpon ſo nō remanet vidua. qꝛ non fuerat vir eiꝰ. vn̄ ſi qͥs eā duxerit ad ſacros ordines con IIII ſcendere nō ꝓhibet̉. qꝛ nō duxit viduam. Uidue em̄ maritus eque ſicut bigamus ſa cerdos fieri ꝓhibet̉. Ex tali aūt copula nul lus arcet̉ a ſacris ordinibus. Qui alterius ſponſam eo mortuo ducit. ad ſacros ordines accedere poteſt. ecunduꝫ hoc in telligendū eſt qd̓ ait Pelagius papa de il Pelagius lo qui mortuo ſponſo: eius ſponſam ducit̉ papa in vxorē. Nihil eſt inqͥt. qͣꝫtū ad hunc arti culū attinet. qd̓ ei obuiet de canonicis īſti tutis qͥn ad ſacros ordines ꝓmoueri vale at. Si ꝟo talis ſponſa fuiſſet inter quam ⁊ ſpōſum eius ꝯſenſus de pn̄ti interceſſiſſet. eo mortuo vidua remanſiſſet. cui copulatꝰ in coniugio vlterius ad ſacros ordines nō accederet cū viduā duxerit. Non eſt gͦ am bigendū qͥn ſolus de p̄ſenti conſenſus con iugiū efficiat. ⁊ exinde veri ꝯiuges appellē tur. Ideo poſt taleꝫ ꝯſenſum ſi qͥs alij ſe co pulauerit. etiā ſi carnis cōmixtio illic ſeqͣt̉ ad pͥorem copulā reuocandus eſt. Iſta ē diſtīctio.xxvij. huiꝰ quar ti libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ ſuperius determīauit de ſacr̄o matrimonij ẜm ſe ꝙͣtum ad eius inſtitutioneꝫ Hic determinat de eo ꝙͣtum ad eius cauſam efficten tem. Et tria facit. Primo eī quid ſit mr̄imoniuꝫ diffi nit. Scd̓o qualis debeat eſſe conſenſus matrimonij ſubdit. Tertio que ſponſalia coniugiū faciūt ſubiun git. Primū vſqꝫ ibi. Efficiens aūt cauſa matrimonij Scd̓m vſqꝫ ibi. De nuptialibus pactis. In ſpēali fen tentia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibus. quarū pͥma eſt hec. Quicunqꝫ alicui ꝑ matrimonium legiti F me copulatur ſine alterius conſenſu ab eo nō ſepera tur. Hanc magiſter ponens diffinit matrimoniuꝫ di cens. ꝙ eſt viri ⁊ mulieris maritalis coniūctio inter legitimas ꝑſonas indiuiduam vite conſuetudineꝫ re tinens. Ad quam indiuiduaꝫ conſuetudinem ꝑtinet mutua debiti redditio. ⁊ ꝙ vnus ſine altero cōtinen tiam vouere non pōt. nec ſe alteri altero viuēte copu lare. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Cauſa efficiens mr̄imo nij eſt mutuus conſenſus ꝑ verba de p̄ſenti realit̓ ex preſſus. Hanc magiſter ponens dicit ꝙ cauſa effici ens matrimonij eſt conſenſus cordium ꝑ verba de p̄ ſenti expreſſus. aliter matrimoniū fieri non pōt. Et hoc confirmat magiſter ꝑ multas autoritates q̄ di cunt coniugiū eſſe poſt talem conſenſum. etiaꝫ ſi car nalis copula non ſequat̉. Poſtea dicit quoſdaꝫ dice re an̄ carnalem copulam ſponſalia eſſe ⁊ nō ꝯiugiū. ⁊ alias dici ſponſas ⁊ alias coniuges ſponſas ⁊ non ꝯiugēs ꝙ ſit dr̄a inter ſponſas ⁊ ꝯiugēs. Ex hoc ꝓ bat ꝙ ſponſus inuita ſponſa poteſt monaſteriū elige re ⁊ ecōuerſo. ꝯiugatus vel coniugata non pōt. Au toritates tn̄ aliquando vocant ſpōſos cōiuges. qꝛ fu turi ſunt ꝯiugēs. Tertia ꝓpoſitio ē hec. Si quis cū 4 ſponſa vidua contrahit ꝑ hoc bigamiaꝫ nō incurrit Hanc magiſter inſinuans diſtinguit de ſponſalibus ¶ SEans ij

DI. dicens ꝙ ſponſalia de futuro coniugium non faciūt ſponſalia ꝟo de pn̄ti coniugiū faciūt. qd̓ ꝓbat ꝑ ml̓ ta iura.ſ. ꝙ quedam ſunt ſponſalia de futuro ⁊ que dam de p̄ſenti. ꝓbat etiam ꝙ iſta ſponſalia differūt. qꝛ poſt ſponſalia de futuro licet ſpōſos ad ſacros or dines aſcendere. nō aūt poſt ſponſalia de p̄ſenti. Et tm̄ in ſpēali. Si conſenſus de futuro cum iura mento faciat coniugiū. DI. XX Ic queri debꝰ Utrū conſenſus de futuro addi to etiā iuramento coniugiū effi ciat. vt ſi quis ꝓmittat vel etiam iuret ali cui ſe vſqꝫ ad tꝑs placitū illā ductuꝝ. ⁊ il la ꝓmittat vel iuret ſe illi nupturā. nūqͥd ta lis ſpōſio eos ꝯiuges fecit? Si mutato pro poſito alt̓ vel vterqꝫ ad alienā copulā tran ſit nunqͥd ob pͥorem ſpōſionē iuramēto ſb̓ nixam: ſecunde federatiōis pactum ſcinde tur? Conſidera qꝛ longe aliud eſt ꝓmittere ⁊ aliud facere. qui ꝓmittit: nōdū fac̄. Qui gͦ ꝓmiſit ſe in vxorem ducturū aliquā. nō dum eam duxit vxorem. ⁊ que ſpōpondit ſe nupturam nondum nupſit. Quomō er go coniuges appellari poſſunt qui nonduꝫ contrahunt: ſed in futuro ſe contracturos iurando ꝓmittūt: Item. Si ex vi iuramē ti ad futuꝝ ꝑtinentis mox efficiuntur con iuges. cur iurant in futuro ſe facturos qd̓ preſenti efficiuntur: Iteꝫ Si exquo iurant mox efficiuntur cōiuges. tūc rem hanc effi ciunt quam iurant ſe facturos. Ideo dico qꝛ cōiugium tunc nō fuit. ſed futurū ꝓmit titur. Si vero ille poſt vxorem duxit et il la marito nupſit. coniugiuꝫ vtrinqꝫ fuit. et non poteſt diſſolui. Precedens ergo men dacium vel ꝑiuriū. penitentia eſt corrigen dum. ſed cōiugium ſequens non eſt diſſol uendū. Non autē ſic eſt quando iuramen tum cōiugij preſentis cōſenſus ateſtatione firmat̉. quia poſt talem conſenſum ſi quis alij ſe copulauerit. etiam ſi ꝓlem ꝓcreaue rit. irritum debet fieri. ⁊ ip̄e ad priorem co pulam reuocari. Que videntur obuiare p̄miſſis nouellarum inſtitutio. Premiſſe autē ſen tentie videtur obuiare illud qd̓ leges tra dunt. Si qͥs tactis diuinis ſcripturis iura uerit mulieri ſe cam legitimā vxorē habi turū. vel etiam ſi in oratorio tale ſacramen tū dederit. ſit illi legitima vxor. qͣꝫuis nul XXVIII la dos. nulla alia ſcriptura interpoſita ſit. Sed hic oſtendit̉ quid fieri vl̓ eſſe debeat. nō quod tunc fiat. Non em̄ ꝑ illud iuramē Determīatio tum tunc fit vxor. ſed fieri debet. quia iura mentum eſt. Poteſt et de illo iuramento hͦ dictum intelligi vbi de preſenti cōſentiunt ac ſe inuicem ſuſcipiunt. Illi etiā ſententie qua dictum eſt ſolū cōſenſum facere coniu giuꝫ. vīdetur obuiare quod euariſtus pa pa ait. Aliter legitimū non fit cōiugiū niſi ab his qui ſuꝑ feminā dn̄ationem habere videntur. ⁊ a quibus cuſtoditur vxor pe tatur. ⁊ a ꝑentibus ſponſetur ⁊ legibus do tetur. ⁊ a ſacerdote vt mos eſt benedicatur ⁊ a ꝑanimphis cuſtodiat̉ ac ſelenniter ac cipiatur. Itē. Ita legitima ſcitote eſſe con nubia. Aliter vero p̄ſumpta. nō coniugia ſed adulteria vel fornicationes ſūt niſi vo luntas ꝓpria ſuffragata fuerit ⁊ vota ſuc currerint legittima. Hoc autem nō ita inte ligendū eſt tanqͣꝫ ſine enumeratꝭ non poſſit eſſe legitimum cōiugiū. ſed qꝛ ſine illis non Que ad ne habet decorem et honeſtateꝫ debitam. In ceſſitatem. q̄ huius em̄ ſacramenti celebratione ſicut in ad decorē ꝑꝫ alijs quedam ſunt ꝑtinentia ad ſubſtantiā nent ſacr̄i ſacramenti. vt conſenſus de preſenti. qui ſo lus ſufficit ad contrahendum matrimoni um. quedam vero ꝑtinentia ad decorem et ſolennitatem ſacramenti. vt ꝑentū traditio ſacerdotū benedictio et hmoi. ſine quibus legitime fit coniugium. quantum ad virtu tem non quantum ad honeſtatem ſacramē ti. Sine his ergo non quaſi legitimi coniu ges. ſed quaſi adulteri vel fornicatores cō ueniunt vt illi qui clanculo nubūt et vtiqꝫ fornicatores eſſent niſi eis ſuffragaret̉ vo luntas verbis expreſſa de preſenti. que le gitimum inter eos facit matrimonium. Nam et conſenſus occultus d̓ preſenti per verba expreſſus coniugium facit. licet non ſit ibi honeſtus contractus. ſed matrimo nium non ſancit cōſenſus qui in occulto fu it. Si enim alter alterum dimiſerit non co gitur iudicio eccleſie redire. et commanere quaſi cum coniuge. quia non poteſt proba ri teſtibus contractus qui in occulto eſt fa ctus. Ꝙ ſi ipſi qui in occulto ſibi conſenſe runt. eundem conſenſum voluntarie in ma nifeſto ꝓfiteantur. tunc vtiqꝫ ꝓpria volū tas ſuffragatur. et legitima vota ſuccurrūt ad ſanciēdū ꝯiugiū qd̓ priꝰ occulte fuerat ꝯͣctū. Volūtas gͦ ꝟbis exp̄ſſa ī occulto ad hͦ ſuffragat̉ vt fiat ꝯiugium. manifeſte ꝟo exp̄ſſa ſuffragat̉ vt ſanciat et roboret ac li berū ſit eccl̓ie d̓ hoc iudicare ſi expedierit. N 3

LI. De qua re ſit conſenſus ille. an de carnali copula. an de cohabitatio ne. an de alio. Hic queritur cū co ſenſus de p̄ſenti matrimoniū faciat: cuius rei ꝯſenſus ſit ille: an carnalis copule: an co habitationis: an vtriuſqꝫ? Si cohabitatio nis conſenſus matrimoniū facit. tūc frater cum ſorore: pater cuꝫ filia pōt ꝯtrahere ma trimonium. Si carnalis copule. tunc inter Mariā ⁊ Ioſeph nō fuit ꝯiugiū. Propo ſuerat em̄ Maria in ꝟginitate manere: ni ſi deus aliter facere iuberet. ẜm qd̓ vid̓r an gelo dixiſſe. Quō fiet iſtud qm̄ virū non co gnoſco.i. me non cogniturā ꝓpoſui. Neqꝫ em̄ qꝛ virū tūc nō cogͦſcebat. neceſſe erat ī quiri quō poſſet hr̄e filiū: ſed qꝛ ſe nūqͣꝫ co Seda ſuꝑ lu. gnituram ꝓpoſuerat. Dicit em̄ Beda ꝙ in ꝟginitate manere diſpoſuerat. Si gͦ ꝯͣ ſuuꝫ ꝓpoſitum poſt conſenſit in carnalem copu lam videt̉ facta voti rea: mēte ⁊ ſi nō ope Ecce in qua re violata. Dicamus gͦ ꝙ conſenſus coha rem fuit ille bitationis vel carnalis copule non facit cō conſenſus iugiū: ſed conſenſus coniugal̓ ſocietatis ꝟ bis ẜm p̄ſens tempus expreſſus. vt cū vir dicit. Ego accipiam te in meam. non domi nam. non ancillā: ſed coniugem. Quia em̄ non ancilla vel dn̄a dat̉. ideo nec de ſūmo nec de imo a pͥncipio formata eſt: ſed de la tere viri ob coniugalē ſocietatē. Si de ſum mo fieret. vt de capite. videret̉ ad domina tionem creata. Si ꝟo de imo: vt de pedibꝰ videret̉ ad ẜuitutem ſubijcienda. Sed qͥa Quare dela nec in dn̄am nec in ancillam aſſumit̉. facta tere viri for? eſt de medio.i. de latere. qꝛ ad coniugalem mata ſit ml̓r ſocietatem aſſumit̉. Cum gͦ ſic conueniunt et dicat vir. accipio te in meam coniugem et dicat mulier. accipio te in meum virum His ꝟbis vel alijs idem ſignificantibꝰ ex pͥmitur ꝯſenſus. nō copule carnal̓ vl̓ coha bitationis corꝑalis: ſed coniugal̓ ſocietatꝭ. Ex qua oportet eos cohabitare. niſi forte cauſa religionis pari voto corꝑaliter ſepa rent̉ vel ad tempus vſqꝫ in finem. Iſta eſt diſtinctio. xxviij. huius quarti libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ oſtenſum eſt ꝙ con ſenſus eſt cauſa efficiens matrimonij. Hic ꝟo oſten dit qualis debeat eſſe conſenſus qui mr̄imoniū facit Et tria facit. Primo inquirit vtrū conſenſus de futu ro iuramento confirmatus verū facit matrimonium Scd̓o ſubdit quid parentum traditio ⁊ ſacerdotum benedictio faciūt ad matrimoniū. Tertio ſubiungit quō ꝟbis quibus contrahit̉ mr̄imonium non expriIIII mitur conſenſus copule carnalis. Primū facit a pri cipio diſtin. vſqꝫ ibi. Premiſſe autē ſnīe. Scd̓m vſqꝫ ibi. Hic querit̉ cum conſenſus. Tertiū ꝟo vſqꝫ ad fi nem diſtinctōis. In ſpeciali ſententia mgr̄i ſtat ī tri bus ꝓpoſitionibꝰ quaꝝ pͥma eſt hec. Nō tenet mr̄i F moniū qd̓ ꝑ ꝯſenſum de futuro contrahit̉. licꝫ fuerit etiā iuramento ſtabilitū. Hanc magiſter inſinuans querit pͥmo. Vtrum conſenſus de futuro firmatꝰ iu ramento faciat verum mr̄imonium? Et oſtendit pͥ. mo ꝙ non. qꝛ ꝑ talia verba ꝓmittitur futurus con ſenſus nō pn̄s exhibet̉ ⁊ ꝑ iuramentū nihil aliud fit ꝙͣ confirmatio ꝓmiſſionis ſuꝑ contracto faciendo. vn̄ ſi alter vel vterqꝫ ſic ꝓmittentiū ad aliam copulā tranſierit coniugiū verū fit. ⁊ nō pōt diſſolui. nec ꝑ p̄cedentē ſponſionem impedit̉. Poſtea obijcit in cō trariū huiꝰ ꝑ quandā legē. Et rn̄det ꝙ lex illa loqui tur de iuramento adhibito ꝟbis de pn̄ti. vel lex di cit poſt iuramentū de futuro mr̄imoniū fieri debere nō ante fore. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Parentū tradi 2 tio ⁊ ſacerdotis benedictio ad iſtius ſacramenti ꝑti nent ſolennitatē. ſed conſenſus mutuus ad ip̄iꝰ per tinet realitatē. Hanc mgr̄ inſinuans dicit ꝙ quia ſu pradictum eſt in precepenti diſtinctione ꝙ ſolus cō ſenſus facit mr̄imonium. Obijcit in contrariū dicen do mr̄imoniuꝫ nō eſſe ſi nō interueniat dos ⁊ benedi ctio ⁊ ſolēnis traditio. Et rn̄det mgr̄ ꝙ talia ſunt de honeſtate ⁊ ſolennitate ſacramenti. occultus em̄ con ſenſus ꝑ verba de p̄ſenti expreſſus facit mr̄imonium ꝙͣuis tn̄ eccleſia talem conſenſum iudicio non ꝓſeqͣt̉ Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Illis ꝟbis quibus mr̄imo nium contrahit̉ conſenſus copule carnalis ⁊ cōiuga lis non expͥmit̉. Hanc mgr̄ inſinuans querit. In qͥd debeat eſſe conſenſus faciens matrimoniuꝫ. an in co habitationem. Si ſic. tunc frater ⁊ ſoror eſſent con iuges. ſi ꝟo in carnalem copulam. tunc inter beataꝫ ꝟginem ⁊ Ioſeph non fuiſſet matrimoniū ſeu con iugium. Et reſpondet dicens ꝙ conſenſus ille debet eſſe in coniugalem ſocietatem. in cuius ſocietatis ſi gnum mulier nō de capite nec de pedibus: ſed de la tere viri formata fuit. Et tm̄ in ſpēali. Coactio excludit conſenſum con P. XXIX iugalem. Portet auteꝫ conſenſum coniugalem liberum eſſe a coactione. Coactus em̄ cō ſenſus qͥ nec ꝯſenſus appellari debet. coniu gium non facit. ſicut teſtat̉ vrbanus papa Urbanus ſcribens ſancio regi arroganum in hͦ ꝟba. papa De neptis tue coniugio quam te cuidā mi liti daturum neceſſitatis inſtāte articulo ſb̓ fidei pollicitatione confirmaſti. hoc equi tate dictante decreuimus vt ſi illa virū illū omnino vt dicit̉ renuit. ⁊ in eadem volun tate perſiſtit. vt viro illi ſe prorſus deneget nupturam. nequaqͣꝫ eam inuitam ac renitē tem eiuſdem viri cogas cōiugio copulari. Idem. Si veꝝ eſſe conſtiterit quod nobis legati iordanis pͥncipis retulerunt.ſ. ꝙ ip̄e coactus ⁊ dolens filiam ſuam flentem et ꝓ viribus renitentem rainaldo deſpōſauerit quoniā legum ⁊ canonum autoritas talia

DI. ſponſalia non approbat. ne ignorantibus le ges ⁊ canones nimis durū videat̉. ita ſen tentiam temperamus. vt ſi pͥnceps cum aſ ſenſu filie id quod ceptum eſt ꝑficere volu erit. cōcedamꝰ. Sin aūt: legatus nr̄ vtraſ qꝫ ꝑtes audiat ⁊ ſi nihil fuerit ex ꝑte Rai naldi quod amplius impediat. ab ip̄o ior dane ſacr̄m quo conſtent hec que dicta ſūt accipiat. ⁊ nos canonū ⁊ legū ſcpͥta ſequen tes. deinceps non ꝓhibemus. quin alij vi ro ſi voluerit p̄dicta eius filia tm̄ in domīo nubat. Ex his apparet coniugiū fieri inter conſentientes ⁊ ſpontaneos. non inter reni tentes ⁊ inuitos. Verūtamen qui inuiti et coacte coniuncti ſunt. ſi poſtea ab aliqͦ tē poris ſpacio ſine cōtradictione ⁊ querimo nia cohabitauerint facultate diſcedēdi vel reclamandi habita conſentire vident̉. ⁊ cō ſenſus ille conſequēs ſupplet. qd̓ precedens coactio tulerat. In libro pandectarum. Cōſentire aut pro bat̉ qui euidenter non ꝯtradicit. ẜm illud. In ſponſalibus eorum conſenſus exigen dus eſt quorū in nuptijs deſiderat̉. Intel ligitur tamen ſemper patri filia conſentire niſi euidenter diſſentiat. Item. Sponſali ſicut nuptie conſenſu fiunt contrahentium ⁊ ideo ſicut in nuptijs. ita ⁊ in ſponſalibus patriſfamilias filiam conſentire oportet. q̄ ſi patris voluntati non repugnat. conſenti re intelligit̉. Iſta ē diſtīctio. xxix. huiꝰ quar ti libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ ſuꝑius determinauit de cauſa efficiente. Hic aūt determinat de impedimen tis cauſe efficientis. Et circa hoc duo facit. Primo em̄ ponit aliquid qd̓ impedit conſenſum ne mr̄imo nium poſſit facere. Scd̓o ponit ſecundū impedimen tum cuiuſmodi eſt error.ſ. in ſequenti diſtin. In ſpe ciali ſnīa mgr̄i ſtat in hac ꝓpoſitionē. Coniugal̓ con ſenſus oportet ꝙ nō ſit coactus ſed volūtarius Hāc mgr̄ inſinuans ꝓponit pͥmo ꝙ conſenſus ꝑ coactio nem extortus non facit mr̄imonium. quia nec cōſer ſus appellari debet. quod autoritatibꝰ ꝯfirmat. Po ſtea dicit ꝙ ſi poſt talem coactionem ſubſequens cō ſenſus interuenerit vtpote ſi ſil̓ cohabitent. ⁊ cōtra matrimoniū non reclamant. vident̉ conſentire ⁊ con ſenſus ille ſubſequens ſupplet ꝙ p̄cedēs coactio tu lerat. Vnde paret correlarie ꝙ qui in pͥncipio vite cō iungunt̉ ſi non diſcēdūt oportunitate habita conſer tire vident̉. Et iterū quemadmodū in nuptijs ita in ſponſalibus debet eſſe conſenſus volūtarius. Vltīo dicit ꝙ ille dicit̉ conſentire qͥ manifeſte ⁊ euident̓ nō contradicit. ⁊ talis tacitus conſenſus non ſoluit ma trimoniū. ſed etiam ſponſalia priora confirmat. Et tm̄ in ſpeciali. XXIX De errore qui euacuat cōſenſuꝫ. DI. XXX EC Iolum con ctio impedit vel excludit ꝯſen ſum. ſed etiam error. Non auteꝫ omnis error conſenſum impedit. Eſt enim ꝝſoꝝ fyr haa error alius ꝑſone. alius fortune. alius con (Cvlor pLīe ditionis. alius qualitatis. Error ꝑſone qn̄ hic putatur eſſe homo ille. ⁊ eſt alius. Er qͣ libat. c ror fortune quando putat̉ eſſe diues qͥ pau per eſt. vel econuerſo. Error conditōis qn̄ putatur eſſe liber qͥ ſeruus eſt. Error quali tatis quando putat̉ eſſe bonus qͥ malus ē. Error fortune ⁊ qualitatis coniugij cōſen ſum non excludit. Error ꝟo conditōis con iugalem conſenſum euacuat. De qua con ditione poſtmodū tractabimꝰ. Error qua qꝫ ꝑſone ꝯſenſum ꝯiugalem non admittit. vtſi quis feminam nobilem in coniugium petat. ⁊ ꝓ ea alia ignobilis tradat̉ ei. non ē inter eos ꝯiugium. qꝛ nō ꝯſenſit vir in iſtā ſed in aliam. vt ſi quis ꝓmitteret mihi ſe vē diturum aurum. ⁊ ꝓ auro offerret mihi au ricalcum. ⁊ ita me deciperet. nūqͥd diceret cōſenſiſſe in auricalcum: nunqͣꝫ volui emē re auricalcū. nec gͦ in illud cōſenſi. quia cō ſenſus nō niſi voluntatis eſt. Sicut ergo er ror materie excludit ꝯſenſum. ita ⁊ in cōiū Oppoſitō gio error ꝑſone. Sed obijcit̉ de Iacob: qͥ ꝓ Rachel ſeptem annis ẜuierat: ⁊ ſuppo ſita eſt ei lya. nūqͥd error ꝑſone excluſit cō iugium. cum nō in eam: ſed in Rachel con Solutio ſenſerit: Sed quod ibi factum. in miſterio geſtum nō improbe tradit̉. ibi tn̄ ⁊ ſi non p̄ ceſſit. ſecutus eſt conſenſus. nec ex illo con cubitu qui conſenſum p̄ceſſit fornicarij iu dicantur. cum ille maritali affectu eam co gnouerit. ⁊ illa vxorio affectu debitum per ſoluerit putans lege pͥmogenitarū ⁊ pater nis imperijs ſe illi iure copulatā. Excuſat̉ etiam qꝛ dei conſilio in miſterio ita actū eſt Hodie etiam excuſaret̉ ille cui inſcio vxo ris ſoror lectulū eius ingreſſa ſe ſubijceret. que cum ſine ſpe coniugij ꝑpetuo manere cenſeatur. ille tamen qui cognouit eam per ignorantiam excuſat̉. quod ꝑ ſimile proba tur. Si enim diabolus tranſfigurans ſe in angelum lucis credebat̉ bonus. non eſt er ror ꝑiculoſus. Ꝙ aūt vir ille in illaꝫ mulie rem non conſenſerit: ex ſimili oſtendit̉. Si quis hereticus nomīe Auguſtini vel Am broſij alicui catholico ſe offerret. eumqꝫ ad ſue fidei imitationem vocaret. ſi ille aſſenti N 4

LI. ret. in cuius ſententiā fidei diceret̉ ꝯſenſiſſe Non in hereticorū ſectam: ſed in integrita tem fidei quam ille hereticus ſe mentiebat̉ habere. Error ꝟo fortune cōſenſum nō ex cludit. Que em̄ nubit pauperi putās illuꝫ eſſe diuitem. non pōt renūciare pͥori condi tioni qͣꝫuis errauerit. Nec error qualitatis vt ſi quis ducat vxorem meretricē vel cor ruptam quam putat eſſe caſtam vl̓ ꝟgineꝫ nō pōt eam dimittere. De cōiugio Marie et Ioſeoh. b Premiſſis aliquid addendum eſt de mō illius ꝯſenſus. qui in ter Mariā ⁊ Ioſeph interceſſit. Sane cre di poteſt non ſolū Mariā ſed etiā Ioſeph apud ſe diſpoſuiſſe ꝟginitatem ẜuare vel le: niſi deus aliter iuberet. eoſqꝫ ſic conſer ſiſſe in ꝯiugalem ſocietateꝫ. vt vterqꝫ de al tero reuelante ſpūſancto intelligeret ꝙ ꝟgi nitatem ẜuare vellet. niſi deus alit̓ inſpira ret. ſed illam voluntatem ꝟbis nō expreſſe rant. poſtea ꝟo ex preſſerunt ⁊ in virgini tate ꝑmanſerunt. Conſenſit gͦ Maria ī ma ritalem ſocietatem: ſed nō in carnalē copu lam. niſi de eadem ſpecialiter deus p̄ciꝑet. cuius etiam conſilio in maritalem cōſenſit copulam. qꝛ ꝟginitatem ẜuare volebat. et ideo nō aliter confenſiſſet in coniugaleꝫ ſo cietatem: niſi familiare dei conſiliū habuiſ Aug. in li. de ſet. De qua Augꝰ. ſic ait. Beata maria ꝓ vitijs ⁊ con poſuit ſe ẜuaturam votum ꝟginitatis in cupiſcentijs. corde: ſed ip̄m votum non expreſſit in ore. Subiecit ſe diuine diſpoſitioni. propoſuit ſe ꝑſeueraturam v̓ginem: niſi deus aliter ei reuelaret. Cōmittens ergo ꝟ̓ginitatem ſuā diuine diſpoſitioni cōſenſit in carnalem co pulam. nō illam appetendo: ſed diuine inſpi rationi in vtroqꝫ obediendo. poſtea ꝟo ſil̓ cū viro labijs expreſſit. ⁊ vterqꝫ in ꝟgini tate ꝑmanſit. Ꝙ perfectum inter eos fuit coniu gium. Inter quos vt ait Augꝰ. ꝑfectum fuit coniugiū. perfectuꝫ. dem non in ſignificatōe: ſꝫ in ſanctitate. Sā ctiora ſunt enim cōiugia pari voto ꝯtinen Auguſti. tium. Unde Augꝰ. Quod deo pari voto ⁊ cōſenſu voueratis. ambo ꝑſeuerant̓ rec dere debuiſtis. a quo ꝓpoſito ſi lapſus eſt LLL ille. tu ſaltem ꝑſeuera. Non qꝛ pariter tem ꝑabatis a cōmixtione carnali. ideo maritꝰ tuus eſſe deſtiterat. īmo ꝟo tanto ſanctius cōiuges manebatis. qͣꝫto ſanctiora concor diter placita ẜuabatis. Perfectum gͦ fuit marie ⁊ ioſeph ꝯiugiū in ſctītate Perfectū etiā fuit ẜm triplex bonū ꝯiugij. fidē.ſ. ꝓlē ⁊ ſacr̄m. Omne em̄ nuptiarum bonum vt Aug. in li. de ait Augꝰ. impletum eſt in illis parentibus bono ꝯiuga xp̄i. fides. ꝓles. ſacramentū. Prolem co gnoſcimus ip̄m dominū. Fidem qꝛ nulluꝫ adulteriū. Sacramentū qꝛ nullū diuortiū. Solus ibi nuptialis concubitus non fuit. qꝛ in carne peccati fieri nō potuerat ſine pu denda cōcupiſcentia carnis. que accidit ex peccato. ſine qua concipi voluit qͥ ſine pec cato futurus erat. Et licet nō interceſſiſſet cōiugalis cōcubitus. cōiuges tn̄ vere fue runt: mente nō carne. ſicut ⁊ parentes. qͣꝫ uis Ambro. dicat ꝑfectum fieri cōiugium ꝑ carnalem copulam. In omni inqͥt matri monio ꝯiunctio intelligit̉ ſpūalis. quā cō firmat ⁊ ꝑficit coniunctorū commixtio cor poralis. Sed intelligendū eſt coniugiū ꝑf ci cōmixtione corꝑali. nō qͣꝫtum ad verita tem vel ſanctitatem ꝯiugij: ſꝫ qͣꝫtum ad ſi gnificationē. qꝛ ꝑfectius vnionem xp̄i ⁊ ec cleſie tunc figurat. De cauſa finali cōiugij. d Expoſito que ſit eſ ficiens cauſa mr̄imonij. ꝯſequēs eſt oſten dere ob quam cauſam ſoleat vl̓ debeat con trahi mr̄imonium. Eſt igit̉ final̓ cauſa ma trimonij contrahēdi pͥncipalis procreatio ꝓlis. ꝓpter hoc em̄ inſtituit deus ꝯiugiū inter pͥmos parentes. quibus dixit. Creſci te ⁊ multiplicamini ⁊cͣ. Secūda eſt pꝰ pec catum Ade vitatio fornicationis. Unde apoſtolus. Propter fornicationem vnuſ quiſqꝫ habeat vxorem ſuā. ⁊ vnaqueqꝫ ha beat virū ſuum. Sunt ⁊ alie cauſe honeſte vt inimicorū reconciliatio. ⁊ pacis reinte gratio. Sunt etiam ⁊ alie cauſe minꝰ hone ſte ꝓpter quas aliquādo contrahit̉. vt vi ri mulieriſqꝫ pulchritudo. que aīmos amo re inflammatos ſepe impellit inire ꝯiugiū. vt valeant ſuū explere deſideriū. Queſt qͦꝫ ⁊ diuitiarū poſſeſſio frequent̓ eſt ꝯiugi cauſa. ⁊ alia multa que cuiqꝫ diligentiā ad hibenti facile eſt diſcernere. Nec eſt aſſen tiendum illis qͥ dicunt nō eſſe ꝯiugium qd̓ ꝓpter has cauſas minus honeſtas cōtra

DI. hitur. Conſtat em̄ ex p̄miſſis cōiugiū fieri ex cōmuni ꝯſenſu ꝟbis de p̄ſenti expreſſo. qͣꝫuis amor ad hoc attraxerit Cuiꝰ rei do cumentū p̄ſtat Iacob qui Rachel decorā facie ⁊ venuſto aſpectu amauit. eāqꝫ ml̓tū diligens ait. Seruiam tibi ꝓ Rachel ſeptē annis. In Deuteronomio etiā legitur. Si videris in medio captiuorū mulierem pul chram ⁊ adamaueris eā. volueriſqꝫ vxorē habere. introduces eā in domū tuā ⁊cͣ. Ꝙ malus finis non contaminat ſa cramentū. Et licꝫ fine non bo no cōtrahat̉ cōiugium. qn̄ ſpecies contra hentis mouet animū. cōiugium tn̄ bonum eſt. qꝛ vita mala vel intentio ꝑuerſa alicuiꝰ ſacr̄m nō ꝯtaminat. Habuit aūt cōiugium Marie ⁊ Ioſeph alias cauſas ſpeciales. ſcꝫ vt v̓go ſolatio viri ſuſtentaret̉. ⁊ vt dia bolo partus celaret̉. vt Ioſeph eſſet teſtis caſtitatis. defendens eam ab infamia ſuſpi tionis. ne vt adultera damnaret̉. Iſta eſt diſtinctio. xxx. huius quarti libri. In qͣ mgr̄ poſtꝙͣ ſuꝑius determīauit de impedimento coactionis. Hic determinat de impe dimento erroris. Et tria facit. Primo em̄ determīat de impedimentolerroris. Secūdo determīat de ma trimonio beate ꝟginis. Tertio quomō pͥncipal̓ eius cauſa ſit ꝓcreatio prolis. Primum vſqꝫ ibi. Premi ſis aliquid. Scd̓m ab inde vſqꝫ ibi. Eſt igitur final̓. Tertiū vſqꝫ ad finem diſtinctiōis. In ſpēali ſenten tia mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quaꝝ pͥma eſt hec. In matrimonio cōtrahendo qͣtuor errores poſ ſunt contingere. quorū duo dinoſcunt̉ ip̄m ſoluere. Hanc magiſter ponens ꝓponit pͥmo ꝙ error poteſt diſſoluere matrimoniū non quidem error qualitatiſ vel fortune. ſed error conditionis. vt qn̄ putat̉ eſſe li ber qͥ ẜuus eſt. Similit̓ error ꝑſone impedit mr̄imo nium. ſicut ſi petit hanc mulierem.ſ. nobilem in ma trimoniū. ⁊ detur ſibi alia.ſ. ignobilis. ſicut etiam ſi aliquis emat aurum ⁊ det̉ ſibi auricalcū. nō eſt ven. ditio: ſed deceptio. Et eſt error ꝑſone qn̄ putat̉ h̓ hō ⁊ eſt alius. Error aūt conditionis eſt qn̄ qͥ liber cre ditur ſeruus eſt. Error fortune eſt quando credit̉ di ues eſſe qui pauper eſt. Error qualitatis eſt. quan do creditur pulcer qui turpis eſt. vel qn̄ creditur bo nus qui eſt malus. Poſtea obijcit in contrarium de Iacob qui ꝑ errorem acceſſit ad Lyam. ⁊ reſpondet ꝙ hoc myſtice geſtum fuit. nec fuit illud matrimoniū ꝑ illum errorem: ſed ꝑ conſenſum qui poſtea acceſſit Excuſatur tamen Iacob de fornicatione. qꝛ ad eam acceſſit vxorem ſuam credens. ⁊ ſic maritali affectu eam cognouit. ⁊ illa vxorio affectu debitum perſol uit. ſicut aliquis excuſaretur accedens ad ſororem vxoris quam in loco neſciens inuenerit. Et ſicut ex cuſaretur aliquis accedens angelum malum credēs XXXI bonum eſſe. ⁊ ſicut conſentiens opinioni illius quen crederet Auguſtinum vel Ambroſiū eſſe non pecei ret. Secunda propoſitio eſt hec. Et ſi int̓ Maria ⁊ Ioſeph perfectum coniugiū fuerit. tamen Maria licite in ſua virginitate ꝑmanere propoſuit. Hāc ma giſter inſinuans querit in quo conſenſerunt Maria ⁊ Ioſeph quando fuit inter eos matrimonium cele bratum? Et reſpondet ẜm beatum Auguſtinum ꝙ beata virgo propoſuit ſeruare virginitatem: niſi de ei aliter reuelaret. ſed ip̄m votum non expreſſit ore. committens virginitatem ſuam diuine diſpoſitioni: conſenſit in copulam maritalem ſiue in ſocietatē con iugalem ex familiari conſilio ſpūſſancti. Er iam ẜm beatum Auguſtinum implicite licet non explicite cō ſenſit in carnalem copulam. non illam appetendo: ſꝫ diuine diſpoſitioni in vtroqꝫ.ſ. virginitate ⁊ commi xtione obediendo. Poſtea ſimul cum viro expreſſit labijs votum. ⁊ vterqꝫ in virginitate permanſit. Po ſtea dicit ꝙ illud coniugium perfectum ſit ſanctitate licet non ſignificatione. quia coniugium qd̓ eſt ſine carnali copula ꝙͣuis ſit perfectum ꝙͣtum ad verita tem. ſanctum ꝙͣtum ad ſanctitatem coniugij. non ta men ꝙͣtum ad ſignificationem. quia non tam perfe ctam ſignificat vnionem chriſti ⁊ eccleſie ſicut coniu gium per carnalem copulam conſummatum. ⁊ ꝙ il lud coniugiū perfectum fuit oſtendit per tria bona matrimonij que ibi fuerunt.ſ. fides. proles ⁊ ſacra mentum. Proles enim fuit chriſtus. Fides quia nul lum adulterium. Sacramentum qꝛ nullū diuortiuꝫ. apꝑal̓ ra. Tertia propoſitio eſt hec. Principalis cauſa con o. trahendi matrimoniū eſt prolis procreatio. Secun da eſt fornicationis vitatio. Sunt etiam quedā alie o l8 Yni.: cauſe minus honeſte. vt pulchritudo viri vel mulie S2 Uvah ris. vel abundantia pecunie ⁊ diuitiarum. Sūt etiā quedam alie honeſte cauſe. ſicut inimicorum recon. ciliatio. ⁊ pacis reintegratio. ⁊ huiuſmodi. Poſtea remouet errorem quorundam dicentiuꝫ ꝓpter car ſam minus honeſtam matrimonium non contrahit. dicendo ꝙ propter huiuſmodi cauſas non impedit̉ quin ſit matrimonium. ⁊ quin etiam ſit bonum ma trimoniū. quia malicia vel peruerſa intentio alicuiꝰ non commaculat ſacramentum. nec eius bonitatem impedit. quod autoritatibus confirmat. Vltimo di cit ꝙ intentio beate virginis Marie ⁊ Ioſeph ſunt. quedam cauſe ſpeciales. Prima fuit vt virgo vinſo latio ⁊ auxilio ſuſtentaretur. Secunda fuit vt partꝰ ꝟginis diabolo celaretur. Tertia fuit vt Ioſeph ſit teſtis caſtitatis beate virginis vt poſſit defendere eā ab infamia ſuſpitionis. ne vt adultera lapidaret̉. Et tm̄ in ſpēali. a De tribus bonis coniugij. Oſt hec de bo O. XXII nis cōiugij q̄ ſint. ⁊ qualiter coi tum excuſent dicendū eſt. Tria ſunt pͥncipalit̓ bona ꝯiugij. Unde Augꝰ. Aueꝰ. ſupei Nuptiale bonū triꝑtitū eſt.ſ. fides. ꝓles: Gene ſim ſacr̄m. In fide attendit̉. ne poſt vinculum ꝯiugale cū alio vel alia coeat̉. In prole vt amanter ſuſcipiat̉ religioſe educet̉. In ſacͣ mento vt coniugiū nō ſęꝑet̉. ⁊ dimiſſus vſ dimiſſa nec cauſa proſis alteri coniunga N 5

LI. De duplici ſeꝑatione. eꝑatio aut gemi na eſt corꝑalis.ſ. et ſacramentalis. Corꝑa liter poſſunt ſeꝑari cauſa fornicatōnis ⁊ ex cōmuni ꝯſenſu cauſa religiōis ſiue vſqꝫ ad tempus. ſiue vſqꝫ in finem. Sacramentalit̓ ꝟo ſeꝑari non poſſunt dum viuūt ſi legiti me ꝑſone ſint. Manet em̄ vinculum con iugale inter eos etiam ſi alijs a ſe diſceden Augꝰ. de bo tes adheſerīt. Vnde Augꝰ. Vſqꝫ adeo ma nō ꝯiugali nent inter viuentes ſemel inita iura nuptia rum. vt potius ſint inter ſe coniuges etiaꝫ ſeꝑati qͣꝫ cum alijs quibus adheſerūt. Ite Manet inter viuentes quoddam cōiuga le vinculum. quod nec ſeꝑatio nec cum al tero copulatio poſſit auferre. Sic̄ apoſta ta anima de coniugio xp̄i recedens etiam fide ꝑdita. ſacramentū fidei non amittit qd̓ lauacro regeneratiōis accepit. Redderet̉ em̄ redeunti ſi amiſiſſet abſcedens. Hꝫ aūt hoc qui receſſerit ad cumulum ſupplicij: nō ad meritum p̄mij. Item. Quibus placuit ex conſenſu ab vſu carnalis concupiſcentie in ꝑpetuum continere. abſit vt vinculū in ter illos coniugale rumpat̉. īmo firmiꝰ he ret quo magis ea pacta ſecum gerit. q̄ cha rius concordiuſqꝫ ẜuanda ſunt. non volu S ptarijs corporū nexibꝰ: ſed volūtarijs ani morū affectibus. Et attende ꝙ tertium bo num coniugij dicit̉ ſacr̄m. non ꝙ ſit ipſum ꝯiugium: ſꝫ qꝛ eiuſdem rei ſacre ſignum eſt. id eſt ſpūalis ⁊ inſeꝑabilis coniunctionis xp̄i ⁊ eccleſie. Hec tria nō aſſunt oī cōiugio. c Et eſt ſcienduꝫ ab aliquibus contrahi ꝯiugiū vbi hͦ tria bōa nō comitant̉. Deeſt enim fides vbi vir cū alia. ⁊ mulier cum alio coit. hoc gͦ bonum ita cōiugio adheret. vt ex eo ſi aſſit ampliꝰ cōmendet̉ cōiugium. Si nō aſſit. non inde annihiletur. Que em̄ adultera eſt: nō ideo coniunx nō eſt. īmo ſi cōiunx nō eſſet. adul tera non foret. Quod cum ſit. culpa cōmit titur. ſacramentū ꝟo non caſſat̉. Bonū qͦꝫ prolis nō omnibus adeſt cōiugibus. Qui dam em̄ pari voto continetniā ẜuant. alij ꝓ etatis defectu vel alterius rei cauſa ge nerare nō valēt. Nec oēs illi etiam qͥ ꝓlem recipiūt bonum ꝓlis habent. Nam bonuꝫ ꝓlis dicit̉ non ip̄a proles: ſed prolis ſpes. LL4 L que ad religionem non refert̉. īmo ad here ditariam ſucceſſionem. vt cum qͥs heredes terrene poſſeſſionis habere deſiderat: ſed ſpes ac deſideriū quo ꝓles ad hec querit̉: vt religione informet̉. Multi ergo proleꝫ habent qui tn̄ bono ꝓlis carent: nec id̓o ta men ꝯiugium eſſe deſinit. Sacr̄m ꝟo ita in ſeꝑabiliter coniugio heret legitimarū ꝑſo narum. vt ſine illo ꝯiugium nō eſſe videat̉ qꝛ ſemꝑ manet inter viuentes vinculū con iugale. vt etiam interueniente diuortio for nicationis cauſa. coniugalis vinculi firmi tas nō ſoluat̉. Ubi ꝟo non inter legitimaſ ꝑſonas contrahit̉ coniugiū nō adeſt illud bonum quod dicit̉ ſacr̄m. qꝛ poteſt ſolut ta aug. init q lium copula. de qͥbus poſt dicet̉. Ꝙ ꝟo pono coniu. cōiugium ſit inter eos qui ꝯiugali affectu non tamen gr̄a ꝓlis: ſed explende libidinis conueniūt. nec fornicarij ſed coniuges ap pellentur oſtendit Augꝰ. inqͥens. Solet q̄ ri cum maſculus ⁊ femina. nec ille maritus nec illa vxor alterius: ſibimet nō filiorū ꝓ creandorū: ſꝫ ꝓ incontinentia ſolius concu bitus cauſa copulant̉ ea fide media vt nec illa cum altero. nec ille cum altera faciat id. vtrū nuptie ſint vocande? Et pōt fortaſſe non abſurde hͦ appellari cōnubiū. ſi vſqꝫ ad mortem alicuius eoruꝫ id inter eos placue rit. ⁊ prolis generationem qͣꝫuis nō ea cau ſa coniuncti ſunt. non tamen vitauerint vt vel nolint ſibi naſci filios. vel etiam opere malo aliquo agant ne naſcantur Ceteruꝫ ſi vel vtrūqꝫ vel vnum horū deſit. non inue nio quomō has nuptias appellare poſſimꝰ. Etenim ſi aliquam ſibi ad tempus adhibu erit donec aliquam dignam honoribꝰ aut ſuis facultatibus inueniat quam in coniu gio adducat. animo ip̄o adulter eſt. nec cū illa quam cupit inuenire: ſed cum iſta cum qua ſic cubat. vt cum ea non habeat mari tale conſortiū. Ecce coniuges dicunt̉ qͥ ſo lius concubitus cauſa conueniūt. ſi tamen prolis generationem aliquo malo dolo nō vitent. De his qui ꝓcurant venena ſteri litatis. Qui vero venena ſterilitatis ꝓcurant. nō ꝯiuges ſed fornica rij ſunt. Vnde Augꝰ. Aliquando eouſqꝫ peruenit hec libidinoſa crudelitas vel libi do crudelis. vt etiam venena ſterilitatis procuret. et ſi nihil valuerint: conceptos

DI. fetus inter viſcera aliquo modo extinguat vel fundat. volendo ꝓlem ſuam pͥus inter ire qͣꝫ viuere. aut ſi in vtero viuebat. occidi anteqͣꝫ naſci. Prorſus ſi ambo tales ſint cō iuges non ſunt. ⁊ ſi ab initio tales fuerunt. nō ſibi ꝑ connubiū ſed ꝑ ſtuprū potius cō uenerūt. Si ꝟo ambo tales nō ſunt audeo dicere aūt illa quodāmodo eſt mariti me retrix. aut ille adulter vxoris. Quādo ſunt homicide qui procu rant abortum. Hic queri ſolet de his qui abortum ꝓcurant qn̄ iudicent̉ ho micide vel non; Tūc puerperiū ad homici dium ꝑtinet. qn̄ formatū eſt ⁊ animā hab Auguſti vt Augꝰ. ſuꝑ Exod̓. aſſerit. Informe autē puerperiū vbi nō eſt aīa viua. lex ad homi micidium ꝑtinere noluit. Dicit etiā augꝰ ꝙ informe puerperiū non habet animam. ideoqꝫ mulctat̉ pecunia. nō reddit̉ anima ꝓ anima. ſed iam formato corpori aīa dat̉ non in conceptu corporis naſcit̉ cum ſemi ne deriuata. Nam ſi cum ſemine ⁊ aīma ex iſtit de aīma. tunc ⁊ ml̓te aīe quotidie ꝑeūt cū ſemen fluxū nō ꝓficit natiuitati. Primū oportet domū cōpaginari. ⁊ ſic habitatorē Hiero. induci. Cum gͦ lineamenta cōpacta nō fue rint. vbi erit aīma? Item Hiero. ad algaſiā Semina paulatim formant̉ in vtero. et tā diu non reputat̉ homicidiū. donec elemen ta confecta ſuas imagines mēbraqꝫ ſuſcipi ant. His apparet tunc eos homicidas eſſe qui abortum ꝓcurant. cū formatū eſt ⁊ ani matum puerperiū. De excuſatione coitus qui fit per hec bona. Cum ergo hec tria bona in aliquo ꝯiugio ſimul ꝯcurrunt. ad excuſationem coitus carnal̓ valēt. Quan do em̄ ẜuata fide thori cauſa ꝓlis cōiuges ꝯueniūt. ſic excuſatur coitus vt culpā non habeat. Quādo ꝟo deficiente bono ꝓlis. fide tn̄ ſeruata conueniūt cauſa incontinē Aug. in li. de tię. nō ſic excuſat̉ vt non habeat culpam: bono ꝯiuga. venialem. Vnde Augꝰ. Coniugal̓ concu bitus generandi gratia non habet culpam Concupiſcentie ꝟo ſatiande: ſed tamen cū coniuge ꝓpter thori fidem: venialem habꝫ culpam. Item. hoc ꝙ coniugati victi con cupiſcentia vtunt̉ inuicem. vltra neceſſita De ſacramentū crriuigij. XXXI tem liberos ꝓcreandi. ponam in his pro qͥ bus quotidie dicimus. Dimitte nobis de bita noſtra ⁊cͣ. Ubi auteꝫ hec bona deſunt fides.ſ. et ꝓles. non videt̉ coitus defendi a crimine. Vnde in ſententiolis ſexti pita gorici legit̉. Omnis ardentior amator pro prie vxoris adulter eſt. Item Hiero. Sapi Hiero ens iudicio amat coniugem nō affectu. nō regnat in eo impetus voluptatis. nec pre ceps fertur ad coitū. Nihil eſt fediꝰ qͣꝫ vxo rem amare quaſi adulteram. Qui dicūt ſe cauſa humani generis vxoribus iungi imi tentur ſaltem pecudes. ⁊ poſtqͣꝫ vent vxo ris intumuerit. non ꝑdant filios. nec ama tores ſe vxoribꝰ exhibeāt: ſꝫ maritos. Idē In mr̄imonio oꝑa liberorū conceſſa ſunt voluptates aūt que de meretricū amplexi bus capiunt̉. in vxorem damnate. De indulgentia apoſtoli quomo do ſit accipienda Sed ſi concubituſ qui ſit cauſa prolis culpa caret. quid apl̓s ẜm indulgentiam ꝑmittit. ita em̄ ait. Hoc autem dico ẜm indulgentiā. Cui em̄ p̄ſta tur venia niſi culpe. Per hoc etiam qͥdam ꝓbare volunt nuptias eſſe peccatum: ſꝫ vt p̄dictum eſt. indulgentia alia eſt conceſſio nis. Egerat apl̓us de nuptijs ⁊ de carnali coitu. ⁊ ad vtrūqꝫ retulit illud. hoc autem dico ẜm indulgentiam. Indulgent̉ em̄ nu ptie ẜm conceſſionem ⁊ ꝯcubitus nuptial qui ſit tantū cauſa ꝓlis. Concubitus ꝟo qͥ eſt p̄ter neceſſitatem generandi. ob inconti nentiam indulget̉ ẜm ꝑmiſſionem. qꝛ ibi ē aliqua culpa: ſed leuis. Ideoqꝫ non iubet̉ nec concedit̉: ſed ꝑmittitur. qꝛ nō eſt liuda bilis: ſed venialis. De hoc Augꝰ. ſic ait. Auguſti Forte aliquis dicet. ſi veniam ꝯceſſit apo ſtolus. ergo peccatum ſunt nuptie. cui eniꝫ venia: niſi peccato concedit̉. Plane qd̓ in firmitati ꝑmiſit ẜm veniam. audeo dicere peccatum eſſe. veniam nanqꝫ ꝯcedēs apo ſtolus concubitū attendit coniugatoꝝ vbi eſt incontinentie malum. Incontinētie Qd̓ ſit malū malū eſt ꝙ vir cognoſcit vxorem. etiam vl̓ in continenti. tra neceſſitatem ꝓcreandi liberos. ſed ⁊ ibi eſt nuptiarum bonū. Non enim quia in cō tinentia malum eſt. ideo coniugiū. vbi eſt concubitus p̄ter intentionem generatiōis non eſt bonū. non ꝓpter illud malum cul pabile eſt hoc bonum. ſed illud malum fit veniale propter bonum nuptiale. Quod

LI. nō rep̄hendit apl̓s: ſed malū incontinētie. Augꝰ. de bo Item. Cōcubitum qui non fit cauſa ꝓlis. nō ꝯiugali nupcie non cogunt fieri. ſed impetrāt igno ſci. ſi tamen nō ita ſit minus vt impediat tē pora quę orationi debēt̉. nec immutentur in eum vſum qui eſt contra naturam. Con cubitus em̄ neceſſarius cauſa generādi in culpabilis. et ſolus ipſe nupcialis eſt. Ille ꝟo qui vltra neceſſitatē ꝓgreditur. non ra tioni ſed ibidini obſequit̉. et hunc non exi gere. ſed reddere cōiugi ne fornicet̉ ad con iugem ꝑtinet. Si ꝟo ambo tali cōcupiſcen tie ſubigunt̉. et rem faciunt que non eſt nu ptiarū. Cuius delicti non ſunt nuptie hor tatrices ſed deprecatrices. Decus quide ꝯiugale eſt caſtitas ꝓcreandi et reddendi carnalis debiti fides. hoc eſt opus nupti arum. qd̓ ab omni peccando defendit apo ſtolus dicens. Non peccat virgo ſi nupſo rit. Cum ergo culpabilis non ſit generandi intentione concubitus. qui ꝓprie nuptijs imputādus eſt. Quid ẜm veniaꝫ concedit apoſtolus. niſi ꝙ ꝯiuges debitū carnis ex poſcunt. nō ꝓpaginis voluntate. ſed libi dinis voluptate. Que tn̄ voluptas non ꝓ pter nupcias cadit in culpā ſed ꝓpter nup tias accipit veniam. Immoderata ergo ꝓ greſſio: ẜm veniā cōcedit̉ Quo circa ⁊ hic laudabiles ſunt ſūptie qꝛ etiā illud qd̓ nō ꝑtinet ad ſe. ignoſci faciunt ꝓpter ſe. Non em̄ concubitus eſt quo ſeruitur cōcupiſcē Aug. contra tie agitur vt impleatur fe us quem poſtu iulianū here lant nuptie. Omnino ergo in gene̓ ſuo nu ticum. ptie. bone ſunt. qꝛ fidem thori ſeruant. et ꝓ lis ſuſcipiende cauſa vtrunqꝫ ſexum com miſcent. ⁊ impietatem ſeꝑationis horrent. Sanctitati etiam coniugij nec coniunx in fidelis obeſſe poteſt. ſed potius fidelis pro deſt infideli. vt apoſtolꝰ docet. Ex his on̄ ditur ꝙ coniuges qui cauſa prolis tantum conueniunt. vel qui exigentibus debitum reddunt. defendit a peccato ſanctitas con iugij. bonumqꝫ nuptiale. Si em̄ abſqꝫ pe cato non poſſet fieri cōcubitus coniugalis non precepiſſꝫ dominus poſt diluuiū eos copulari dicēs. Creſcite et ml̓tiplicamini. cū iam ſine carnali concupiſcētia nō poſſit commiſceri. Qd̓ non omnis delectatio carnis peccatum eſt. Sed forte ailqͥs di cet omnem carnis concupiſcentiam et dele ctationem que eſt in coitu malam eē et pecIILI catum. quia expeccato eſt et inordinata. Et nos dicimus illam concupiſcentiam ſē per malam eſſe. quia feda eſt. ⁊ pena pecca ti. ſed non ſemꝑ peccatum eſt. Sepe enim delectatur vir ſanctus ẜm carne̓ in aliqua re vt requieſcendo poſt laborem. edendo poſt eſuriem. nec tamen talis delectatio eſt peccatum. niſi ſit immoderata. Sic et dele ctatio que fit in coitu coniugali. cui aſſunt illa tria bona a peccato defendit̉. Uidetur tamen beatus Gregꝰ. aliter ſentire.ſ. ꝙ ſine Grego. peccato nō poſſit fieri carnalis ꝯmixtio di cens. Vir cum ꝓpria cōiuge dormiens. ni ſi lotus aqua eccleſiam intrare non debet. Quāuis diuerſe hoīm nationes de hac re diuerſa ſentiant. et alia cuſtodire videant̉. Romanorum tamen ſemꝑ ab antiquiori bus vſus fuit. poſt ammixtionē ꝓprie con iugis. et lauacri purificationem querere ⁊ ab ingreſſu eccleſie paululum temperare. Nec hoc dicentes culpam deputamus eē cōiugiū. ſed quia ipſa licita admixtio con iugis ſine voluptate carnis fieri nō poteſt a ſacri loci ingreſſu eſt abſtinendum. qꝛ vo luptas ipſa ſine culpa nullatenus eſſe po teſt. Determinat autoritatē. Hoc autem ne p̄di ctis obuiet. intelligendum eſt in illis qͥ nō gratia prolis conueniūt. quoruꝫ voluptas non eſt ſine peccato. ⁊ vix aliqui reperir poſſunt adhuc amplexus carnales experi entes qui non interdum conueniant preter intentionem procreande prolis. Hoc autē quotiens fit: ab ingreſſu eccleſie abſtinen dum eſt. Et ꝙ ita intelligendum ſit Grego rius conſequenter oſtendit. Siquis ꝟo ſua coniuge. non cupidine voluptatis ra ptus: ſed tm̄ creandorum liberorū gr̄a vti tur. iſte profecto ſiue de ingreſſu eccleſie. ſi ue de ſumēdo corporis dominici myſterio ſuo eſt iudicio relinquendus. quia prohi beri a nobis non debet accipere qui ī igne poſitus neſcit ardere. Cum ꝟo non amor ꝓ creande ſobolis: ſed voluptas dominatur in opere commixtionis. habeant cōiuges etiā de commixtiōe ſua quod defleāt. Tūc autem vir qui poſt ammixtionem coniu gis lotus aqua fuerit etiam ſacram cōmi xtionem valeat accipere. cum ei ẜm prefi nitam ſententiam eccleſiam etiaꝫ licuerit in trare.

DI. Iſta eſt diſtīctio. xxxj. huiꝰ quar ti libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ ſuꝑius determīauit de cā efficiente ⁊ finali mr̄imonij q̄ ip̄m ꝯſtituūt. Hic ꝟo determinat de bonis matrimonij que ſunt cauſe hͦ neſtantes mr̄imonij actum. Et tria facit. Prīo enim bona mr̄imonij enumerat. Scd̓o aborſum ꝓcuran tes forehomicidas determinat. Tertio bonum mr̄i monij coitū a pctō excuſare declarat. Primū fac̄ vſ qꝫ ibi. Qui ꝟo venena ſterilitatis. Scd̓m vſqꝫ ibi. Cū ergo hec tria bōa. Tertiū vſqꝫ ad fi. diſ. In ſꝑāli ſnīa mgr̄i ſtat in tribꝰ ꝓpoſitiōibꝰ qͣruꝫ pͥma eſt hec In mr̄imonio cōit̓ triplex bonum eſt.ſ. fides. ꝓles. ⁊ ſacr̄m. Hanc mgr̄ inſinuans inducit tria eſſe bona mr̄imonij.ſ. fides. ꝓles ⁊ ſacr̄m. Ad fidem aūt ꝑti net vt vir ad aliā mulierem nō accedat: nec ml̓ir aliū virum admittat. Ad ꝓlem aūt vt amanter ſuſcipiat̉ et religioſe educat̉. Ad ſacr̄m ꝟo vt coniugium non ſeꝑaret̉. Aliqn̄ aūt ſegat̉ corꝑaliter ex aliqua cauſa. non tn̄ ſacramentalit̓ ꝑ totā hanc vitam. qd̓ autorita tibus cōfirmat. Addit etiā ꝙ ſacr̄m qd̓ eſt tertiū ma trimonij bonū nō eſt ip̄m ꝯiugiū. ſꝫ eiuſdē rei ſignū cuiꝰ ē ꝯiugiū.ſ. ſpūalis ⁊ inſeꝑabil̓ xp̄i ꝯiunctio ⁊ e cleſie. Poſtea dicit ꝙ bonū ꝓlis ⁊ bonū fidei aliqn̄ ī mr̄imonio deficiūt. nunꝙͣ tn̄ deficit bonum quod eſt ſacr̄m. Poſtea dicit ꝙ illi ꝯtrahunt ad inuicem incō tinentie cauſa dūmō tn̄ ſit ꝑpetuus ꝯtractus ⁊ nō v tetur generatio ꝓlis verū mr̄imonium ꝯtrahūt. Il li ꝟo q̄ venenū ſterilitatis ꝓcurāt vel ſimilia mala. veri cōiugēs nō ſunt. Scd̓a ꝓpoſitio ē hec. Qui ve uena ſterilitatis apponūt nō ꝯiuges: ſꝫ potiꝰ fornica rij exiſtūt. ⁊ ſi poſt infuſionē aīe abortiuū ꝓcurent ſe eſſe homicidas nō dubitēt. Hanc mgr̄ inſinuās q̄rit vtꝝ illi qͥ aborſum ꝓcurent ſint homicide? Et rn̄de ꝙ ſic. ſi pͥncipiū eſt formatū ⁊ animatū alit̓ nō. Ter tia ꝓpoſitio eſt hec. Tria bona federis coniugal̓ ſic ordinant vt non ſit ibi culpa mortal̓. Hanc mgr̄ po nens dicit ꝙ tria p̄dicta bona mr̄imonij ſic ordinant īmo excuſant actū mr̄imoni vt pctm̄ nō ſit. vel qn̄ fi de thori ẜuata ꝯiuges ꝯueniunt cā ꝓlis. vel vt mor tale non ſit vt qn̄ fide ẜuata ꝯueniūt incontinētie cā. Ultimo obijcit in ꝯtrariū triplicit̓. Primo ꝑ apl̓m actū coniugalē ẜm indulgentiā ꝯcedit dicēs. hoc aū dico ẜm indulgentiā. ſed indulgentia vel venia no eſt niſi peccati. ergo a culpa non excuſat̉ marital̓ cō cubitus. ꝑ qd̓ etiam qͥdā ꝓbant ip̄m eſſe peccatum; Et reſpondet mgr̄ diſtinguendo de indulgētia. Eſt em̄ indulgentia conceſſionis ⁊ ꝑmiſſionis. Concubi tus ergo ꝯiugal̓ qui ſit cā ꝓlis indulget̉ ẜm ꝯceſſio nem ſicut minus bonum. Sed concubitus qͥ fit cau ſa innocentie indulgetur ẜm ꝑmiſſionem ſicut minui maluꝫ. excuſatur tamen hmōi actus coniugalis pe matrimonij bona dūmodo tamē fit infra limites ma trimonij. Sed ſi excedat limites non excuſat̉. quod multis autoritatibus declarat. Secundo opponit ꝑ hoc ꝙ omnis concupiſcentia ⁊ delectatio que ſunt coitu mala ſunt ⁊ inordinata. ⁊ ita eſt peccatum. Et reſpondet illam concupiſcentiam ſemper eſſe malam ⁊ inordinatam inordinatione penali que eſt pēa pec cati. non tamen eſt ſemper inordinata inordinatione culpabili. qꝛ non ſemꝑ eſt peccatū. Illa ergo delecta tio coitus coniugalis per bona matrimonij defendi tur: niſi ſit immoderata ⁊ vltra coniugij termīos ſe extendens. Tertio obijcit ꝑ autoritatem beati Gre gorij qui dicit ꝙ poſt acceſſum ad vxoreꝫ debꝫ hmōi ab ingreſſu eccleſie abſtinere. quia voluptas ip̄a que eſt in cōmixtione carnali ſine culpa non eſt. Et reſpō det ꝙ hoc intelligendum eſt quādo ad vxorem acce dit incontinentie cauſa. vel quia vix ſine incontinen tia accedit̉. Et tm̄ in ſpēali. XXXII De ſolutione carnal̓ debiti. a Ciendū etiaꝫ DI. XIij eſt. qꝛ cum in omībus alijs vir p̄ſit mulieri vt capuᵗ̓ corꝑi eſt em̄ vir caput mulieris. in ſoluendo tn̄ car his debito pares ſunt. Ideo apl̓us vtriqꝫ parit̓ p̄cipit in hac cauſa ſibi inuicem ſb̓ij ci inquiens. Uir debitū reddat vxori. ſil̓ ⁊ vxor viro. qꝛ multer non habet poteſta tem ſui corꝑis: ſed vir. ſil̓r ⁊ vir non habꝫ poteſtatem ſui corꝑis: ſed mulier. Ꝙꝛ nec ml̓ier ad aliū virū. nec vir ad aliā ml̓ierem ptātem ſui corꝑis hꝫ. nec vir ad ꝯtinēduꝫ nec mulier poteſtatē habꝫ ſine mutuo con ſenſu. ſed alter alterius poteſtatem hꝫ cor poris. vt poſcenti alt̓i nō liceat alt̓i negare debitū. In hoc enim pares ſunt. qꝛ nec vi ro nec mulieri corpus ſuum licet alij trade re. ſed ſibi inuicem debitores ſunt ī hac cā ne peccandi detur occaſio. ꝑ quod non d̓o miniū tollit̉ viro: ſꝫ vitium. Debent em̄ ſi. Aug. in ſi. di bi coniugati non ſolum ip̄ius ſexus ſui cō bono ꝯiuga miſcendi fidem liberorum ꝓcreandoꝝ can ſa. que pͥma eſt in iſta mortalitate ſocietas. verū etiam infirmitatis inuicem excipien de ad illicitos concubitus deuitandos mu tuam quodāmodo ſeruitutem. vt ⁊ ſi alteri eorū continentia placeat. niſi ex alteriꝰ con ſenſu non poſſit Ad hoc em̄ neuter hꝫ pote ſtatem ſui corporis. quod adeo verum eſt. vt etiam ꝙ non filiorū procreandorū: ſed ī firmitatis ⁊ in continentie cauſa expetit vl̓ ille de matrimonio uel illa nō ſibi alterutꝝ negent. ne ꝑ hoc incidant in dānabiles cor ruptelas. Reddere enim debitum cōiuga le nullius eſt criminis. exigere autem vltra generandi neceſſitatem. culpe.i. venialis. Fornicari ꝟo vel mechari. puniēdi.i. cri minis. Ꝙ neuter continere valeat niſi ex communi conſenſu. Ꝙ vo fine̓ conſeNꝰ geo ſupa ſu vxoris vir continere non valeat. ſubdi pſal̓. xlvj. tis ꝓbat̉ teſtimonijs. Ait em̄ Augꝰ. Si di cat vir continere iam volo. nolo aūt vxor poteſt. Quod em̄ tu vis illa non vult. Nū qͥd ꝑ continētiā tuā illa debet fieri fornica ria? Si alij nupſerit te viuo. adulteralerit̓. Non vult tali lucro deus tale damnuꝫ cō

LI. penſari. Redde debitū. ⁊ ſi nō exigis: redde. Pro ſanctificatiōe ꝑfecta deus tibi cō putabit. ſi nō qd̓ tibi debet̉ exigis ſꝫ reddis Aug. ad ed qd̓ debes vxori. Idē. Scd̓m ꝟba apoſto lica etiā ſi vir continere voluiſſet ⁊ tu nolu iſſes. debitū tibi reddere cogeret̉. ⁊ illi de imputaret continentiā. ſi nō ſue ſed tue con cederet̉ infirmitati. ne in adulteriū caderes Quiſqͥs ergo compatiens infirmitati vxo ris reddit non exigit debitū. aut ſi ꝓpter ꝓ priam infirmitatem ducit vxorem plangēs potius. qꝛ ſine vxore eſſe nō potuit qͣꝫ gau dens quia duxit. ſecurus expectat dieꝫ no uiſſimum. Idem. Una ſola cauſa eē poteſt qua te ad id quod vouiſti non mō non hor taremur: ſed etiam ꝓhiberemus implere. ſi forte tua coniunx hoc tecum ſuſcipere ani mi vel carnis infirmitate recuſaret. Nā vo uenda talia non ſunt a cōiugatis. niſi ex cō ſenſu ⁊ voluntate cōmuni. ⁊ ſi prepropere factum fuerit magis eſt corrigenda temeri tas qͣꝫ ꝑſoluenda promiſſio. Non enim de exigit ſi quis ex alieno aliquid vouerit: ſed potius vſurpare vetat alienum. Idē Apo ſtolus nec ad tempus vt vacet or̄oni: niſi ex conſenſu voluit coniugem carnali inui Aug. in li. d̓ cem fraudari debito. Idem. Manifeſtuꝫ ad ilte ris cō eſt ita voluiſſe legem feminam ſb̓ viro eſſe. iugijs vt nulla eius vota que abſtinētie cauſa vo uerit reddantur ab ea. niſi auctor fuerit vir ꝑmittendo. Nam cū ad peccatū eiuſdeꝫ vi ri ꝑtinere voluerit lex: ſi pͥus permiſerit: et poſtea ꝓhibuerit. nō tn̄ dixit vt faciat mu lier quod vouerat. qꝛ ꝑmiſſa iam pͥus a vi ro fuerat. Uiri dixit eſſe pctm̄. quia abnu it qd̓ pͥus cōceſſerat: non tn̄ mulieri ex hoc iuſſum dedit. vt cum pͥus vir ei conceſſerit poſtea ſi ꝓhibuerit cōtemnat̉. Ex his ap paret ꝙ vir vel mulier continentiā deo of ferre non pōt ſine cōmuni conſenſu. nec ali alteri debitum negare debet. Si ꝟo quili bet eorum alterum a ſuo iure abſoluerit. ad p̄teritam ẜuitutem nunqͥd reuocare pote rit. Hoc enim videtur Augꝰ. ſupra volui ſe. Quibuſdam videtur ꝙ mulier nō diſce dens a domo viri. que viro ꝑmittente con tinentiam vouerit vel ꝓmiſerit. eodem pro hibente ſoluere non valeat. ⁊ hoc ꝓpter di gnitatem viri qui eſt caput mulieris. Sec melius hoc intelligit̉ in tali caſu: vbi vir cō cedit mulieri vouere ꝯtinentiā ⁊ an̄ votuꝫ ꝓhibet implere. Si ꝟo habitū mutauerit Ex ꝯcilio re nō pōt reuocari. ẜm illud. Qui vxorē ſuaꝫ men i. velare ꝑmiſerit. aliā non accipiat: ſed ſimi liter ꝯuertat̉. IIII Quibus temporibus ceſſandum ſit a coitu. Et licet debituꝫ po ſcenti ſꝑ ſit ſoluendū. nō licꝫ tn̄ qͣlibꝫ die po ſcere. Un̄ Augꝰ. Chriſtiano cuꝫ vxore ſua Aug. in li. de q̄ſtione nou aliqn̄ licet ꝯuenire. aliqn̄ nō. Propter pro ⁊ ve. teſta. ceſſiōis em̄ dies ⁊ ieiuniorū aliqn̄ non licꝫ cōuenire. qꝛ etiā a licitis abſtinendū eſt. vt facilius impetrari poſſit qd̓ poſtulat̉. Idē Quotiēs em̄ vel dies natiuitatis vel reliq̄ feſtiuitates aduenerint. nō ſolū ꝯcubinarū ꝯſortio: ſed etiā a ꝓprijs vxoribꝰ abſtinete Ambro. Item Amb̓. Si cā ꝓcreandorū filiorū du citur vxor. non multū tꝑus ꝯceſſum videt̉ ad ip̄m vſum. qꝛ ⁊ dies feſti ⁊ dies ꝓceſſio nis ⁊ ip̄a ratio ꝯceptus ⁊ partus: iuxta le gem ceſſare vſum carnis his debere tēpori bus demonſtrant. Hieronymus videtur diſſentire a p̄miſſis. Illi auteꝫ quod di ctu eſt reddere debitu non eſſe peccatū. vi Hiero. ī quo det̉ obuiare qd̓ ait Hiero. Quicūqꝫ vxori debitū reddit. vacare nō pōt or̄oi: nec car nes agni edere. Itē Si panes ꝓpoſitionis ab his qui vxores ſuas tetigerant comedi non poterant. qͣꝫtomagis panis qui de ce lo deſcendit non poteſt ab his qui cōiuga libus paulo ante heſere complexibus vio lari atqꝫ contingi. Non ꝙ nuptias cōdem nemus: ſed ꝙ eo tꝑe quo carnes agni man ducaturi ſumus: vacare a carnalibus ope ribus debeamuſ. Hoc capitulum maxim. ad miniſtros eccleſie ꝑtinere videt̉: quibꝰ non licebat ſacra officia celebrare atqꝫ my ſteria temꝑe coniugalis amplexus. qͦ etiaꝫ p̄ſentia ſpūſſanc: i non datur. Un̄ idem ait blero. ſype Connubia legitima carent qͥdem peccato. Mat nec tn̄ tꝑe illo quo ꝯiugales actꝰ geruntur. p̄ſentia ſpūſſancti dabit̉ etiā ſi ꝓpheta eſſo videat̉. qͥ officio generatiōis obſequit̉. Quibus temꝑibus non ſunt cele brande nuptie. Nec ſolum in oꝑe re carnali obẜuanda ſunt tꝑa: ſed etiā in ce lebrandis nuptijs. ẜm illud. Non oportet̉ a ſeptuageſima vſqꝫ in octauam paſce ⁊ tri bus hebdomadibus ante feſtum ſancti Io hannis. ⁊ ab aduentu domī vſqꝫ poſt ep̄i

DI. phaniam celebrare nuptias. Qd̓ ſi factuꝫ Nicolaus ad fuerit ſeꝑent̉. Item Nicolaus papa. Nec conſulta bu vxorem ducere nec coniugia facere qͣdragē garorum ſimali tꝑe ꝯuenire poſſe vllo mō arbitror. Iſta eſt diſtinctio. xxxij. huius quarti libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ ſuperius determina uit de bonis matrimonij quibus actus matrimonia lis excuſat̉. Hic determinat de ip̄o actu ẜm ꝙ acci pit rationem debiti. Et tria facit. Primo em̄ ꝓponit quō vir ⁊ mulier in ſoluendo ⁊ petendo cōiugij deb tum par habeāt dominiū. Scd̓o on̄dit quō reddere ꝯiugale debitum nulliꝰ ſit crimīs. Tertio ſubiungit quō nō quolibet die nec vir nec ml̓ier licite pōt pete re. Primū ⁊ ſecundū a pͥncipio diſtin. vſqꝫ ibi. Et li cet debitū poſcēti. Tertiū ꝟo vſqꝫ ad fi. di. In ſpēal ſnīa mgr̄i ſtat in tribꝰ ꝓpoſitiōibꝰ quaꝝ pͥma ē hec. In ſoluendo ⁊ reddendo carnis debitum vir ⁊ vxor habent par dominiū. Hanc magiſter inſinuans pro ponit pͥmo ꝙ cū vir in omnibus p̄ſit mulieri ſicut ca put corpori. in redditione tn̄ debiti pares ſunt. qꝛ al ter hꝫ alterius corporis ptātem vt alteri poſcēti non licet alteri debitū denegare. ſiue poſcat cauſa prolis ꝓcreande ſiue incontinentie cauſa. quod autoritat bus confirmat. vbi etiam dicit ꝙ ſic habet alter alte rius corporis ptātem. ꝙ ſicut nec mulier ad aliuꝫ vi rum: nec vir ad aliam mulierē poteſtatē hꝫ acceden di. ita nec ad continendum ſui corꝑis hꝫ poteſtatem niſi mutuo conſenſu. Scd̓a ꝓpoſitio ē hec. Licꝫ nul lius crimīs ſit reddere debitū coniugale. tamē exige re vltra generandi neceſſitatem eſt delictum veniale fornicari ꝟo aut mechari eſt mortale. Hanc magiſi inſinuans ſubdit ꝙ reddere coniugale debitum nul lius eſt criminis. exigere ꝟo vltra generandi neceſſ tatem venialis eſt culpe. ſꝫ fornicari aut mechari pu niendi eſt crimīs. Poſtea ꝓbat pluribus autoritati bus ꝙ coniuges ne fraudent̉ ad inuicem carnale de bitum ſine conſenſu cōmuni tenere non pn̄t. qd̓ ſu pra ſuppoſuerat. Poſtea querit ſi vir vxori confenſe rat vt continentiā deo offerat ⁊ a ſuo iure eā abſol uat. vtrum poſſit licentiam datā reuocare? Et reſpē det ꝙ in hoc caſu ſi ei conſenſerat vouere ꝯtinentiā. ⁊ votum ꝑhiberet hoc implere. hoc bn̄ poteſt. ſin au tem poſt reuocare non pōt. Tertia ꝓpoſitio eſt hec Nullus in matrimonio licite poteſt debitum carnis quolibet die exigere ſeu poſcere. Hanc magiſter inſi nuans dicit. ꝙ licet debitū poſcenti ſit ꝑſoluendum non tn̄ licet quolibet die exigere ſeu poſcere. ſicut in diebus feſtiuis ſiue ꝓceſſionis ⁊ ieiuniorū. qd̓ auto ritatibus confirmat. Poſtea oſtendit ꝙ beatus Hie ronymus vult ꝙ reddere debitum ſit qn̄qꝫ peccatuꝫ quod eſt contra p̄dicta. Dicit enim beatus Hierony mus qui vxori debitum reddit non pōt orationibus vacare nec ſumere carnes agni.i. euchariſtiā. Dicit etiam ꝙ non ſemꝑ eſt reddendū debitū. vt in diebus qͥbus eſt orationibus vacandū vel euchariſtia ſumē da. Et reſpondet ꝙ dictum Hieronymi referenduꝫ eſt ad eccleſie miniſtros. quibus non licet ſacramen ta offerre vel myſteria celebrare tꝑe coniugalis am plexus. Vltimo dicit ꝙ ſicut in carnali commixtione ſic ⁊ in celebrandis nuptijs ſunt tempora obſeruan da. quia non quibuſcūqꝫ temporibus ſunt nuptie ce lebrande. Tempora quibus non ſunt nuptie celebrā de ſunt a ſeptuageſima vſqꝫ ad octauam paſce. ⁊ tri bus ſeptimanis ante feſtum Iohannis baptiſte. et ab aduentu domini vſqꝫ poſt epiphaniaꝫ. quod ſi fa ctum fuerit ſeparentur. vt dicit magiſter. Et tm̄ in ſpeciali. XXXIII De diuerſis cōiugij legibus. a DI. XXX Uerit̉ hic de antiquis patribus qͥ pl̓es ſimul legunt̉ habuiſſe vxores vel con cubinas vtrū peccauerīt; Ad qd̓ dicimus ꝓ varietate temporū varia inuenit̉ diſpen ſatio conditoris. Ab exordio em̄ tꝑis inter duos tm̄ adam.ſ. ⁊ euam inchoatū eſt con iugiū. deo ꝑ os Ade dicente. Hō adhere bit vxori ſue: ⁊ erūt duo ī carne vna. ⁊ ẜm inchoatiōis modū inter duos tm̄ ꝑ omneꝫ ſucceſſionē tempoꝝ ꝯtraheret̉ cōiugiū. ſi pͥ mi homīes in obedientia ꝑſtitiſſent. Poſt eoꝝ ꝟo cōpulam filij ⁊ filie eorū mr̄imonio coniuncti ſunt. ſed vnus uni tm̄. Iō autē fratres ſororibus ſunt copulati. qꝛ nō erāt alie mulieres vel viri. qͥbus ade filij vl̓ filie iungerent̉. Primus oīm Lamech duas le gitur ſimul habuiſſe vxores. ⁊ hoc in eo ar guitur. qꝛ ꝓ expletione carnal̓ voluptatis id feciſſe ꝑhibet̉ Poſtea ꝟo cum iam pene omēs homīes falſis dijs ẜuirent. paucis ī cultū dei ꝑmanentibus cōſultum eſt a deo plures in matrimonio copulare ſibi. ne ill̓ paucis deficientibꝰ: cultus noticia dei de ficeret. Un̄ Abraam viuente vxore ad an cillam intrauit: ⁊ ex ea genuit Iacob etiaꝫ liberis ⁊ ancill̓ ſe copulauit. Et filie Loth pr̄e ebrio vſe ſunt. Cum em̄ ceteris in ido latria relictis abraam ⁊ filios eius in pecu liarem ppl̓m ſibi dn̄s elegiſſet. rite multarū fecunditate mulierū populi dei multiplica tio querebat̉. qꝛ in ſucceſſione ſanguinis erat ſucceſſio religionis. Vnde etiam in le ge. maledicta erat ſterilis. que non relīque bat ſemen ſuper terram. Hinc etiā ſacerdo tibus coniugia decreta ſunt. qꝛ in ſucceſſio ne familie. ſucceſſio eſt officij. Non gͦ abraā vel Iacob deliquit. qꝛ preter vxorem fili os ex ancilla queſiuit. nec illorum exemplo preter coniugaleⁱ debitum. fecunditatem in aliqua licet alicui querere. cū illorum con iugia noſtrorū equant̉ virginitati. ⁊ īmo deratus vſus coniugij nr̄i tꝑis. turpitudi nem fere imitet̉ fornicationis illius tempo ris. De hoc Augꝰ. ſic ait. Antiquis iuſtis Alguſti. nō fuit peccatū ꝙ pluribus feminis vtebā tur. nec ꝯͣ naturam hoc ſaciebant. cum non ſaſciuiendi cauſa: ſed gignendi hoc facerēt nec contra morem. qꝛ eo tꝑe ea fiebant̉. nec ꝯͣ p̄ceptum. qꝛ nulla lege erat prohibitum. Idem. Obijciunt̉ Iacob quatuor vxores quod quando mos erat. crimen non erat.

LI. Sic patriarche coniugibus excipientibꝰ ſe men ſuū miſcebant̉. non ꝯcupiſcentia ꝑfici ende voluptatis: ſed ꝓuidentia ꝓpagādo ſucceſſionis. ſicut apoſtoli auditoribꝰ ſuis admirantibus doctrinā ſuam cōdelectabā tur. non auiditate conſequende laudis: ſed charitate ſeminande veritatis. Idem alibi Antiquis temꝑibus cum adhuc ſalutꝭ nr̄e myſterium velaret̉. iuſti officio ꝓpagandi nuptias contrahebant. non victi libidine: ſed ducti pietate. qui multo facilius conti nere poſſunt ⁊ vellent. Vtebant̉ tamen cō iugibus. ⁊ plures vni viro habere licebat quas caſtius habebat qͣꝫ nunc vnā quilibꝫ iſtorū in qͥbus videmus. qd̓ ẜm veniaꝫ cō cedit apoſtolus. Habebant em̄ eas in ope re generandi: non in morbo deſiderij. Iteꝫ Ambro. Amb̓. Dixit Sara ad Abram. Ecce cōclu ſit me dn̄s vt non pariam. Intra gͦ ad an cillam meā ⁊ filium facias ex ea. ⁊ ita factū eſt. Conſidera pͥmum ꝙ abraam ante legeꝫ Moyſi ⁊ an̄ euangelium fuit. Nō gͦ ī legē cōmiſit Abraam: ſed legem p̄uenit. Nōdū em̄ interdictū videbat̉. Secūdo conſidera ꝙ non ardore aliquo vage ſuccenſus libidi nis. non petulantis forme captus decore. ancille contubernio coniugalē poſt habuit thorū. ſꝫ ſtudio querende poſteritatis ⁊ ꝓ pagande ſobolis. Adhuc poſt diluuiū ra ritas erat humani generis. erat etiā religio nis. Deniqꝫ ⁊ Loth ſancti hanc filie cauſā querende poſteritatis habuerūt: ne genus deficeret humanū. ⁊ ideo publici muneris gratia pͥuatam culpam p̄texit. Itē Augꝰ. Auguſti. Iuſtus qͣꝫuis cupiat diſſolui ⁊ eſſe cū xp̄o tamen ſumit alimentū: nō cupiditate viuē di: ſed officio ꝯſulendi. vt maneat quod ne ceſſarium eſt ꝓpter alios. Sic miſceri femi nis iure nuptiarū officioſum fuit ſanctꝭ vi ris non libidinoſum. Qd̓ em̄ eſt cibꝰ ad ſa lutem hoīs. hoc eſt concubitꝰ ad ſalutē hu mani generis. ⁊ vtrūqꝫ non eſt ſine delecta tione carnali. q̄ tn̄ modificata ⁊ refrenata tꝑantia in vſum naturalem redacta libido eſſe non pōt. Qd̓ aūt in ſuſtentādo vitā illi citus eſt cibus. hͦ eſt in querenda ꝓle forni carius vel illicitus cōcubitus. ⁊ qd̓ eſt ī ci bo licito immoderatior appetitus. hͦ eſt in ꝯiugibus venial̓ ille concubitus. Non p̄fert̉ virginitas Iohannis caſtitati Abrae. Ꝙ vo caſtitas vir ginalis non p̄ferat̉ in merito coniugali ca LCL ſtitati Abrae Augꝰ. oſtendit inqͥēs. Sicut Amb̓. ili. de non eſt impar meritū patīe in Petro qͥ paſ ꝟginibus ſus eſt. ⁊ in Iohanne qͥ paſſus non eſt. ſic non eſt impar meritū ꝯtinentie in Iohāne qͥ nullas exꝑtus eſt nuptias. ⁊ in Abraam qͥ filios genuit. Nam illiꝰ celibatus ⁊ iſti cōnubiū ꝑ tempoꝝ diſtributionē xp̄o mili tauerunt. ſed ꝯtinentiā Iohānes in opere Abraam in ſolo habebat habitu. Melior eſt aūt caſtitas celibum qͣꝫ nuptiaꝝ. Qua rum vnā Abraam habebat in vſu. ambas in habitu. Caſte em̄ ⁊ ꝯiugalit̓ vixit. Eſſe aūt caſtus ſine coniugio potuit. ſed tūc nō oportuit. Item Hiero. Quis ignoret ſub alta diſpen ſatione dei omēs retro ſanctosᵐ lero. eiuſdem fuiſſe meriti cuiꝰ nūc xp̄iani ſunt: Quō abraam an̄ placuit in ꝯiugio. ſic nūc ꝟgines placent in caſtitate Seruiuit ille le gi ⁊ tempori ſuo. ẜuiamus ⁊ nos legi ⁊ tē pori nr̄o. in quos fines ſeculorū deuener̄t Ex his apparet ꝙ ſancti pr̄es an̄ legem ſine peccato plures habuerūt vxores vel con cubinas. Eas em̄ nūc vxores appellat ſcri ptura. nunc ꝯcubinas. Rachel tn̄ ⁊ Lya ambe vxores fuerūt. non ꝯcubine. Oppoſitio i quis opponat̉ ꝙ fidem thori non ẜuabant illi pr̄es. Dici mus in hͦ ẜuaſſe fidem thori. qꝛ nō alijs: ſꝫ prijs vxoribus vel ancillis miſcebantur. Ecce q̄ fuerit ꝯſuetudo in hac re an̄ legem. Legis ꝟo tꝑe interdixit Moyſes car Que erat cō nalem copulā fieri cum mr̄e. cum nouerca. ſuetudo leg cū ſorore. cū nepte. cū amita. cū matertera. cū nuru ⁊ alijs qͥhuſdā. Permiſit auteꝫ di uortiū fieri dato libello repudij. in quo vi ſcribebat cauſas ꝓ qͥbus vxorem repudia bat. Permiſit aūt aliā ducere dato pͥori li bello. qd̓ ꝓpter duriciā cordis eoꝝ ꝑmiſſū xp̄s dicit. Non vt ꝯcederet̉ diſcidiū: ſꝫ vt tolleret̉ homicidiū. Permiſit fieri mala ne fierent peiora. ⁊ hoc ꝑmittendo non dei iu ſticiam demonſtrauit. ſed in peccatore mi nuit culpam. Cui licebat pl̓es hr̄e vel non d Sed nunquid ſub lege licebat habere plures vxores: Audi qͥd ſcriptum eſt in Deuteronomio Nō ha bebit vxores plurimas que alliciāt animaꝫ eius. Super quem locum ait Auguſtinus

DI. Manifeſtum eſt ſalomonem hoc p̄ceptū tranſiſſe. Dauid aūt plures habuit. nec p̄ ceptum preterijt Permiſſum eſt enim regi plures habere. nō plurimas que allicianſ animam multiplicate. Cum tn̄ additur vt non eleuetur cor eius. alienigenas prohi bitum eſſe videtur. Verūtamen multipli catio vxorum generaliter ꝓhibita ē. Per miſſum eſt autem regi plures habere. ſꝫ nō multiplicare. Veniente autem plenitudi nis tempore quo chriſti gratia vbiqꝫ eſt di latata. reducta eſt lex nuptiarum ad prio rem honeſtioremqꝫ inſtitutionem vt vnuſ vni in figura chriſti et eccleſie coniugatur. Ne queritur electio muneris in ſucceſſiōe generis. ſed in perfectione vite et ſincerita te ſcientie. et virginitas fecunditati p̄fert̉ ⁊ ſacerdotibus cōtinentia indicit̉. De v̓ginitate mētis ⁊ carnis. e Melior eſt aūt Vir ginitas mentis qͣꝫ carnis. Vnde Ambro. Amā. in li. d̓ Tolerabilius eſt mentem virginem qͣꝫ ca virginibus. nem habere. vtrunqꝫ bonum eſt ſi liceat Si non liceat. ſaltem non caſti homini ſed deo ſimus. Uirgo proſtitui pōt. adultera ri non poteſt. nec lupanaria infamāt caſti tatem. ſed caſtitas etiam loci abolet in fa miam. Idem. Non poteſt caro ante corri pi. niſi mens ante fuerit corrupta. Itē Iſi Iſidorus. dorus. Non poteſt corpus corrumpi niſi prius animus corruptus fuerit. Munda enim a contagione anima: caro nō peccat. In fine huius capl̓i aperit̉ quomodo ve rū ſit. niſi anima prius fuerit corrupta. cor pus non poſſe corrumpi ſcilicet peccato. Augꝰ. in li. d̓ Illud etiam Auguſtini aduertendū eſt bono ꝯiuga. Sicut inquit ſanctius ē mori fame qͣꝫ ido laticis veſci. Ita ſanctius eſt defungi ſine liberis. qͣꝫ ex illicito coitu ſtirpem querere Undecunꝙͣ ꝟo naſcantur homines. ſi pa rentum vitia non ſectent̉: et deum recte co lant. honeſti et ſalui erunt. Semen em̄ ex qualicunqꝫ homine. dei creatura eſt. et eo male vtenti male erit. non ipſum aliquan do malum eſt. Iſta eſt diſtinctio. xxxiij. huius quarti libri. In qua magiſter poſtꝙͣ ſuꝑius determi nauit de bonis matrimonij. Hic āt determinat qūo hec bona fuerunt in matrimonijs antiquoꝝ patrum Et tria facit. Primo em̄ antiquis patribus fore con ceſſum plures hr̄e vxores declarat. Scd̓o continen tiam abrae continētie iohannis comꝑat. Tertio tē pore euāgelij ꝟginitatē p̄cellere fecūditatē inſinuat Primū facit vſqꝫ ibi. Qd̓ ꝟo caſtitas Scd̓m vſqꝫ ibi Melior eē aūt virginitas. Tertium vſqꝫ ad finē diſt. XXXIII In ſpeciali ſnīa magiſtri ſtat in tribus propoſitōnibꝰ quarū prima eſt hec. Ex diuina permiſſione antiqui patres plures habuerunt vxores non expletiōe car nalis voluptatis. ſed quia ſucceſſione ſanguīs erat̉ ſucceſſio religionis et fidelitatis. Hanc magiſter inſi nuans querit vtrum antiqui patres ſine peccato plu res vxores vel concubinas habuerunt. Et reſpon dens permittit ꝙ ẜm diuerſitatē temporuꝫ varia fu it dei diſpoſitio. Ante pctm̄ inter duos tm̄ fuit cōiuꝫ gium inchoatum ẜm quē inchoationis moduꝫ ſi pri mi parentes in obedientia ꝑſtitiſſent ꝑ tꝑis ſucceſſi onem inter duos tm̄ fuiſſꝫ matrimonialis ꝯtractus Poſt pctm̄ primis parentibus ad inuicē conuenienti bus et ꝓlem ꝓcreantibus filij eorum et filie ꝯiuncti ſunt ſed vnus tm̄ vni et fratres ſororibꝰ copulati ſūt quia nō erant alie mulieres et viri quibus filij. Ade et filie ꝯiuugerent̉. Lamech autem primus omnium legit̉ duas vxores habuiſſe. quod in eo reprehendi tur. ideo qꝛ ꝓ expletione carnalis voluptatis hoc fe cerit. ꝓceſſu ꝟo tꝑis cum iam quaſi omnes homīes deos colerent. paucis in cultu dei remanentibus di uina diſpenſatione conſultum eſt vt viri poſſent ſibi plures vxores in matrimonium copulare ne cultus vel noticia dei deficeret illis paucis deficientibus: ſi cut patet in Abraam et Iacob. Vnde et ex lege mā ledicta erat ſterilis que non reliquebat ſemen ſuper terrā. Secūda propoſitio eſt hec. Continentiā quam Iohannes habuit actu hanc Abraam potuit ſerua re ſolo habitu. Hanc magiſter inſinuans dicit in com mendationem coniugij antiquorum patrum ꝙ virgi nalis caſtitas non p̄fertur ī merito antiquoꝝ patruꝫ coniugali caſtitati. qd̓ autoritate Augu. determinat dicentis. Sicut non eſt impar meritū continentie in Iohanne qui nullas exꝑtus eſt nuptias. et in Abra am qui filios genuit. Nam illius celibatus ⁊ iſtiꝰ con nubium ꝓ temꝑis diſtributione xp̄o militauerūt. ſꝫ continentiam Iohannes in oꝑe Abraam ſolo habi tu habebat. Poſtea obijcit ꝙ antiqui patres habc̄ tes plures vxores nō videntur feciſſe fidem thori. Et reſpondens dicit. ꝙ fidē thori ſeruabant qͥ ꝓpͥis tm̄ vxoribus vel ancillis. ⁊ nō alijs mulieribus ꝯiun gebant̉. et ſic patet que fuerit ante legem matrimo nij conſuetudo. et ꝙ in matrimonio antiquoꝝ patrū fuerunt predeterminata mr̄imonij bona. Poſtea di terminat de matrimonio tꝑe legis dicens. ꝙ temꝑe Moyſi fuit mr̄imoniū determinatū ⁊ ꝙͣtū ad legitīa rū ꝑſonaꝝ det̓minationē. qꝛ nō licebat copulare car naliter patri vel ſorori vel nouerce vel nepti amite ⁊ matertere et quibuſdā alijs ꝑſonis. Et etiā ꝙͣtū ad ſeꝑationē qꝛ ꝑmiſit moyſes dato libello repudij di uortium fieri et aliam ducere. in quo quidem libello vir ſcripſit cauſas ꝓpter quas repudiebat vxorem qd̓ ꝓpter duriciaꝫ cordis eoꝝ ꝑmiſſum eſt vt maius malū.ſ. homicidiū tolleret̉. Poſtea q̄rit qͥbus lꝫ ſub lege habere plures vxores et quibus nō. Et reſpon det ꝙ multiplicatio generaliter eſt ꝓhibita. permiſ ſum tamen eſt regi plures habere vxores ſed nō ml̓ tiplicare.i. plurimas habere. qꝛ talis multiplicatio ꝓpter carnales actus mentē eneruat et allicit. Ad dit etiā ꝙ adueniente tꝑe plenitudinis iuxtra priorē et honeſtiorē inſtitutionē vnꝰ tm̄ vni coniungit̉ ī figu ra xp̄i et eccleſie. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. In hoc qͥ dem tꝑe virginitas fecunditati precellit̉̓ et ꝯtinentia ſacerdotibus inducit̉. Hāc magiſter inſinuās dic̄ ꝙ hoc tꝑe virginitas fecūdati p̄cellit̉ et ꝯtinentia ipſis preſbyteris p̄cipit̉ cū tn̄ in lege fecūditas virginita ti p̄ferre et ſacerdotibus ꝯiugia indicere inducit̉. Ul timo dicit ꝙ virginitas mentis melior eſt et commen dabilior. ꝙͣ virginitas carnis quod autoritatibꝰ con firmat. Et tm̄ in ſpeciali.

LI. Deꝑſonis legitimis. Unc ſuꝑeſt DI. XXX. 4 attende̓ que ꝑſone ſint legi time ad ꝯtrahendū mr̄imo niū. Legitime iudicant̉ ꝑſo ne ẜm ſtatuta patrū q̄ diu̓ſa ſunt. Alie nā qꝫ fuer̄t legitime an̄ legeꝫ. alie ſub lege. alie in tꝑe gratie. Itē in primitiua eccl̓ia q̄dam erant legitime que mō nō ſunt. Earū vero q̄ mō legitime ſunt vel illegitime. quedam ſunt plene legitime quedā omnino illegiti me. quedā medie. Plene legitime ſūt qͥb nō obuiat votuꝫ ꝯtinentie. vel ordo ſacer. vel cognatio. vel diſpar cultus. vel ꝯditio vl̓ nature fragilitas. et ſi qͥd eſt aliud. Pe nitus vero illegitime ſunt. ꝑ votū. ꝑ ordi nem. ꝑ cognationem. ꝑ diſparem cultum. Medij ꝟo ſunt nec plene legitimi. nec om nino illegitimi ꝑ frigiditatē. ꝑ conditionē Si em̄ tales iungunt̉ ignoranter. comma nere poſſunt quibuſdā accedentibus cau ſis. et eiſdē deficientibus diuidi. De frigidis ſeꝑandis. De his enī qui cau ſa frigiditatis debituꝫ reddere nō pn̄t. con Gregorlꝰ. ſulit Greg. vt ꝑmaneant. Sꝫ ſi mulier cau ſatur dicens. volo eſſe mater ⁊ filios ꝓcre are. decreuit vt vterqꝫ eoꝝ ſeptima manu ꝓpinquoꝝ iuret. qd̓ nunqͣꝫ carnaliter ꝯue nerunt. et tūc mulier ſcd̓as nuptias contra hat. Uir autē qͥ frigide nature ē. abſqꝫ ſpe ꝯiugij ꝑmaneat Ait em̄ ſic. Interrogaſtiſ de his qͥ matrimonio iuncti ſunt et nuberi nō pn̄t. ſi ille aliam vel illa alium duce̓ poſ ſit. de quibus ſcriptuꝫ eſt. Uir et mulier ſi ſe cōiunxerint. et poſt dixerit muler de vi ro ꝙ cōire nō poſſit cū ea Si pōt ꝓbari qd̓ dicit ꝑ iuſtū iudiciū. aliū accipiat Si ꝟo il le acceperit aliaꝫ. ſeparent̉. Item. De his requiſiſti qͥ ob cauſaꝫ frigide nature dicūt ſe nō poſſe inuicē oꝑam carnis dātes ꝯmi ſceri Iſte ꝟo ſi nō pōt ea vti ꝓ vxore. hēat eā quaſi ſororem qd̓ ſi retinaculū coniuga le noluerit reſcindere. maneant vtriqꝫ in nupti nam ſi huic nō potuit naturalit̓ con cordare. qūo alteri ꝯueīet. Igit̉ ſi vir aliā vxorē vult acciꝑe. maīfeſta patet ratio. qꝛ ſuggerente dyabolo odij fomitem. exoſaꝫ eam habuerit. et ideo eā dimittere menda cij falſitate molitur. Ꝙ ſi mulier cauſatur ⁊ dicit volo eſſe mater et filios ꝓcreare. vter IIII qꝫ eoꝝ ſeptima manu ꝓpinquoꝝ tactis ſa croſanctis reliquijs iureiurando dicat. vt nunqͣꝫ ꝑ cōmixtionē carnis ꝯiūcti. vna ca ro effecti fuiſſent. Tunc videt̉ mulierē ſe cundas poſſe ꝯtrahere nuptias. humanū dico ꝓpter infirmitatē carnis eoꝝ. Uir āt qͥ frigide nature eſt. maneat ſine ꝯiuge. Ꝙ ſi et ille aliā ꝯiugem acceperit. tunc hi qͥ iu rauerāt ꝑiurij crimine rei teneant̉. et peni tentia ꝑacta priora cogant̉ reciꝑe connu bia. Hoc ſeruandū eſt cum vterqꝫ idem fa tetur. Sed vir ſi aſſerit ſe debitū reddidiſ ſe vxori. et illa diffitet̉. cui potius fides ha benda ſit. merito querit̉? De hoc ita ſtatu tum eſt. Si quis ita acceperit vxorē et ha buerit eā aliquo tꝑe. ⁊ ipſa femina dicit ꝙ nunqͣꝫ coiſſet cū ea. et ille vir dicit ꝙ ſic fec In veritate viri conſiſtat qꝛ vir eſt caput mulieris. Hoc de naturali impoſſibilitate ſtatutum eſt. De his qui maleficijs impediti co ire non poſſunt. De maleficij at imꝰ pcuarere pedimento hoc tenendū decernit̉. Ꝙ ſi ꝑ menſis archi ſortiarias et maleficas cōcubitus nō ſeqͥt̉ epiſcopus. hortādi ſunt quibus illa eueniunt vt ſpū ꝯtritio et humiliato d̓o et ſacerdoti de om nibus peccatis ꝯfeſſioneꝫ faciant et lachri mis atqꝫ elemoſynis orationibꝰ ⁊ ieiunijs dn̄o ſatiſfaciant. et ꝑ exorciſmos ac cetera eccleſiaſtice diſcipline munimina miniſtri eccl̓ie tales ſanare ꝓcurēt. Quod ſi nō po tuerint. ſeꝑari valebunt. Sed poſtqͣꝫ alia nuptias expetierint illis viuentibus qͥbuſ poſt iuncte fuerint. prioribus quos reliq̄ rāt. etiam ſi poſſibilitas concubēdi eis red dita fuerit. reconciliari nequibunt. Quod in fine huius capituli ꝯtinet̉ ex rigore ma gis dictum intelligendū eſt qͣꝫ ex canonica equitate. Vel intelligendū eſt nō poſſe re conciliari prioribus niſi iudicio eccleſie qͦ diuiſio facta fuerat. De furioſis addit. Furioſi quoqꝫ du in amentia ſunt. matrimoniuꝫ contrahere nō valent. Vnde Fabianus. Neqꝫ furio/ Fabianꝰ ſus neqꝫ furioſa matrimonium cōtrahere poſſunt. ſed ſi contractum fuerit nō ſeꝑen tur. Itē Nicolaus papa. Hi qui matrimo nium ſani contraxerunt et vni ex duobus

D L. vel ambobus amētia vel furor vel aliqua infirmitas acceſſerit. ob hanc infirmitateꝫ talium cōiugia ſolui nō poſſunt. Sil̓r ē eti am ſciendum de his qui ab aduerſarijs ex cecant̉. vel membris truncant̉ vl̓ a barba ris execti fuerint. De his qui cum duabus ſororibꝰ dormiunt. De his etiā qui cū duabus ſororibus vel cum duobus fratri bus dormiunt videndū eſt. quid cenſeant Ex aureli canones. Qui dormierit cū duabus ſorori bus. et vna ex illis an̄ fuerit vxor. neutraꝫ concilio. ex ipſis habeat. nec ipſi adulteri vnqͣꝫ ī con iugio copulent̉. Itē nec ꝓprie vxori licet ſibi reddere debitū. quā ſibi reddidit illici tam: ſororē eius cognoſcendo. nec pꝰ mor tem vxoris licet ei vel adultere copulari ī coniugium. Itē zacharias papa. Cōcubu Zacharia iſti cum ſorore vxoris tue. ſi feciſti. neutrā papa. habeas. et vxor tua ſi non fuerit cōſcia ſce leris et continere non vult: nubat in domi no cui vult. Tu vero et adultera ſine ſpe iugij maneatis. et dum viuitis penitentiā agite. Quod ait cui vult nubat. intelligen dum eſt poſt mortem viri. Vnde Grego. Qui vxores ſuas in adulterio dep̄hēdūt nec illi nec illa aliā vxorē accipiat vel aliuꝫ virū qͣꝫdiu ambo viuunt. Si vero adulte ra mortua fuerit vir eius ſi vult nubat. ac ultera ꝟo nūqͣꝫ et ſi mortuus fuerit vir et ſed omnibus diebus penitentie lamēta ꝑ ſoluat. Hic de illo adulterio agitur. quod cum cognato viri vel cum cognata vxoris committitur. Non eſt dimittenda vxor ꝓ ali qua macula ſeu deformitate cor poris. Illud etiā ſciendū eſt ꝙ ꝓ aliqua infirmitate vel macula cor porali. non licet viro vxorem dimittere et econuerſo. ſed debet alter alteri ſubſidia ꝓ videre. Vnde Auguſtinus. Si vxoreꝫ qͥs habeat ſterilē ſiue deformem corpore. vel debilem membris. vel cecam. vel claudaꝫ vel ſurdam. vel ſi quid aliud. ſiue morbis vel laboribus doloribuſqꝫ confectā. et qͥc qͥd excepta fornicatione excogitari poteſt vehementer horribile. pro ſocietate. fideqꝫ ſuſtineat. XXXIIII Iſta eſt diſtinctio. xxxiiij. huius quarti libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ ſuperius determina uit de matrimonio ꝙͣtuꝫ ad eius inſtitutionē. ſignifi cationē. et ꝙͣtū ad eius cauſam efficientē et finalē et ꝙͣtū ad eius bona. Hic determinat d̓ eo ꝙͣtū ad cām materialē ⁊ ꝙͣtū ad ꝑſonas contrahentes. Et tria fa cit. Primo em̄ determinat q̄ ꝑſone ſunt legitīe ad cō trahendū mr̄imoniū. Scd̓o on̄dit ꝙ qn̄qꝫ matrimo niū ꝓpter frigiditatē maxīe ad inſtātiā vniꝰ ſit ſoluē duꝫ. Tertio qūo furioſi dum ſunt in amentia actuali ꝯtrahere nequeunt. Primū facit vſqꝫ ibi. De his em̄ qͥ cā frigiditatis. Scd̓m vſqꝫ ibi. Furioſi quoqꝫ. Ter tiū ꝟo vſqꝫ ad finē diſ. In ſpāli ſnīa mgr̄i ſtat ī tribꝰ ꝓpoſitionibꝰ quaꝝ pͥma eſt hec. Quedā ꝑſone ad ꝯ trahendū mr̄imonium ſunt plene legitīe quedaꝫ om nino illegitime q̄dā ī medio ꝯſtitue. Hanc mgr̄ inſi nuans ꝓponit pͥmo ꝙ ad mr̄imoniū ꝯtrahendum a lique ꝑſone fuerūt legitime an̄ legē. alie ſub lege. alie tꝑe gr̄e. q̄dā etiā ꝑſone ī pͥmitiua eccl̓ia erant legitīe q̄ mō nō ſunt. Illaꝝ ꝟo q̄ mō ſunt legitīe vl̓ illegitīe quedā ſunt plene legitime vt ille quibꝰ aliqd̓ īpedim̄ tū nō obuiat. quedā ꝟo ſunt oīno illegitime. vt ille qͥbꝰ obuiat ordo ſacerdotalis vl̓ ꝯgnatio vel diſpar tas cultus. q̄dā ſunt medie q̄ nec plene legitime nec oīno illegitime vt ille quibꝰ obuiat frigiditas vel cog natio. tales em̄ ſi ignorant̉ ꝯiungunt̉ ꝑmanere pn̄t et eiſdē deficientibus diuidi pn̄t. Scd̓a ꝓpō eſt hec Propter frigiditatē maximā ꝯiugium ſeꝑat̉ ⁊ vir a teri nunꝙͣ ꝯiungat̉. Hanc mgr̄ ponens dicit ꝙ illi qͥ cā frigiditatis debitum reddere nō pn̄t. pn̄t ſic ꝑma nere ſi volunt. Si aūt mulier cauſet̉ ſeu cōqueratur dicens ꝙ vult eſſe mater et filios ꝓcreare decretum eſt ꝙ vterqꝫ cōiugum ſeptīa manu ꝓpinquoꝝ iuret ꝙ nunꝙͣ carnaliter ꝯuenerunt. et hoc ita fieri debet Primo vir et mulier iurabunt ꝙ nunꝙͣ carnaliter cō uenerunt ⁊ tūc ſeptē de ꝓpinqͥs qͥ meliꝰ pn̄t ſcire ve ritatē ꝑ ſigna ꝓbabilia. iurēt ꝙ credunt eos verū di xiſſe. et tūc mulier ſcd̓as nuptias cōtrahere pōt. vir aūt qͥ eſt frigide nature abſqꝫ ſpe cōiugij manere dꝫ Si em̄ ille aliā vxorē duceret cogendus eſſꝫ ille redi re ad priorē. Qn̄ autē impedimentū ex vtraqꝫ parte ꝓuenit vterqꝫ dꝫ remanere innuptꝰ. Hic igit̉ mod ẜuandꝰ eſt qn̄ vterqꝫ ꝯiugum idē fatet̉. ſed vir ſi aſ ſerat. mulier aūt diffitet̉. in hoc vero potius ahiben da eſt fides viro qꝛ caput mulieris ē vir. qd̓ mgr̄ con firmat autoritate. Poſtea dicit ꝙ ſi aliqd̓ maleficiuꝫ ꝯcubitus nō ſequat̉ illi qͥbꝰ hoc euenit hortandi ſūt vt de oībꝰ ꝯfiteant̉ cōmiſſis et ſatiſfaciāt de eis deo. Miniſtri ꝟo eccl̓ie ꝑ exorciſmos et eccleſiaſtica ſacra mēta tales ſanare et ꝓcurēt. ⁊ ſi nō pn̄t ſanari ſeꝑa ri poterunt Poſtꝙͣ tn̄ alias nuptias expetierūt viuē tibus illis quibus iuncte fuerunt. non poterunt re conciliari prioribus quos reliquerant etiam ſi poſſi bilitas coeundi eis reſtituta fuerit niſi iudicio eccle ſie quo diuiſo facta fuerat. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Furioſi et amentes totaliter non poſſunt contrahe re matrimonium legaliter. Hanc magiſter inſinuās dicit ꝙ furioſi dum ſunt in amentia contrahere non poſſunt. quod autoritatibus confirmat. Poſtea di cit ꝙ ille qui dormit cum ſorore vxoris ſue neutram illarum habere debet. Et tā ipſe ꝙͣ adultera nūꝙͣ de bent coniugio copulari. Quod magiſter multis au toritatibus probat. Vltimo dicit ꝙ non licet viro vx orem dimittere nec econuerſo ꝓpter aliquā infirmi tatem corporalem. ſed debet alter alteri ſubſidia ꝓ uidere. quod autoritatibus confirmat. Ex quibꝰ pa tet ꝙ qui per legitimum matrimoniuꝫ coniunguntū corꝑaliter non poſſunt poſtmodum ſeꝑari aliqualit̓ Et tm̄ in ſpeciali.

LI. Eodē iure vtit̉ vir et mulier. a Ocetiā nota DI. XXX 6 dū eſt ꝙ cū dn̄s ꝯcedat vxo rem dimitti cauſa fornicatio nis viro. eadē licētia non tol lit̉ feminis. Un̄ Hiero. Precepit dn̄s vx Hierony. d morte fabio? brem nō dimitti excepta cā fornicationis. et ſi dimiſſa fuerit. manere innuptā. Quic quid viris precipitur. hoc conſequenter re dundat ad feminas. Non em̄ adultera vx or dimittenda eſt. ⁊ vir mechus tenendus Item. Apud nos quod non licet feminis. eque nō licet viris. et eadem ſeruitus pari condione cenſetur. Ex his oſtendit̉ ꝙ mu lier poteſt ſuper fornicatione virum conue nire. vt vir mulierem. Vnde Innocenti Innoc̄. pap papa. Chriſtiana religio adulteriū ī vtro qꝫ ſexu pari ratione condemnat. ſed viros ſuos mulieres non facile de adultero accu ſant. viri autem liberius vxores ſuas ad ulteras apud ſacerdotes deferre cōſueue runt. et ideo mulieribus prodito earū cri mine negatur cōmunio. virorum autē lati te commiſſo. non facile quiſqͣꝫ ex ſuſpitio nibus arcet̉. qui tn̄ ſubmouebit̉. ſi eius fla gitium detegatur. Qd̓ fornicariam nequit dimit tere vir niſi ip̄e expers fuerit ⁊ eco uerſo. Si vero querit̉ an adulter adulterā poſſit dimittere cauſa for nicationis? Dicimꝰ qꝛ nequit adultera vx or dimitti a viro. niſi et ip̄e expers fornica Auguſti. tionis exiſtat. et econuerſo. Un̄ Augꝰ. Ni hil iniquius eſt qͣꝫ cauſa fornicationis d̓ mittere vxorem. ſi et ipſe conuincitur forn cari. Occurrit em̄ illud. in quo alterū iudi cas teip̄m ꝯdemnas. Quapropter quiſqͥs fornicationis cauſa vult abijcere vxorem. prior debet eſſe a fornicatione purgatꝰ. qd̓ ſimiliter et de femina dixerim. Idem. In dignantur mariti ſi audiant adulteros vi ros pendere ſimiles adulteris feminis pe nas cum tanto grauius eos puniri oporti erit quātomagis ad eos ꝑtinet et virtute vincere exemplo regere feminas. Ex his apparet ꝙ adulter adulteram dimitte̓ non valet et econuerſo. Qd̓ poſſunt recōciliari qui ſeꝑan tur cauſa fornicationis. IIII Si quis aut forni cationis expers fornicariam dimiſerit. alij copulari non pōt. ſed cōtinere oꝑtet vl̓ ad dimiſſam redire. ſic et de femina. Vnde et apl̓s. His qui matrimonio iuncti ſunt. p̄ci pio nō ego ſed dominus vxorē a viro non diſcedere. ꝙ ſi diſceſſerit maneat innupta. aut viro ſuo reconcilietur. ⁊ de viro addit Et vir vxorem nō dimittat. Sed Ambro. Amborẜ. ait. Ideo nō ſubdit de viro ſicut de mulie re. quia licet viro aliaꝫ ducere. Sed hoc a falſarijs in ambroſij libro poſituꝫ creditur Supplendum em̄ eſſe in viro quod de vxo re premiſit. aꝑte dicit Auguſti. ſic. Quare Augꝰ. ſuper non addit de muliere qd̓ premiſit de viro. epl̓am ad co rinth̓. niſi ꝙ ſimileꝫ formā vult intelligi. vt ſi di miſerit ꝙ cauſa fornicationis ꝑmittit̉. ma neat ſine vxore aut reconciliet̉ vxori. Idē Si nec nubere illi conceditur. viuo viro a quo receſſit. nec huic alterā duce̓ viua vx ore quā dimiſit. multominus fas eſt. illici ta cū quibuſlibet ſtupra committere. Idē Ut nō facile dimittat̉ vxor dn̄s ſolā forni catōis cauſam excepit. ceteras vero vniu̓ ſas moleſtias ſi que extiterint iubet ꝓ fide coniugali et ꝓ caſtitate fortiter ſuſtineri. ⁊ mechum dixit qui a viro ſolutā duxit. Ex his oſtenditur ꝙ ſi cauſa fornicationis fiſ ſeꝑatio. nō pōt vir vel mulier in aliā tran ſire copulam. Poſſunt aūt recōciliari ⁊ co habitare ſicut prius. ſi dimiſſuꝫ alter reuo care voluerit. Que p̄dictis vident̉ obuiare. d Dicit tamen loha ꝯobannes. nes Chriſoſto. Sicut crudelis et iniquus Chriſoſto. eſt qui caſtam dimittit. ſic fatuus eſt ⁊ ini quus qui retinet meretricem. Patronus em̄ turpitudinis eſt qui celat crimen vxo/ Hierony. ris. Item Hiero. Tum mulier vnam car nem in aliā dimiſerit. et ſe fornicatiōe a ma rito ſeperauerit. non debet teneri. ne virū quoqꝫ ſub maledicto faciat. dicente ſcrip tura. Qui tenet adulteram ſtultus eſt ⁊ in ſipiens. Idem ad amandum preſbyterum ſcribens de quadam que viro ſuo viuente alij nupſerat. ſic ait. Rem nouam loquor imo non nouam ſed veterē. que veteris te ſtamenti autoritate cōfirmatur Si relique rit ſcd̓m viꝝ mulier et recōciliari voluerit priori. non poteſt. Determinatio.

XXXV Sed hec omnia in tēelligda ſunt de illa que ab adulterio rece dere noluit. nec per pnīam peccatum dele re. Qd̓ ſi vir ſcienter patit̉. cōſentire vid̓r Si em̄ in adulterio ꝑſeuerare elegit. patro nus turpitudinis et lenocinij reus marit habebitur. niſi eā adulterij reaꝫ facere vo luerit. Si aūt a peccato receſſerit et ꝑ peni tentiam illud purgauerit. poterit viro re Augꝰ. ad po cōciliari. Un̄ Aug. Quid tibi duruꝫ vide lentum. tur vt poſt adulterium recōciliet̉ cōiunx ſi fides aſſit nō erit durū. Cur eī adhuc d̓pu tamus adulteros. quos credimus pnīa eſ ſe ſanatos. Idē. Nō erit turpis nec diffici lis etiaꝫ poſt patrata et purgata adulteria reconciliatio coniugij. vbi ꝑ claues regni celorum nō dubitat̉ fieri remiſſio peccato rum. nō vt poſt viri diuortiū adultera re uocetur. ſed vt poſt xp̄i ꝯſortiuꝫ adultera non vocetur. Item Grego. Debet recipe re peccatricem que pnīam egit. ſed non ſe Hermes īlib Pº. Item Hermes. Si vir ſcierit vxorē ſu de adulteris am deliquiſſe et nō egerit pnīam mulier. ſꝫ ꝑmanet in fornicatione ſua et vir viuit cū coniugijs. illa. vir reus erit et particeps peccati eius Ꝙ ſi mulier dimiſſa egerit pnīam et volue rit ad virū reuerti. debet reciꝑe peccatricē que pnīam egit. ſed non ſepe. De illis qui ſe ante polluerūt ꝑ adulterium. Solet etiam queri an valeat duci in coniugium que prius eſt Leo papa polluta per adulterium? De hoc Leo pa pa ait. Nullus ducat in matrimoniū quaꝫ prius polluit adulterio. Item. Relatū eſt auribus ſanctorum ſacerdotum quendaꝫ alterius vxoreꝫ ſtupro violaſſe. et in ſuper meche iuramentum dediſſe. ꝙ poſt legiti mi mariti mortem ſi ſuperuiueret. duceret Ex concili eam in vxorem. quod factum eſt. Tale er tiburienſi. go connubium ꝓhibemus et anathemati zamus. His alijſqꝫ autoritatibus vetātur in coniugium copulari. qui ſe prius adul Auguſti. terio maculauerunt. Sed econtra Augu. oſtendit dicēs. Deniqꝫ mortuo eo cū quo fuit verū coniugium. fieri poteſt ꝯiugium cū qua preceſſit adulterium. Idē Poſſe fi eri ſane licitas nuptias ex perſonis illicite ꝯiunctis honeſto placito ſubſequente. ma nifeſtum eſt Determinatio. DI. XXXVI 5hec vltima au toritas de concubinis loquit̉. prohibens concubinas poſſe tranſire ad honeſtū pla citum nuptiarū. ſi caſtitatem et fidem ẜua re velint. Prima vero autoritas auguſtini de illis ait. qui de peccato penitu erunt. et nihil in mortem viri machinati ſunt nec vi uente viro fidem adultere dedit mechꝰ. ꝙ eam in cōiugio duceret ſi ſuꝑuiueret. Qui vero hec faciunt. alijs premiſſis autorita tibus prohibetur cōpulari. Iſta eſt diſtinctio xxxv. huius quarti libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ ſuꝑiꝰ determinauit d̓ impotētia coeundi. que accum matrimonij impedi Hic aūt determinat de ſeꝑatione thori ꝓpter forni cationem que ſil̓r matrimoniū tollit vinculo matri monij durāte. Et duo facit Primo em̄ oſtendit quo modo vterqꝫ ꝯiugium pōt. alium dimittere ꝓpt̓ for nicationē. qn̄ ipſe eſt a fornicatione immunis Scd̓o ſubiungit qūo nullꝰ poſſit ducere in matrimonio quā polluit in adulterio. Primū facit vſqꝫ ibi. Solet etiā queri. Scd̓m vſqꝫ ad finē diſ. In ſpeciali ſnīa magi ſtri ſtat in duabus ꝓpoſitionibus quaruꝫ prima eſt hec. Et ſi vir vxorē dimiſerit cauſa fornicatōis. alte ri non nubat ea viuente in ſtatu huius corruptōnis Hanc magiſter inſinuans ꝓponit primo ꝙ ſicut licꝫ viro cauſa fornicationis vxorē dimittere ita eadē cā dimittere licet vxori virum. quod autoritatibus pro bat. Poſtea dicit ꝙ illud quod dictum eſt debet ītel ligi ſi ille qui alterum vel alterā dimittit ſimili crimi ni nō ſubiacet. Adultera autē adulterum dimittere nō pōt cauſa fornicatōnis. qd̓ autoritatibus probat Poſtea dicit ꝙ ſi cauſa fornicationis facta fuerit ſe paratio. nō pōt vir vel mulier in aliam copulā coniu galem tranſire. pn̄t aūt recōciliari et cohabitare ſi mul ſi prius dimiſſam alter reuocare voluerit. quod autoritatibus probat. Poſtea inducit plures autori tates que dicunt ꝙ ſi vir ſciat vxorem ſuam deliquiſ ſe. et nō egerit mulier pnīam et in fornicatione ꝑma neat. et hoc paciat̉ vir cū ea viuens et cohabitās. vi det̉ conſentire ⁊ reus et ꝑticeps eſſe huius peccati. et ideo retinere eā nō debet. Si ꝟo mulier dimiſſa a peccato diſceſſerit et ꝑpnīam illud purgauerit. po terit viro reconciliari. et vir talē debet reciꝑe. ſꝫ non ſępe. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Vir nō pōt ducere vxo rem quam prius per adulteriū polluit. ſi ipſa in mor tem viri machinata fuerit. ſeu ſi vir dederit fidē ꝙ eā ducerꝫ. ſi vir non ſuperuixerit. Hāc magiſter ponēs probat autoritate leonis pape. Obijcit tamen con tra hoc magiſter ꝑ autoritates ſanctoꝝ. quas ſoluit dans eaꝝ ſanā intelligentiā. Et tm̄ in ſpeciali. Si pro extrema conditione va leat vxor ſeparari a viro et ecōuer Unc de codi ꝯ.xxxI tione videamus an valeat cō iugiuꝫ diuidere? Ad qd̓ dici mus qꝛ nō negat̉ īgenua poſ ſe nubere ẜuo. ſꝫ ſi neſcit̉ eſſe ẜuilis ꝯditio nis. libere pōt dimitti cū ẜuitus eiꝰ fuerit

LI. dep̄henſa. ẜm illud Si quis ingenuus ho mo ancillā alterius vxorē acceperit. et eſti mat qd̓ ingenua ſit. ſi ipſa femina fuerit po ſtea in ſeruitutē deiecta. ſi eā a ſeruitute re dimere pōt faciat. ſi nō pōt. ſi voluerit ali am accipiat. Si ꝟo ancillam eaꝫ ſcierat et collaudauerat. poſt eā vt legitīa habeat. Item ex eodē. Si femina ingenua accepe In concilio pud ꝟmeriā. rit ſeruū. ſciens ꝙ ſeruus eſſet. habeat eū. qꝛ oēs vnū pr̄em habemus ī celis. vna lex erit viro et femine. Cum d̓r ſciens illum ẜ uum. datur intelligi. ꝙ ſi neſcierit illuꝫ ſer uum eſſe nō cogitur manere cū ipſo Si em̄ ꝯditionis dolū patitur. nō cogit̉ adherere ei cuius fraude decepta eſt. Si autē ſcierit vir ꝯditionem mulieris vel ecōuerſo. non valet eā dimittere. Un̄ Zacharias papa. Tacharias Si quis liber ancillā in matrimonio acce papa. perit. nō habet licentiā dimittendi eā. ſi cō ſenſu amborum ꝯiuncti ſunt. niſi ob forni cationem. De illis agit qͥbꝰ alterutrius cō ditio nota eſt qn̄ ꝯiunguntur. De copula ſerui et ancille diuer ſorum dominorum. Queritur etiam ſi ſeruus vnius ancillā alterius acceperit an In cōcilio ca ſit inter eos ꝯiugiū? De hoc etiā ita ſtatu tum eſt. Dictū eſt nobis ꝙ quidam legiti bilonenſi. ma ſeruoruꝫ matrimonia poteſtatiua qua dam preſumptione dirimant. nō attenden tes illud. quos deus coniunxit homo non ſeparet. vnde nobis viſuꝫ eſt vt ꝯiugia ſer uorum nō dirimant̉ etiā ſi diuerſos dn̄os habeant. ſed in vno ꝯiugio ꝑmanētes do minis ſeruiant ſuis. Et hoc in illis obſer uandū eſt vbi legalis cōiunctio fuit. ⁊ per voluntatē dn̄oꝝ Attende finem huius capituli vbi videt̉ innui preter voluntatē dn̄orum inter ſeruū et ancillā nō poſſe cō trahi ꝯiugium. vel ſi ꝯtrahitur non eſſe ra tum. Quibuſdā tn̄ videt̉ inter eos poſſe fi eri ꝯiugium. dn̄is ignorantibus. De viro qui ſe facit ſeruuꝫ vt di uidatur ab vxore. Illud etiaꝫ notan dum. ꝙ ſi mulier virum liberum acceperit et ille vt cauſam preſtet diſcidij ſe alicuius ſeruum fecerit. nec ille vxorem dimittere. nec illa ob vinculum coniugij in ſeruitutē redigi poterit. Vnde illud. Perlatum eſt Inthiburien̄ ꝗd ſanctam ſynodum. ꝙ quidam ingenu ſi concilio. IIII ingenuam acceperit vxorem. ⁊ poſt filiorū procreationem: occaſiōe diuortij: cuiuſdā ſeruum ſe fecerit. vtrū et mulierem neceſſa rio tenere debeat. et ſi tenuerit. an illa etiā ſeruituti ſubijci debeat queſituꝫ eſt. Iudi catum eſt vxorem minime debere dimitti. non tamen ob chriſti legem mulierē in ſer uitutem redigi. dum ille nō ex ꝯſenſu con iugis ſe ſeruum fecerit? quem liberum ip̄a maritum acceperat. De etate contrahentium. d Hoc etiam ſciēduꝫ eſt ꝙ pueri ante. xiiij. annos. et puelle ante xij. annos ẜm leges matrimoniuꝫ inire ne queunt. Ꝙ ſi ante predicta tempora copu lam inierint. ſeparari poſſunt qͣꝫuis volun tate et aſſenſu parentū iuncti fuerint. Qui vero in pueritia copulati poſt annos pu bertatis nolunt ſe relinquere. ſed in coniū ctione permanere. iam ex hoc efficiūtur cō iuges. et deinceps nequeunt ſeparari. Itē Sponſalia ante ſeptennium contrahi non poſſunt. ſolo enim conſenſu contrahuntur qui interuenire nō pōt niſi ab alterutra ꝑ te intelligat̉. qd̓ inter eos agit̉. Duo illa executi ſumus cum alioꝝ quo rundam adiectione quibus cōiugium ſol ui poteſt. nec tamē ſolui ſemper neceſſe eſt Nūc de alijs que perſonas illegitimas pe nitus faciūt. add endū eſt. ⁊ pͥmū de ordīe. Iſta eſt diſtinctio. xxxvj. huius quarti libri. In qua magiſter poſtꝙͣ ſuperius de ter minauit de inpedimentis antecedentibus matrimo nium contrahendum. et de ſuperuenientibus in con tractum. hic ꝟo determinat de incidētibꝰ in ip̄o con tractu. ſicut eſt error conditionis. Et duo facit. Pri mo em̄ determinat de impedimento ſeruilis cōditio nis. Scd̓o de īpedimento ex defectu etatis. Primū facit a principio diſtinctionis vſqꝫ ibi. Hoc etiam eſt ſciendum. Secundū ꝟo vſqꝫ ad finē diſtinctiōis. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitioni bus quarum prima eſt hec. Cum ꝑſona de preſſa ſer uitute contrahens ignoranter eam poteſt dimittere et alteri coniungi matrimonialiter. Hāc mgr̄ inſinu ans querit primo vtrum ſeruitus cōiugium diuide re poſſit. Et reſpōdet ꝙ libera pōt acciꝑe ſeruum et ecōuerſo liber ancillā. ſꝫ ſi mulier neſciat viri ꝯditōꝫ vel et ecōuerſo vir mulieris cū ſeruitus fuerit depre henſa poteſt libere dimittere eaꝫ. Si autem ſciuerit mulieris cōditionem vel econuerſo non pōt dimitte re. quod autoritatibus confirmat Poſtea querit ſi ambo.ſ. vir et mulier ſint ſeruilis cōditionis. vtrum poſſit inter eos eſſe coniugium. Et reſpondet ex au toritate eiuſdem concilij ꝙ ſic. dummō fiet cōiunctio ex voluntate dominoꝝ. ꝙͣuis dicunt alij ꝙ etiam do minis ignorantibus poſſit inter eos fieri coniugium Poſtea dicit ꝙ ſi mulier accepit virum liberum et il le poſtea fecerit ſe ſeruum occaſione diuortij. non il le poteſt vxorem dimittere. nec illa ꝑ matrimonij vin

DI. culum poteſt in ſeruitutē redigi. dum ille nō ex aſſen ſu coniugis ſe ſeruum fecerit. quod autoritatibꝰ eiuſ dem ꝯcilij ꝓbat. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Sponſalia non ꝯtrahunt̉ niſi ab altera ꝑte ſciatur quid īter eos in tali facto agatur. Hanc quidem ꝓpoſitionem ma giſter inſinuans dicit. ꝙ ẜm leges pueri an̄ decimuꝫ quartum annum ⁊ puelle ante duodecimum annum non poſſunt matrimonium in ire. qd̓ ſi fecerint ante predicta tempora ſeparari poterunt. Qui autem in puricia copulantur et poſt annos pubertatis noluūt ſe dimittere ſed in coniunctione ꝑmanere. ex hoc ef ficiunt̉ coniuges. et deinceps nequeunt ſeꝑari. Ad dit etiam ꝙ ſponſalia ante ſeptimum annum cōtrahi non pn̄t. Oportet etiam ꝙ ab vtraqꝫ ꝑte intelligat̉ quid inter eos agatur. Vltimo dicit determinatum eſſe de duobus īpedimentis coniugij quibꝰ ſolui pōt nec tn̄ ſolui ſemꝑ eſt neceſſe. Et tm̄ in ſpeciali de ſen tentia huius diſtinctionis. In quo ordine nequeat fieri cō iugium. Unt igitur DI. XXX. quidam ordines in quibus nullatenꝰ poteſt cōtrahi cō iugiū. ⁊ ſi interceſſerit copu la: ſit diuortium. vt ſacerdotiuꝫ. dyacona Itus. et ſubdyaconatus. In alijs ꝟo ꝑmit titur ſortiri coniugiū. niſi religionis habi tum ſumpſerit vel continentie votum fece Leo papa rint. Und̓ Leo papa. Clericos. lectores. oſtiarios. exorciſtas. acolitos. ſi extra vo tū et habitū inueniunt̉ et continentiam ꝓ fiteri nolunt. vxorē ducere virgineꝫ eccl̓ia romana ꝑmittit. nō viduam vel repudia tam. qꝛ deinceps nec ad ſubdyaconatū ꝓ uehi poterūt. nec laicus vxorem ſortitꝰ ni ſi virginem. vel bigamus ad clericatum. Ex carthagi Item ex carthaginenſi ꝯcilio Placuit epi nenſi concilio ſcopos. p̄ſpiteros. dyaconos. ſubdyaco nos etiā ab vxoribus abſtinere. qd̓ ſi nō fi cerint etiā ab ecleſiaſtico remoueant̉ offi cio. Ceteros ꝟo clericos ad hoc non cogit Leo papa Item Leo papa. Lex ꝯtinentie eadeꝫ eſt miniſtris altaris que epiſcopis ⁊ preſbyte ris. qui cum eſſent laici vel lectores. licite vxores ducere potuerunt. ſed cum ad pre dictos ꝑuenerunt gradus. cepit eis non li cere qd̓ licuit. Item in..vj. ſynodo. Si qͥs eorum qui ad clerū accedunt voluerit nu p̄ciali lege mulieri copulari. hoc an̄ ordinē Calixtus p ſubdyaconatus faciat. Itē calixtꝰ papa Preſbyteris. dyaconibus. ſubdyaconibꝰ monachis. concubinas habere ſeu matri monium contrahere penitus interdicimꝰ contracta quoqꝫ matrimonia ab huluſmo di perſonis diſiungi. et perſonas ad peni tentiam debere redigi. iuxta ſanctoruꝫ ca nonum diſtinctionem iudicamus. Item XXXVII Gregꝰ. Nullum facere ſubdyaconum ep̄i Gregoriꝰ. p̄ſumant. niſi qui ſe caſte victurū promiſe rit. qꝛ nullus debet ad miniſteriuꝫ altaris accedere. niſi cuius caſtitas ante ſuſceptū Innocen. pa miniſterium fuerit approbata. pa. ij. Decer nimus vt hij De interfectoribus ſuarum con qͥ ordinē ſub dyaconatus iugium. O acceperint et His adiciendū eſt L inſuꝑ vxores duxerint vel ꝯcubinas ha de occiſoribus ſuarū cōiugiū. De quibus huerint offi Nicolaus papa ſcribit radulpho bituricē cio atqꝫ eccle ſi archiep̄o. Interfectores ſuarum coniu/ ſiaſtico bene ficio careant gum ſine iudicio. cum nō addis adultera Cū em̄ ipſi tē rum vel aliquid hmōi. quid aliud haben plum et vaſa di ſunt qͣꝫ humicide. Ac ꝑ hoa ad peniten/ dn̄i: ſacrariū tiam redigendi. quibus penitus denegat̉ ſpirituſſanci eſſe debeant coniugium. Hic videtur Nicolaus ꝑmitꝰ et dici. in dig tere maritis ꝓ adulterio aut alio huiuſmo nū eſt eos cu di vxores ſuas interficere ſed eccleſiaſticabilibus ⁊ im diſciplina ſpirituali gladio non materiali mundicijs de ſeruire. criminoſos feriri iubet. Vnde idem nico laus. Int̓ hec noſtra ſanctitas addere ſtu duit. ſi cuius vxor adulteriū ꝑpetrauerit. vtrum marito eius ẜm mundanam legem interficere liceat. Sed ſancta dei eccl̓ia nū qͣꝫ mundanis cōſtringitur legibus. gladiū. Pius papa. non habet niſi ſpiritualem. Item pius pa pa. Quicunqꝫ ꝓpriam vxorem abſqꝫ lege et ſine cauſa interfecerit aliamqꝫ duxerit armis depoſitis publicam agat penitenti am. et ſi cōtumax extiterit anathematizet̉ vſqꝫ quo cōſentiat. Iſta eſt diſtinctio. xxxvij. huius quarti libri. In qua magiſter poſtꝙͣ ſuperius deter minauit d̓ impedimentis que faciūt perfonas medi as plene legitimas et penitus illegitimas. Hic vero determinat de impedimentis q̄ faciunt ꝑſonas oīno nō illegitimas. Et circa hoc duo facit. Primo eī on̄ dit quō ꝑ ordinē ſacr̄oꝝ matrimoniū impediat̉. Se cūdo quo ꝑ vxoricidiū impedit̉. Primū facit a prin cipio diſtinctiouis vſqꝫ ibi. his adiciendū Scd̓m ꝟo ab inde vſqꝫ ad finē diſ. In ſpeciali ſnīa mgr̄i ſtat in duabꝰ ꝓpoſitiōibꝰ quaꝝ prima eſt hec. Voto ꝯtinē tie cōſtricti vel in ſacris ordinibꝰ vel in religione cō ſtituti mr̄imoniū ꝯtrahendi ab eccl̓ia ſunt ꝓhibiti. Hanc mgr̄ inſinuans dicit ꝙ ſūt qͥdam ordines ī qͥbꝰ nullatenꝰ pōt ꝯtrahi cōiugiū. et etiaꝫ ſi interceſſerit copula ſit diuortiū ſicut ſacerdotiū. dyaconatꝰ. ſub dyaconatus. In alijs vero ordinibus ꝑmittitur fie ri coniugium niſi religionis habitū ſumpſerint. vel votum continentie fecerint. quod pluribus a utorita tibus confirmat. Secunda ꝓpoſitō eſt hec. Ex iur̄ canonico quod legibus mundanis non aſtringit̉ vi ne vxorem interficiat matrimoniū interdicit̉. Hanc mnagiſter inſinuans dicit ꝙ occiſoribus ſuaꝝ cōiugū penitus coniugiū denegandum eſt tales ſic crimiuo ſos eccleſiaſtica diſciplina gladio ſpirituali et n̄ ma teriali corrigere iubet. vnde tales debent publiam penitentiam agere. et ſi contumaces fuerint excom municantur quouſqꝫ conſentiant. Et tm̄ in ſpeciali. O 4

LII. De voto. Unc de vo to inſpiciamus. Votū eſt te DI. XXXI ſtificatio quedam ꝓmiſſiōis VIII. ſpontanee. que deo ⁊ de his que dei ſunt ꝓprie fieri debet. Sunt tamē et vota ſtultoꝝ que frangenda ſunt. De votorū differentijs. Sciēdū v̓o qd̓ vo torum aliud eſt commune aliud ſingulare Commune vt illud quod in baptiſmo om nes faciunt cū ſpondent renūciare dyabo lo et pompis eius. Singulare vt cum ali quis ſponte ꝓmittit ſeruare virginitatem et ꝯtinentiam vel aliquid huiuſmodi. Itē ſingulare votū. aliud eſt priuatū. aliud ſo lenne. Priuatū eſt in abſcondito factū. ſo lenne vero in conſpectu eccleſie factū. Itē priuatū votuꝫ ſi violetur. peccatū eſt mor tale. ſolenne ꝟo violare peccatū et ſcanda lum eſt. Qui priuatum faciunt votum con tinentie: matrimoniuꝫ contrahere nō dn̄t quia contrahendo mortaliter peccant. Si tamen contraxerint non ſeparent̉. qꝛ ꝓba ri nō poteſt quod occulte factum eſt. Qui vero ſolenniter vouent: nullatenus coniu gium iure queunt. quibus nō ſolū nubere Augꝰ. ad iu. ſed et velle damnabile eſt. Vnde Auguſt lianā de ſan? In coniugali vinculo ſi pudicicia ſeruat̉ cta viduitate damnatio non timetur. ſed in viduali con tinentia et virginali excellentia. virtꝰ mu neris amplioris expetitur. qua expetita et electa et vota oblata iā non ſolū capeſcere nuptias. ſed etiam ſi non nubatur. nubere velle damnabile eſt. Vouentibus em̄ vir ginitatem vel viduitatem non ſoluꝫ nube re ſed etiam velle damnabile eſt. Qd̓ apo ſtolus oſtendit thimotheo ſcribens. Ado leſcentiores viduas deuita. Cum enim lu xuriate fuerint. in chriſto nubere volūt id eſt cum poſt votum continentie in delitijs egerint vitam. non dico nubunt ſed nube re volunt in chriſto. quaſi tunc non ſit pec catum. ſed ꝙ ſit oſtendit ſubdens. Haben tes damnationem. et quare? ſubdit quia pͥ mam fidem irritam fecerunt. et ſi non nu bendo. tamen volendo. vt voluntatē que a propoſito cecidit appareat eſſe damnatā ſiue ſequantur nuptie ſiue nō. Damnatur enim ꝓpoſiti fraus. damnātur tales. quia IIII ꝯtinētie fidem primam irritam fecerunt iō eſt votum. vel in voto violato fidem quaꝫ in baptiſmo profeſſi ſunt. Si autem ꝓ vo luntate nubendi damnantur. conſtat. ſi eā effectui mancipauerint reuocandum id eſt ſe in irritum eaſqꝫ arcendas redire ad ꝓpo ſituꝫ. Vnde Gregorius. Uiduas a propo Greg. ad bo ſito recedentes viduitatis ſuꝑ quibus noſ nifacium. conſuluiſti. credo te noſſe a ſancto Paulo niſi conuertantur olim eſſe dānatas. quas ⁊ nos apoſtolica autoritate damnandas ⁊ a communione fidelium atqꝫ a luminibus eccleſie arcendas fore cenſemus. vſqꝫ quo obediāt epiſcopis ſuis. et ad bonum quod ceperunt inuite aut voluntarie reuertant̉. De virginibus nō velatis. De virginibus au tem non velatis ſi deuiauerint. a predeceſ ſore noſtro Innocentio papa tale decretū habemus. Hec que nondum ſacro velami ne. recte tamen in propoſito virginali ſem per ſe ſimulauerunt per manere. licet vela te non fuerint. tamen ſi nupſerint aliquo tempore his agenda penitentia eſt. qꝛ ſpō ſio earum a domino tenebatur. Si enim ī ter homines ſolet bonefidei cōtractus nul la rationę diſſolui. quantomagis iſta pol licitatio quam cum deo pepigit ſolui ſine vindicta non poterit. Item. Si virgines nondum velate taliter publica penitentia puniuntur. et a cetu fidelium vſqꝫ ad ſatiſ factionem excluduntur. quantomagis vi due que perfectōris etatis ⁊ maturioris cō ſilij exiſtunt. et habitum religionis aſſum pſerunt. et deinde apoſtatauerunt. atqꝫ ad priorem vomitum ſunt reuerſe. a nobis et ab omnibus fidelibus. a liminibus eccle ſie. et a cetu fidelium vſqꝫ ad ſatiſfactioneꝫ ſunt eliminande. et carceribus tradende. Ex his apparet virgines vel viduas: vo to continentie aſtrictas. ſiue fuerint vela te ſiue non. nullatenus coniugium ſortiri poſſe. Quod itidem de omnibus intellgen dum eſt. qui continentiam vouerunt. Qd̓ enim ante erat licitum. poſt votum fit illici tum. Non eſt igitur pretermittendum Innocē. pa. quod Innocentius papa de viduis et pu ellis decreuit que chriſto ſpiritualiter nu bunt. ſi poſtea publice nupſerint. non eas admittendas eſſe ad penitētia. niſi hi qui

DI. bus ſe iunxerant de mundo receſſerint. Si em̄ de omnibus hec ratio cuſtodit̉: vt quecunqꝫ viuente viro alteri nupſerit. ad ultera habeatur. nec ei agende penitētie li centia ꝯcedit̉ niſi vnꝰ de illis fuerit defun ctus. qͣꝫtomagꝭ de illa tenēda eſt. que an̄ ſe immortali ſponſo ꝯiunxerat. ⁊ poſt ad hi manas nuptias tranſmigrauerit. Attende ꝙ nō ſolū ꝯiugiuꝫ talibus negare videtu ſed etiam locum penitentie. Sed nō ita in telligenduꝫ eſt. vt aliquando excludantu a penitentia que digne pnīam agere volūt ſed ille nō ſunt admittēde ad penitentiam que ab inceſtus copula diſcedere nolunt. quia poſt religionis ꝓpoſitū nō poteſt d̓o reconciliari. per pnīam. q̄ ad habitum ſu profeſſionis redire neglexerit. Tūc ille cui ſe coniūxerat ei defunctus erit. cum ab ei illicitis amplexibus hec penitus receſſerit Cum ergo dicitur eas non eſſe admitten das ad pnīam. niſi hi quibus ſe iunxerant de mundo receſſerint. ſubaudiendū eſt eis Tunc em̄ eis viri de mundo recedūt ⁊ de fungunt̉. cum ab eorum ꝯcupiſcentia iſte ſe alienāt. Quem ſenſum ſimilitudo ſubdi ta declarat et confirmat Quam grande malum ſit adul terium. Cum vir et mulier legitime coniuncti ſunt. cōſtat alterum al tero viuente ad aliam nō poſſe tranſire co pulam. alioquin adulterium committit. d̓ quo clemens papa ait. Quid in omnibus peccatis adulterio eſt grauius. Secundū nanqꝫ in penis tenet locum. quem primu illi habent qui aberrant a deo. Grauiſſim gͦpeccant adulteri. grauit̓ fornicari. ſed ci ctis his grauiꝰ inceſtuoſi. qͦs oēs tranſcen Augꝰ. de ad dūt ꝯtra naturā delinquentes. Un̄ Aug ulterijs con Adulterij malum vincit fornicationē. vin citur ab inceſtu. Peius em̄ eſt cum matre iugijs. qͣm cum aliena vxore dormire. ſed horum omnium peſſimū eſt quod cōtra naturam fit. vt ſi vir membro mulieris nō ad hoc cō ceſſo vtatur. hoc execrabiliter fit in mere trice. ſed execrabilius fit in vxore. De illis qui poſt longam captiui tatem redeunt. Hic querit̉ de illis feminis. que putātes viros ſuos interemDe̓ ſacnento cōlbi XXXVIII ptos vel in captiuitate vl̓ ab iniqua domi natione nunqͣꝫ liberandos. in alioꝝ coniu gia tranſierūt. ſi illi qui putabantur periſ ſe remeauerint. vtrū eis reddi debeant. et an ſecundi fornicati ſunt. et ipſe ree adulte rij: De hoc Leo papa ſic ait. Neceſſe ē vt Leo papa. legitimarum federa nuptiarum reintegrā da credamꝰ. et remotis his que hoſtilitas intulit. cuiqꝫ id legitime reformetur quod intulit. ꝓcurandumqꝫ eſt vt recipiat quiſ qꝫ quod proprium eſt. ne culpabilis iudi cetur. et quaſi alieni iuris ꝑſuaſor habeat̉ qui perſonam eius mariti qui iam non eſſe eſtimabatur aſſumpſit. Sic em̄ multa que ad eos qui in captiuitatem ducti ſunt per tinebant. in ius alienum trāſire potuerūt. et tamen plene iuſticie eſt. vt eiſdem reuer ſis reformentur. Ideoqꝫ ſi viri poſt longā captiuitatem reuerſi. ita in dilectione ſua rum coniugiū ꝑſeuerant. vt eas cuplant in ſuum redire conſortium. Dimittenduꝫ eſt et inculpabile iudicanduꝫ quod neceſſitas intulit. et reſtituendum quod fides poſcit. Sinautem alique mulieres ita virorū po ſteriorum amore ſunt capte vt malint his coherere qͣꝫ ad legitimum tranſire conſor tium. merito ſunt notande. ita vt eccleſia ſtica communione priuentur. que de re ex cuſabili contaminationem criminis elege runt. Redeant ergo in ſuum coniugia ſta tum. quia ſicut mulieres que ad viros ſu os reuerti noluerint impie ſunt habende. Ita ille que redeunt merito ſunt laudāde. Ex his oſtenditur illos qui taliter iungun tur vt credant virum interemptum per ig norantiam. aliquam excuſationem habe re de peccato. et tantum primam copulam eſſe legitimam. non ſecundam. veniam ta men habere ſi careat obprobrio male volū tatis. Sed ſi quis relicta in patria ſua vxore in longinquā abiens regionem ali am ducat vxorem. deinde penitentia du ctus eam dimittere velit aſſerens ſe aliam habuiſſe que viuit. nec eccleſia permittat. que quod ille aſſerit ignorat. queritur an in hac ſecunda copula ſit coniugium? Sa ne dici poteſt non eſſe coniugium et mulie rem de crimine excuſari per ignorantiam. virum autem adulterium admiſiſſe. Sec exquo ad primam redire volens nec valē cogitur eccleſie diſciplina hanc tenere. in cipit excuſari per obedientiam et timoreꝫ. de hoc quod poſcenti mulieri debituꝫ red dit. a qua ipſe nunqͣꝫ poſcere debet. et ſic d̓ alijs hmōi ſentiendum eſt.

LI. Iſta eſt diſtinctio. xxxviij. huius quarti libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ ſuꝑiuſ determinauit de impedimento ordinis. Hic aūt determinat de im pedimento voti. Et tria facit. Prima em̄ diſtinctio nem voti p̄mittit. Scd̓o quale votū matrimoniū im pediat ſubdit. Tertio qūo viri longe a feminis ꝓpi̓ captiuitatē ſequeſtrati eas repetere poſſint ſubiūgi Primū facit a principio diſ. vſqꝫ ibi. Qui em̄ ſolenni ter. Scd̓m vſqꝫ ibi Hic queritur de illis feminis Ter tium vſqꝫ ad finē diſ. In ſpeciali ſnīa magiſtri ſtat in tōymn. tribus ꝓpoſitionibus quarū prima eſt hec. Votum N0gular. cōmune eſt qd̓ om̄s accipiunt cū ſpondēt dyabolo ⁊ eius pompis renunciare. Singulare ꝟo eſt cū quis V714 N ſpondet virginitatē ſeruare. Hanc magiſter inſinu S. vxxxi. ans ꝓponit primo quid ſit votū. Et dicit ꝙ votū eſt teſtificatio quedā ꝓmiſſionis ſpontanee que de his A ſcpͥno voti que dei ſunt ꝓprie fieri debet. Sunt tn̄ aliqua ſtulto rum vota que frangenda ſunt. Poſtea diſtinguit de voto. et oſtendit ꝙ votū matrimoniū impedit. et di cit ꝙ votorū aliud eſt votū commune ⁊ aliud ſingula re. Cōmune eſt illud qd̓ in baptiſmo faciunt oēs cuꝫ ſpondent ſe renunciare dyabolo et pompis eiꝰ. Sin gulare eſt cū qͥs ſponte ꝓmittit virginitatē vel aliud hmōi. Item votoꝝ ſingulariū aliud eſt priuatum vt illud qd̓ eſt factū in abſcondito. Aliud ſolenne vt il lud quod eſt factū in facie eccleſie. Priuatū aūt votū ſi violet̉ peccatū mortale eſt. Si aūt ſolenne violetur peccatū mortale et ſcandalū eſt. Secunda ꝓpoſitio eſt hec. Omne qd̓ licite ꝓmittimus debemus ſerua re totū ſiue ſit priuatū ſiue ſolenne votū. Hanc mgr̄ inſinuans. dicit. ꝙ qui priuatū votū ꝯtinentīe faciūt matrimoniū ꝯtrahere nō debēt. qꝛ ꝯtrahendo mor taliter peccāt. Si aūt ꝯtrahunt nō ſeꝑant̉ qꝛ ꝓbari nō pōt qd̓ occulte actū eſt. Qui aūt ſolenniter vouēt nullatenus inire queunt. Cōtinētiam igit̉ vouētes ſi ue ſint ꝟgines ſiue vidue ſiue velate ſiue non velate ꝯiugiū nullatenꝰ ſortiri pn̄t qꝛ qd̓ an̄ fuit Alicitū pꝰ vo tū fit illicitū. qd̓ autoritatibꝰ ꝯfirmat. Poſtea dicit ꝙ iſti qͥ ꝯtinentiam ſolenniter vouerūt ſi aliquo tempo re ꝯtrahunt dn̄t ab ingreſſu eccl̓ie et a cetu fidelium ſeꝑari. donec humiliter ſatiſfaciant et ad bonum qd̓ ceꝑant ſiue īuite ſiue voluntarie redeant. qd̓ autori tatibus ꝓbat. Obijcit tamen in contrariū ꝑ Inno centij autoritatem. qui dicit illos qui pͥmo ſpirituali ter nubent ſi poſtea publice nupſerūt. nō ſolū ad cō iugium ſed nec ad pnīam recipiendos eſſe niſi quib ſe ꝯiunxerunt de mundo recedant. Et rn̄det magiſi ꝙ intelligenda eſt autoritas Innocentij de illis qui ab inceſtus copula deſiſtere nolūt qui nō ſunt ad pe nitentiā admittendi tn̄ qui digne pnīam agere volūt a pnīa nō excludunt̉ et talibus ab illicitis cōplexibꝰ recedentibus illi quibꝰ ſe coniunxerūt defuncti ſun Poſtea dicit ꝙ qn̄ vir et mulier legitime ſunt ꝯiuncti non pōt alter altero viuēte ad aliam copulā tranſire Alioquin adulteriū ꝯmittit. qd̓ eſt grauiſſimū pctm̄ lꝫ grauius inceſtus et adhuc ampliꝰ vitiū ꝯtra natu rā. qd̓ autoritatibꝰ ꝓbat. Ex p̄dictis infero. ꝙ tm̄ il lud votū qd̓ ꝑ ſuſceptionē ſacri ordinis ⁊ ꝓfeſſione eſt ſolēnizatū. dirimit matrimoniū cōtractū et nullū aliud ꝙͣtūcūqꝫ etiā ſit publicatū. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Viri redeuntes ex longa captiuitate quos femi ne putabant fore mortuos pn̄t vxores ſuas repetere ex iuris ptāte. Hanc mgr̄ inſinuans querit d̓ illis fe minis q̄ putantes viros ſuos interfectos in captiui tate vel nunꝙͣ liberādos ad alioꝝ ꝯiugia trāſier̄t. ſi illi qͥ putabant̉ ꝑiſſe remeauerint. vtrū eis reddi de beāt. ⁊ an ipſe ſunt ree adulterij Et rn̄det ꝙ pͥma cō pula ltīma erat. qͥ tn̄ ſic ꝯiungunt̉ ꝓpter ignorantiā hn̄t aliquā excuſationē de pctō. ſed tn̄ nō caruerunt opprobrio male voluntatis. exigit ergo iuſticia vt vi IIII ris reuerſis vxores reforment̉ que ſi hoc voluerint laudāde ſunt. Si aūt ad legitimū ꝯſortium redire no luerint ſed cuꝫ poſterioribus viris remanere merito ſunt excōmunicande. ⁊ eccl̓iaſtica cōmunione priuā de ꝙ de re excuſabili ꝯtaminationē elegerunt crimi nis. et hoc autoritate ꝯfirmat. Vltimo querit̉ de iſto qui vxorē ſua relicta in patria ſua abit in longinquā regionē ⁊ ibi aliā ducit. pnīa ductus vult eā dimitte re aſſerēs ſe habuiſſe aliaꝫ qui viuit nec eccleſia per mittat q̄ qd̓ ille aſſerit ignorat. Querit̉ vtruꝫ in hac copula ſit ꝯiugiū. Et rn̄det ꝙ nō. tn̄ mulier ꝓpt̓ ig norātiā a crimine excuſat̉. vir aūt cōmiſit adulteriuꝫ ſꝫ exquo vult ad pͥmaꝫ redire nec p̄t cogit̉ iudicio ec cleſie hāc tenere. ⁊ tūc ꝑ obediētiā et timorē īcipit ex cuſari. Vn̄ reddere dꝫ ei debitū ſed nūꝙͣ dꝫ ab ea ex igere ſeu poſcere. Et tm̄ in ſpāli. De diſpari. Oſt hec de Di ꝯi. xxx. ſpari cultū videnduꝫ eſt hec IX eſt em̄ vna de cauſis qͥbꝰ ꝑſo ne illegitime fiūt ad ꝯͣhendū matrimoniū. Nō em̄ lꝫ xp̄iano cū gētili vl̓ iudea inire ꝯiugiū. qꝛ etiā in veteri teſtō ꝓ hibitū eſt fideles viros infideles duce̓ vx ores. dn̄o dicente. Nō accipias vxoreꝫ de filiabꝰ alienigenaꝝ filijs tuis. ne traducāt eos poſt d̓os ſuos. Iuxta hoc dn̄i p̄ceptū iudeoꝝ ꝯiugia cū alienis inita heſdras ſe parauit. hoc idē etiaꝫ in nouo teſtō ẜuat̉. Unde Aug. Ne nubat femina niſi ſue reli gionis viro. vl̓ ne vir taleꝫ ducat vxorem Id em̄ vt dicis iubet dn̄s. docet apoſtolꝰ vtrunqꝫ precipit teſtamentum. Item Am Amb̓. in lib̓. broſius. Caue xp̄iane gentili vel iudeo fili pr̄iarchis. am tuā tradere. caue ne gentilē vel iudeaꝫ vel alienigenā.i. hereticam et omnem alie nā a fide tua vxorē accerſias tibi Iteꝫ. Si quis iudee ſiue chriſtiana iud̓o ſiue iudea chriſtiano carnali conſortio miſceatur qui cūqꝫ tm̄ nephas admiſerit a chriſtiano ce tu protinus ſegregetur. Ex his alijſqꝫ plu ribus teſtimonijs apparet non poſſe cōtra hi coniugium ab his qui ſunt diuerſe reli gionis ⁊ fidei. De coniugio fidelis et infidelis et duoꝝ infidelium. Huic aūt videtur obuiare qd̓ apl̓s ait de imparibus ꝯiugijs Ego dico nō dn̄s. Si qͥs frat̓ hꝫ vxore in fidelē ⁊ hͨ ꝯſentit habitare cū illo: nō dimit tat illā. ⁊ ſi qua mulier ⁊cͣ. Sꝫ aliud hoc eē aliud illud euident̓ on̄dit Augꝰ. Ibi enim Aug. ad pol agit̉ d̓ illis ꝯiugijs fideliū et īfideliū. q̄ conlentium. trahunt̉ ab eis in diſpari religione et fide manētibus. Apl̓us ꝟo ait de illis qui vni

DI. us eiuſdēqꝫ infidelitatis fuerunt qn̄ cōiun cti ſunt. Sed cū veniſſet euangelium alter ſine altera credidit. Intelligis ne qͥd dicaꝫ Attende vt rem ipſam diligentius expla nem. Ecce cōiuges duo vnius infidelitatꝭ fuerunt qn̄ coniuncti ſunt. nulla de his q̄ ſtio eſt quę ꝑtineat ad illud preceptū vete ris et noui teſtamenti. quo ꝓhibet̉ fidelis cū infideli copulare cōiugium. Iam ſunt ꝯiuges et ambo adhuc ſunt infideles. Ta les ſunt adhuc qͣles coniuncti ſunt. Venit qꝫ euangelij p̄dicator: credidit eorū vnus vel vna. ſed ita vt infidelis cū fideli habita re conſentiat. nō iubet dn̄s vt fidelis īfide lem dimittat taliter coniunctū. Nec apl̓us iubet vt non dimittat. ſed conſulit. vt ſi qͥs aliter agat nō ſit tranſgreſſor. ſicut et d̓ vir ginibus cōſulit. Monet aūt qd̓ eſt lucran di occaſio cū poſſit licite relinquere ſed nō expedit. Tunc enim nō expedit id quod li citum eſt quādo ꝑmittitur quidem. ſed im pius vſus alijs aufert impedimentuꝫ ſalu tis. ſicut diſceſſio fidelis ad infideli. quam nō ꝓhibet dn̄sº. qꝛ corā illo non eſt iniuſt ſed apl̓s ne fiat conſilio charitatis ſuadet. vt nemo in ea re iuſſionis neceſſitate tenea tur. ſed conſilij voluntate libere faciat. Ex his monſtratur inter fideles ꝯiugi um eſſe. et conſiliū apl̓i nō obuiare p̄cepto dn̄i. quo iubet fidelem non iungi infideli. ⁊ ſi coniuncti fuerint ſeparari. Legit̉ enim ꝙ heſdras ꝓpheta. īmo dn̄s ꝑ euꝫ iuſſit iſ raelitis vxores dimittere alienigenas. per quas ibant ad deos alienos. non ille ꝑ ma ritos acquirebatur deo. Recte hoc prece pit. qꝛ per moyſen iuſſerat dominus ne qͥs vxorem alienigenam duceret. Merito e go quas duxerant domīo prohibente do Amborẜ mino iubente dimiſerunt. qꝛ vt ait Amb̓. Non eſt imputandum matrimoniū qd̓ ex tra decretum dei factum eſt. ſed cognoſci tur emendandum. vt qn̄ fidelis infideli co Auguſti. ad pulatur. Sed vt ait Aug. cum cepiſſet ger pollentium. tibus euangeliū p̄dicari. iam ꝯiūctos ger tiles gentilibus comperit cōiugibus. ex qͣ bus ſi nō ambo crederent. ſꝫ vnus vel vne et infidelis cum fideli conſentiret habitare nec ꝓhiberi a domino debuit fidelis infide lem dimittere nec iuberi. Ideo non prohi beri. quia iuſticia permittit a fornicāte di Non eſt vera ſcedere. Et infidelis hominis fornicatio ē pudicitia fid̓ maior in corde. nec vera eius pudicitia cū cū infideli coniuge dici poteſt. quia omne quod non eſt ex fide peccatum eſt. qͣꝫuis verā fidelis habeat pudicitiam. etiam cū infideli coniu De̓ ſatrauento cōiugi XXXIX ge que non habet veram. Ideo aūt nec iu beri. qui nec ꝯtra iuſſioneꝫ domini gētiles fuerūt ambo cōiuncti Licitū gͦ erat ꝑ iuſti ciam fideli infidelem dimittere. ſed licitum nō erat faciendum propter liberā beniuo lentiam. Euidenter apparet et inter infi deles coniugium eſſe. et apoſtoluꝫ de illis agere. qui in infidelitate coniuncti fuerūt et poſt alter ad fidem conuerſus eſt. cum qͦ etiam fidelis habitare ꝯſenſit. ⁊ hunc non dimittere fideli ꝯſulit apl̓s. qꝛ forte ꝑ fideꝫ ſaluabitur infidelis. De fornicatione ſpirituali ob quā poteſt dimitti coniunx. Poteſt tamen lici te dimittere. qͥa in infideli eſt fornicatio. ſi nō corꝑis. tn̄ mentis. Cauſam em̄ fornica tionis dn̄s excepit. Fornicationē vero ge neralem et vniuerſalē intelligere cogimur nō mō.ſ. corꝑalem ſed et ſpūalem. de qua Aug. ait. Idolatria et quelibet noxa ſuꝑ Augꝰ. in ſer ſtitio fornicatio eſt. Dn̄s aūt ꝑmiſit eā for monte. mone domini nicationis vxorem dimitti. ſed nō iuſſit. et ſic dedit apoſtolo locū monēdi. vt qui vo luerit nō dimittat. pōt talē licite dimitteri Si em̄ fornicatio carnis deteſtāda ē in cō iuge. qͣꝫtomagis fornicatio mētis. id eſt in fidelitatis. Pro qͥbꝰ vitijs poſſit dimitti. d Si autē queris an ꝓpter aliud vitium niſi ꝓpter infidelitatē vel ydolatriam poſſit dimitti? Attēde qͥd Augu. ait. Si infidelitas fornicatio eſt. et Augꝰ. in lib̓. ydolatria īfidelitas. et auaritia ydolatria deẜmone do mini in mōte non eſt dubitandum et auariciam fornica tionem eſſe. Quis ergo qͣꝫlibet illicitam cō cupiſcentiam poteſt a fornicationis gene re ſeperare. ſi auaricia fornicatio eſt: Ex qͦ intelligitur ꝙ ꝓpter illicitas concupiſcen tias non tm̄ que in ſtupris cum alienis vi ris vel feminis committūtur. ſed ob quaſ libet que animam a lege dei aberrare faci unt et pernitioſe corrumpi. poſſit ſine cri mine et vir vxorem ſuam dimittere et vx or virum. Item. Rectiſſime dimittitur ſi Augꝰ. de fid̓ viro ſuo dicat. non ero vxor tua. niſi mihi et oꝑibus. de latrocinio diuitias congreges. vel niſi ſolita lenocinia exerceas aūt ſi quid aliud facinoroſum vel flagitioſum a viro ſuo ex petat. Tūc ille ſi veraciter penitens eſt. ha betqꝫ fidem per dilectionē operantē. mem

C LI. brū qd̓ euꝫ ſcandalizat amputabit. Ex his apꝑet ꝙ nō ſolū infidelitas ſed etiam que libet concupiſcentia q̄ ꝑnitioſe turpiterqꝫ corrūpit. fornicatio ſpiritualis eſt. ꝑ quaꝫ vir vxorē vel vxor viꝝ dimittere pōt. Cō ſulit tn̄ apl̓s ne fidelis dimittat infidelē vo lentem cohabitare. nec a deo reuocare. Si fideli liceat aliaꝫ ducere infide li diſcedente vel dimiſſa. Hic querit̉ ſi fide lis dimittat infidelem. vl̓ infidelis a fideli diſcedat. an liceat fideli aliā ducere? Uide tur autoritas teſtari ꝙ illa viuente alteraꝫ Ambroſius. ducere nō valeat. Amb̓. em̄ verba apl̓i ex ponens ait. Alioquin ſi diſceditis ab inui cem et volētes cohabitare dimittitꝭ. et al is vos copulatis: adulteri eſtiſ. ⁊ filij vr̄i de hac copula naſcunt̉. immundi.i. ſpuri Ex concilio ſunt. Itē. Si quis habuerit vxorem virgi meldenſi. nem an̄ baptiſmū: viuente illa poſt baptiſ mū alteram habere nō poteſt Crimina em̄ in baptiſmo ſoluūtur nō coniugio. Que premiſſis contraria vidē tur. ed econtra Im bro. teſtat̉ Si infidelis dicit apl̓s diſcedit: diſcedat. Nō em̄ eſt ſeruituti ſubiectꝰ fra ter aut ſoror in huiuſmodi. qꝛ nō debet̉ re uerentia ꝯiugij ei qͥ horret autorē coniugij Nō eſt em̄ ratū matrimoniū qd̓ ſine deuo tione dei eſt. et ideo nō eſt pctm̄ ei qͥ dimit titur ꝓpter deū. ſi alij ſe cōpulauerit. Con tumelia em̄ creatoris ſoluit ius matrimo nij circa eū qͥ relinquit̉ ne accuſet̉ alij copu latus. Infidelis aūt diſcedens et in deum peccat et in matrimoniū. nec eſt ẜuanda ei fides ꝯiugij. qͥ iō receſſit ne audiret xp̄m eē deū xp̄ianoꝝ ꝯiugioꝝ. Si ꝟo ambo credi derint ꝑ cognitionē dei cōfirmat̉ ꝯiugiū. De terminatio. Attende hic predi ctis ꝯtraria poſſe videri. ita vt ſibi ambro ſius ꝯtradicere videatur. Sed diſtinguen dum eſt hic aliud eſſe dimittere volentē co habitare. aliud dimitti ꝓpter deuꝫ ab illo qͥ horret nomen xp̄i. Ibi em̄ lex beniuolen tie nō ẜuat̉. Hic veritas cuſtodit̉. ⁊ iō cuꝫ liceat dimittere volentē cohabitare. nō tn̄ IIII ea viuente aliā ducere lꝫ. Diſcedentē vero ſe qͥ non oportet. ⁊ ea viuēte aliā ducere lꝫ Sꝫ hoc nō eſt intelligendū niſi d̓ his qͥ ī in fidelitate ſibi copulati ſunt. Sed ſi ad fidē vterqꝫ ꝯuerſus eſt. vel ſi vterqꝫ fidelis ma trimonio ꝯiunctus eſt. et poſt alter eoruꝫ a fide diſceſſerit. et odio fidei cōiugem reliq̄ rit dimiſſus diſcedenteꝫ nō comitabit̉. nec tamen illa viuēte alterā ducere poterit. qͥa inter eos fuerat ratum coniugium. qd̓ non poteſt diſſolui. Quidā dicunt ꝯiugium nō eſſe in ter infideles. et quare. Sūt tamē nōnulli qͥ inter infideles aſſerūt non eſſe ꝯiugiū. qꝛ nec rata nec legitima eſt eoꝝ copula Rata nō eſt. qꝛ ſolui pōt. nec legitima. qꝛ apl̓s ait Omne qd̓ non eſt ex fide pctm̄ eſt. Eorum aūt ꝯiūctio nō ē ex fide. ⁊ ideo pctm̄ ē. Nō eſt erga ꝯiugiū. qꝛ nullū ꝯiugiuꝫ pctm̄ eſt. Aug. etiā dicit. qꝛ nō eſt vera pudicitia in fidelis cū fideli. Sed vero negat̉ eſſe pudi citia. nō ꝙ infideliū ꝯiugiū nō ſit veꝝ. ſed qꝛ nō habet illud triplex bonuꝫ qd̓ excuſat coitū et meret̉ premium. Item illud apl̓i. Omne qd̓ nō eſt ex fide: peccatū eſt. nō ita intelligendū eſt. vt quicquid fit ab infideli bus peccatū ſit. ſed omne quod fit cōtra fi dem.i. ꝯſcientiā: male ſit. et ad gehennam edificat. Uel in omni eo qd̓ infidelis facit peccat. non quia illud facit. ſed qꝛ non eo modo illud facit quo debet. non referens ad debitum finem. Qd̓ legitimū ſit ꝯiugium infideli um ſed nō ratum. ⁊ quare. Copula ergo mari talis que eſt inter infideles coniugium eſt legitimum. ſed nō ratum. Legitimū qͥa eſt inter legitimas perſonas. ſed non ratum. quia ſine fide. Coniugium vero fideliū eſt legitimum ⁊ ratum. ſi tamen legitime ſunt perſone. Ꝙ autem legitima ſit infidelium Augꝰ. in lib̓. coniunctio Auguſti. teſtatur dicens. Ux/ de fide et ope or legitima ſocietate cōiuncta ſine vlla cul ribus. pa relinquitur ſi cum viro chriſtiano ꝑma nare noluerit. Ex hoc etiam probat̉ ꝙ in fideli ad fidem conuerſo apoſtolus conſu luit infidelem non dimittere. Quod nō fa ceret. ſi nō eſſet inter eos legimum cōiugi um Legitimū eſt qd̓ legali inſtitutione vel prouincie moribus nō contra iuſſionē dol mini contrahitur.

Iguat DI. Iſta ē diſtīctio. xxxix. huiꝰ quar ti libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ ſuꝑius determīauit de im pepimentis mr̄imonij q̄ faciūt ꝑſonā ſimplicit̓ illegi timā. Hic determīat de impedimēto qd̓ facit eā ille gitimā reſpectu alterius ꝑſone. Et tria facit. Primo em̄ oſtendit ꝙ diſpar cultꝰ ꝑſonas illegitimas facit ad contrahendū. Scd̓o declarat vtrū duoꝝ īfideliū mr̄imonialit̓ cōiunctorū vnus ad fidē ꝯuerſus poſſꝫ velinquere nō ꝯuerſum. Tertio quō duoꝝ infideliū nō poſſit eſſe verū mr̄imoniū. Prīa ꝑs vſqꝫ ibi. Huic aūt vid̓r obuiare. Scd̓a vſqꝫ ibi. Sed hoc nō eſt ītel ligendū. Tertia ꝟo vſqꝫ ad fi. di. In ſpēali ſentētia mgr̄i ſtat in tribꝰ ꝓpoſitiōibꝰ quarū pͥma ē hec. Di uerſe religīonis ꝑſone ad ꝯtrahēdū ſil̓ mr̄imonialit ſunt illegitime. Hāc mgr̄ ponēs ꝓponit pͥmo ꝙ mr̄i moniū ꝯtrahi nō pōt ab his qͥ ſunt diuerſe religiōis Diſpar em̄ cultus facit ꝑſonas illegitimas ad cōtra hendū. qd̓ pluribꝰ autoritatibꝰ ꝓbat. Poſtea obijcit in cōtrariū ꝑ apl̓m qͥ dicit. ꝙ ſi qͥs hꝫ vxorē infideleꝫ ⁊ hec ꝯſentit habitare cū iſto. nō dimittet illā. ⁊ ſil̓r dicit de ml̓ere. Et rn̄det ꝙ qꝛ illud dictū eſt.ſ. ꝙ qu ſunt diſpares in cultu ꝯtrahere nō pn̄t intelligēdū ē de ill̓ qͥ exiſtūt in diſpari religiōe cultu ſeu fide. qͥ.ſ. ſic manētes ꝯtrahere nō pn̄t. Qd̓ apl̓s ait intelligē dū eſt de ill̓ qͥ vniꝰ infidelitatis fuerūt qn̄ coniunct ſunt poſtmodū vnꝰ ſine altero ad fidē ꝯuerſus ē. qn̄ em̄ ſic ē. ſi infidel̓ cū cohabitare ꝯſentit. tunc ſuadēt apl̓s fideli vt eā nō dimittat. qm̄ forte ꝑ fidelē ſaluā da eſt. pōt tn̄ licite fidel̓ infidelē dimittere. etiā coha bitare volentē. qꝛ ip̄a infidelitas eſt q̄dam fornicatō ſpūalis ꝓpter quā pōt vxor dimitti ſicut ꝓpter for nicationē corꝑalem. q̄ oīa autoritatibꝰ ꝓbat. Ex his infert ſcd̓am ꝓpoſitionē q̄ eſt. Fidel̓ vir pōt licite in fidelē vxorē dimittere ⁊ ecōuerſo. ptꝫ ex p̄miſſis Po ſtea q̄rit. vtrū ꝓpter aliud vitiū ꝙͣ infidelitatē poſſit dimitti? Et rn̄det ꝙ vir ſine crimīe pōt vxorē dimit tere ⁊ ecōuerſo vxor virū ꝓpter quaſdā ꝯcupiſcen tias q̄ aberrare faciūt aīam a lege dei. ⁊ nō ſolū pro pter infidelitatē. qd̓ autoritatibus ꝓbat. Poſtea q̄ rit ſi fidel̓ infidelē dimittat. vel infidelis a fideli rece dat. vtrū liceat fideli aliā ducere. Et arguit ꝑ autori tates ad vtrāqꝫ ꝑtem. ⁊ cōtrarietates diſſoluēs dic̄ ꝙ ſi fidel̓ dimittat infidelē volentē ſecū cohabitare ſ ne contumelia ſaluatoris nō pōt alterā ducere ea vi uentē. Si ꝟo infidel̓ diſcēdat ⁊ dimittit fidelē volē tem ſecum habitare non tenet̉ ſequi diſcedenteꝫ: ſed licet ei alterā ducere. hoc aūt intelligendū eſt de illis qͥ in infidelitate coniuncti ſunt. ſed ſi vterqꝫ ad fideli tatem cōuerſus eſt. vel ſi vterqꝫ fidelis exiſtēs matri monio cōiunctus ⁊ poſtea alter illorū a fidelitate di ceſſerit ⁊ fidelem derelinqͥt. nō debet dimiſſus diſce dentem infidelem ſequi. tamen illa viuente non pōt aliam ducere. qꝛ inter eos fuit ꝯiugin̄ ratū qd̓ diſſol a ui non pōt. Tertia ꝓpoſitio ē hec. Cōiugiū īfideliū minime eſſe ratū. patꝫ ex hoc ꝙ omīs eorū actio ve riſſime eſt pctm̄. Hāc mgr̄ inſinuās dicit inter infide les nō eſſe ꝯiugia. qꝛ eorū copula nō eſt rata cuꝫ ſol ui poſſit. nec eorū cōiugia eſſe legitima. cū nō ſint ex fide. omne aūt qd̓ nō eſt ex fide: pctm̄ eſt. ẜm apl̓um Hoc idē etiā oſtēdit ꝑ Augu. Mgr̄ aūt dicit ꝙ inter infideles eſt legitimū mr̄imoniū. qꝛ eſt inter legitīas ꝑſonas. ſed non eſt ratū. qꝛ non eſt cū fide. qd̓ ꝑ au toritates ꝓbat. Coniugiū aūt fideliū eſt legitimum ⁊ ratum: ſi legitime ſint ꝑſone. Et ſoluit dicendo ad autoritatē beati Augu. Coniugiū aūt infideliū ver eſt: ſed nō habet illud triplex bonū qd̓ excuſat coitū nec meret̉ p̄mium. Exponit etiā illud apoſtoli. Om̄e qd̓ nō ex fide eſt: peccatū eſt. Et tm̄ in ſpēali de ſen tentis huius diſtinctiōis. ꝝ13 lib De ſacramientū cōiuigii QLI De cognatione carnali et ſpūali et x1 prius de carnali. Unc ſuperen̉ de cognatione aliqͥd dicere. Eſt autem cognatio alia carnal̓ alia ſpūalis. Primū de carnali cognatiōe ⁊ af finitate inſpiciamus. Cognati gͦ vl̓ affines in ſeptimo gradu vel infra copulari non de bent. Un̄ Gre. Progeniem ſuā vnūquēqꝫ Gregꝰ. ep̄is vſqꝫ ad ſeptimā obſeruare decernimꝰ geneᵍªⁱlte. rationē. ⁊ qͣꝫdiu ſe agnoſcunt affinitate ꝓ pinqͦs. ad ꝯiugalem copulā accedere dene gamus. qd̓ ſi fecerint: ſcꝑent̉. Itē Nicola. Nico. papa. papa. De ꝯſanguinitate ſua nullus vxorē ducat vſqꝫ poſt generatiōꝫ ſeptimā vl̓ quo uſqꝫ parentela cogͦſci pōt. Itē. Nulli ex ꝓ pinqͥtate ſui ſanguinis vſqꝫ ad ſeptimū gra dum vxores ducāt. His autoritatibꝰ alijſ qꝫ pluribꝰ ꝯſanguineorū ꝯiunctiōes ꝓhi bentur vſqꝫ ad ſeptimū gradum. De computatione graduum con ſanguinitatis. Quomodo autem gradus cōſanguinitatis computandi ſint: Iſidorus oſtendit ſic. Series ꝯſangui Iſido. nitatis ſex gradibus dirimit̉ hoc mō. Fili us ⁊ filia qd̓ eſt frater ⁊ ſoror. ſit ip̄e trūcus Ill̓is ſeorſum ſeiunctis: ex radice illiꝰ trun ci egrediunt̉ iſti ramunculi. nepos ⁊ neptꝭ primus. pronepos ⁊ ꝓneptis ſcd̓us. abne pos ⁊ abneptis tertius. adnepos ⁊ adne ptis quartus. trinepos ⁊ trineptis quintꝰ trinepotis nepos ⁊ trinepotis neptis ſext Attende ꝙ ſex gͣdus tm̄ ponit Iſi. qꝛ trun cum inter gͣdus nō cōputat. Alij ꝟo qui ſe ptem gͣdus ponuūt truncū inter gͣdus cō putant. varie nanqꝫ cōputant̉ gͣdus cōſan guinitatis. Alij em̄ pr̄em in pͥmo gͣdū. fili os in ſcd̓o ponūt. Alij pͥmum gͣdū filios ap pellāt. negantes gͣdū cōgnatōis inter pr̄eꝫ ⁊ filiū eſſe. cum vna caro ſint pater ⁊ filius Autoritates gͦ q̄ ꝯſanguinitatis cautelam vſqꝫ in ſeptimū gdum ꝓhibēt. pr̄eꝫ ponūt in pͥmo gradu. Ille ꝟo que vſqꝫ ad ſextum gͣdum ꝓhibent. pͥmū gͣdū filios appellant. atqꝫ ita fit vt eedem ꝑſone ẜm hanc diuerſi tatem inueniant̉ in ſexto ⁊ ſeptimo gradu. Pr̄em ꝟo in pͥmo gͣdu ponit: qͥ fratres di cit eſſe ſcd̓m gdum. hoc modo computat Zacharias Zacharias papa inquiens. Parētele gra Ait̓ cōputat.

LII. dus aliter cōputamus. Ego ⁊ frater meus vna generatio ſumus. pͥmumqꝫ gradū effi cimus. Rurſus filius meus ⁊ fratris mei fi lius ſcd̓a generatio ſunt. ⁊ ſecundū gͣduꝫ fa ciūt ad hūc modū cetere ſucceſſiōes. Inter illos ꝟo qͥ ſex cōputāt gͣdus: ⁊ illos qͥ ſeptē cōputant gͣdus. nulla in ſenſu exiſtit diuer ſitas. qͣꝫuis in numero gͣduum varietas vi deatur. Ultima ꝟo generatio ſi a fratribꝰ ſumat initiū numerandi ſeptima inuenit̉. Quare ſex gradus cōputant̉. c Quare voſex com putet Iſid̓. ip̄e aperit dicens. Cōſanguini tas dum ſe paulatim ꝓpaginū ordinibꝰ di rimens vſqꝫ ad vltimū gradū ꝓtraxerit et ꝓpinquitas eſſe deſierit. tunc pͥmum lex in matrimonij vinculū eam recipiet. ⁊ quodā modo incipiet reuocare fugientē. Iō autē vſqꝫ ad ſextum generis gradū cōſanguini tas conſtituta eſt. vt ſicut. vj. etatibꝰ mun di generatio ⁊ homīs ſtatꝰ finit̉. ita ꝓpinqͥ tas generis tot gradibus terminet̉. In hiſ ſex gradibus oīa ꝓpinquitatū noīa ꝯtinē tur. vltra quos nec affinitas īueniri nec ſuc Quare ſeptē ceſſio pōt amplius ꝓpagari. Scd̓m alios ſeptem gͣdus ideo computant̉: vt ita poſt ſeptem gradus ſpōſus ſponſe iungat̉. ſicut De diſpenta. Poſt hāc vitā q̄ ſeptem diebꝰ agitur eccl̓ia tiōe Gre. er. xp̄o iunget̉. His aūt occurrit illud qd̓ ga anglos Gregꝰ. Auguſtino anglorū ep̄o a quo re quiſitus fuerat. quota generatione debeāt copulari. reſeribit ſic. Quedam lex rhoma na ꝑmittit. vt ſiue fratrꝭ vel ſororis ſeu duo rum fratrū germanorū ſeu duarū ſororum filius ⁊ filia miſceant̉. Sed experimēto di Ioh̓es Chr ſoſta. Cōſtan dicimuis ex tali coniugio ſobolē non poſſe tinopolitanꝰ ſuccreſcere. Un̄ neceſſe eſt vt quarta vel quinta generatio fideliū licenter ſibi cōiun gatur. Sed poſt ml̓tū tꝑis idē Gregꝰ. a fe lice meſſine ſicilie p̄ſule reqͥſitus. vtrū Au guſtino ſcripſerit vt angloꝝ quarta gene ratione contracta mr̄imonia nō ſoluerent̉. inter cetera talem reddidit rationē. Quod ſcripſi Auguſtino angloꝝ ep̄o. ip̄i etiā an glorū genti que nuꝑ ad fidem venerat: ne a bono quo ceꝑat metuendo auſteriora rece dere. ſpecialit̓ ⁊ non generalit̓ me cogͦſcas ſcripſiſſe Nec ideo hec eis ſcripſi vt poſtqͣꝫ in fide fuerint ſolidati. ſi infra ꝓpriam con ſanguinitatem inuenti fuerint: nō ſeꝑentur aut infra affinitatiſlineā.i. vſqꝫ ad ſeptimā generationem iungant̉. IIII Iſta eſt diſtinctio. xl. huius quar ti libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ ſuꝑius determīauit de ī pedimentis matrimonij diſparis cultus quod red dit ꝑſonam illegitimaꝫ ad contrahendū reſpectu ali cuius ꝑſone ꝓpter diſtantiā ad ip̄am. Hic determi nat de impedimentis mr̄imonij q̄ faciūt ꝑſonā illegi mam ad contrahendū reſpectu alicuiꝰ ꝑſone ꝓpter ꝓpinqͥtatem ad ip̄am. Et tota ſnīa mgr̄i ꝟſatur in hac diſtin. circa hoc.ſ. ꝙ cognatio carnal̓ ⁊ ſpūalis mr̄imoniū impediūt. Sentētia in hac diſtinctiōe ſtat in iſta ꝓpoſitiōe. Cognatio quedam dicitur carnal̓. q̄dam ꝟo ſpūalis. ⁊ infra quartū gradum nō poſſūt cognati inire mr̄imoniū. vt dicit decretal̓. Hanc ma giſter inſinuans ꝓponit pͥmo de cognatiōe ⁊ affini tate eſſe dicendū. de qͥbus duabꝰ ſubdit ꝙ cognati ⁊ affines in ſeptimo gradu ⁊ infra copulari nō debēt qd̓ ꝑ autoritates ꝓbat. Poſtea dicit ꝙ gradus ꝯſan guinitatis a diuerſis diuerſimode cōputāt̉. Quidā em̄ vt Iſi. cōputat ſex gradus. ip̄m em̄ ꝯſanguinita tis truncū inter gradus non cōputat. qꝛ inter patrē ⁊ filiū negat eē ꝯſanguinitatis gradus: cū quaſi ſint vna caro. Si ergo ſuppoſito filio ⁊ filia fratre et ſo rore qͣſi trunco. in pͥmo nepos ⁊ neptis. in ſcd̓o ꝓne pos ⁊ ꝓneptis. in tertio abnepos ⁊ abneptis. in qͣr to adnepos ⁊ adneptis. in quinto trinepos ⁊ trine ptis. in ſexto trinepotis nepos ⁊ trineptis neptis. Alij ꝟo qͥ pr̄em in pͥmo gradu ponūt. inter pr̄em qͥ dem ⁊ filiū ponunt eſſe cognatiōis gradū. Et hi ſe ꝓtem gradus computant. ⁊ ꝙͣuis varij in nūero gra duū inueniant̉. nulla tn̄ exiſtit diuerſitas ꝙͣtū ad ter minū: ſꝫ tm̄ ꝙͣtū ad initiū. Poſtea mgr̄ aſſigͣt hꝰ cō putatiōis gͣduū rōem. Vltimo opponit in ꝯtrariū ꝑ Grego. qͣ ſcribens Augu. anglicorū ep̄o a quo reqͥſi tus fuerat quota generatione deberēt cōnubia fieri dicit ꝙ pn̄t licite fieri in quarta ⁊ qͥnta generatione. Sed ad hoc rn̄det ip̄m dictū Grego. qui dicit ſe hoc non generalit̓ dixiſſe: ſed ſpecialit̓ cōceſſiſſe genti an glicorū qui nuꝑ ad fidem venerunt: ne a bono qd̓ in ceperant metuendo auſteriora: recedant. quibus tn̄ poſtea in fide ſolidatis dicit hoc non licite: īmo ſi in Fra conſanguinitatis lineam ꝓpriam aut affinitatis lineam ꝓpriam ſeptimā.ſ. generationem inuēti fue rint copulati nō ſeꝑant̉. His dictis mgr̄i addo ex di ctis doctorū aliorū ꝙ mgr̄i ſententia de gradibꝰ cō ſanguinitatis dudum habita ꝑ ſummum pontificem eſt remota. Et tm̄ in ſpēali. De gradibus affinitatis. DI. XLI Unc de affini tate videndum eſt. de qua Gre gorius ait. Porro de affinitate quam dicitis parentelā eſſe q̄ ad virum ex ꝑte vxoris: ſeu que ex parte viri ad vxoreꝫ ꝑtinet. manifeſta ratio eſt. qꝛ ſi ẜm diuinā ſententiam ego ⁊ vxor mea ſumus vna ca ro. profecto mihi ⁊ illi mea ſuaqꝫ parente la ꝓpinquitas vna efficitur. Quo circa et ſoror vxoris mee in vno ⁊ pͥmo gradu eri mus. filius ꝟo eiꝰ ſecundo gradu erit a me neptꝭ ꝟo in tertio. Idqꝫ vtrīqꝫ in cet̓is agē dū eſt in ſucceſſiōibꝰ. Uxorē ꝟo ꝓpīqͥ cuiꝰ cūqꝫ gͣdus ſit. ita me oportꝫ attēdere. quē

DI. admodum ip̄ius qͦꝫ gradus aliqua femīa proprie ꝓpinquitatis ſit. Quod nimirum vxori mee de ꝓpinquitate viri ſui in cūct cognationis gradibus cōuenit obſeruare. Qui ꝟo aliorſum ſentiunt antichriſti ſunt. Ex concilio Item Iulius papa. Equalit̓ vir coniūga macienſi tur conſanguineis ꝓprijs ⁊ conſanguineis vxoris. Item Iſidorus. Sane ꝯſanguini. tas que in ꝓprio viro conẜuanda eſt. etiā in vxoris parentela de lege nuptiarū cuſto dienda eſt. qꝛ conſtat eos duos fuiſſe ī car ne vna. Iōqꝫ cōmunis eſt ill̓ vtraqꝫ parē tela. Item Iulius papa. Nullū in vtroqꝫ ſexu ꝑmittimus ex ꝓpinquitate ſui ſangui nis vel vxoris vſqꝫ in ſeptimum generatio nis gradum vxorem ducere. vel inceſti ma cula cōpulari. quia ſicut non licet cuiqͣꝫ de ſua conſanguinitate chriſtiano. ſic nec de conſanguinitale vxoris ꝯiugem ducereꝓ In concilio p̄ter carnis vnitatem. Item Gregꝰ. De aſ medenſi finitate conſanguinitatis ꝑ gradus cogna tionis placuit vſqꝫ ad ſeptimam generatio nem obſeruare. Nam ⁊ hereditas rerum ꝑ legales inſtrumentorū diffinitiones ſanci ta. vſqꝫ ad ſeptimū gradum heredum ꝓtē dit ſucceſſionem. Non em̄ eis ſuccederent: niſi de ꝓpagine cognatōnis deberet̉. His autoritatibꝰ inſinuat̉. ⁊ que ſit affinitas. et vſqꝫ ad quem gͣdum ſit obẜuanda.ſ. vſqꝫ ad ſeptimū. Uarie traditiōes de affinitate. b Sed alij videntur concedere in qͦnta generatione inter affineſ contrahi coniugiū. ⁊ in quarta etiam ſi cō tractum fuerit non ſeꝑari. Ait em̄ Fabia Fabianꝰ pa nus papa/ De ꝓpinquis qui ad affinitatē ꝑ virum ⁊ vxorem veniūt. defuncta vxo re vel viro in quinta generatione iungant̉ In quarta ſi inuenti fuerint non ſeparent̉. In tertia ꝟo ꝓpinquitate non licet vxori alterius acciꝑe poſt obitum eius. Equali ter vir iungat̉ in matrimonio eis qͥ ſibi cō ſanguinei ſunt. ⁊ vxoris ſue conſanguineis poſt mortem vxoris. Ecce hic concedit̉ in qͥnta vel quarta ꝓpinquitate affiniuꝫ fieri ꝯiugiū. Iulius etiā papa ait. Statutū eſt Ialius pap vt relicta pris vxoris ſue. relictā fr̄is vxo ris ſue relictā filij vxoris ſue. nemo ſibi in mr̄imoniū ſumat. relictam vxorem conſan guineorū vxoris ſue vſqꝫ in tertiā ꝓgenieꝫ nemo in vxorem ſumat. In qͣrta ꝟo ⁊ quī ta ſi inuenti fuerint non ſeparent̉. Ecce qͣꝫ De ſatͣmento cōuugy XLI varie de affinitatis obſeruatione loquunt̉ autores. Alij em̄ vſqꝫ ad ſeptimū gradum eam ohẜuari ſanciūt. Alij ꝟo in quīto vel quarto matrimonia contracta nō diuidūt. Sed illi veritatis rigorem. iſti miſcd̓ie diſ penſationem vident̉ ꝓponere. Pōt enim eccleſia diſpenſare in copula affinium vſqꝫ ad tertium gradum. ſicut Gregꝰ. diſpenſa uit in quarto gradu conſanguinitatis. Il lud aūt non eſt p̄tereundum quod Grego. Grego Uenerio epiſcopoſcripſit. Sedeꝫ apoſto licam conſulere decreuiſti. ſi mulier cōpu la nuptiali extraneo viro ꝯiuncta cogͣtioni eius ꝑtineat. ſi eo defuncto cognatio mane at vel ſub alio viro cognatōis vocabl̓a diſ ſoluant̉. vel ſi ſuſcepte ſoboles poſſunt legi time ad pͥoris viri cognationis tranſire cō pulam. Si vna caro fuerit. quō aliqͥs eo rum poteſt ꝓpinquus vni ꝑtinere: niſi ꝑti neat alteri? Hoc minime poſſe fieri creden dum eſt. Porro vno defuncto. in ſuperſti te affinitas non delet̉. nec alia copula con iugalis affinitateꝫ copule pͥoris ſoluere va let. ſed nec alterius coniunctionis ſoboles placet ad affinitatis pͥoris viri conſortium tranſire. Si quis ergo ſacrilego ⁊ temera rio auſo in defuncto querit ꝓpinquitatem extinguere. vel ſub altero affinitatis voca bula diſſipare vel ſuſceptas ſoboles alteriꝰ copule ꝓpinquitati pͥoris credit legitīe ſo ciari. hic negat dei vbum validum eſſe qd̓ dixit. Erunt duo in carne vna. Ecce hic ꝓ hibet ſi mortuo pͥmo viro vxor eius alij nu pſerit. filios de ſecundo viro genitos duce re vxores de cognatione pͥoris viri. quia fi lij mediante matre ad cognationem pͥoris viri ꝑtinent. cum quo mater eorū vna ca ro extiterat. hoc idem etiam Innocentiꝰ Innocē. pa. papa ait. Si qua mulier ad ſecūdas nupti as tranſierit ⁊ ex eis ſobolem genuerit. nul latenus poteſt ad conſortiū cognatiōis pri oris viri ꝑtingere. Hoc autem obẜuandū eſt vſqꝫ ad ſeptimū generis gradum. ſꝫ ma xime vſqꝫ ad tertiū ⁊ quartum. ſicut ſupra poſitum eſt. Si coniugiū ſit inter eos qui nota conſanguinitate diuidunt̉. Et eſt ſciendū ꝙ eo cleſia infra p̄dictos gradus conſanguinita tis coniunctos ſeꝑat. Si autem ignorāter coniuncti fuerint in conſpectu eccl̓e ⁊ poſt P 2

Foronranio Sipi. ii ad ſip. Adlher. iū. LI. o. Pe̓ Raypꝫ. modum ꝓdata conſanguinitate eiuſdeꝫ iu dieio ſeparati. Queritur vtrum copula illa coniugiū fuerit. Quibuſdam videt̉ nō fu iſſe coniugiū. qꝛ non erant legitime ꝑſone: ſed tamen de crimine excuſant̉ ꝑ ignoran tiam. ⁊ quaſi coniugiū reputat̉. quia bona Quidus ꝑto fide ⁊ ꝑ manum eccleſie conuenerūt. Und̓ nis teſtificanº ⁊ filij eorū legitimi habentur. Alij ꝟo di tibus ſint di cunt fuiſſe coniugiū licet nō eſſent legitime uidenda cor ꝑſone. quia talium coniunctiones vocant iugia. canones coniugia. vbi de ꝑſonis agitur qͣ rum teſtimonio conſanguineorū ſit dirimē Arbanꝰ poͣº. da coniunctio. Unde Urbanun papa. Si duo viri vel tres conſanguinitatem iureiu rando firmauerint. vel ip̄i forte confeſſi fue rint: coniugia diſſoluant̉. Si ꝟo neutrum contigerit epiſcopi eos ꝑ fidem chriſti ob teſtentur. quatinus palam fateantur ſi ſe re cognoſcunt conſanguineos. Si ſe iudicio epiſcoporum ſegregauerint in alia mr̄imo Atichario ia. nia non ꝓhibeant̉ cōtrahere. Idem. Noti nuenſi ep̄o ficamus tibi vt cum tres vel duo ex ꝓpin quioribus eius qui accuſant̉ hanc ꝓpinc tatem iuramento firmauerint. vel ſi duo vl̓ tres ex antiquioribus ianuenſibus: quibꝰ hec ꝓpinquitas eſt nota qui bone fame et veracꝭ teſtimonij ſint. remoto amore. timo re p̄cio ⁊ omni malo ſtudio. p̄dicta firma uerint. ſine mora cōiugia diſſoluant̉. Con ſanguineos ꝟo extraneorū nullus accuſet. vel conſanguinitatem in ſynodo computet ſed ꝓpinqui ad quorū noticiam ꝑtinet Si Fabianꝰ pa. aūt ꝓgenies tota defecerit. ab antiquiori bus ⁊ veracioribus quibus ꝓpīquitas to ta nota ſit. epiſcopus canonice requirat. et ſi inuenta fuerit: ſeparentur. Ecce quibus accuſantibus ⁊ teſtificantibus dirimenda ſit conſanguineorū coniunctio que ꝯiugiū vocat̉. Diſtinctio vtilis. d Hic dicenduꝫ eſt ꝙ Quia ſit forqliud eſt fornicatio. aliud ſtuprū. alid̓ adul terium. aliud inceſtus. aliud raptus. For uicatio. nicatio licet ſit genus omnis illiciti coitus qui ſit extra vxorem. tamen ſpecialit̓ intel Quia gtſeligitur in vſu viduarū vel meretricum vel ꝯcubinarū. Stuprū ꝓpͥe eſt ꝟginum illici Quid ſit a ta defloratio. Adulterium eſt quaſi alieni dulterium thori violatio. vnde adulterium dicit̉ qua Quia ſit in. ſi alterius thori acceſſio. Inceſtus eſt con ſanguinearū vel affiniū abuſus Unde ince ceſtus ſtuoſi dicuntur qͥ conſanguineis vel affiniIIII bus fuis abutunt̉. Raptus admittit̉ cum Quid ſit ra puella violenter a domo patris educit̉. vt ptas corrupta in vxorem habeat̉. ſiue puelle ſi ue parentibus vis illata conſtiterit. h̓ mor te mulctat̉. ſed ſi ad eccleſiam cuꝫ rapta cō fugerit. pͥuilegio eccleſie mortis impunita tem meret̉. Attendendum eſt etiaꝫ illud Aleran. pa Alexandri qui ait. Ꝙ frater ſoror ve vxorꝭ tue cognati dicuntur equiuocationis iure fit. ⁊ neceſſitate vulgaris appellationis po tius qͣꝫ vlla cognationis cauſa. Uxor eniꝫ fratris fratriſſa potius qͣꝫ cognata vocat̉. Mariti frater leuir dicitur. Duorum fra trum vxores ianitrices vocantur qͣſi ean dem ianuam intrantes. Uiri ſoror glos ap pellatur. Sororis aūt vir non habꝫ ſpecia le nomen: nec vxoris frater. Iſta eſt diſtīctio. xlj. huiꝰ quar ti libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ ſuperius determīauit de impedimento conſanguinitatis. Hic determinat de impedimento affinitatis. Et tria facit. Primo enim oſtendit ꝙ affinitas matrimoniuꝫ impedit contrahē dum ⁊ contractum diſſoluit. Secundo quedaꝫ vitia diſtinguit. Tertio nomina affinitatū adiungit. Pri mum facit vſqꝫ ibi. Hic dicendū eſt. Scd̓m vſqꝫ ibi. Attendendū eſt etiam illud Alexandri. Tertiuꝫ ꝟo vſqꝫ ad finē diſtinctiōis. In ſpeciali ſententia magi ſtri ſtar in tribus ꝓpoſitionibꝰ quaꝝ pͥma eſt hec. Qui infra affinitatis gradum ꝓhibitū coniungunt̉ habita noticia ab inuicem ſeꝑant̉. ⁊ eorū filij legiti mi habeant̉. Hanc mgr̄ inſinuans proponit primo quid ſit affinitas dicens ꝙ eſt parent ela que ad virū ex ꝑte vxoris ⁊ ad vxorem ex ꝑte viri ꝑtinet. Quia em̄ vir ⁊ vxor vna ſunt caro rōnabiliter ꝓpinqͥtas ⁊ parentela vnius efficit̉ alterius vt ſit vna vtriuſqꝫ. vnde vir ⁊ ſoror vxoris ſunt in pͥmo gradu. filij ꝟo ſororis ſunt in ſecūdo gradu a viro. neptis ꝟo ī ter tio gradu. ⁊ ſic deinceps. Dicit em̄ ꝙ affinitas vſqꝫ ad ſeptimū gradū generatiōis matrimonium impe dit. ſicut ⁊ ꝯſanguinitas. qd̓ autoritatibus probat. Poſtea obijcit in contrariū ꝑ autoritates que dicūt ꝙ int̓ affines pōt coniugiū ꝯtrahi in quarta ⁊ quīta generatione. Et reſpondet ꝙ autoritates ſunt intel ligende ẜm miſcd̓ie diſpenſationem. pōt tamen etiaꝫ diſpenſari in copula affiniū vſqꝫ ad tertium gradum ſicut etiā Gregꝰ. diſpenſauit in quarto gradu ꝯſan guinitatis. Poſtea querit vtruꝫ affinitas maneat ꝙͣ uis tranſeat matrimoniuꝫ. vt ſi mulier alicui viro co pulata ad cognationem eius pertineat vtrum eo de functo mr̄imonium maneat vel diſſoluat̉. Et deter minat ꝑ plures autoritates ꝙ maneat affinitas ma trimonio tranſeunte: que affinitas impedit matrimo nium ad p̄determinatos gradus ac ſi matrimonium ꝑmaneret. Poſtea dicit ꝙ coniunctos infra p̄dictos gradus conſanguinitatis vel affinitatis eccl̓a ſeꝑat. Querit etiam ſi ignoranter in conſpectu eccleſie con iunguntur ⁊ poſtmodū conſanguinitate ꝓbata eiuſ dem iudicio eccleſie ſeparant̉ vtrum illa cōpula fuit coniugiū? Et reſpondet ꝙ qͥdam dicunt ꝙ nō erant perſone legitime. ideo non fuit coniugium. Excuſa tur tn̄ ꝑ ignorantiam a crimine. qꝛ bona fide ⁊ per manum eccleſie conueniūt. Un̄ ⁊ filij eoruꝫ legitimi habent̉. Alij ꝟo dicunt fuiſſe coniugium: ꝙͣuis nop

DI. fuerunt ꝑſone legitime. quia canones tales coniun ctiones legitimas vocant. Addit etiā quorū teſtimo nio hec coniunctio ſit diuidenda. ⁊ dicit ꝙ ꝑ tres vl̓ duos ex ꝓpinquioribus qͥ iuramento confirmāt hoc verū eſſe quod dicunt. vel ſi ꝓgenies tota deficeret ꝑ antiquiores quibus tota ꝓpinquitas nota ſit aſſer tum fuerit ꝙ affines ſint. ſine mora ſeꝑandi ſunt. qd̓ autoritatibus ꝓbat. Secūda ꝓpoſitio eſt hec. Que ſit differentia inter ſtuprū. adulteriū. inceſtum ⁊ for nicationem. hec littera dat ſufficientem explanatio nem. Hanc inſinuans diſtinguit diuerſa peccata.ſ. fornicationem. ſtuprum. adulteriū. inceſtuꝫ ⁊ raptū dicens. ꝙ ꝙͣuis fornicatio ſit genus omīs illiciti cōi tus qui ſit extra vxorem. tamen ſpecialiter intellige da eſt abuſus viduarum vel meretricū vel concubi narum. Stuprum ꝟo eſt ꝟginum illicita defloratio Adulterium eſt aliena thori violatio Inceſtus vero eſt conſanguinearū vel affiniū abuſus. Raptus ꝟo eſt cum puella violenter de domo patris educitur vt corrupta in vxorem habeat̉. Tertia ꝓpoſitio ē hec. Vt cautius fiant coniugia ponit mgr̄ quedam affini tatum noīa. que inſinuans dicit ꝙ frater vxoris ⁊ ſo ror eius dicunt̉ cognati viri ꝓpter nominū carētiaꝫ vxor ꝟo fratris dicit̉ potiꝰ fratriſſa ꝙͣ cognata. Fra ter ꝟo mariti dicitur leuir. vxores ꝟo duorū fratrū ianitrices vocant̉. quaſi eandem ianuam intrantes. Soror ꝟo viri vocatur glos. vir autem ſororis non habet ſpeciale nomen. nec ioxoris frater. Et dicitur notanter quedam affinitatum nomina. quoniā noīa ſingulariū affinitatum non ſunt impoſita ꝓpt̓ occu tas rerū ꝓprietates non latentes. ſed circūloquunt̉ alijs nominibus. ideo neceſſe eſt vnum nomen plu ra ſignificare. vt inquit philoſophus. Et tm̄ in ſpēa li de ſententia huius diſtinctionis. De ſpūali cognatione. E parentaliū D. XLII graduum famoſa queſtione ali quid licet minus ſufficienter di ximus. Iaꝫ de ſpūali cognatione addam que etiā ꝑſonas impedit vt non ſint legiti me ad ineundas nuptias. Tria q̄daꝫ ſunt conſanguinitas. affinitas ⁊ ſpūalis germa nitas. Conſanguinitas eſt inter eos qui iū guntur ẜm lineam generiſ. Affinitas inter eos qui genere quidem non ſunt coniuncti ſed mediante genere ſunt ſociati. vbi gͣtia. Uxor filij fratris mei que non eſt de gene re meo ꝑ ip̄m qui ē de genere meo mihi af finis facta eſt ⁊ ego illi. Spūalis ꝓximitas eſt inter compatrem ⁊ cōmatrem. ⁊ int̓ eos quorū vnus alterū de ſacro fonte leuauit: vel in cathezizatione aut confirmatione te nuit. Eſt etiam inter filios eiuſdem homīs carnales ⁊ ſpūales. Qui ſint filij ſpūales. Spuales filij ſunt quos de ſacro fonte leuamus vel in cathe De ſacramento mugij. XLII zizatione ſeu confirmatiōe tenemus. Filij etiā ⁊ filie ſpūales eorū ſunt. qui trinemer ſionis vocabulo eos ſacro baptiſmate tin gunt. Dicit̉ etiam ſpūalis filia ſacerdotis: que ⁊ peccata ſua confitet̉. Unde Sima. Sima. pa. chus papa. Omnes quos in penitētia ſu ſcipimꝰ ita noſtri ſpūales ſunt filij. vt ⁊ ip̄i quos vel nobis ſuſcipientibus vel ſub tri ne merſionis vocabulo mergentibꝰ vnda baptiſmi regenerauit. Silueſter etiam am? Silue. pa. monet vt ad ſuam filiam penitentialem nul lus ſacerdos accedat. qꝛ ſcriptuꝫ eſt. Oēs quos in penitentia accepimus ita noſtri fi lij ſunt vt in baptiſmo ſuſcepti. quorū oīm flagitioſa eſt commixtio. Ꝙ autem compa ter ⁊ cōmater ſibi iungi nequeant. nec pat ſpūalis. nec mater filie vel filio ſpūali. ex cō In concili cilio Maguntinenſi docet̉. De eo qd̓ intꝰ Magunti. rogaſti ſi aliquis filiolam ſuā duxerit vxo rem. ⁊ de eo qui concubuit cum matre ſpiri tuali. ⁊ de eo qui filium ſuum baptizauit ⁊ vxor eius eum de fonte ſuſcepit: hac cau. ſa vt diſcidium fieret coniugij. ſi poſt in ta li copula poſſunt ꝑmanere ſic reſponden dum eſt. Si filiolam aut cōmatrem ſuaꝫ ali quis in coniugiū duxerit: ſeꝑandos eſſe iu dicamus: ⁊ graui penitentia plectendos. Si ꝟo coniugēs legitimi vel vnus vel am bo ex induſtria hoc fecerint vt filiū ſuuꝫ de fonte ſuſciperent. ſi innupti manere volue rint bonum eſt. Sinautem: grauis peniten tia inſidiatori iniungat̉ ⁊ ſimul maneant. ⁊ ſi p̄uaricator cōiugij ſuꝑuixerit. acerrima penitentia mulctet̉. ⁊ ſine ſpe ꝯiugij mane at. Ex his apparet ꝙ aliquis filiolam ſuam vel cōmatrem non poteſt ſibi copulare nu ptialiter. ⁊ ſi p̄ſumptum fuerit: ſeparandi ſunt. Qui autem legitime ꝯiuncti ſunt: non iden ſeꝑandi ſunt. quia alter eorū inſidio ſe filium de fonte leuauit. Quod etiam Ni Nico. papa colaus confirmat dicens. Noſſe deſideras vtrum mulier que viri filium ex alia femīa genitum de facro fonte leuauerit: poſtmo dum poſſit cum eodē viro copulari. Quoſ ideo cōiungi poſſe decreūimus. qꝛ ẜm ca nones ſacros niſi amborū ꝯſenſu nulliꝰ re ligionis obtentu debet coniunx dimittere cōiugem. cū apl̓s p̄cipiat. Nolite fraudari inuicem: niſi forte ex conſenſu ad tꝑus ⁊cͣ. Ex cōcilio ta Ideo. Dictuꝫ eſt nobis quaſdam femīas bilonenſi deſidioſe. qͣſdam ꝟo fraudulenter vt a vi ris ſuis ſeparent̉. ꝓprios filios coram epi ſcopis ad ꝯfirmandū tenuiſſe. Unde nos dignū duximus. vt ſi qua mulier filiū ſuū deſidia aut aliqua fraude coram epiſcopo

LI. tenuerit ad ꝯfirmandū ꝓpter fallaciaꝫ vel fraudem. qͣꝫdiu viuat penitentiā agat. tn̄ a Iohānes pa viro ſuo nō ſeꝑetur. Item Ioh̓. pa. Ad li pa anſelinoce mina ſancti Petri homo noīe Stephanus ne eccl̓e ep̄o veniens. noſtro p̄ſulatui innotuit ꝙ filium ſuū in extremo vite poſitum nondū bapti ſmi vnda lotum. abſentia ſacerdotū cogen te baptizauit. eūqꝫ ꝓprijs manibꝰ ſuſcepit. atqꝫ ꝓ hmōi negocio: reuerentia tua prefa tum hominē a ſua coniuge iudicauit eē ſe parandum. Quod fieri nullatenus dehet: dicente ſcriptura. Quos deus cōiūxit ho mo non ſeꝑet. Et dn̄s non dimittere vxo rem: niſi cauſa fornicatiōis iubet. Et nos tanta autoritate freti dicimus dimittendū eſſe ⁊ incuſpabile iudicandū qd̓ neceſſitas intulit Nam baptizandi opus laicis fide libus: ſi tn̄ neceſſe fuerit libere conceditur. Un̄ ſi ſupradictus hō filiū morientē aſpi ciens ne aīam ꝑpetuo ꝑire dimitteret. vn da baptiſmi lauit. vt eum de ptāte mortis eriperet bn̄ feciffe laudat̉. Ideoqꝫ ſue vxo ri ſibi iam olim legitime ſociate impune dū vixerit iudicamus manere coniunctū. nec ob hoc ſeꝑari debere. His alijſqꝫ pluribus autoritatibus edocet̉ coniuges nō eſſe ſe parandos ſi poſt legitimā copulam alt̓ al terius filium de fonte leuauerit. vel in con firmatione tenuerit. Quid p̄miſſis obuiat. c His autē obuiare Deuſeded videt̉ quod Deuſdedit papa ait. Perueīt paps. ad nos dyaconus ſanctitatis veſtre epl̓am deferens ꝙ qͥdam viri ⁊ mulieres preteri to ſabbato paſcali ꝓ magno populi incur ſu neſciētes filios ſuos ſuſcepiſſent de laua cro. Cupis gͦ ſcire an ꝓpter hoc debeāt vi ri ac mulieres ad ꝓprium vſum redire vel non? Nos ꝟo hac re meſti. pͥorum inquiſi uimus dicta. ⁊ inuenimus in archinis. id eſt in armarijs apoſtolice ſedis. iā talia cō tigiſſe in pluribus eccleſijs. quaruꝫ epiſco pis ab hac apoſtolica ſede volentibus ſci re vtrū viri ac mulieres redirent ad ꝓpͥum thoꝝ. Beate mēorie ſancti pr̄es Iuliꝰ pa pa. Innocentiꝰ ⁊ Celeſtinus cuꝫ epiſcopo rum plurimorū conſenſu in apoſtolorū pͥn cipis eccleſia preſidentes talia reſcripſerūt ⁊ confirmauerūt. vt nullo modo ſe in con iugio reciperent viri ac mulieres quicūqꝫ hac ratione ſuſceperūt natos. ſed ſepararet ſe. ne ſuadente diabolo tale vitium inualeIIII ſcat. Item. Si quis filiaſtrum vl̓ filiaſtraꝫ ſuam ante epiſcopū tenuerit ad confirma tionem. ſeparet̉ ab vxore ſua. ⁊ aliā nunqͣꝫ accipiat. Hec aūt vel ad terrorē dicta ſunt: nō ꝙ ita eſſet faciendū: ſꝫ ne illud fieret ſum moꝑe cauendū. vel de ill̓ eſt intelligenduꝫ qͥ pͥus filios ſuos viciſſim de fonte ſuſcepe rūt. qͣꝫ fierent ꝯiuges. Premiſſis aūt auto ritatibus omnino ꝯſentiendū eſt. vt ſiue ꝓ prium ſiue tm̄ viri filiū. mulier de fonte ſu ſceperit nō ideo a viro ſeparet̉. Qd̓ de vi ro ſil̓r oportet intelligi. De copula ſpūalium vl̓ adoptiuo rum et naturaliū filiorū. Ꝙ aūt ſpi rituales vel adoptiui filij naturalibus copulari ne queant Nicolaus papa teſtat̉ ita inqͥens. Nicolauſ pa Ita diligere debet hō eum qͥ ſe ſuſcepit deªd ꝯſulta bu ſacro fonte ſicut patrem. Inter fratres ⁊ ſ lios ſpūales gͣtuita ⁊ ſancta cōmunio eſt. q̄ dicenda nō eſt conſanguinitas: ſꝫ habenda ſpūalis ꝓximitas. vn̄ inter eos arbitror nō poſſe fieri legale ꝯiugiū. qꝛ nec inter eos qͥ natura ⁊ eos qͥ adoptione filij ſunt: venerā de leges mr̄imonia ꝯtrahi ꝑmittūt. Item. Si inter eos nō ꝯtrahit̉ mrimoniū qͦs ad optio iūgit. qͣꝫto potiꝰ a carnali oportet in ter ſe ꝯtubernio ceſſare. qͦs ꝑ celeſte ſacrm regeneratio ſanctiſpūs vincit. Si filij qui an̄ paternitatē vel poſt nati valent cōiungi Hoc autē quidam volūt intelligere de illis tm̄ filijs. qͥbus cō patres facti ſint. De alijs ꝟo qͥ an̄ compa De copula ſi ternitatem vel poſt geniti ſunt cōcedunt̉ ꝙ lioꝝ qͥ an̄ cō legitime ⁊ licite pn̄t. Quibus videt̉ cōſen paternitateꝫ tire Urbanus ſecūdus dicēs. Suꝑ qͥbus vl̓ pꝰnati ſūt. Urbanꝰ pa ꝯſuluit nos tua dilectio. hic vid̓r reſpon dendū. vt ⁊ baptiſmus fit: ſi inſtāte neceſſi tate femina puerū in noīe trinitatis bapti ſauerit. ⁊ ꝙ ſpūalium parentū filij vel filie. ante vel poſt compaternitatē genite pn̄t le gitime ꝯiungi. p̄ter illam ꝑſonaꝫ qua com patres effecti ſunt. Paſcalis papa. Paſcalis v̓o ſecun dus. poſt cōpaternitatē genitos copulari

DI. ꝓhibet ſcribēs regino ep̄o. Poſt ſuſceptū filiū de fonte vel filiā ſpūalem qͥ ex cōpatre vel ex cōmatre fuerint nati matrimonio iū Ex triburie gi non poſſunt. Illud etiam notandum eſt ſi ꝯcilio qd̓ in triburienſi concilio legit̉. Si qͥs ſue ſpūalis cōmatris filiam fortuitu ⁊ ita ꝯtin gente rerū caſu in coniugiū duxerit. matu riori ẜuato ꝯcilio habeat atqꝫ legitimo cō nubio honeſte oꝑam det. Si quis ducere poſſit duas cōma tres altera poſt alteram. Solet etiam queri ſi cōmatrem vxoris poſt eius obitū qͥs du Nicolaꝰ pa Cōſtan̄. ep̄o. cere valeat? De hoc Nicolaus pa. ſic ſcri bit. Sciſcitat̉ a nobis ſanctitas vr̄a: ſi qͥs duas cōmatres habere valeat vnam poſ alterā? In quo meminiſſe debes ſcriptum eſſe. Erūt duo in carne vna. Cum gͦ cōſter ꝙ vir ⁊ mulier vna caro efficiunt̉. reſtat vi rum cōpatrem conſtitui mulieri cuiꝰ aſſum pta vxor cōmater erat. ⁊ ideo virū illi fe mine non poſſe ꝯiungi que cōmat̓ eiꝰ erat Ex triburien cum qua idem fuerat vna caro effectꝰ. Hu ſi ꝯcilio ic aūt illud contrariū videt̉. Qui ſpūalem habet cōpatrem cuius filiū de lauacro ac ceperit. ⁊ vxor eius cōmater nō eſt. licet ei defuncto compatre ſuo eius viduā ducere in vxorem. quos nulla generatio ſpūal̓ ſe cernit. Item ex epl̓a Paſcal̓ pape. Poſt vxoris obitū cū cōmatre vxoris coniugio copulari. nulla ratio vel autoritas vid̓r ꝓ Determīatio hibere. Non em̄ ꝑ carnis vnionē. ad vnio nem ſpūs tranſit̉. Sed ſciendū eſt ꝙ au toritas Nicolai de illo ait qͥ vxori ſue de bitum reddidit poſtqͣꝫ cōmater illiꝰ extitit. Alie ꝟo autoritates de illo agūt cuiꝰ vxor poſtqͣꝫ a viro ſuo derelinquit̉ illiꝰ cōmater efficit̉. nec poſt cōpaternitatē a viro ſuo a gnoſcit̉. vel de viro potiꝰ agunt. cuiꝰ vxor an defungit̉ qͣꝫ ab eo agnoſcat̉. Si vir et vxor poſſint ſimul tene re puerū. Solet etiam queri Si vxor cum viro ſiml̓ debeat in baptiſmo Urbanus ſuſciꝑe puerū? De hoc Urbanꝰ ait ꝙ vx or cum marito in baptiſmo ſiml̓ nō debeat papa ſuſciꝑe puerū: nulla autoritate vid̓r vel re perit̉ ꝓhibitum. ſed vt ip̄a puritas ſpūalis paternitatis ab oī labe ⁊ infamia conſerue tur immunis. decreuimꝰ vt vtriqꝫ ſil̓ ad hͦ De ſacramento cōiugij. ALII aſpirare nō p̄ſumant. qꝛ ꝟo piaculare flagi tium cōmiſit qͥ duabꝰ cōmatribꝰ vl̓ ſorori bus nupſit. magna pnīa debet ei iniungi. De ſecūdis et tertijs nuptijs et de inceps. Sciendū eſt etiam ꝙ nō ſolū pͥme vel ſcd̓e nuptie ſunt licite: ſꝫ etiā tertie ⁊ quarte non ſunt damnāde Un̄ Augꝰ. ī li. de Augꝰ. Scd̓as nuptias oīno licitas apl̓us viduitate. cōcedit. De tertijs aūt ⁊ qͣrtis: ⁊ de vltra pluribꝰ nuptijs ſolent hoīes mouere que ſtioneꝫ. Si quis audeat diffinire quod nec apl̓m video diffiniſſe. Ait em̄. Si dormie rit vir eius cui vult nubat. Nō dicit pͥmuſ vel ſcd̓s vel tertius vel quotuſlibet: nec no bis diffiniendū eſt qd̓ nō diffinit apl̓us. vn̄ vt breuit̓ reſpondeā nec illas nuptias de beo dānare. nec eis verecūdiam numeroſi tatis auferre. nec ꝯͣ humane verecūdie ſen ſum audeo dicere. vt qͦtiēs voluerīt nubāt nec ex meo corde p̄ter p̄ſcripture autorita tem quotaſlibet nuptias damnare. Idem teſtat̉ Hiero. Ego nunc libera voce excla mo nec dānari in eccl̓a bigamā īmo nec tri gamā: ⁊ ita licere qͥnto ⁊ ſexto quemadmo dū ſcd̓o marito nubere. Apl̓s tn̄ bigamos a ſacerdotali honore excludit. Sed hͦ nō fa cit ꝓ vitio bigamie. īmo ꝓ ſacr̄i ꝟtute. vt ſit vna vnius ſicut vnica vnici. Illd̓ tamē ceſarienẜ ꝯcilij vid̓r innuere bigamiaꝫ eſſe pctm̄. Preſb̓yterū inqͥt in nuptijs bigami prādere nō ꝯuenit. qꝛ cū pnīa bigamꝰ indi geat. qͥs erit p̄ſb̓yt̓ qͥ talibꝰ nuptijs poſſit p̄ bere ꝯſenſum? Sꝫ hͦ de illo intelligi pōt: qͥ pͥme vxori inſidiatus putat̉ deſiderio ſcd̓e vel ꝓ ſignaculo ſacr̄i illud dicit̉ qd̓ in biga Amb̓. ſuper mo nō ẜuat̉. Amb̓. etiā dic̄. ꝙ pͥme nuptie epl̓am ad co tm̄ a dn̄o ſunt inſtitute. ſcd̓e ꝟo ſunt ꝑmiſ rinth̓. ſe. ⁊ pͥme nuptie ſb̓ bn̄dictiōe dei celebrant̉ ſublimit̓. Scd̓e ꝟo etiā in pn̄ti carent gl̓a. Iſta eſt diſtītio. xlij. huiꝰ quar ti libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ ſuperius egit de īpedimē to ꝓpinquitatis carnal̓. Hic aūt agit de impedimen to ꝓpinqͥtatis ſpūalis. Et qͣtuor circa hoc fac̄. Prīo em̄ on̄dit quō ꝯſanguinitas ⁊ affinitas etiam cogna tio ſpūalis impediūt mr̄imoniū. Scd̓o quō ex bapti ſmo ⁊ ꝯfirmatione cognatio q̄dā ꝯtrahit̉ ꝓpter qd̓ mr̄imoniū iuſte diſſoluit̉. Tertio quō vir ⁊ vxor lici te de baptiſmo puerū ſiml̓ leuare non pn̄t. Quarto quō tertie vel qͣrte nuptie nec ꝓhibite nec damnabi les exiſtūt. Primū facit a pͥn. di. vſqꝫ ibi. Spūales fi lij ſunt. Scd̓m ab inde vſqꝫ ibi. Solet etiā q̄ri. Ter tium vſqꝫ ibi. Sciendū etiam. Quartū vſqꝫ ad finem

LI. diſtin. In ſpēali ſnīa mgr̄i ſtat in qͣtuor ꝓpoſitōibus quaꝝ pͥma eſt hec. Mr̄imonium impediūt ꝯſangui nitas et affinitas ⁊ etiam ſpūalis germanitas. Hanc mgr̄ inſinuans ꝓponit pͥmo poſt p̄dicta dicenduꝫ eē de cognatōe ſpūali. q̄ etiam reddit ꝑſonas illegitīas ad contrahendū. Diſtinguit aūt tria que ꝓpinquita tem dicūt ⁊ mr̄imonium impediūt.ſ. ꝯſanguinitateꝫ ⁊ affinitatem ⁊ ſpūalem ꝓpinqͥtatem. Et dicit Con Conanp̓nitab̓. ſanguinitas eſt int̓ eos qͥ iungunt̉ ẜm lineā generis. Affines aūt ſunt qͥ nō generatiōe ſunt ꝯiūcti: ſed me diante ꝯiūctiōe carnali ſunt ſociati. Sꝫ ſpūal̓ ꝓpin AFītas. qͥtas d̓r illa q̄ eſt inter cōpatrē pueri carnalē ⁊ cōma Miq̓rab̓ pāa l trem ſpūalem. ⁊ inter illos quorū vnus alterū de ſa cro fonte leuauit. aut in cathezizatiōe vel in ꝯfirma tione tenuit. ⁊ inter filios eiuſdem hoīs carnales. ſpūales. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Dūtaxat ex duobꝰ ſacr̄is.ſ. baptiſmo ⁊ ꝯfirmatiōe ſpūalis cognitio or tur ex qͣ mr̄imonij contractus diſſoluit̉. Hanc mag ſter inſinuās dicit ꝙ ſpūales filij ſunt quos de ſacro fonte leuamus vel quos in ꝯfirmatiōe tenemus. Di citur filius vel filia ſpūalis ip̄iꝰ ſacerdotis qͥ vel que ei ſua peccata confitet̉. vl̓ quā baptiſat. qd̓ autorita tibus ꝓbat. Poſtea dicit ꝙ cōmat̓ ⁊ pater ſibi ī ma trimonio coniūgi nō pn̄t. vt pr̄ ſpūalis filie ſpiritua li. nec mat̓ ſpūalis filio ſpūali. ⁊ ſi factū fuerit debē ſeꝑari. Si aūt poſt legitimū mr̄imoniū contractū alt̓ ꝯiugium inſidioſe.ſ. vt ab alio ſeparet̉ filiū de ſacro fonte leuauerit aut in confirmatiōe tenuerit. non ꝓ pter hoc ſunt ſeꝑandi. qͥ auteꝫ hoc fecerit: pnīa caſti gandus eſt. Obijcit tn̄ ꝯtra hoc mgr̄ ꝑ qͣſdā autori tates q̄ exp̄ſſe dicūt eos qͥ de lauacro natos ſuſcepe rūt ſeꝑandos eſſe. Mgr̄ aūt ſoluit illa dicta eſſe ad terrorē: vt ſine oꝑe teneant. nō aūt ꝙ ita ſit faciēdū. vel ille autoritates loquunt̉ de ill̓ qui pͥus ꝙͣ coniu ges flerent filios ſuos vel viroꝝ de fonte ſacro ſuſce perunt. Poſtea dicit ꝙ filij ſpūales vel adoptiui ali cuius naturalibꝰ filijs nō p̄nt cōiungi in mr̄imonio. qd̓ autoritatibus ꝓbat. Quidā tn̄ volūt tm̄ intellige re de ill̓ filijs qͥbus cōpatres facti ſunt. De ill̓ ꝟo ē an̄ compaternitatē vel poſt geniti ſunt cōcedunt ꝙ li cite ⁊ legitime coniungi poſſunt. ⁊ ꝓ his facit auto ritas Vrbani pa. Quedā tn̄ autoritas dicit etiaꝫ ꝑ compaternitatē genitos copulari nō poſſe. Poſtea q̄rit vtrum quis cōmatrem vxoris ſue poſt eiꝰ obituꝫ in vxorē ducere poſſit? Et rn̄det ꝙ nō. qd̓ autoritati bus confirmat. Obijcit tn̄ cōtra hoc ꝑ qͣſdam autori tates quarū dat intelligentiā. Tertia ꝓpoſitio eſt Hec. Vir ⁊ mulier vxor eius nō poſſit licite puerū de baptiſmo ſuſciꝑe. Hāc inſinuās q̄rit. Si vxor ſimul cū viro debeat in baptiſmo puerū ſuſciꝑe? Et reſpō det ꝑ autoritatē Urbani pape ꝙ nō. Quarta ꝓpoſi tio eſt hec. Tertie ⁊ quarte ⁊ quinte nuptie nō ſunt damnande. tn̄ pͥme ſunt ſolenniter venerande. Hāc em̄ ꝓpoſitionem mgr̄ inſinuās dicit. ꝙ nō ſolum pri me nuptie ſunt licite: ſed etiā ſecunde nuptie ⁊ tertie quarte ⁊ qͥnte damnande non ſunt. Qd̓ etiam auto ritatibus ꝓbat. Ꝙ aūt apl̓s bigamos a ſacerdotali honore excludit. hoc nō facit ꝓ tāto vitio bigamīe: ſed ꝓ ſacr̄i ſignaculo. qd̓ ibi nō ẜuat̉. Un̄ etiā prime nuptie ſub bn̄dictione celebrant̉. Et tm̄ in ſpēali. De reſurrectionis et iudicij cōdi tione. D.XLIII. Oſtremo de conditiōe reſurrectiōis ⁊ mō reſurgentiū. necnō ⁊ de iudi cij ⁊ miſcd̓ie qͣlitate breuiter M 8toba ⁊aduenhū iudirit̉ LL L 4 diſſerendū eſt. Oībus q̄ſtionibꝰ q̄ de hac re moueri ſolent ſatiſfacere nō valeo. reſur recturā tn̄ carnē oīm qͥcunqꝫ nati ſunt atqꝫ naſcent̉ ⁊ mortui ſunt ⁊ morient̉ nullatenꝰ ambigere debet xp̄ianus. Ait em̄ Eſaias. Reſurgēt mortui. ⁊ reſurgent qͥ erant in ſe pulchris. Et apl̓s. Nolumꝰ vos igno. fra. de dor. vt nō cō. ſic̄ ⁊ ceteri qͥ ſpeꝫ nō hn̄t. ſcꝫ reſur. hoc em̄ vob̓ di. in ver. do. qꝛ nos qͥ vi. qui re. ſu. nō p̄. eos qui dor. Qm̄ ip̄e do. in iuſſu ⁊ in vo. ar. ⁊ in tu. dei deſcē. de ce. ⁊ mor. qui in xp̄o ſunt re. pͥmi. Deinde nos qͥ vi. qui relin. ſi. ra. cum illis in nu. ob ui. xp̄o in aera. ⁊ ſic ſemꝑ cum dn̄o erimus His ꝟbis ⁊ veritas reſurrectōnis ⁊ cauſa atqꝫ ordo reſurgētiū p̄clariſſime inſinuat̉. De voce tube. Cauſa enī reſurre ctionis mortuorū erit vox tube q̄ in aduen tu iudicis ab oībus audiet̉. ⁊ cuius ꝟtute excitabunt̉ mortui. ⁊ de monumētis reſui gent. Vnde ꝓpheta. Dabit voci ſue vocē ꝟtutis.i. effectum reſuſcitandi mortuos. Et Ioh̓es euangeliſta ait. Venit hora in qͣ oēs qui in monumentis ſunt audient vo cem filij dei. ⁊ ꝓcedent qͥ bona fecerūt in re ſurrectionem vite. qui ꝟo mala egerunt in reſurrectionē iudicij. Si ꝟo querit̉ cuius vel qualis erit vox illa? Apl̓s dicit ꝙ erit archangeli.i. ip̄ius xp̄i: qͥ eſt pͥnceps arch angelorū. Vel vox erit alicuiꝰ vel pluriuꝫ angeloꝝ. Eadēqꝫ d̓r tuba. qꝛ erit māifeſta. ⁊ nouiſſima: qꝛ pꝰ eā nō erit alia. Hec tuba Aug. de gr̄a (vt ait Augꝰ.) ē clamor: de quo d̓r in euā no. et ve. teſ. gelio. Media nocte clamor factꝰ eſt. ecce ſpōſus venit exi. obuiā ei. Tube nomīe ali qd̓ euidēs ⁊ p̄clarū ſignum intelligit̉. Qd̓ vox archangeli ⁊ tuba dei ab apl̓o d̓r. et in euāgelio vox filij dei. ⁊ clamor appellatur. qd̓ ſignū mortui audiēt ⁊ reſurgent. De media nocte. Media autē nocte dicit̉ vēturꝰ. vt ait Augꝰ. Nō ꝓ hora tem poris: ſꝫ qꝛ tūc veniet cū nō ſperat̉ Media gͦ nocte.ſ. cum valde obſcurū erit.i. occul tum: veniet. Dies em̄ dn̄i ſicut fur ī nocte ita veniet. Pōt tn̄ non incongrue intelligi Caſſio. ſupe medie noctis tꝑe vēturꝰ. qꝛ vt ait Caſſio. octonariū. hoc tꝑe pͥmogenita egypti ꝑcuſſa ſunt. qn̄ etiam ſponſus venturus eſt. Pluribꝰ etiaꝫ locis conteſtant̉ autores ꝙ aduentus xp̄i

A5 ddʳ nō ꝓ qͣlaat. rpiſ. ſꝫ. x. rū DI. dies dicit̉ dn̄i. non ꝓ qualitate tꝑis: ſꝫ reꝝ qꝛ tunc cogitationes ⁊ ꝯſilia ſingulorum patebūt. Unde in Daniele. Uetuſtus die De libris qui rum ſedit. ⁊ libri aperti ſunt coram eo. Li tūc aꝑti erūt. bri ſunt ꝯſcientie ſingulorū. que tūc aperiē tur eis vel alijs. ⁊ tunc implebit̉. Nihil oc cultum qd̓ non reuelet̉. Adueniēte autē ſummo iudice. nō ſolū aeris tenebre illumi nabunt̉: ſed abſcōdita cordiū manifeſtabū tur. Uirtute gͦ diuina fiet vt cuiqꝫ oꝑa ſua bona vel mala cuncta in memoriā reuocen tur. ⁊ mentis intuitu mira celeritate cernā tur. vt accuſet vel excuſet hoīem ꝯſcīa. ea qꝫ teſte damnct̉ vel ſaluet̉. De memoria electorū ſi tunc pre cedentia mala teneat. Hic querit̉ vtruꝫ electis tunc aſſit memoria p̄cedentiū malo rum ſicut bonoꝝ? Quedā autoritates vi dent̉ bonos tradere nō habituros tūc me moriam p̄cedentiū malorū.i. peccatorum vel tormentorū. Ait em̄ Eſa. Ego creo ce los nouos ⁊ terram nouā. ⁊ nō erūt in me moria pͥora. ⁊ non aſcendēt ſuꝑ cor: ſꝫ gau debitis in eternum. Itē. Obliuioni tradi te ſunt anguſtie pͥores: ⁊ abſcondite ab oci lis noſtris. Que de futuro exponens Hie ro. ait. Obliuioni tradent̉ pͥora mala. qui a forſitan in futuro pͥſtine conuerſatōnis m moria omnino delebit̉ ſuccedentibꝰ boni eternis. ne ſit pars maloruꝫ pͥoris anguſtio memorari. Sed hec ⁊ his ſimilia pn̄t acci pi ſic: vt non excludant memoriā p̄cedētiū malorū: ſed ex ea moleſtiam ⁊ leſioneꝫ amo ueant. Nō em̄ eoꝝ memoria ſanctos ꝯtri ſtabit: vel eorū beatitudinem obfuſcabit: gͣtiores deo reddet. Un̄ ſuꝑ pſal̓. lxxxvij ait Gregꝰ. Quō ineternū miẜicordias dn̄i Grego. canit: qui miſerie nō meminit. Quō auten plena beatitudo: ſi memoria reatus mentē tangit. Sed ſepe leti triſtium meminimus: ⁊ ſani dolorū meminimus ſine dolore. ⁊ in de ampliꝰ leti ⁊ gͣti ſumus. Ex his apparꝫ ꝙ ſi pͥorum malorū memoriam ſancti habe būt in futuro. nō eis tn̄ erit ad penā vel glo rie derogationem: ſꝫ ad gratiarūactionem. Si ꝟo querit̉ vtrū peccata que fecerūt electi ꝓdeant tunc in noticiam oīm. ſic̄ ma la damnandorū omībus erunt nota. Nō le gi hoc expreſſum in ſcriptura. Vnde nō ir rationabiliter putari poteſt peccata hic ꝑ Pe veſurrectione. XIIIII penitentiam tecta ⁊ deleta. illic etiam tegi alijs. Alia ꝟo cunctis propalari. De his qui viui reperient̉. e Queri ſolet vtruꝫ illi quos viuos inueniet xp̄s nunqͣꝫ omni no morituri ſunt: an ip̄o temporis puncto quo rapientur obuiam chriſto: ad immor talitatem mira celeritate ſint trāſituri. Nō enim dicendū eſt fieri non poſſe. vt per ae ra in ſublime portent̉. in illo ſpacio ⁊ mori antur ⁊ reuiuiſcant. Ad hunc autē ſenſum quo eſtimemus illos in paruo ſpacio ⁊ paſ ſuros mortem ⁊ accepturos immortalita tem apoſtolus nos vrgere videtur vbi di cit. Omēs in xp̄o viuificabimur. Et alibi. Quod ſeminas non viuificatur: niſi prius moriatur. Cur aūt nobis incredibile vide atur illam multitudinem corporum in aere quodammodo ſeminari. atqꝫ ibi ꝓtinꝰ im mortalit̓ ⁊ incorruptibilit̓ reuiuiſcere. cum credamꝰ in ictu oculi futuram reſurrectiōꝫ ⁊ in mēbra ſine fine victura. tanto velocita re rediturū antiquiſſimorū cadauerū pul uerem. Sed vellem de his potiꝰ audire do ctiores. Si ergo ſanctos qͥ reperient̉ chri ſto veniente viuētes eiqꝫ obuiam rapient̉ crediderimꝰ in eodem raptu de mortalibuſ corꝑibus exituros. ⁊ ad eadē mox immor talia redituros. nullas in verbis apoſtoli patiemur anguſtias. generaliter accipien tes illud quod dictum eſt. Omēs quidem reſurgemus.ſ. tam boni qͣꝫ mali: ſꝫ non oēs immutabimur.ſ. in ſolennitate reſurrectōis De hoc etiam Ambro. ait. In ip̄o raptu Ambro. eorum qui viui reperient̉ mors erit ⁊ reſur rectio. vbi anima quaſi ꝑ ſoporem egreſſa de corpore. eidem in momento reddatur. Ꝙ vi v̓ꝑrm Econtra ꝟō ſcribens ad Marcellam Hie ro. teſtari vid̓r. dicens quoſdam in fine ſe culi adueniente xp̄o non eſſe morituros: ſꝫ viuos repertos in immortalitatem repen te mutandos. Horū autēm quod veriꝰ ſit. ⁊ non eſt humani iudicij diſfinire. Quō intelligitur xp̄s iudex viuo rum et mortuorū. His autē adicien dum eſt dupliciter intelligi quod dicitur. Chriſtus iudicaturus viuos et mortuos. P 5

LI. Aut enim viui accipiunt̉ qͥ in aduē̓tu eius viui reperient̉. licet in raptu moriantur. et mortui qͥ ante deceſſerant. vel viui et mor tui qͥ accipiunt̉ iuſti ⁊ iniuſti. Quō omnes incorrupti. Cūqꝫ ex predictis ſane credi valeat omēs reſurrecturos. cre dendum eſt etiā ꝙ omnes reſurgent incor rupti. nō vtiqꝫ impaſſibiles. qꝛ mortē pati entur eternam: ſed ſine diminutōe mēbroꝝ oīa humani corꝑis habituri mēbra. nec tn̄ gl̓a ac ſpecie impaſſibilitatis induent̉. Iſta ē diſtinctio. xliij. huiꝰ quar ti libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ ſuperius egit de ſacramē tis. Hic agit de reſurrectione ⁊ gloria reſurgentiuꝫ ad quam ſacramenta ꝑducunt. ⁊ etiam ꝑ oppoſituꝫ de reproborum pena. Et circa hoc tria facit Primo cī oſtendit reſurrectionis veritatem ⁊ eius tempꝰ Secando ſubdit ſanctos hr̄e memoriā eorū que.ſ. h̓ ſuſtinuerūt. Tertio annectit electorū peccata nō pu blicari que hic confeſſi fuerūt. Primū facit a princi pio diſtinctōis vſqꝫ ibi. Hic querit̉ vtrū electis. Se cundū vſqꝫ ibi. Si ꝟo querit̉. Tertiū vſqꝫ ad finē di ſtinctionis. In ſpēali ſententia mgr̄i ſtat in tribus ꝓ poſitionibus quarū pͥma eſt hec. Iuxta fidem ortho doxam ⁊ puram debemus credere omnem carnē re ſurrecturam eſſe. Hanc magiſter inſinuans ꝓponit pͥmo reſurrecturā futuram eſſe ⁊ fideles qͥ in chriſto dormierūt reſurgent. qd̓ autoritate apoſtoli ꝓbat. Poſtea dicit ꝙ cauſa reſurrectiōis eſt vox tube. cū ius virtute excitabunt̉ mortui. que qͥdeꝫ vox dicitur tuba. qꝛ eſt omnibus manifeſta. dicit̉ autē nouiſſima qꝛ poſt eam non eſt alis. q̄ quidem vox alibi clamor alibi vox filij dei appellatur. Vox aūt illa erit chriſti vel vnius vel plurimorū angeloꝝ. Poſtea oſtēdit re ſurrectionis tempus occultum eſſe ⁊ ignotū. ꝓpter quod medie nocti comꝑat̉ cum dicit̉ ſponſus media nocte venturus. Scd̓a ꝓpoſitio eſt hec. Et ſi ſancti pͥmorū maloꝝ memoriā habeant. hoc tn̄ nō erit eis ad glorie derogationem: ſed magis ad gaudium et gr̄arumactionem. Hanc mgr̄ inſinuans querit vtrū electi habeant memoriā p̄cedentiū malorum. Et re ſpondet ꝙ habeant malorū p̄tetitorū memoriam. cx quo tn̄ in nullo ꝯtriſtabunt̉. nec eis erit ad penā vel glorie minorationē vel derogationē: ſed gr̄arumaet onem. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Electorū peccata ꝑ penitentiam hic deleta ibi nō erunt alijs manifeſta Hanc mgr̄ inſinuans ſubdit. ꝙ etiam illo mō pecca ta tegunt̉ que hic ꝑ penitentiā ſunt deleta. ita ꝙ nu lis manifeſtabunt̉. Alia ꝟo cunctis ꝓpalabuntur: Poſtea dicit ſibi incertum eſſe vtruꝫ aliqͥ ſine morte ad iudicium ꝑuenient. ſicut videt̉ dicere Hiero. De illis qͥ in aduentu viui rapient̉ xp̄o obuiam. vel vtrū illi qui viui reꝑient̉ ſubito moriant̉. ⁊ ſic ad reſurre ctionem tranſeant. qd̓ magis videt̉ velle apl̓s. Vlti mo dicit licet omnes reſurgant incorrupti.i. cū mem brorum integritate. non tn̄ omēs reſurgent impaſſi biles in gl̓am. Et tm̄ in ſpēali. De etate et ſtaturā reſurgentiū. a IIII DI. XL. Olent autem nonnulli percontari ⁊ querere: an in eadem etate ⁊ ſtatura cor poris omnes reſurrecturi ſint? Quidaꝫ pu tauerunt omnes reſurrecturos ẜm menſu ram etatis ⁊ ſtature chriſti. Ideo qꝛ apl̓s ait. Donec occurramus omnes in virum ꝑfectum in menſuram etatis plenitudinis chriſti. Sed his verbis non eadem reſur gentibus aſſignat̉ ſtatura: ſꝫ etas. Oēs em̄ in eadeꝫ etate reſurgēt in qua xp̄s mortu eſt ⁊ reſurrexit. cuiuſcūqꝫ etatis mortui fu verint. Uirū aūt poſuit non vt diſtingueret ſexum: ſed vt ſignificaret ꝑfectionē virium quam tūc habebūt. ſed non omēs eandem Aug. in li. de ſtaturā corporis obtinebunt. Und̓ Augꝰ. ciui. de Non ait in menſuram corꝑis vl̓ ſtature: ſꝫ etatis. qꝛ vnuſquiſqꝫ ſuam recipiet menſu ram corꝑis quam vel habuit in iuuētute: etiam ſi ſenex obijt. vel fuerat habiturus ſi an̄ eſt defunctus. Etas ꝟo erit illa ad quā ꝑuenit xp̄s.ſ. iuuenilis. vt circa. xxx. ānos Triginta enim duum annorū ⁊ trium mē ſium erat etas chriſti in qua mortuus eſt ⁊ reſurrexit. Non eſt autem fas dicere ꝙ ī re ſurrectione accedat corꝑi magnitudo quā nec habuit hic nec erat habiturū diu viuē do. nec maiora corpora redigenda ſunt ad modum dominici corꝑis Periret em̄ mul tum de illis corporibus. cū nec periturꝰ ſit capillus. vt ait dominus. Capillus de ca pite veſtro nō ꝑibit. E reſurget quicquid fuit de ſub ſtantia et natura corꝑis et in eadē parte corꝑis. Non enī perit deo terrena materies de qua mortaliuꝫ creatur caro: ſed in quemlibet puluerem cinerem ue ſoluatur in quoſlibet alitus auraſqꝫ dif fugiat. ⁊ in quacūqꝫ aliorū corporū ſb̓ſtan tiam. vel in ip̄a elementa vertatur. in quo rumcūqꝫ animalium vel hominū cibū car nemqꝫ mutetur. illi aīme in puncto tempo ris redit. que illam carnem pͥmitus vt ho mo fieret creſceret. viueret. animauit. Ipſa gͦ terrena materies que diſcedente aīma fit cadauer: non ita reſurrectione reparabitur vt ea que dilabuntur. ⁊ in alias atqꝫ alias rerum ſpecies vertuntur. quamuis ad cor pus redeant vnde dilapſa ſunt. ſad eaſdem

DI. qͦꝫ corporis ꝑtes vbi fuerūt redire neceſſe ſit. Alioquin ſi capill̓ redit quod tā crebra conſura detraxit. ſi vnguibus quod totiēs depreſſit exectio. immoderata ⁊ indecēs co gitantibus reſurrectiōem carnis. ⁊ ideo nō credentibus occurrit infirmitas. Sꝫ quem Cōgrua ſil̓ tudo ꝑ exemªqᵐodum ſi ſtatua cuiuſlibet ſolubil̓ me plum ſtatue. talli igne liqueſceret: vel conteret̉ in pulue rem vel confunderet̉ in maſſam. ⁊ eam vel let artifex rurſum ex illius materia ⁊ quan titate reparare. nihil intereſſet ad eius inte gritatem que particula materie cui mēbre ſtatue redderet̉. dum tn̄ totū ex quo conſti tuta fuerat reſtituta reſumeret. Ita deꝰ mi rabilit̓ atqꝫ ineffabilit̓ artifex de toto quo caro noſtra extiterat. eam mirabili celerita te reſtituet. nec aliqͥd attinebit ad eius reit tegrationem: vtrum capilli ad capillos re deant ⁊ vngues ad vngues. an qͥcqͥd eorū ꝑierat mutet̉ in carnem ⁊ in ꝑtes alias re uocet̉: curante artificis ꝓuidentia ne quid indecens fiat. Indecorū qͥppe aliqͥd ibi non erit. ſed quicqͥd futuꝝ eſt hoc decebit. quia nec futuꝝ eſt. ſi nō decebit. Ꝙ ſancti ſine omni deformitate re ſurgent. xiea. tcca. HoCAutē i corpo ribus ſanctorū intelligendū eſt. de quibus conſequent̓ adiūgit. Reſurgent gͦ ſanctoꝝ corpora ſine vllo vitio. ſine vlla deformita te. ſicut ſine vlla corruptiōe onere difficul tate. in qͥbus tanta facilitas quāta felicitas erit. ꝓpter quod ⁊ ſpūalia dicta ſunt. cū ꝓ culdubio corpora ſint futura: non ſpiritus Ex his apparet ꝙ vna erit etas oīm reſurgē tium.ſ. iuuenilis. ſtatura ꝟo diuerſa. ſcili cet quam qͥſqꝫ habuerit in iuuenili etate. vl̓ erat habiturus ſi an̄ eſt defunctuſ. Nec de ſb̓a qua hoīs caro creat̉ aliqͥd ꝑibit: ſꝫ oīm particulaꝝ ante diſperſarū collectione re integrabit̉ naturalis ſb̓a corporis. Sācto rumqꝫ corꝑa ſine omni vitio fulgida ſicut ſol: reſurgent. p̄ſciſis cūctis deformitatibꝰ quas hic habuerūt. Si mali tunc habeant quas hic habuerunt deformitates. d De reprobis autē queri ſolet an cū deformitatibꝰ hic habitis Aug. ī eu. hͦ reſurgant: Hoc aūt Augꝰ. nō aſſerit: ſꝫ duMe reſurrectimnie. XLIIII bium relinquit ita inqͥens. Quicūqꝫ ab il la ꝑditōis maſſa q̄ ꝑ adam facta eſt non li berant̉ ꝑ xp̄m. reſurgent qͥdem etiam ipſi vnuſquiſqꝫ cū ſua carne. ſꝫ vt cuꝫ diabolo eiuſqꝫ angel̓ puniant̉. Utrū ꝟo ip̄i cum vi Mo A d forꝝtalꝰ tijs ⁊ deformitatibus ſuorū corporū reſur 1proboꝝ Fv.p. gant quecūqꝫ in eis geſtarūt inqͥrendo la ο S borare qͥd opus ē. Nō em̄ fatigare nos dꝫ incerta eorū habitudo vel pulchritudo qͦ rum erit certa ⁊ ſempiterna damnatio. Ec ce non diffinit an tunc habeant deformita tes qͣs hic habuerūt reproborū corpora. Ꝙ non conſumunt̉ corꝑa que tūc ardebunt. Si v̓o queritur de corꝑibus malorū quō in igne ardeāt ⁊ nō ꝯſummant̉ Augꝰ. varijs exemplis aſtruit ⁊ ſempiternis ignibus ea ardere ⁊ non cō ſummi illa cōbuſtione. ſicut animꝰ cuiꝰ pre ſentia corpꝰ viuit ⁊ dolorē pati pōt ⁊ mori non pōt. Hoc em̄ erit tūc in corꝑibꝰ dāna torū. qd̓ nūc eſſe ſcimꝰ in animis omniū. Si demones corꝑali igne creman tur. ueri etiam ſolet an demones corꝑali igne ardeant? Ad qd̓ Augꝰ. ſuper Augꝰ. rn̄dens ait. Cur non dicamꝰ qͣꝫuis Seneſim miris veris tn̄ modis etiam ſpūs incorpo reos poſſe pena corꝑalis ignis affligi. ſi ſpi ritus hoīm etiam ip̄i incorꝑei ⁊ nūc potue runt includi corꝑalibus mēbris. ⁊ tūc po terunt corpoꝝ ſuorū vincul̓ inſolubilit̓ al ligari. Gehenna illa q̄ ſtagnum ignis et ſul phuris dicta eſt. corꝑeus ignis erit. ⁊ cru ciabit damnatorū corꝑa hoīm vl̓ demonū ſꝫ ſolida hoīm. aerea demonū. Vnus enim vtriſqꝫ ignis erit. vt veritas ait. De qͦ igne ſi querit̉. qualis vel vbi ſit? Augꝰ. ſic reſpō det. Ignis eternus cuiuſmodi ſit: ⁊ in qua Qualis vel mūdi vel reruꝫ ꝑte futurus ſit. hoīem ſcire vbi ſit ille ig arbitror nemine niſi forte cui ſpūs diuinusⁿˡᵍ. oſtendit. Si aīe ſine corꝑibus ſentiūt igneꝫ corꝑalem. Cum autem coſtet animas igne materiali in corporibus cru ciandas: queri ſolet. an interim ante reſur rectionem corporum anime defunctorum

O.8 hocv L4 L. reproborū materiali igne crement̉? De hͦ Iulianus. Iulianus toletane eccleſie epiſcopus Gre gorij dicta ſecutus ita ſcripſit. Si viuentis homīs incorporeus ſpūs tenet̉ in corpore: cur non poſt mortem etiam corꝑeo igne te neatur? Teneri aūt ꝑ ignem ſpūm dicimꝰ: vt in tormentis ignis ſit. videndo atqꝫ ſen tiendo. Ꝙ autem non ſolum videndo: ſꝫ eti am experiendo anima ignis tormentuꝫ pa tiatur. ex euangelio colligitur vbi veritatꝭ voce diues mortuus dicitur in inferno ſe pultus. cuius anima ꝙ in igne teneat̉ inſi nuat cum Abraaꝫ dep̄catur dicens. Mit te Lazarum vt intingat ex. di..ſ. in a. vt re. lin. m. qꝛ cru. in hac flamma. Dum gͦ pecca torem diuitem damnatum in ignibus veri tas ꝑhibet. quis ſapiens reproborū aīmas teneri ignibus neget? Precipue cū huma nam animam corporis ſimilitudinem hr̄e Auguſti. doceat Augꝰ. ita inquiens. Profiteri ani ſuꝑ Gen̄. mam habere poſſe ſimilitudinem corporis ⁊ corporalium omnino membrorū quiſqͥs renuit. poteſt negare animam eſſe q̄ in ſom nis videt vel ambulare ſe vel ſedere vl̓ huc atqꝫ illuc greſſu vel etiam volatu ferri. hoc ſine quadam ſimilitudine corporis non fit. Proinde ſi hanc ſimilitudinem etiā apud inferos gerit. non corꝑalem: ſꝫ corpori ſimi lem. ita etiam in locis videtur eſſe non cor poralibus: fed corporalium ſimilibus ſiue in requie ſiue in doloribꝰ. In Caſſiani etiā voluminibus legitur ꝙ non ſint ocioſe. ne qꝫ nihil non ſentiant. cum diues ille in in ferno ſe flamma cruciari clamat. Unde ꝓ batur animas defunctorū non ſolū ſuis ſen ſibus non pͥuari: ſꝫ nec iſtis affectibus ſcili cet ſpe triſtia. gaudio ac metu carere. et ex his q̄ ſibi in illo generali examine reẜuan tur eas quedam iam inciꝑe p̄guſtare. De abortiuis fetibus et mon ſtris. Illud etiaꝫ inueſti gari oportet. ſi a bortiui fetus ⁊ mōſtra re Au. ī ench̓. ſurgent ⁊ qualia. De quo Auguſti. ita ait Occurrit de abortiuis fetibꝰ queſtio: qui iam nati ſunt in vteris matrum. ſed nō ita vt iam poſſint renaſci. Si enim reſurrectu ros eos dixerimus. De his qui iaꝫ forma ti ſunt tolerari poteſt vtcunqꝫ quod dicit̉. Attende Informes ꝟo quis non procliuius perire arbitretur. ſicut ſemina que concepta ſiml̓ non fuerunt. Scrupuloſe quidem inter do IIII ctores queri ac diſputari poteſt. quādo in cipit homo in vtero viuere. an ſit quedam vita occulta que nondū motibus viuentis appareat? Negare em̄ vixiſſe puerperia: q̄ ideo membratim excecant̉ vt eijciantur ex vteris pregnantiū. ne matres etiam ſi mor tua ibi relinquant̉ occidant. impudētia ni mia videtur. Ex quo autem incipit hō vi uere ex illo vtiqꝫ iam mori poteſt. mortuuſ v̓o vbicunqꝫ illi potuit mors euenire quō ad reſurrectionem non ꝑtineat. reꝑire ne De mōſtris. queo. Neqꝫ enim ⁊ monſtra qua naſcunt̉ ⁊ viuunt qͣꝫtumlibet cito moriantur aut re ſurrectura negabuntur: aut ita reſurrectu ra credenda ſunt. ſed potius correcta eoruꝫ De bimēbre. emendataqꝫ natura. Abſit enim vt illum bimembrem quem nuper natum in oriente fratres fideliſſimi qui eum viderunt retule runt. Et ſanctus Hiero. ſcriptum reliquit. ⁊ vnum hominem duplicem ac non potiꝰ duos: quod futurum erat. ſi gemini naſce rentur reſurrecturos eſtimemus. Ita ⁊ ee tera que nimia deformitate monſtra dicun tur. ad humane nature figuram reſurrecti one reuocabunt̉. Iſta ē diſtinctio. xliiij. huiꝰ quar ti libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ determinauit de veritate reſurrectionis ⁊ eius conditionibus. Hic determīat de conditione reſurgentium. Et duo facit. Primo ī veſtigat in qua etate reſurgent. Secundo quomo do oēs reſurgent in ꝑfecta oīm mēbroꝝ integritate. Primū vſqꝫ ibi. Non enim perit. Secunduꝫ vſqꝫ ad finem diſtinctionis. In ſpeciali ſententia mgr̄i ſtat ī duabus ꝓpoſitionibus quaruꝫ pͥma eſt hec. Abſqꝫ vlla ambiguitate omnes homines reſurgent in per fecta etate qua xp̄s reſurrexit: ſed non in eadem ſta tura. Hanc magiſter inſinuans dicit ꝙ omnes homi nes reſurgent in etate qua xp̄s reſurrexit. ſed nō in ſtatura xp̄i. ſed quilibet in ſtatura ſua reſurget quaꝫ prius habuit in iuuenili etate Vel quam ſi ante obijt habiturus erat circa. xxx. annum. Secunda propo fitio eſt hec. Et ſi generaliter omnes reſurgent cum omni membrorum integritate. ſpecialit̓ tn̄ electi abſ qꝫ vllo vitio reſurgēt ⁊ deformitate Hāc mgr̄ ponēs dicit ꝙ oēs hoīes cū mēbrorū integritate reſurgent. In quodcūqꝫ em̄ elementū tranſeat materia corꝑis. hūani. illi corpori reddet̉ vbi prius fuit aīmata. Ita tamen ꝙ non tota materia reddet̉ illi parti. ſed tota toti corpori reddetur ordinata ſine omni indecentia Sicut em̄ ſtatua alicuiꝰ ſolubilis metalli igne lique ſceret vel conteretur in puluerem. vel ꝯfunderetur in maſſam. ⁊ eam vellet artifex rurſum ex illius ma teria ⁊ quantitate reparare nihil intereſſet ad eius integritatem que materie particula redderetur illi vel illi membro ſtatue. dum tamen totum ex quo cō ſtituta fuerat reſtituta reſumeret. ſic in reſurrectiōe nihil intereſt que pars materie ex qua corpus cōſti terat ad particulaꝫ corporis redeat. ex quo nihil de materia peribit. ſed tota materia toti corꝑi ſine vlla indecentia reddetur. Vltimo gloriam corpoꝝ reſur gentium ponit di. ꝙ corpora ſanctorū reſurgēt ſie

DI. Na incorruptionē. qꝛ incorruptibilia ⁊ impaſſibilia ſine vlla oneris difficultate. qꝛ erūt ſubtilia ⁊ agilia Et addit mgr̄ ſine vicio ⁊ deformitate. quia erunt ſi cut ſol fulgida ſine vlla corruptione ⁊cͣ. Et addit ma giſter ꝙ damnati etiam cum membris ſuis reſurgē incorrupti ⁊ cum integritate membrorū. Utrū autē reſurgent cum deformitatibus quas pͥus habuerūt Augꝰ. non vult determinare. nō em̄ ẜm ip̄m debet animos fatigare incerta eorū habitudo ſeu pulchri tudo quorū eſt certa ⁊ eterna damnatio. Ultīo que rit vtrum abortiui fetus ⁊ monſtra reſurgent? Et re ſpondet dicens de abortiuis. ꝙ ſi aliqn̄ vixerunt: re ſurgent. alioqͥn non. de monſtris etiaꝫ dicit ꝙ reſui gent: ſed non monſtra. qꝛ monſtra fetus ⁊ abortiui reſurgent abſqꝫ deformitate ⁊ mōſtruoſitate. Et tm̄ in ſpēali. De diuerſis animarum receptacu OI. XLV Reterea ſcien dum eſt ꝙ omnes aīme(vt ait An. ſut I. 1 Augꝰ) cum de hoc ſeculo exie rint diuerſas habent receptiones. bone ha bent gaudium. male ꝟo tormenta. Sꝫ cuꝫ facta fuerit reſurrectio. ⁊ bonorū gaudium amplius erit. ⁊ malorū tormenta grauior quando cum corpore torquebunt̉ Ex his oſtendit̉ ꝙ maius erit gaudium ſanctorū in reſurrectiōe ⁊ poſt: qͣꝫ fuerit ante. ⁊ ꝙ d uerſa receptacula habebunt aīme ſanctorū Aog de ve bis apoſtoū. De quibus idem Augꝰ. ait. Tempꝰ qd̓ int̓ hominis mortem ⁊ vltimā reſurrectionem interpoſitū eſt. animas abditis receptacul̓ continet. ſicut vnaqueqꝫ digna eſt vel reqͥe vel ęrumna pro eo quod ſortita eſt in carne dum viueret. De ſuffragijs defunctorū. h æs. iec. Neqꝫ negandū eſt vt ait Augꝰ. defunctorū aīmas pietate ſuo rum viuētiū releuari. cum ꝓ illis ſacrificiū mediatori offertur vel elemoſyne fiūt in ec cleſia. Sed hec eis tm̄ ꝓſunt qͥ cū viuerent hec ſibi vt poſtea poſſent ꝓdeſſe meruerūt Quidus pro Eſt em̄ quidam viuendi modus nec tā bo ſint or̄oes et elemoſyne et nus vt non requirat iſta poſt mortem. nec ſacrificium et tam malus vt ei non ꝓſint iſta poſt mortē. Eſt ꝟo talis in bono vt iſta non requirat. hmōi. ⁊ eſt rurſus talis in malo. vt nec his vale at. cū h̓ vita tranſierit: adiuuari. Quo cir ca hic omne meritum comparat̉ quo poſ ſit poſt hanc vitam quiſpiam grauari vel Dc reſurrectione. XLV releuari. Nemo autem ſperet quod hic no glexit cum obierit apud deum promereri. Non erga iſta que pro defunctis commen dandis frequentat eccleſia illi apoſtolice ſunt aduerſa ſententie qua dictum eſt. Om nes ſtabimus ante tribunal chriſti. vt refe rat vnuſquiſqꝫ ẜm ea que per corpꝰ geſſit. ſcilicet bona vel mala. quia etiam hoc meri tum ſibi quiſqꝫ cum in corpore viueret cō parauit. vt poſſent ei iſta ꝓdeſſe. Nō enim omnibus proſunt. ⁊ quare? Non niſi pro pter differentiam vite quam quiſqꝫ geſſit ī corpore. Cum ergo ſacrificia ſiue altaris ſi ue quarūcunqꝫ aliarū elemoſynaruꝫ ꝓ ba ptizatis omnibus offerunt̉. ꝓ valde bonis gr̄arumactiones ſunt. ꝑ non valde malis ſunt ꝓpiciationes. Sed pro valde malis. ⁊ ſi nulla ſunt adiumenta mortuoꝝ. tamen qualeſcunqꝫ viuorum conſolationes ſunt. Quibus ꝟo proſunt. vel ad hoc proſunt. vt ſit plena remiſſio. vel certe vt tollerabi ꝰ ꝓngꝰ. in fer lior ſit ip̄a damnatio. Orationibus gͦ ſanꝰ mone de ver cte eccleſie ⁊ ſacrificio ſalutari ⁊ elemoſy? bis apoſtoli. nis que pro eōrum ſpiritibus offeruntur. non eſt dubium mortuos adiuuari. vt cuꝫ eis miſericordius agatur a domino: qͣꝫ eo rum peccata meruerunt. Hoc enim a patri bus traditum tota obſeruat eccleſia. Vt ꝓ eis qui in communione corporis ⁊ ſangui nis domini defuncti ſunt. cum ad ipſum ſa crificium loco ſuo commemorentur oretur ac pro illis quoqꝫ id offerri commemoret̉. Non eſt ergo ambigādum iſta prodeſſe de functis. ſed talibus qui ita vixerunt ante mortem: vt poſſint eis hec vtilia eſſe poſt mortem. Nam qui ſine fide operante ꝑ di lectionem eiuſqꝫ ſacramentis de corꝑe exie runt. fruſta illis a ſuis huiuſmodi pietatis officia impenduntur. cuius dum hic eſſent pignore caruerunt. non miſericordiam ſibi theſaurizantes: ſed iram. Non ergo mor tuis noua merita comparantur cum ꝓ eis aliquid boni operantur ſui. ſed eorum pre cedentibus conſequentia iſta redduntur Nam iſtam quiſqꝫ finiens vitaꝫ: niſi quod in ea meruerit: non poterit habere poſt eaꝫ Ecce quibus ⁊ qualiter proſint illa que ꝓ defunctis frequentat eccleſia. mediocriter malis ſuffragant̉ ad pene mitigationē. me diocrit̓ bonis ad plenā abſolutionē. Qui non habent tāte ꝑfectionis merita vt nō in digeāt iuuari ꝑ pauꝑes quoꝝ eſt regnum celorū quos ſi fecerūt amicos demāmona inquitatis. Quorū tanta eſt ꝑfectio vt his

U H LI. adiutorijs nō indigeāt: quales ſūt apoſto Aug. de ver li. ⁊ martyres. Vt em̄ ait Augꝰ. Iniuria ē bis apl̓i ꝓ martyre orare ineccleſia. cuiꝰ nos debe mus orationibus cōmendare. ꝓ alijs autē defunctis orat̉. De officijs ſepulture. De pompis v̓o ex Augꝰ. in ſe equiarū idem Augꝰ. ita dicit. Pompa fu mone de ve bis apoſtoli. neris agmina exequiaruꝫ. ſumptuoſa dili gentia ſepulture. viuorū ſunt qualiacunqꝫ ſolatia: nō adiutoria mortuoꝝ. Quia ſi ali quid ꝓdeſt impio ſepultura p̄cioſa. obierit pio vilis vel nulla. Preclaras exequias in conſpectu hoīm purpurato illi diuiti exhi buit turba famulorū. ſꝫ ml̓to clariores ī cō ſpectu dn̄i vlceroſo illi pauperi miniſteriū exhibuit angelorū. qui eū extulerūt non in marmoreū tumulū: ſꝫ in Abrae gremium Aug. ī eodē. Sit tn̄ cura mortuos ſepeliendi ⁊ ſepulcra conſtruendi. qꝛ hec in ſcripturis ſanctis in ter bona opera deputata ſunt. nec ſolum in corꝑibus patriarcharū aliorūqꝫ ſanctorū: ſed etiam in ip̄ius domini corpore qͥ iſta fe cerunt laudati ſunt. Impleant igit̉ homi nes erga ſuos officia poſtremi muneris et ſui humani leuiamenta meroris. Veruꝫ i la que adiuuant ſpiritus defunctorum ſcili cet oblationes orationes multo obſeruan tius ꝓcurent. De duobꝰ bonis quorū alter plu ra poſt mortē habet auxilia. d Solet moueri que ſtio de duobus vno diuite altero paupere pariter ſed mediocriter bonis qͥ p̄dictꝭ ſuf fragijs indigent ⁊ meruerunt ꝑiter pꝰ mor tem iuuari. pro altero ꝟo id eſt pro diuite ſpeciales ⁊ cōmunes fiunt orationes mul teqꝫ elemoſynarum largitiones. pro pauꝑ ꝟo non fiunt niſi communes largitiones ⁊ orationes. Queritur ergo an tm̄ iuuet̉ par per paucioribus ſubſidijs quantuꝫ diues amplioribus. Si non pariter iuuatur: non ei redditur ẜm merita. Meruit enim par ter iuuari. quia pariter boni extiterunt. Sꝫ ꝟo tantum ſuffragij conſequit̉ quantuꝫ di ues: quid contulerūt diuiti illa ſpecialiter Reſpōſio. ꝓ eo facta? Sane dici poteſt non ei magis valuiſſe generalia ⁊ ſpecialia qͣꝫ pauperi ſo la generalia ſuffragia. ⁊ tamen profuerunt IIII diuiti ſpecialia non quideꝫ ad aliud vl̓ ma gis aliquid. ſed ad ideꝫ ad quod generalia vt ex pluribus ⁊ diuerſis cauſis vnum ꝑ ciperetur emolimentum. Poteſt tamen di Secunda me ci aliter illa plura ſubſidia contuliſſe diuiti celeriorem abſolutionem: nō pleniorem. Quibus ſuffragijs iuuabunt̉ me diocriter boni qui in fine inueniē tur. ed iterū querit de aliquo mediocriter bono qui talibꝰ in digens ſuffragijs in ip̄o conſummatōis ar ticulo cum reliquis migrabit: ſi ſaluꝰ fūe rit. Pro eo non offertur vlterius ſacrificiū vel oratio vel elemoſyna. nec habebat tan te perfectionis merita. que his ſuffragijs non egerent. Nunquid ergo ſaluabitur: Eſtimo eum quaſi per ignem tranſeuntem ſaluari meritis ⁊ interceſſionibus celeſtis eccleſie. que pro fidelibus ſemper interce dit voto ⁊ merito donec impleat̉ xp̄s. Quomodo ſancti glorificati audi unt preces ſupplicantium et quo modo intercedunt ꝓ nobis ad do minum. Sed forte queris nunquid preces ſupplicantiū ſancti audiūt ⁊ vota poſtulantiū in eorum noticiaꝫ per ueniūt? Non eſt incredibile animas ſancto rum que in abſcondito faciei dei veri lumi nis illuſtratione letantur: in ip̄ius contem platione ea que foris agunt̉ intelligere. qͣꝫ tum vel ill̓ ad gaudiū vel nobis auxilium ꝑtinet. Sicut em̄ angelis ita ⁊ ſanctis. qui deo aſſiſtunt petitiones noſtre innoteſcunt in verbo dei quod contemplantur. vnde ⁊ dicuntur angeli oratiōes ⁊ vota noſtra of ferre deo. non quia eum doceant. ſꝫ qꝛ eiuſ gaug. in li. de voluntatem ſuꝑ eis ꝯſulūt. Vnde Augꝰ. orādo ad de Angelis qui ſunt apud deum innoteſcunt um. petitiones nr̄e vt quodammodo eas offe rant deo ⁊ de his cōſulant. ⁊ quod deo iu bente implenduꝫ eſſe cognouerint. hoc no bis euidenter vel latenter reportēt. Vnde ⁊ angelus hominibus ait cuꝫ oraretis ora tionem veſtram obtuli deo. Ad omīa qui dem ſcienda ſufficit deo ſua perfectio. habꝫ tamen nuncios. id eſt angelos. non qui ei

DI. Aug. in li. xv que neſcit annūciēt. ¶Nō enim ſunt vlla q̄ neſciat) ſꝫ bonū eorū eſt de oꝑibus ſuis ei de trini. ꝯſulere veritatem. ⁊ hoc eſt qd̓ ei dicuntur nōnulla nūciare. non vt ip̄e ab eis diſcat: ſꝫ vt ab eo ip̄i ꝑ ꝟbum eius ſine corꝑali ſono nunciāt etiā qd̓ voluerit ab eo miſſi ad qͦs voluerit. totū ab illo ꝑ illud ꝟbum eius au dientes.i. in eius veritate inueniētes qͥd ſi bi faciendū: quid qͥbus ⁊ qn̄ nunciandum ſit. Nam ⁊ nos orantes eū. nō eū docemus qꝛ nouit(vt ait v̓buꝫ eius) pater veſter qͥd vobis neceſſariū ſit priuſqͣꝫ petatis ab eo. Aug. in li. de Nec iſta ex ꝑte cognouit: ſꝫ futura oīa tem gra no. teſta. pͥoralia atqꝫ in eis etiam qͥd ⁊ qn̄ ab illo po tituri fueramus. ⁊ quos ⁊ de qͥbus rebꝰ vl̓ exauditurꝰ vel non exauditurus eſſet ſine initio an̄ p̄ſciuit. Nō gͦ d̓r angelus oratōes nr̄as offerre deo. qͣſi deus tunc nouerit qͥd velimus ⁊ quo indigeamus q̄ oīa an̄qͣꝫ fiāt ſicut ⁊ poſtqͣꝫ facta ſunt: nouit. ſed qꝛ neceſ ſe habꝫ rational̓ creatura tꝑales cauſas ad eternā veritatē referre ſiue petendo qͥd er ga ſe fiat. ſiue ꝯſulendo qͥd faciat. Qd̓ dictum eſt de angelis attribu it ſanctis animabus. di autem angeli a deo ꝑ ꝟbum eius diſcunt petitōes noſtraſ ⁊ quid de his implendum ſit ⁊ qͥd nō. Cur non credamus ⁊ animas ſanctorum dei fa ciem contemplantiū in eius veritate intelli gere p̄ces hominū. ⁊ que implende ſint vel non. Inde eſt ꝙ deus dicitur exaudire pre ces quorūdam non ſolū quādo effectu mā cipāt: ſed etiam qn̄ innoteſcit curie angelo rum ⁊ ſanctarū animarū quid inde futurū ſit vel non. ⁊ quid cognoſcunt in dei volū tate eſſe volunt ⁊ ip̄i. Adeo em̄ ſuꝑne volū tati addicti ſunt: vt nihil p̄ter eius volūta tem queant velle. Intercedūt gͦ ad deū ꝓ nobis ſancti. ⁊ merito: dum illorum merita ſuffragantur nobis. ⁊ affectu dum vota no ſtra cupiunt impleri. Quod tamen non fa ciunt: niſi in voluntate dei implenda didi cerint. Oramus ergo vt intercedant ꝓ no bis. id eſt vt merita eorum nobis ſuffragen tur. ⁊ vt ip̄i velint bonum noſtrum. qꝛ eis volentibus deus vult et ita fiet. Ex premi ſis conſtat ꝙ cum quibuſdam miſericordi agit deus qͣꝫ eorum peccata meruerīt.ſ. cuꝫ mediocriter malis: qui ſuffragijs eccl̓ie iu uantur. DDe raſurrectime. XLIIII Iſta eſt diſtītio.xlv. huiꝰ quar ti libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ oſtenſum eſt de his q̄ ad reſurrectionē ꝑtinent. Hic determīat de his que ꝑti nent ad reſurgentiū remuneratiōꝫ ⁊ punitionē. Et circa hoc tria facit. Primo em̄ oſtēdit quō aīme ꝙͣ ci to a corꝑibus ſeꝑant̉ habitacul̓ iuxta ſua merita ve demerita reddant̉ Scd̓o quō defunctis exequie vi uorū ꝓ eis facte ſuffragant̉. Tertio inquirit vtrum btī in patria ꝓ nobis dep̄cent̉. Primū facit vſqꝫ ibi De ſuffragijs defunctoꝝ. Scd̓m vſqꝫ ibi. Sꝫ forte q̄ ris. Tertiū vſqꝫ ad fi. diſtin. In ſpēali ſnīa mgr̄i ſtat in tribus ꝓpoſitionibus quaꝝ pͥma eſt hec. Quam cito aīme in morte a ſuis corꝑibus ſeꝑant̉ mox ꝓ mō ſuorū meritorū diuerſis habitacul̓ reddentur. Hāc mgr̄ ponens dicit ꝙ anime defunctorū iuxta ſua me rita diuerſis habitaculis reddentur vſqꝫ ad dieꝫ iu dicij. Poſt iudiciū ꝟo earum pena vel gloria auge bitur. quod autoritate beati Augu. ꝓbat. Un̄ infe ro ꝙ ſicut facta reſurrectiōe pena malorū auget̉. ita gl̓a ſeu beatorū gaudiū plus ꝑficietur. Scd̓a ꝓpoſi tio eſt hec. Illi de orationibus ⁊ elemoſynis eccleſie illic hunc ꝓfectum recipiūt: qͥ hic talia vt eis ꝓfece rint meruerūt. Hanc mgr̄ inſinuans dicit mortuos viuorū ſuffragijs iuuari. ſi tn̄ hoc meruerūt dum vi uerent. Poſtea ſubdit ꝙ iſta que hic ꝓ defunctis fre quentat eccleſia mediocriter malis ſuffragant̉ ad pe ne mitigationem. ⁊ mediocriter bonis ad pene ſolu tionem. Et facta ꝓ valde bonis qui ſuffragijs non indigent ſunt gr̄arumactiōes. ⁊ facta ꝓ ſumme ma lis qui iuuari non poſſunt. ꝙͣuis nō ſunt eis adiumē ta: ſunt tamen ad viuentiū conſolationem. qd̓ autorꝭ tate beati Auguſtini cōfirmat. Poſtea dicit ꝙ pom pe que fiunt in obſequijs ſunt ad viuorū ſolaciū: nō ad mortuorū ſuffragiuꝫ. laudabile tamē ē circa mor tuorum ſepulturam curam impendere. Poſtea mo uet queſtionem de diuite ⁊ pauꝑe: quorū vterqꝫ cum ſit mediocriter bonus ſuffragijs indiget. ⁊ ambo pa riter poſt mortem meruerūt iuuari. ⁊ ꝓ diuite fiunt multa ſuffragia generalia ⁊ ſpecialia. ꝓ pauꝑe ꝟc tm̄ generalia. vtruꝫ iuuetur pauper paucioribꝰ ſuf fragijs ꝙͣtum diues amplioribus. Et videtur ꝙ ſic. ꝙ vterqꝫ meruit iuuari ⁊ equaliter boni fuerūt. Con trarium aūt videtur quia al̓s nihil conferrent ſpecia lia ſuffragia diuiti pro eo facta. Et reſpondet magi ſter ꝙ tantū valent pauperi ſola generalia ſuffragia ꝙͣtum diuiti generalia ⁊ ſpecialia ſuffragia. ⁊ tamen ꝓfuerunt ſpecialia ſuffragia diuiti non ad aliud vel maius aliquid: ſed ad idem ad quod generalia vt ex pluribus cauſis vnum ꝑciperet̉ emolimentum. Vel poteſt dici illa plura ſuffragia diuiti cōtuliſſe celerio rem abſolutionem ⁊ non pleniorē. Poſtea querit de illo qui ſuffragijs indiget ⁊ moriat̉ in ip̄a conſumma tione ſeculi quando vlterius ſuffragia impendi non poterunt vtrum talis ſaluabit̉? Et reſpondet ꝙ tal̓ ꝑ ignem tunc futurum ⁊ ꝑ orationes celeſtis eccleſie ſaluabit̉. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Angeliorationes noſtras deo offerunt. ⁊ ea que hic apud nos agūtur recognoſcunt. Hanc magiſter inſinuans querit. vtꝝ ſancti preces noſtras ⁊ vota ſibi porrecta audiant ⁊ ſciant? Et reſpondet ꝙ angeli ⁊ ſancti diuinā faciem videntes ea que apud nos geruntur cognoſcunt ꝙͣ tum ad eorum gaudium ꝑtinet ⁊ noſtrum auxilium. vnde ⁊ angeli dicūtur orationes noſtras ſemꝑ offer re deo. non tanꝙͣ deum inſtruentes: ſed quid circa nos agendum ſit ad eius veritatem ducentes. vnde preces noſtre dicunt̉ exaudite quādo celeſti curie ea rum exauditio innoteſcit: ſeu earū euentus futurus manifeſtat̉. Et tm̄ in ſpēali.

LI. Si valde malis detur mitigatio pene. DI. XLVI Ed querit̉ hic ¶ de valdemalis. vtruꝫ ⁊ ip̄i ī ali qua penarum mitigatione dei miſcd̓iam ſentiāt vt minus qͣꝫ meruerīt pu niantur? Quidā autumant eos nullaꝫ rele uationē pene habituros. qd̓ ꝯfirmāt Iaco Augꝰ. ſuper bi autoritate dicētis. Iudiciū ſine miſcd̓ia octonarium. fiet illi qͥ non fecit miſcd̓iam. Augꝰ. etiā ait Miſericordia hic. iudiciū in futuro. Ideꝫ diſtinguēs quō oēs vie dn̄i ſint miſcd̓ia et veritas ait. Erga ſanctos omēs vie dei mi ſericordia. erga iniquos omnes veritaſ. qꝛ ⁊ in iudicando ſubuenit. ⁊ ita non deeſt mi ſericordia. ⁊ in miſerando id exhibet qd̓ ꝓ miſit. ne deſit veritas. Erga omnes autem quos liberat ⁊ damnat oēs vie ſunt miſeri cordia ⁊ veritaſ. qꝛ vbi non miſeret̉: vindi cte veritas datur. Dicēs vbi nō miſeretur dat intelligi aliqͥd a deo fieri vbi ip̄e nō mi ſeret̉. Sed his occurrit qd̓ ait Caſſio. ſuꝑ Pſal̓. l. loquens de miſericordia et pietate dei. He due inquit res iudicio dei ſemꝑ ad iuncte ſunt. Ergo ⁊ in punitione malorum non eſt iuſticia ſine miſcd̓ia. Idem de iudi cio ⁊ miſericordia ait. Hec duo mutua ſo cietate ſibi iunguntur. In his breuit̓ om nia opera dei includit. Augꝰ. qͦꝫ reſpōdenſ illis qui reproborū ſupplicia finem habitu ra contendunt. ita illorum repellit opinio nem. aſſerens reprobos ꝑpetuo puniēdos vt eorum ſupplicia mitigari aliquatenꝰ nō Au. ī ench̓. neget. Fruſtra inquit nōnulli eternā dam cōtra illos qͥ nandorum penam ⁊ cruciatus ſine inter aſſerūt malo rum cruciatꝰ ᵐiſſione ꝑpetuos humano miſerent̉ affe terminādos. ctu. atqꝫ ita futurū eſſe nō credūt. Nō qui dem ſcripturis aduerſando diuinis: ſed ꝓ ſuo motu dura queqꝫ molliendo ⁊ in leuio rem flectendo ſnīam. q̄ putant in eis terribi lius eſſe dicta qͣꝫ veriꝰ. Non em̄(inquiūt obliuiſcet̉ miſereri deꝰ. aut contineat in ira ſua miſericordias ſuas. hoc qͥdeꝫ in pſalt rio legit̉. ſed de his intelligit̉ qͥ ſunt vaſa mi ſericordie. qꝛ ⁊ ip̄i non ꝓ meritis ſuis: ſed deo miſerante de miſeria liberant̉. Aut ſi hͦ ad omnes eſtimant ꝑtinere. non iō neceſſe eſt vt damnationem opinent̉ finiri poſſe eo rum. de qͥbus dictum eſt. Ibūt hij in ſup pliciū eternū. Ne hoc mō putet̉ habitura finem felicitas eorū. de qͥbus econtrario di ctum eſt. Iuſti aūt in vitā eternā. Sed pe nas damnatoruꝫ certis temporibꝰ eſtimēt IIII (ſi hoc his placet) aliquatenus mitigari. Et ſic quippe intelligi pōt manere ira dei in illis.i. ip̄a damnatio. Hec em̄ vocatur ira dei non diuini animi ꝑturbatio. vt in ira ſua.i. manente ira ſua nō cōtineat miſe rationes ſuas. nō eterno ſupplicio finē dan do. ſed leuamen adhibendo vel in terponē do cruciatibus. qꝛ nec pſalmus ait ad fini endam iram ſuā vel poſt irā ſuā. ſed in ira ſua Que ſi ſola eſſet: alienari a regno dei carere magna multitudine dulcedinis dei tam grandis tn̄ eſt pena. vt ei poſſint nul la tormenta que nouimꝰ cōparari. ſi illa ſit eterna. iſta aūt ſit quālibet multis ſeculis longa Manebit ergo ſine fiine mors ꝑpe tua dānatoꝝ. et ip̄a omnibꝰ erit cōmunis. ſicut manebit cōmuniter oīm vita eterna ſanctoꝝ. Ecce ita aſſerit hic penas repro borum nō eſſe finiendas. qd̓ nō improbat ſi dicatur eoꝝ ſupplicio aliqd̓ leuamen ad hiberi. Unde nō incongrue dici pōt deuꝫ et ſi iuſte id poſſit. non omnino tm̄ punire malos in futuro quātū meruerunt. ſed eis aliquid qͣꝫtūcūqꝫ mali ſint d̓ pena relaxare Determinat premiſſas autori tates. Quod ergo dictuꝫ eſt iudiciū ſine miſericordia fieri illi qͥ non fecit miſericordiā. ita intelligi pōt. Ꝙ iudi cium damnatiōis fiet illi qͥ nō fecit miſeri cordiam. ꝓ eo ꝙ fuit ſine miſericordia. vel fiet iudicium ei ſine miſcd̓ia. liberante ⁊ ſal uante. qui tn̄ in aliqͣ pene alleuiatiōe miſe ricordiam dei ſentiet. Ita cum dicit̉ miſeri cordia hic. iudiciū in futuro. nō negat̉ qͥn ī futuro ſit miſcd̓ie effectus ⁊ in electis qui ꝑ miſericordiā ab oī miſeria liberabunt̉. ⁊ in reprobis qui minus qͣꝫ meruerīt cruciabū tur. Sed hic non ſine cauſa dicitur fieri dei miſericordia: ⁊ iudiciuꝫ in futuro. qꝛ ⁊ hic multis modis miſeretur deus. qͥbus nō mi ſerebit̉ tunc. Vocat em̄ deus nunc pecca tores et iuſtificat. qd̓ tunc non faciet. ⁊ tūc reddet ſingul̓ ẜm merita ſua. manifeſte iu De occulto dicabit: qui nunc occulte iudicat. Cuiꝰ iudicio. occultū iudiciū(vt ait Augꝰ.) intelligitur Augꝰ. ſuper pena qua quiſqꝫ vel exercet̉ ad purgatiōꝫ pſal̓. viij. vel mouetur ad conuerſionem. vel ſi con temit excecatur ad damnationeꝫ. Occul tum ergo iudiciū dei pena dicitur. qua iu diiat purgando. conuertendo vel excecan do. Iudicia quoqꝫ dei interdum appellant̉ diſpenſationes eius de omnibus rebus

DI. De ſententia Un̄. Quā incōprehēſibilia ſūt iudicia eiꝰ et iudicia eiꝰ abyſſus multa. Iudiciū autē iudicis. quo in futuro iudicabit. intelligitur ſentē tia iudicis qua ventilabitur area.i. diuidē tuꝰ localit̓ boni a malis miniſterio angelo rum. et iſti in vitam ducent̉. illi in ſupplici um mittent̉ qui nunc ſimul mixti ſunt. De iuſticia ⁊ miſericordia dei. c Sed quomodo iu ſticiam dei et pietatem. id eſt miſericordiā ſupra coſſiodorus duas eſſe res dixit. que ſemper adiuncte ſunt iudicio dei Iuſtici em̄ dei et miſericordia nō due res ſunt ſed vna res.i. vna diuina eſſentia eſt. ſicut ſu pra pluribus autoritatibus oſtenſum eſt. de oꝑibꝰ iu Quia nō eſt deo aliud eſſe miſericordeꝫ ſticie et miſe. miſericordiā. nec iuſtū quaꝫ iuſticiam. ſed ricordie del ⁊ idem prorſus. Nec aliud eſt ei eſſe miſeri bonitatis. cordem qͣꝫ iuſtum. vel miſericordiā qͣꝫ iuſti ciam ſed omnino idem. quia nō denomīa tiue ſed eſſentialiter hec de deo dicuntur Cur ergo dicit ſcriptura de operibus de quedā eſſe miſericordie. quedam iuſticie Si enim iuſticia dei miſericordia eſt. que cunqꝫ ſunt opera miſericordie. eſſe viden Reſpōſio tur iuſticie ⁊ ecōuerſo. His reſponderi po tes ſic. illis locutionibꝰ quibus huiuſmo di oꝑm fiunt diſtinctiones. vt alia miſeri cordie. alia iuſticie. alia bonitati attribuan tur. nō diuerſitas ſubiacētis. id eſt rei his vocabulis ſignificate exprimitur ſed vari etas ſenſuū et effectuum in creaturis mon ſtratur. Cum em̄ dicitur deus iuſtus vl̓ iu ſticia. eſſentia diuina predicatur. et etiā q ipſe ſit diſtributor. et iudex meritorū ītelli gi datur. Ita ⁊ cum dicit̉ miſericors. eſſen tia diuina predicat̉. et inſuper ꝙ ipſe ſit mi ſeroꝝ liberator intelligi datur. Similit̓ cū dicitur bonus. eſſentia diuina predicatur: Et cū d̓r deus. et inſuꝑ auctor omniuꝫ bo norum oſtendit̉. Ita et cum d̓r deus. eſſen tia diuina predicat̉. ⁊ ipſe timendus on̄di tur. Inde ergo quedā oꝑa miſericordie q̄ dam iuſticie dicunt̉. nō quin diuina eſſen tia hec et illa operet̉. et quin hec et illa ſint oꝑa diuine eſſentie que dicit̉ miſericordia et iuſticia. ſed qꝛ quedā ſunt quibus iudex et equus diſtributor. quedā quibus oſter ditur miſerator Miſericors em̄ dicitur in natura miſerator in exhibitione. ⁊ in qͥbuſ dam operibus dicitur effectus eſſe miſeri cordie in quibuſdaꝫ effectus iuſticie. nō ꝙ alid̓ efficiat iuſticia. aliud miſericordia dei ſi ad eſſentiam referas. ſed qꝛ ex quibuſdā He veliurectione. XLVI effectibus intelligit̉ iudex. ex quibuſdam miſerator. vel vt quibuſdā placet iuſtus ⁊ miſericors. Sed ẜm hoc occurrit q̄ſtio. qūo ex alijs oſtendat̉ iuſtus et ex alijs mi ſericors cū ſit idem ei eſſe iuſtū et eſſe miſe ricordem? Si em̄ ẜm eandē rationeꝫ d̓r iu ſtus et miſericors. ex eo oꝑe quo intelligit̉ iuſtus intelligitur miſericors et econuerſo Sed dixi ſupra qꝛ dū d̓r deus iuſtus et mi ſericors ita eadē dīna eſſentia ſignificat̉. et ẜm eā idē p̄dicat̉ vt etiā quedā diuerſa in telligant̉. Intelligimus em̄ ꝑ hoc eū eē in ſeratorē ⁊ iuſtū iudicem. Qd̓ euident̓ Ori Origenes genes oſtendit dicēs. Omnia que dei ſunt chriſtus eſt. ipſe ſapientia eius. ip̄e fortitu do. iuſticia. ſanctitas. ip̄e prudētia. Sꝫ cū vnuꝫ ſit in ſubiacenti ꝓ varietate ſenſuum diuerſis nuncupat̉ vocabulis. Aliud em̄ ſignificat ſapientia. aliud iuſticia. Quādo em̄ ſapiētia d̓r. diſciplinis te diuinarū hu manarumqꝫ rerum inſtruere intelligitur. Quādo iuſticia. diſtributor vel iudex me ritorū inſinuatur. Ita et prudentia cū d̓r. doctor et demonſfrator bonarū vel mala rum rerū vel neutrarū intelligit̉. Autoritatibus probat quedam iu ſticie. alia miſericordie. alia boni tati attribui. Ꝙ aūt quedā ope ra miſericordie. quedā iuſticie. quedā bo nitati attribuant̉. in ſcripturis facile eſt re perire. Et d̓ miſericordia quidē et iuſticia manifeſtum eſt. de bonitate vero et miſeri cordia amplius latet. Sed Augꝰ. docet ilꝰ gaugꝰ. ſupci la oꝑa ꝓprie ad miſericordiā ꝑtenere qui pſal. cxxxv. bus aliqui a miſeria liberant̉. Ad bonita tē ꝟo nō ſolū illa. ſed facturam et guberna tionem naturaliū ita dicens. Ad miſcd̓iaꝫ ꝑtinet ꝙ a peccatis mūdat et de miſeria li berat. Ad bonitatē ꝟo ꝙ celū et terram et omnia valde bona creauit vt eſſent. Ideꝫ ꝓgem ſupe Celi non indigent miſericordia. vbi nulla pſal. xxxij. eſt miſeria. in terra hominis abundat mi ſeria et ſuꝑabūdat dei miſericordia. Mi ſeria ergo hominis et miſericordia dei ple na eſt terra nō celi. qui nō indigent miſer cordia. indigent tamē regēte domīo. Om nia em̄ indigēt domino ⁊ miſeria et felicia quia ſine illo miſer nō ſubleuat̉. felix nō re gitur. Item alibi. Miſericordia eſt erga miſeros. bonitas erga quoſlibet. Interdū tamen miſericordia large accipitur vt bo nitas.

LI. Qūo vniuerſe vie dn̄i dicātur mi ſericordia et veritas Poſt hec cōſidera ri oportet. ex quo ſenſu vniuerſe vie domi ni dicant̉ miſcd̓ia et ꝟitas. Hoc multipli cē recipit expoſitioneꝫ. Uniu̓ſe em̄ vie dn̄i miſcd̓ia et veritas qͥbꝰ ad nos venit. vt ait Aug. ſuꝑ pſal. intelligunt̉ duo aduentus. Primꝰ in quo manifeſtā ⁊ multiplicē miſe ricordiā nobis exhibuit. ⁊ ſcd̓s in quo reqͥ rendo merita iuſticiā exhibebit. Uniuer ſe etiam vie dn̄i.i. quibus ad dn̄m aſcendi mus ſunt iuſticia qua a malo declinamus et miſericordia qua bonū facimus. In his em̄ duobus omne bonū merituꝫ includit̉. Sed cū ſuꝑius. Caſſiod̓. dixerit in his du obus omnia oꝑa dei includi. merito queri poteſt an in omni oꝑe domni hec duo mu tuo ſibi iungant̉? Quibuſdā placuit nō in om̄i oꝑe dn̄i hec duo ꝯcurrere ẜm effectuꝫ dico. nā ẜm eēntiā nō diuidit̉ miſcd̓ia a iu ſticia. ſed vnū eſt. Uerū ẜm effectū nō ī oī oꝑe dn̄i dicūt eſſe miſericordiā ⁊ iuſticiam ſed in quibuſdā fatent̉ tm̄ miſcd̓iaꝫ ⁊ alijs iuſticiaꝫ. atqꝫ ī alijs miſcd̓iam ⁊ iuſticiam Fatētur tn̄ dn̄m oīa q̄ fecit miſericorditer agere et iuſte. referentes rōneꝫ dicti ad dei voluntatē q̄ iuſticia eſt et miſericordia. nō ad effectus miſericordie et iuſticie qͥ ſūt in rebus Alijs aūt videt̉ ꝙ ſicut d̓r deus om nia oꝑa ſua iuſte facere ⁊ miſericordit̉. ita ꝯcedendū ſit in oī oꝑe dei iuſticiā eſſe ⁊ mi ſericordiā.i. clementiā ẜm effectū vl̓ ſignū qꝛ nullū opus dei eſt in quo nō ſit effectus vel ſignū equitatis et clementie ſiue occul te ſiue aꝑte. Aliqn̄ em̄ manifeſta eſt clemē tia ſiue benignitas ⁊ occulta eqͥtas. aliquā do econuerſo. Iſta eſt diſtinctio. xlvj. hꝰ quarti libri. In qua mgr̄ poſtꝙͣ ſuꝑius determinauit de re muneratione et punitione aīaꝝ an̄ iudiciū ⁊ reſurre ctionē. Hic determīat de diuina iuſticia ⁊ miſcd̓ia qͥ bus p̄dicta diſpenſant̉ Et ſnīa huius diſ. in ſpāli ſtat in iſta ꝓpoſitiōe. In p̄miatione damnatorū hoīm et angeloꝝ iuſticiā et miſericordiā ſeruat creator eorū Hanc mgr̄ inſinuās querit. vtrū circa damnatos ſit aliqua dei miſcd̓ia. Et arguit ẜm quoſdā ꝙ non per plures autoritates. Poſtea obijcit ꝑ quoſdā autori tates et ꝓbat penas damnatoꝝ nunꝙͣ eſſe finiēdas Poſtea ſoluit dicens ꝙ circa dānatos eſt aliqua dei miſericordia in pene impoſitiōe et mitigatiōe nō ta men penitus in abſolutione vel occulta peccatorum reuocatione. ſicut contingit in p̄ſenti. Et ex hoc pn̄t ſolui autoritates in ꝯtrarium adducte q̄ nō omnino miſcd̓iam dei a dānatis excludunt. Addit etiam qͥd ꝑ occultū dei iudiciū intelligat̉. qn̄qꝫ em̄ intelligit̉ pe na qua aliquis exercitat̉ ad purgationem vel mouet̉ IIII ad ꝯuerſionem vel ſi contemnit execat̉ ad damnatio nem. quādoqꝫ intelligit̉ dei diſpoſitio d̓ omnibus re bus qn̄qꝫ vero finalis ſententia que in futuro malos a bonis ſeꝑabit. Poſte a querit cuꝫ dei miſericordia et iuſticia idē ſint qualiter quedā oꝑa attribuunt̉ mi ſericordie. et alia iuſticie. Et rn̄det ꝙ hoc eſt ꝓpter diuerſitatē ꝯnotatoꝝ vel diuerſarum de deo conce ptionum. ꝓpter qua etiā diuerſitateꝫ aliqua diuine bonitati attribuunt̉ aliqua miſericordie. bonitas eī reſpicit gratuitā dei donationeꝫ. miſericordia ꝟo a malo liberationē. Poſtea querit qūo intelligendum ſit ꝙ vniuerſe vie dn̄i ſunt miſericordia et veritas. Et rn̄det qͥa hoc ideo d̓r ꝙ cum ſit duplex aduentus dei. vnus miſericordiā alius iuſticiā reſpicit. vel hoc ꝓ tanto d̓r. qꝛ ad deum imus mala declinando ꝑ iu ſticiā. bona oꝑa faciēdo ꝑ miſericordiā. et ſic vniuer ſe vie dn̄i miſericordia et veritas qͥbꝰ ad deum imus Ultimo q̄rit vtrū in oī oꝑe dei miſcd̓ia ⁊ veritas īclu dant̉. Et rn̄det ẜm quoſdā ꝙ nō ẜm effectum. ſed ꝙ in quibuſdā ſit tm̄ miſcd̓ia et in qͥbuſdaꝫ tm̄ iuſticia. in qͥbuſdaꝫ miſcd̓ia et iuſticia ſil̓. Dicunt tn̄ in oī oꝑo dei ꝯtineri ambo ẜm eſſentiā. qꝛ vna et eadē volun tas dei eſt iuſticia et miſcd̓ia. Allj ꝟo dicunt ꝙ etiaꝫ ẜm effectum vel ſignū in omni oꝑe dei ꝯcurrunt ſiml̓ miſcd̓ia et iuſticia. ita ꝙ nullū opus dei ſit in quo nō ſit effectus vel ſignum eqͥtatis et miſcd̓ie ſiue occulte ſiue aꝑte. Et tm̄ in ſpāli. De ſententia iudicij. a Olet etiā qͣri qualit̓ dabit̉ iudicij ſentētia DI. XLV. Sꝫ nō ē ꝑſpicuū id explicare II Nō em̄ ſcpͥtura aꝑte diffinit an voce illa ꝓferant̉. Veīte bn̄dicti. ⁊ Ite maledicti. an virtute iudicis ita fiat ꝯſciē tijs ſingulorum atteſtantibus. vt mō dicit̉ futurū vt iudicis potentie effectus. ipſius dictione ſignificet̉. Illa etiam. Eſuriui et nō dediſtis mihi manducare et hmōi. mar gis ꝯſcientijs exprimenda plurimi putant qꝫ verbis. qꝛ apl̓us in momento et in ictu oculi miſteriū cōſumandum tradit Sed il lud ad reſurrectōis ſtatū tm̄ referunt non ad iudiciū. qui alij iudicij ſententiā et ma lorum increpationes ⁊ bonoꝝ premia ver bis exprimenda aſſerunt. Qd̓ iudicabunt ſancti qūo. b Non autem ſolus chriſtus iudicabit. ſꝫ et ſancti cū eo iudica De duoded būt natiōes. Ip̄e em̄ apl̓is ait. Sedebitis ſedibus. ⁊ vos ſuꝑ duodecī ſedes iudicātes duode cim tribꝰ iſrl̓. Nec ē putāduꝫ ꝙ duodecim apl̓is tm̄ hͦ ꝓmiſerit xp̄s. Ubi em̄ ſedebit paulꝰ qͥ plꝰ oībus laborauit ſi non ibi ſede bunt niſi. xij. Per duodecim ergo ſedes ꝑ fectio tribunalis.i. vniuerſitas iudicātiuꝫ intelligit̉.ſ. om̄s ꝑfecti qͥ relictis oībus ſe cuti ſūt xp̄m. Per duodecim tribꝰ vniu̓ſi tas iudicandorum. Iudicabunt vero eos 05a ā xiip Duo ibiis 1. ẜ

L ſancti nō mō cooꝑatione. ſed etiā autorita te et poteſtate. Un̄ Gladij ancipites ī ma nibus eoꝝ.i. ſentētia de bonis ⁊ de malis in poteſtate eorū. Si vero querit̉ que erit eoꝝ poteſtas vel autoritas in iudicando Puto nō ante poſſe ſciri qͣꝫ videat̉. niſi di uina reuelatione quis didicerit. De ordinibus eorū qui iudican di erunt. Erunt autē quatu or ordines in iudicio. Due quippe ſunt ꝑ tes. electoꝝ.ſ. ⁊ reproboꝝ. vt Greg. ī mo Gregꝰ. ſuper ral̓. ait. Sed bini ordines eiſdem ſingulis partibus continent̉. Alij em̄ iudicant̉ ⁊ eunt. alij nō iudicant̉ et pereunt. Alij iud cantur et regnant. alij nō iudicantur et re gnant. Iudicant̉ ⁊ ꝑeunt quibus domini ca in clamatione dicet̉. Eſuriui et nō dedi ſtis mihi man. ⁊cͣ. Nō iudicant̉ ⁊ pereunt quibus dn̄s ait. qui nō credit iam iudica tus eſt. Eorum em̄ damnatio toti eccleſie nota eſt et certa. et ideo dicunt̉ tunc nō iu dicari. qꝛ ad ꝯſpectum diſtricti iudicis ci aperta damnatione ſue infidelitatis acce dent. Qui vero ꝓfeſſionē fidei ſine oꝑil habent: iudicabunt̉ et peribūt.i. redargu entur vt pereāt. Qui vero nec fidei ſacra menta tenuerunt. increpationem iudicꝭ in ſe fieri nō audient. qꝛ infidelitatis ſue tene bris p̄iudicati. eius quē deſpexerant inue ctione redargui nō merent̉. Illi aūt ſalteꝫ verba iudicis audient. qui eius fidem ſal tem verbo tenuerūt. Illi aūt in damnatio ne ſua eterni iudicis nec verba ꝑcipient. qͥ eius reuerentiam nec verbotenus ſeruar voluerunt et ideo illi iudicādi. ſꝫ iſti nō iu dicandi dicunt̉. Ex electoruꝫ vero ꝑte alij iudicant̉ et regnant.ſ. qui vite maculas la chrymis tergunt. et elemoſynaꝝ ſuper in ductione operiunt. quibus iudex veniens in dextera cōſiſtentibus dicet. Eſuriui ⁊ d̓ di. mihi mandu. Alij aūt nō iudicant̉ et re gnāt. qui etiā precepta legis ꝑfectōri vir tute tranſcendūt. qꝛ nō hoc ſoluꝫ quod le precipit implere cōtenti ſunt. ſed et qd̓ ad ꝑfectionem conſulit̉ implere ſtudent. De quibus ꝓpheta ait. Dominus ad iudiciū veniet cum ſenatoribus populi ſui. Et ſa lomon de eccleſie ſponſo loquens ait. No bilis in portis vir eius qn̄ ſederit cuꝫ ſena toribus terre. et Iob ait. Nō ſaluat impi os et pauperibus iudiciū tribuit. Hij ergo recte ſub generali iudicio nō tenent̉. ſed iu De vlſurrettione. XLVII dices veniunt. qꝛ et precepta generalia vi uendo vicerunt. et omnibꝰ relictis xp̄m ſe cuti ſunt. Recte pauperibus iudicium tri buit. qui quāto huic mundo magna humi litate deſpecti ſunt. tanto tunc maiori cul mine poteſtatis excreſcent. De talibus di/ Apocal̓.iij. citur. Qui vicerit dabo ei ſedere mecuꝫ in throno meo ſicut ⁊ ego vici ⁊ ſedi cū patre meo in throno eius. Uincens dn̄s cum pa tre in throno ſedit. qꝛ poſt paſſionis certa men et reſurrectionis palmam ꝙ patri eſ ſet equalis. omnibus claruit. Nobis vero in throno filij ſedere. eſt ex eiuſdem filij po teſtate iudicare. Quia em̄ iudicandi prin cipatum ex eius virtute ꝑcipimus: quaſi ī throno eius reſidemus. Ex his apparet ꝙ etiā ꝑfectōres ſancti cū xp̄o iudicabūt po teſtate. et quare quidam dicunt̉ iudicandi alij non iudicandi. De ordine iudicij et miniſterio angelorum. Cuꝫ autē in euage lio legatur. ꝙ dn̄s mittet āgelos ſuos qui colligent de regno eius omnia ſcandala. et mittent iniquos in caminū ignis. Et item Exibunt angeli et ſeꝑabunt malos de me dio iuſtoꝝ et mittent eos in caminū ignis Et itē. Mittet angelos ſuos cū tuba ⁊ cō gregabunt electos a quatuor ventis. et ꝓ pheta dicit. Congregate illi ſanctos eius/ Miniſterio angelorum illa impleri dubi. tandū nō eſt. Domino em̄ veniente ad iu diciū p̄cedet ante eū ignis quo comburet̉. facies mundi huius. et ꝑibit celū et terra. nō ẜm ſubſtantiā. ſed ẜm ſpeciem que im mutabitur. celū quidē aereum nō ethereū Tm̄ em̄ aſcendit ignis in iudicio qͣꝫtuꝫ aſ cenderunt aque in diluuio. Ille aūt ignis malis qui reꝑti fuerint viui. erit ꝯſumptō bonis vero nō. Vt ait Aug. hoc erit incē dium mundi ſanctis. qd̓ fuit caminus tri bus pueris. In quibus ſi aliquid purgan dum fuerit ꝑ illuꝫ ignem purgabit̉. Alijs vero nullā ingeret moleſtiā. Purgato ꝟo ꝑ ignem mundo. et ad iudiciū veniēte do mino emittetur vox illa magna qua reſur gent omnes mortui. et tunc miniſterio an geloruꝫ ventilabitur area. quia boni ꝯgre gabuntur ibi de quatuor partibus mundi angelico miniſterio. quo ⁊ rapient̉ obuiaꝫ xp̄o in aera. reprob̓ in terra qua dilexerūt remanētibus. Et tunc preconia illa bono rum: eſuriui. et dediſtis mihi māducare. ⁊ Q 2

LI. increpatiōes ille malorū. eſuriui et non de diſt. mihi mādū. ⁊cͣ. ꝓferent̉. vel ſono vo cali. vel alio modo. Deniqꝫ ꝓferet̉ ſenten tia ſuꝑ vtroſqꝫ. Venite bn̄dicti. et ite male dicte ⁊cͣ. Et miniſterio angelorum virtute dei cooꝑante. mittent̉ mali in caminum ig nis. hoc eſt in infernum. Si poſt iudiciū demones p̄erūt hoībus ad puniendum. Et ſolet queri vtꝝ in inferno malis ad puniendū p̄ſint demo nes poſt iudiciū. quos carnifices tortoreſ qꝫ animarū ſcriptura appellat? Apoſtolus dicit. ꝙ xp̄s tunc euacuabit omnem princi patum et poteſtatē ⁊ virtutē. Dum em̄ du rat mūdus: angeli angelis. demōes demo nibus. homines hominibꝰ p̄ſunt. Sꝫ om nibus collectis. iam omnis p̄latio ceſſabit Hinc quidā putant poſt iudiciū demo nes non habere poteſtates cruciandi ho mines ſicut modo. Sed vt demones ꝟtu te dei cruciari ſine creature miniſterio aſſe runt. ſic reprobos homines ibi nō ꝑ oꝑati onem demonū. ſed virtute diuina tantum eternis ſubijci cruciatibꝰ. Premiſſa tamē autoritas nō id cogit ſentire. que et ſi aſſe rat tūc nec demones demonibꝰ. nec hoīes runt. Diuinitatē vero eius mali non vide homībus preeſſe. non diffinit tn̄ an demo nes preſint hominibus ad torquendū. vn̄ quibuſdaꝫ videtur eos ſic cōſtare hoībus tortores in pena ſicut extiterūt incentores in culpa. Iſta eſt diſtīctio. xlvij. huiꝰ quar. ti libri. In qua magiſter poſtꝙͣ oſtenſum eſt de remi neratiōe ⁊ punitione p̄cedente iudiciū generale. Hi vero determinat de ip̄o iudicio et ꝑtinentibus ad i ſum. Et tria facit. Primo em̄ agit de modo iudicij ⁊ aſſeſſoribꝰ. Scd̓o de angelis iudicādos ad iudiciur ꝯgregantibꝰ. Tertio de demonibus dānatos puni tibus. Primū vſqꝫ ibi. Nō aūt ſolus xp̄s Scd̓m vſꝗ ibi. Et ſolet queri. Tertium vero vſqꝫ ad finē diſtin In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitō nibus quarum pͥma eſt hec. In extremo iudicio vni uerſitas ꝑfectoꝝ iudicabit collegium reproborum. Hanc magiſter inſinuans ꝓponit primo ꝙ quidā po nunt iudiciū non voce vel ſcriptura ꝓferendum qͥa apoſtolus dicit illud fieri ictu oculi. Sed diuina vir tute atteſtantibꝰ conſcientijs ſinguloꝝ qua pena vel quo p̄mio digni ſunt. Alij ꝟo ꝯtrariū ponūt ⁊ ꝟba p̄miſſa apoſtoli reſurrectōis ſtatu et nō de iudicio in telligunt. Poſtea dicit ꝙ nō ſoluꝫ chriſtus iudicabit ſed vniuerſitas ꝑfectoꝝ cū eo qui ꝑ duodecim ſedes ītelligunt̉. vt ꝑ duodecim tribꝰ iſrl̓ vniuerſitas iudi candoꝝ deſignat̉. Iudicabūt aūt ſctī nō ſoluꝫ coopo ratione ſed etiā autoritate et poteſtate. que tn̄ ſit il la eoꝝ poteſtas in iudicando. anteꝙͣ videat̉ ſciri non pōt. niſi quis hoc diuina reuelatione didicerit. Po IIII ſtea dicit ꝙ quatuor erunt ordines ī iudicio. Alij ve ro iudicantur et pereunt. Alij ꝟo nō iudicant̉ et pe reunt. Alij vero iudicant̉ et ſaluant̉. Alij nō iudicā tur et ſaluant̉ ſicut per exēpla declarat. Secūda pro poſitio eſt hec. Miniſterio angeloꝝ ꝯgregabuntur ad iudiciū exercitus iudicandoꝝ. Hanc magiſter po nens oſtendit quid angeli faciant. et dicit ꝙ eoꝝ mi niſterio ꝯgregrabunt̉ omnes ad iudiciū quorum mi niſterio ignis cōflagrationis precedet quo combure tur facies vniuerſi.ſ. huius mundi. et tantū aſcēdet quātum aſcenderunt aque in diluuio. purgato autē per ignem mūdo diuina virtute et angeloꝝ miniſte rio reſurgēt. boni ꝟo angelorū miniſterio rapientur obuiam in xp̄o aera. Reprobi vero in terra quā di lexerunt remanebunt. Poſtea ſequet̉ iudiciū diſtri ctum et vltimū. vltima ſententia iudicis ꝓferet̉ qua prolata iuſti ibunt ad vitā eternā. Mali vero angelo rum miniſterio virtute dei cooꝑante mittent̉ in infer nū. Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Reprobi damnati ꝑ ex tremum iudiciū punient̉ in inferno miniſterio demo num. Hanc magiſter ponens querit. Vtrum homi nes poſt iudiciū puniant̉ in inferno virtute demonū Et rn̄det ẜm Iſid̓. ꝙ nō. qꝛ poſt iudiciū ceſſabit om nis p̄latio. Alij ꝟo dicūt ꝙ qui fuerūt incentores in culpa erunt tortores in pena. Et tm̄ in ſpāli ⁊cͣ. De forma iudicis. 31 Olet etiā q̄ri in qua forma chriſtus iudica bit: In forma vtiqꝫ ſerui iu DI. XLV. dicabit. que oībus in iudicio Il apparebit vt videant mali in quē pupuge bunt. Vnde Eſaias. Tollatur impius ne videat gloriam dei. Humanitatē videbūt vt timeant. diuinitatem vero non. ne gau deant. Diuinitas enim ſine gaudio videri non poteſt Qd̓ apꝑebit tūc in forma ẜui. b Sed cum in forma humana conſtat eum appariturum. queri tur an informa illa glorioſa appareat ſicut vere eſt. an in forma qualis in paſſione ex titit? Quidam putant a malis talem vide ri qualeꝫ crucifixerunt. id eſt infirmā. quia dicit ſcriptura vt videant in quem pupu gerunt. Sed aperte Aug. dicit formā ſer gaug. ſup lo. ui glorificatam a bonis et a malis tunc vi deri. ſic. Cum in forma ſerui glorificata iu dicantem viderint boni et mali. tolletur ī pius vt non videat claritatem dei que de us eſt. quā ſoli mūdo corde videbunt. qd̓ erit eis vita eterna. Forma ergo humana in chriſto glorificata videbit̉ acūctis. vn de et chriſtus dicitur iudicaturus. quia fi lius hominis eſt. Ita em̄ legitur in euāge

DI. Quare xp̄us lio Iohannes. et poteſtatem dedit ei iudi d̓r iudicaturꝰ cium facere. qꝛ filius hominis eſt. Non ꝙ ipſe ex virtute hominis ſit iudicaturus vl̓ ꝙ ipſe ſolus ſine patre et ſpirituſācto iudi cium ſit facturus. ſed quia ipſe ſolus ī for ma ſerui iudicans bonis et malis videbit̉ Cum ergo pater nō iudicat quēqͣꝫ. ſed om nem poteſtatē dedit filio. non ita eſt intelli gendum quaſi filius ſolus iudicet et nō pa ter. ſed quia forma filij humana cūctis ī iu dicio apparebit. nō informa infima ſed glo rioſa. Iudicabit autem ex virtute diuini tatis nō ſine patre et ſpirituſancto. ⁊ appa rebit terribilis impijs. ⁊ mitis iuſtis Erit em̄ terror malis et lumen iuſtis. Quare ẜm formā ſerui dicit̉ cri ſtus ſuſcitaturus corꝑa. Et ſicut dicit̉ chri ſtus ẜm formam ſerui iudicaturus ꝓpte cauſam p̄miſſam. ita etiam dicitur ſuſcita turus corꝑa mortuoꝝ ẜm humanitatem. cum tamē virtute diuinitatis ſit ſuſcitatu rus. nō humanitatꝭ. Sed hac rōne illud di citur. quia in humanitate ſuſcepit quod ē cauſa noſtre reſurrectionis. id eſt paſſionē et reſurrectiontm. Ideo ei aſcribit̉ ẜm ho Au. ſuꝑ Io. minem ſuſcitatio mortuoꝝ. Vnde Augꝰ Per verbum filium dei fit animarū reſur rectio. Per verbum factum in carne filiū hominis fit corporuꝫ reſurrectio. Itē. Iu dicat et ſuſcitat corpora nō pater. ſꝫ filius ẜm diſpenſationē humanitatis. in quam nor patre eſt chriſtus. in eo quod eſt filius dei: eſt vita q̄ viuificat aīas. In eo ꝙ ē fili hominis. iudex. Ecce ẜm formā humani tatis dicitur ſuſcitaturus corpora et iudi caturus. Iudicaturus aūt quia illa forma cunctis in iudicio apparebit. et ſuſcitatur quia in eadem forma meritum et cauſaꝫ re ſurrectionis noſtre ſuſcepit. Et qꝛ ẜm ean dem formam vocem dabit qua mortui de monumentis reſurgent ⁊ procedent ẜm. deus eſt. Viuificat animas nō pater tanti qꝛ non tm̄ pater vita eſt. ſed et filius cuꝫ eo et ſpirituſſanctus eadem vita eſt que per tinet ad animam non ad corpus. Corpus em̄ nō ſentit vitā ſapientie. ſed anima que illuminat̉ a lumine eterno. Licet ergo cri ſtus potentia diuinitatis viuificet animas et ſuſcitet corpora et iudicet. non ocioſe ta men et preter rationem ei ẜm formam de tribuit̉ viuificatio aīaꝝ et ẜm formā ſerui iudiciū et reſuſcitatio corpoꝝ He reſurrectiml̓. XLVIII De loco iudicij. Putāt quidam do minū deſcenſurū in vallām ioſaphat in iu dicio. eo ꝙ ipſe per Iohelem prophetam ſic loquitur. Congregabo omnes gentes. et deducā eas in vallem ioſaphat. ⁊ diſcep tabo tibi cum eis. In cuius capituli expo ſitiōe ita reperi. hoc quidam pueriliter in telligunt ꝙ in valle que eſt in latere mont̓ oliueti deſcenſurus ſit dominus ad iudici um. quod friuolum eſt. quia non in terra. ſed in ſpacio huius aeris ſedebit contra lo cuꝫ montis oliuēti ex quo aſcendit. ⁊ ſicut Iohānes Chriſoſtomus dicit. Angeli de ferent ante eum ſignum crucis. vn̄ in euan gelio veritas dicit. Et tunc apparebit ſig num filij hominis ⁊cͣ. Ioſaphat autem in terpretatur iudicium domini. In vallem ergo Ioſaphat. id eſt iudicij domini con gregabuntur omnes impij. Iuſti vero nō deſcendent in vallem iudicij. id eſt damna tioneꝫ. ſed in nubibus eleuabuntur obuiā chriſto. De qualitate luminariū et tēpo ris poſt iudicium. Ueniente autē ad iudicium domino in fortitudine et poteſta te magna. ſol et luna dicunt̉ obſcurari. nō ſui luminis priuatiōe. ſꝫ ſuperueniente ma ioris luminis claritate. Uirtutes quoqꝫ ce lorum. id eſt angeli dicuntur moueri. non metu damnationis vel aliqua perturbatō ne pauoris. ſed quadam ammiratione eo rum que viderint. Vnde Iob. Columne celi pauent aduentū eius. Ante diem vero iudicij ſol et luna eclipſim patient̉. ſicut io hel teſtatur dicens. Sol conuertetur in te nebras et luna in ſanguinem anteqͣꝫ veniet dies domini magnus et horribilis. Ma gnus vero dicitur propter magna que ſibi fient. Cum autem factum fuerit celum no uum et terra noua. tunc erit lux lune ſicut lux ſolis. teſtante Eſaia. ⁊ lux ſolis ſeptem pliciter. id eſt ſicut lux ſeptem dierum. qͥa qͣꝫtum luxit ſol in prima cōditione ſeptem dierum ante peccatuꝫ primi hominis. tan tum lucebit poſt iudicium. Minorata em̄ fuit lux ſolis et lune aliorumqꝫ ſideruꝫ per peccatum primi hominis. ſed tunc recipi et ſol mercedem ſui laboris. quia ſeptēpli citer lucebit. ⁊ tunc nō erit viciſſitudo diei

LI. et noctis. ſed tm̄ dies. Un̄ Zacharias. Et erit dies vna que nota eſt dn̄o. nō dies ne qꝫ nox. et in tempore veſperi erit lux. quia tunc non erit veritas diei ⁊ noctis que mō eſt. ſed continua dies et lux Eſaias tamen videtur dicere ꝙ tunc nō luceat ſol vel lu na loquens congregationi ſanctoꝝ. Non erit tibi inquit amplius ſol ad lucenduꝫ diem. nec ſplendor lune illuminabit te. ſed erit tibi dn̄s in lucem ſempiternam. Sed his verbis non negat ſolem et lunam tunc lucere. ſed ſignificat his qui tunc erunt in eterna beatitudine. nullū lucis vſum p̄ſta re. quia vt ait Hiero. ſuper eundem locuꝫ Celi terreqꝫ ſolis atqꝫ lune nob̓ ceſſabit o ficium. et erit ipſe dominus lumen ſuis ī ꝑ petuum. Poteſt etiaꝫ intelligi illud Eſaie ea ratione dictum. quia ſol et luna tunc nō habebunt ortum ⁊ occaſum ſicut nunc. vn̄ Iſid̓. illud Eſaie quaſi exponēs ait. Poſt iudicium ſol laboris ſui mercedem ſuſcipi et. Vnde ꝓpheta. Lucebit ſeptempliciter et nō veniet ad occaſum nec ſol nec luna. ſꝫ in quo creati ſunt ſtabunt. ne impij in tor mentis ſub terra poſiti fruant̉ luce eorum Unde Abacuc. Sol et luna ſteterūt in or dine ſuo. Ecce aꝑte dicit ſolem et lunā tūc lucere. ſed ſtabiliter ꝑmanere. vbi etiam ſi gnificat infernū eſſe ſub terra. Si ꝟo que ritur quis ſit vſus lucis ſolis et lune tunc: Fateorine ignorare qꝛ in ſcripturis nō me mini me legiſſe. Iſta ē diſtīctio. xlviij. huiꝰ quar ti libri. In qua magiſter poſtꝙͣ oſtenſum eſt quomo do fiet iudiciū generale ꝙͣtū ad modū iudicij et mini ſtros iudicis. Hic agit de eo ꝙͣtum ad ꝑſona iudicis Et tria facit. Primo em̄ oſtendit in qua forma xp̄us ad iudicium veniens apparebit. Scd̓o ſubdit locum vbi iudicabit. Tertio annectit qūo corporibus cele ſtibus poſt iudiciū maiorē claritatē dabit. Primū vſ qꝫ ibi. Putant quidā. Scd̓m vſqꝫ ibi. Veniente autē ad iudiciū. Tertium vſqꝫ ad finem diſtin. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat in tribus ꝓpoſitionibꝰ quarū prima eſt. Chriſtus apparens in forma humana iu dicabit viuos et mortuos virtute diuina. Hanc ma giſter inſinuans ꝓponit pͥmo chriſtum ẜm formam hominis iudicaturum eſſe. qꝛ deitas a malis videri non poteſt Poſtea dicit ꝙ iudicabit in forma homīa glorioſa in qua deus a bonis ⁊ a malis videbit̉. Ad dit aūt ꝙ iudicabit virtute diuinitatis. vnd̓ quod di citur in Iohan. ꝙ pater dedit poteſtateꝫ filio iudici um facere qꝛ filius hominis eſt. nō eſt tm̄ intelligen dum ꝙ ex virtute humanitatis ſit iudicaturus. vl̓ ꝙ ipſe ſolus ſine patre et ſpirituſancto iudiciū ſit factu rus. ſed qꝛ ipſe ſolus in forma ſerui iudicās a bonis et a malis videbit̉. ẜm quē etiā modū intelligendum eſt ꝙ pater nō iudicabit quemꝙͣ ſed omne iudicium dedit filio Addit etiā ꝙ xp̄s apparebit terribilis im pijs. iuſtis aūt mitis. Erit em̄ terror malis et lumen iuſtis. Poſtea declarat ꝑ ſimile qd̓ dixerat. ſicut em̄ LLL ẜm formā ſerui xp̄s d̓r iudicaturus ꝓpter dictā cau ſam virtute quidē diuinitatis. ita etiā virtute diuini tatis et nō humanitatis reſuſcitabit mortuos. tamē ẜm formā humanā ſibi ſuſcitatio mortuoꝝ attribui tur. qꝛ in ea meritū et cauſam nr̄e reſurrectionis. ſic̄ et etiā redēptionis accepit. ⁊ paſſionē et reſurrectio nem. qd̓ autoritatibus cōfirmat. Secunda ꝓpoſitō eſt hec. Vt dicit Iohel ꝓpheta vallis ioſaphat ē lo cus extremi iudicij. Hāc mgr̄ inſinuās ponit autori tate Iohel̓. ij. c. vbi iohel. dic̄. Iudicabit xp̄s ī valle ioſaphat. qͥa in ſpacio illius aeris ſedebit. vel qͥa ad lr̄am cum multis ibi diſceptabit in iudicio. Ponit eti am effectū iudicis. qꝛ eo viuente in fortitudine mag na et poteſtate ad iudiciū ſol et luna dicunt̉ obſcura ri nō ꝓpter ſui luminis priuationem ſed ꝓpter clari tatem iudicis ſuꝑuenientem. Dicunt̉ etiā virtutes ce lorum.i. angelorum moueri ex ammirationē viſoruꝫ nō mētu damnationis nec ꝑturbatiōe pauoris. Po ſtea dicit. ꝙ ante diem iudicij ad litteraꝫ ſtelle obſcu rabuntur et eclipſim patient̉. vt oſtendit autoritate Iohelis dicentis. Sol ꝯuertet̉ in tenebras ⁊ luna in ſanguinē anteꝙͣ veniet dies dn̄i magna et horribilis Tertia ꝓpoſitio eſt hec. Celi luminaria facta ī mun di inuoratione erūt ꝙͣ nūc ſunt lucidiora. Hanc inſi nuans dicit. ꝙ poſt iudiciū facta inuocatione mundi huius luminaria maiorē claritatē recipiēt. qd̓ auto ritate eſaie ꝓbat. Tertio videlicet erit lux lune ſicut lux ſolis et lux ſolis ſeptempliciter. Si em̄ omnia ꝓ pter peccatū hominis deteriora ſunt. ita poſt reꝑati onem eius omnia meliorabunt̉. et ſi que autoritates vident̉ dicere ſolē et lunā ceſſare intelligendū eſt ꝙͣ tum ad motū vel qꝛ benti eorū lumine nō indigebunt Quis tamen tunc futurus ſit vſus ſolis et lune dicit ſe ignorare. pōt tn̄ dici ꝓbabiliter ꝙ eſt in decorem et ꝑfectionem vniuerſi et in manifeſtationem laudis Et tm̄ in ſpeciali. De differentia māſionum in ce lo et inferno. Oſt reſurre ꝯ. xxix ctōeꝫ vero facto vniu̓ſo īple̓ Aaug. ī ench toqꝫ iudicio: ſuoſ fines habe bunt ciuitates due. vna xp̄i alia dyaboli. Una bonoꝝ. altera maloruꝫ vtraqꝫ tn̄ angeloꝝ ⁊ hominū. Iſtis volun tas. illis facultas nō poterit eſſe peccandi vel vlla cōditio moriendi. Iſtis in eterna vita feliciter viuentibus. illis infeliciter in eterna morte ſine moriendi poteſtate durā tibus. qm̄ vtriqꝫ ſine fine. Sed in beatitu dine iſti. aliꝰ alio p̄ſtabilius. in miſeria ꝟo illi. alius alio tolerabilius ꝑmanebūt. Ex his apparet ꝙ ſicut boni differenter glorifi cabuntur. alij magis. alij minus ita et ma li differenter in inferno punient̉. Sicut eī in domo patris. id eſt in regno celorū man ſiones multe ſunt. id eſt p̄miorum differen tie. ita et in gehenna diu̓ſe ſunt manſiones Caſſiodorus id eſt ſuppliciorum differentie. Omnes ta men eternam penam patientur ſicut om̄s electi eundem habebunt denarium quem

DI. pater familias dedit omnibus qui operati ſunt in vinea. Nomine denarij aliqͥd om nibus electis commune intelligitur.ſ. vita eterna deus ipſe quo omnes fruentur. ſeq̄ impariter. Nam ſicut erit differens clarifi catio corpoꝝ. ita differens gloria erit ani marum. Stella em̄ a ſtella.i. electus ab ele cto differt in claritate mentis et corporis. Alij em̄ alijs vicinius clariuſꝙ dei ſpecie contemplabunt̉. et ipſa contemplandi diſ ferentia diuerſitas manſionuꝫ vocat̉. Do mus ergo eſt vna.i. denarius eſt vnus ſed diuerſitas eſt ibi manſionū. id eſt differen tia claritatis. quia vnū eſt et ſummum bo num beatitudo et vita omniū. id eſt deꝰ ī ſe. Hoc bono omnes electi ꝑfruuntur. ſec alij alijs plenius. Perfruent̉ ꝟo videndo ꝑ ſpeciem nō ꝑ ſpeculum in enigmate. Ha bere ergo vita eſt videre vitā.i. cognoſce re deum in ſpecie. Vnde veritas ait in euā gelio. Hec eſt vita eterna vt cognoſcant te et quem miſiſti ieſum xp̄m eſſe vnum et ſo lum verum deum. hoc eſt habere vitaꝫ. id eſt cognoſcere te. non eſt ipſa cognitio que tu es. ſed ꝑ cognitionem habere bonuꝫ qd̓ tu es. id eſt. vita. Si omnes homines volunt eſſe beati. Solet etiam queri Augꝰ. in xiij. de trini. de beatitudine vtruꝫ eam omnes velint et ſciant que ſit vera beatitudo? De hoc Au guſti. in. xiij. li. d̓ trinitate ita diſſerit. M rum eſt cum capeſcende retinendeqꝫ beati tudinis voluntas vna ſit omnium. vn̄ tan ta exiſtat de ipſa beatitudine rurſus diuer ſitas voluntatum. nō ꝙ eam aliquis noli ſed ꝙ non omnes eam norint. Si enim eā omnes noſcerent. nō ab alijs putaretur e ſe in ꝟtute animi. ab alijs in voluptate co poris. ab alijs atqꝫ alijs alibi atqꝫ alibi. Quomodo ergo omnes amant quod non omnes ſciūt. Quis poteſt amare qd̓ neſcit ſicut ſupra diſputaui. Cur beatitudo ama tur ab omnibus. nec tamen ſcitur ab omni bus. an forte ſciuūt omnes que ipſa ſit. ſeq̄ nō omnes ſciunt vbi ſit. et inde ꝯtentio eſt An forte falſum eſt quod ꝓ vero poſuim beate viuere omnes homines velle. Si eī beate viuere eſt(vbi gr̄a) ẜm animi virtu tem viuere. quomodo beate viuere vult qͥ hoc non vult? Nonne verius diximus ho mo ille nō vult beate viuere. quia nō vult ẜm virtutem viuere. quod ſolum eſt beate De reſurrectione. XLIX viuere. Non ergo omnes beate viuere vo lūt. imo pauci hoc volunt. ſi non eſt beate viuere niſi ẜm virtutem animi viuere qd̓ multi nolunt. Ita ne falſuꝫ erit. Unde nec ipſe cicero dubitauit. ait enim. Beati cer te omnes eſſe volumus. abſit vt hoc falſū eſſe dicamus Quid ergo. an dicendum eſt etiam ſi nihil aliud ſit beate viuere qͣꝫ ẜm virtutem animi viuere. tamen et qui hoc non vult. beate viuere vult. Nimis quidē hoc videtur abſurdum. Tale enim eſt ac ſi dicamus. qui non vult viuere beate. bea te vult viuere. Item repūgnantiam quis audiat? quis ferat: et tamen ad hanc con trudit neceſſitas. ſi et omnes beate viuere velle verum eſt. et nō omnes volunt ſic vi uere. quomodo ſolum viuitur beate An il lud ab his anguſtijs poterit nos eruere. ſi dicamus nihil eſſe beate viuere ẜm dele ctationem ſuam. et ideo falſum non eſſe ꝙ om̄es beate viuere velint. quia omnes ita volunt vt quemqꝫ delectat. Sed id quidē falſum eſt. Velle enim quod non deceat. ē eſſe miſerrimum. Nec tam miſerum eſt nō adipiſci quod velis qͣꝫ adipiſci velle quod non oporteat Quis ita cecus ſit vt dicat a liquem ideo beatuꝫ. quia viuit vt vult. cū profecto et ſi miſer eſſet. Minus tamen eſ ſet et ſi nihil eorum que perperam voluiſſꝫ habere potuiſſet. Mala enim voluntate vel ſola miſer quiſqꝫ efficitur. ſed miſerior cum deſideriuꝫ male voluntatis impletur Quapropter quoniam verum eſt ꝙ om̄s homines beati velint. idqꝫ ardentiſſimo a more appetant. et propter hoc cetera que cunqꝫ appetunt. nec quiſqͣm poteſt amare quod omnino quid vel quale ſit neſcit. nec poteſt neſcire quid ſit quod ſe velle ſcit: ſe quitur vt omnes beatam vitā ſciant. Om nes autem beati habent quod volunt. qͣꝫ uis non omnes qui habent quod volunt. continuo ſint beati. Continuo autem miſe ri ſunt qui vel non habent quod volunt. vel id habent quod non recte volunt. Be Quid ſit bea atus ergo non eſt niſi qui et habet omnia que vult. ⁊ nihil vult male. Ille quippe be ate viuit qui viuit vt vult. nec male aliqͥd vult. Cum ergo ex his duobus conſtet be ata vita. licet in malis ſit aliquis bonus. non tamen niſi finitis omnibus malis eſt beatus. Cum ergo ex hac vita. qui in his miſerijs fidelis et bonus eſt venerit ad be atam vitam. tunc erit vere quod nunc nul lo modo eſſe poteſt. vt ſic homo viuat quo modo vult. Non enim ibi volet male vi Q 4

LI. uere. aut volet aliqͥd quod deerit. aut de erit aliquid quod voluerit. quicquid ama bitur aderit. nec deſiderabit̉ quod non ad erit. Et omne quod ibi erit bonum erit. et ſummus deus ſummuꝫ bonū erit. ⁊ qd̓ eſt omnino beatiſſimuꝫ. ita ſemꝑ fore certum erit. Beatos autē eſſe ſe velle omnium ho minū eſt. beatos ſe eſſe velle omnes in cor de ſuo vident. nec tamen omniuꝫ eſt fides qua ad beatitudinē ꝑuenitur. Si quid de deo cognoſcit aliquis qd̓ ibi nō intelligant omnes. Iolet etiam queri vtrū aliquid de deo cognoſcat aliquis ma gis meritꝰ vt petrus. quod non cognoſcat aliquis minus meritus vt linus? Pluribꝰ videtur ꝙ omnia de deo ad beatitudinem ſpectantia oēs communiter electi cognoſ cant ſed differenter. Nihil em̄ in deo noſ cibile maius digniuſqꝫ videtur qͣꝫ eum in telligere trinū et vnuꝫ. Hoc autem omnes tunc per ſpeciē cognoſcent. Und̓ ſequitur vt nō ſit aliquid beatitudini ꝑtinēs incog nitum alicui beatoꝝ. Omnes ergo cuncta illa videbūt quoꝝ cognitio ſeruit beatitu dini. ſed in modo vidēdi different. Alius em̄ alio magis. alius alio minus fulgebit. De paritatē gaudij. Solet etiam queri an in gaudio diſpares ſint. ſicut in clarita te cognitionis differūt? De hoc Augꝰ. ait Augꝰ. in li. d̓ Multe manſiones in vna domo erunt ſcꝫ ciuitate dei varie premioꝝ dignitates. ſed vbi deꝰ erit omnia in omnibus. erit etiaꝫ in diſpari cla ritate par gaudium. vt quod habebūt ſin guli. cōmune ſit oībus. qꝛ etiam gloria ca pitis omniū erit ꝑ vinculū charitatis. Ex his dat̉ intelligi ꝙ par gaudiū omnes ha bebunt. et ſi diſparē cognitionis claritateꝫ qꝛ ꝑ charitatem que in ſingulis erit ꝑfecta tm̄ quiſqꝫ gaudebit de bono alteriꝰ. qͣꝫtuꝫ gauderet ſi in ſeip̄o haberet. Sꝫ ſi par erit cunctoꝝ gaudiuꝫ. videt̉ ꝙ par ſit omniuꝫ beatitudo? qd̓ cōſtat oīno non eſſe. Ad qd̓ dici pōt ꝙ beatitudo par eēt ſi ita eſſet par gaudiū vt etiā par eſſet cognitio. ſed quia hoc nō erit. nō faciet paritas gaudij pari tatē beatitudīs. Pōt etiā ſic accipi ꝑ gau dium. vt nō referat̉ paritas ad intentionē affectionis gaudentium. ſed ad vniuerſita tem rerum de quibus gaudebitur. quia d̓ IIII omni re vnde gaudebit vnus. gaudebunt omnes. Si maior ſit beatitudo ſanctoꝝ poſt iudicium. Poſt hoc queri ſo let ſi beatitudo ſanctorum maior ſit futura poſt iudicium qͣꝫ interim? Sine omni ſcru pulo credendum eſt eos habituros maio rem gloriam poſt iudiciū qͣꝫ ante. qꝛ ⁊ ma ius erit gaudium eoruꝫ. vt ſupra teſtatus eſt Aug. et amplior erit eoꝝ cognitio. Un Hieron̄. ſuꝑ de Hierony. Peracto iudicio ampliorem Oſee. gloriam ſue claritatis deus demonſtrabit electis. Si quem mouet quid opus ſit ſpi ritibus defunctorum corpora ſua in reſui rectione recipere. ſi eis poteſt ſine corpo ribus ſumma beatitudo preberi? Diffici lis queſtio eſt. nec poteſt a nobis perfecte diffiniri. ſed tamen dubium nō eſt et raptā a carnis ſenſibus hominis menteꝫ. et poſt mortem ipſa carne depoſita non ſic videre poſſe incommutabilem ſubſtantiam. id eſt deum. ſicut ſancti angeli vidēt. ſiue alia la tentiori cauſa. ſiue ideo quia ineſt ei natu ralis quidam appetitus corpus ammini ſtrādi. quo retardatur quodāmodo ne to ta intentione. pergat in illud ſummum ce lum. donec ille appetitus cōquieſcat. Por ro ſi tale ſit corpus cuius ſit difficilis ⁊ gra uis amminiſtratio ſicut hec caro que cor rumpitur. multomagis auertitur menſ ab illa viſione ſummi celi. Proinde cum hoc corpus iam non animale ſed ſpirituale re ceperit equata angelis habebit perfectum nature ſue modū obediens et imperās vi uificata. ⁊ viuificans tam ineffabili faculta te. vt ſit ei gl̓ie qd̓ fuit ſarcine. Iſta eſt diſtinctio. xlix. huiꝰ quar ti libri. In qua magiſter poſtꝙͣ oſtenſum eſt de perti nentibus ad iudicium generale. Hic autem ꝯſequē ter agit de finali remuneratione bonorum. Et circa hoc tria facit. Primo enim diſtinguit remunerando rum. ſcilicꝫ bonorum ⁊ malorum meritum. Secūdo quidē ſubdit quomodo omnibus ineſt beatitudinis deſideriū. Tertio etiam conſequenter annectit non omnes equaliter habere beatitudinis premiū. Pri mum vſqꝫ ibi. Solet etiam queri. Secundū vſqꝫ ibi Sed ſi par erit cunctorum. Tertium vſqꝫ ad finem diſtinctionis. In ſpeciali ſententia magiſtri ſtat ī tri bus propoſitionibus quarum prima eſt hec. Vt ciui tas bonorum poſt iudicium conſummanda eſt in glo ria ita malorum in miſcria. Hanc magiſter inſinu ans dicit poſt iudicium ciuitatem bonorum conſum mandam eſſe in gratia. ciuitatem malorum in pena Que tamen pena et gloria diuerſimode a didiuer

DI. ſis participant̉. Secunda ꝓpoſitio eſt hec. Conſtat omnē hominē naturalem petere beatitudinē. Hanc mgr̄ ponēs q̄rit. Qūo ſit intelligēdū ꝙ oēs appetūt beatitudinē. cū non oēs cognoſcunt beatitudinē mi rum eſt quomodo eam appetunt Et videt̉ reſponde re magiſter. ꝙ omnes ſciunt que ſit beatitudinis ra tio neſciunt tamen vbi talis ratio inueniatur. Sub dit ꝙ nō ſit vera beatitudinis ratio. habere qd̓ dele ctat. ſed habere quod homo vult et nihil mali velle. quod autoritatibus ꝓbat. Querit poſtea. Vtrū in ter bonos vnus alio in deo plura recognoſcat. et re ſpondet ꝙ nō ſaltē de ꝑtinentibus ad beatitudinem ſed in modo cognoſcendi eſt differentia. Tertia pro poſitio eſt hec. In regno celorū nō eſt omnino equa lis beatitudo electorum. Hanc magiſter ponēs que rit. Vtrum differenter deū videntiū equale ſit gau dium. Et reſpondet ẜm quoſdā ꝙ ſic. non tamē eri beatitudo equalis que nō ſolum in gaudio ſed etiaꝫ in cognitione ꝯſiſtit. ẜm alios ꝟo equale eſt gaudiū quo ad omnia de quibus gaudendum eſt. nō tamer quo ad modum gaudendi. nec quo ad intentionē af fectionum gaudentiuꝫ. Poſtea dicit ꝙ ſine dubio be atitudo ſanctorum poſt iudicium maior erit ꝙͣ ante. quia maius eſt gaudium et perfectior erit cognitio. Et tm̄ in ſpeciali ⁊cͣ. Si mali in inferno peccabunt. a COAIC que ſtio ex premiſſis ducēs ori gineꝫ. Supra em̄ Aug. lo quens de malis in inferno dānatis. ⁊ bonis in celo glorificatis. dixit ꝙ nec bonis volūtas. nec malis facultaſ eſ ſe peccādi poterit. Et de bonis quidem cō ſtat. ſed de malis a quibus volūtatem ma la non remouet queritur. quomodo ſit ve rum eos non poſſe peccare. imo quomodo verum ſit eos non peccare cum malam ha Soluit ſcd̓m beant voluntatem? Quidā autumnant il diuerſos. lam voluntatem nō eſſe peccatū. ſed ſuppl̓ cium tm̄. Alij vero peccatū eſſe fatent̉. ſeq ꝑ illud eos nō mereri aliquam penā. qꝛ nō eſt ibi locus merendi. Illud ergo peccatuꝫ dicunt non eſſe meritū ſupplicij ſed ſuplici um mali meriti quod in hac vita preceſſit. Augꝰ. in li. d̓ De hoc autem Auguſtinus ita dicit. Tē fide ad petrū pͥus acquirendi vitam eternam in hac tm̄ vita deus hominibus dedit. vbi voluit eti am penitentiam eſſe fructuoſam. ideo hic penitētia fructuoſa eſt. quia poteſt hic ho mo depoſita ne quicia bene viuere. et mu tata voluntate. merita ſimul operaqꝫ mu tare et ea gerere que deo placeant. Quod qui in hac vita non fecerit. habebit quidē penitentiam in futuro ſeculo de malis ſu is. ſed indulgentiam in conſpectu domini non inueniet. quia et ſi erit ſtimulus peni tudinis. tamen nulla erit ibi correctio vo He reſurrectione. luntatis. A talibus em̄ ita culpabitur ini quitas ſua. vt nullatenus ab eis poſſit vel diligi vel deſiderari iuſticia. Volūtas em̄ eorum talis erit vt habeat ſemꝑ in ſe mali gnitatis ſue ſupplicium nunqͣꝫ tamen reci pere poſſit bonitas affectum. Quia ſicut il li qͥ cum chriſto regnabunt nullas in ſe ma le voluntatꝭ reliquias habebūt. ita illi qui erunt in ſupplicio eterni ignis cum dyabo lo et angelis eius deputati. ſicut nullaꝫ ha bebunt vlterius requiem. ſic bonam nulla tenus poterunt habere voluntatem. Et ſi cut coheredibus chriſti dabitur perfectio gratie ad eternam gloriam. ita conſortibuſ dyaboli cumulabit ipſa malignitas penaꝫ quando exterioribus deputati tenebris: nullo illuſtrabuntur interiori lumine veri tatis. Ex his apparet reprobos in inferno penitentiaꝫ ſic geſturos. vt per eam prauā voluntatem non deſerant. et illa maligna volūtas erit eis ad cumulū pene. per quaꝫ tamen non merebuntur quia nullus mere tur niſi in hac vita. Quare dicuntur tenebre ex teriores. Hic queri pōt qua re ille tenebre quibus inuoluentur mali in gehenna dicunt̉ tenebre exteriores? Quia tunc mali penitus extra lucem corporalem et ſpiritualem ſcilicet domini erunt. Nunc enim et ſi patiant̉ tenebras in cecitate men tis. non tamen penitus extra lucē dei ſunt nec corporali luce priuantur. De hͦ Augꝰ. Augꝰ. ſuper ſic ait. Ira dei et in iudico erit. et hic eſt in pſal. vj. cecitate mentis cum dantur mali in repro bum ſenſum. Ibi exteriores tenebre erunt quia tunc peccatores penitus erunt extra deū. Quid eſt enim penitus eſſe extra deū niſi eſſe in ſumma cecitate. Si quidem ha bitat deus lucem inacceſſibilem. Hec au tem tenebre hic iam incipiunt in peccante cum ab interiori dei luce ſecluditur. ſed nō penitus dum in hac vita eſt. Ecce quare ibi peccator dicit̉ pati exteriores tenebras et non hic. quia ibi ſecludetur penitus a lu ce dei. qd̓ nō hic. Sed quomodo intelligē da eſt illa ſecluſio. An quia non videbunt deū ꝑ ſpeciē? Sed nec aliqͥs videt h̓ deū ꝑ ſpeciem. An ꝑ diſſimilitudinē quā fac̄ pec catū inter deum et homnē. Sed ⁊ hic mul ti ꝑ grauia peccata elongat̉ a deo. An qͥa

III. deū odiunt ita vt velint eū nō eſſe? Sꝫ ⁊ h̓ multi deū oderūt. de qͥbus ſcriptū ē. Su bia eoꝝ qͥ te oderūt aſcēdit ſꝑ. Que eſt gͦ il ſa elongatio? Sane exteriores tenebre in telligi pn̄t quedā malignitas odij et volū tatis que tūc excreſcet in mentibus repro borū. et quedā obliuio dei. qꝛ tormentorū interioꝝ et exteriorū dolorihus adeo affi cientur et turbabunt̉. vt ab illis ad cogitā dū aliquid d̓ deo vix vel raro vel nūqꝫ mē tem reuocent. Vt qui nimio premunt̉ pon dere. a deo ſtupeſcunt et turbant̉. vt inte rim in alia cogitationē non extendant. ſed illuc tendit impetus cogitationis vbi ſen titur vis doloris. Sed in hac vita nullꝰ a deo malus eſt. vt penitus ſe cludat̉ a cogi tatione dei. qui nec perdit appetitum beati tudinis et quendā boni amorē quem natu raliter habet rationis creatura. Illas aūt exteriores ⁊ ꝓfundiſſimas tenebras repro bos ꝑpeſſuros poſt iudiciū dicit Auguſt. opponens de illo diuite qͥ in inferno poſitꝰ eleuans oculos vidit abraam ⁊ in ſynu eiꝰ lazarum. cuius comparatione coactus eſt ꝯfiteri mala ſua vſqꝫ adeo vt et fratres ro get ab his p̄moneri. Qd̓ ante iudicium fa ctum legit̉. ſed poſt iudiciū in ꝓfundiori bus tenebris erunt impij. vt nullā dei lucē videbunt cui confiteant̉. De animabus damnatorum. ſi quam habent noticiam eoruꝫ que hic fiunt. Preterea queri ſo let ſi reproborū aīe que nūc in inferno cru ciant̉ noticiā hn̄t eoꝝ que circa ſuos ī hac vita gerunt̉. et ſi aliquo mō doleant ſuper Augꝰ. ſuper infortunijs ſuoꝝ caroꝝ: Hanc queſtioneꝫ Aug. commemorat ex ꝑte eā explicans. ex yſal. cviij ꝑte ꝟo inſolutā relinquens. Ait em̄. Que ret aliqͥs an vllus dolor tāgat mortuos de his que in ſuis pꝰ morteꝫ ꝯtingūt. vel qūo ea que circa nos agunt̉ nouerint ſpūs de functoꝝ? Cui rn̄deo magnā eſſe queſtionē nec in pn̄ti diſſerendā. Uerūtn̄ breuit̓ di ci pōt. ꝙ eſt cura mortuis de ſuis caris. vt de diuite legit̉ qͥ dū tormēta apud inferos pateret̉: leuauit oculos ad Abraā. et inter alia dixit. Habeo em̄ quinqꝫ fratres mitte aliquē ex mortuis vt teſtet̉ illis ne ⁊ ip̄i ve niant in hūc locū tormentoꝝ. Habent em̄ mortui curā de viuis quos ſciūt viuere qꝛ nec in locis penarū vidēt eos. vbi diues ſi ne fratribꝰ erat. nec in reqͥe beatoꝝ vbi la IIII zarū et abraā qͣꝫuis longe agnoſcebat Nō tn̄ ideo ꝯſequens eſt eos ſcire que circa ca ros ſuos agunt̉ hic vel leta vel triſtia. Quō accipienda ſunt que de la zaro et diuite legunt̉. Si quis autē que rat qūo ītelligat̉ qd̓ de lazaro ⁊ diuite legi tur? Audiat auguſtini rn̄ſum dicentis. Sꝫ quis putat animas corꝑe exutas locis cor poralibus ꝯtineri cū ſint ſine corpore non deerunt qͥ faueant et diuitē ſitientē in loco corꝑali fuiſſe ꝯtendant. ipſamqꝫ aīam cor poreā preparaſſe linguaꝫ. et ſtillā de lazari digito cupijſſe. Sed melius ē dubitare de occultꝭ qͣꝫ litigare de īcertiſ. diuitē in ſuppl̓ cio pauperē in refrigerio eſſe non dubito. Sed quo intelligat̉ diuitis lingua. digitꝰ lazari. flāma inferni. ſinus abrae. et hmōi. vix a manſuetis. a ꝯtētioſis nūqͣꝫ inuenit̉. Si ſe vident boni ⁊ mali. e Queri etiam ſolet vtrū viciſſim ſe videāt illi qͥ ſunt in īferno et illi qͥ ſunt in gloria? Sicut ſancti tradūt et boni malos. et mali bonos vident vſqꝫ ad iudiciū Poſt iudiciū ꝟo boni videbūt malos. ſed nō mali bonos. Un̄ Gregꝰ. In Gregꝰ. ſuper fideles in imo poſiti an̄ dieꝫ iudicij fideles Lucam. ſuꝑ ſe in requie attendūt quoꝝ gaudia p ꝯtemplari nō poſſunt. De chaos inter bonos et malos. Sed cuꝫ ſancti ma los in tormentis videant. nōne aliqͣ cōpaſ ſione erga eos mouent̉. Nōne eos d̓ torm̄ tis liberari cupiūt? Recole illud euangeli cū qd̓ abraā diuiti rn̄dit. Inter nos ⁊ vos chaos magnū firmatum eſt vt hi qͥ volunt hinc trāſire ad vos nō pn̄t. neqꝫ inde huc trāſmeare. Quid ē illud chaos īter bonos et malos. niſi hinc iuſticia. inde iniqͥtas q̄ nullatenus ſociari valent. Adeo em̄ ſancti dei iuſticie addicti ſunt vt nulla ꝯpaſſione ad reprobos tranſire valeant. nulla ꝓ eis inter ſanctos fiat int̓ceſſio. Qūo gͦ inde vo lunt aliqͥ trāſire ad illos ſed nō pn̄t. qꝛ ſi d̓i iuſticia admitteret. nō fieret eis moleſta li beratio eoꝝ. Uel ita dicunt̉ velle ⁊ nō poſ ſe. nō qꝛ velint et nō poſſint. ſed qꝛ et ſi vel

DI. Grego. ſuꝑ lent nō poſſent eos iurare. De hͦ ita Greg. Lucam. ait. Sicut reprobi a penis ad gloriā ſancto rū tranſire volunt et nō poſſunt. ita ⁊ iuſti per miſericordiā mente ire volunt ad poſi tos in tormentis vt eos liberent ſꝫ non poſ ſunt. qꝛ iuſtoꝝ anime et ſi in nature ſue bo NT...Ient nitate miſeri cordiā habent. iam tunc aut 7ris ſui iuſticie ꝯiuncte tanta rectitudine cō ſtringunt̉. vt nulla ad reprobos compaſ ſione moueantur. Qd̓ viſa impioꝝ pena non minuit beatoꝝ gloriam. Portremo querit an pena reproboꝝ viſa decoloret gloriam beatoꝝ: an eorum beatitudini ꝓficiat? De Greg. ſuper hoc ita Gregꝰ. ait. Apud animū iuſtorum non obfuſcat beatitudinē aſpecta pena re Lucam proboꝝ. qꝛ iā vbi cōpaſſio miſerie nō erit. minuere beatoꝝ leticiā nō valebit. Et lic iuſtis ſua gaudia ſufficiant. ad maioreꝫ tn̄ gloriā vidēt penas maloꝝ quas ꝑ gratiaꝫ euaſer̄t. qꝛ qͥ dei claritatē vidēt. nil in crea tura agit̉ qd̓ videre nō poſſint. Nō eſt au tem mirādū ſi ſancti iā immortales repro hos videant mentis intelligētia. cū ꝓph̓e mortales adhuc videre hec oīa meruerūt hleron. ſuk̓ Egredient̉ gͦ electi nō loco ſed intelligētia Eſaiam. vel viſione manifeſta ad videndū impioꝝ cruciatus. quos videntes nō dolore affici ent̉. ſed leticia ſaciabunt̉ agentes gr̄as de ſua liberatione viſa impioꝝ ineffabili cala mitate. Un̄ Eſaias impioꝝ tormenta de ſcribens et ex eoꝝ viſione leticiā bonoruꝫ exprimens ait. Egredient̉ electi.ſ. et vide bunt cadauera virorū qͥ p̄uaricati ſunt in me. vermis eoꝝ nō moriet̉. et ignis nō ex tinguet̉. et erūt vſqꝫ ad ſacietatem viſiōis omni carni.i. electis Letabit̉ em̄ iuſtus cū viderit vindictam. Hec de pedibꝰ ſedentis ſuꝑ ſoliū excel ſum quos ſeraphin duabus alis velabant ſcriptori ⁊ ſi nō auditori cōmemoraſſe ſuf ficiat. qui a facie exorſus ſedētis. ꝑ media ad pedes vſqꝫ via duce ꝑuenit. Iſta ē diſtinctio. l. ⁊ vltima huiꝰ quarti libri. In qͣ magr̄ poſtꝙͣ determinauit de gl̓ia beatoꝝ. Hic ꝯn̄r declarat de pena malorū. Et circa hoc in hac vltima diſt. tria facit. Primo cuꝫ inquirit an damnati habeāt facultatē peccādi. Scd̓o an ſciāt ea que agunt̉ in hoc mundo. Tertio an ſancti in celo videāt danatoꝝ penā in inferno. Primū facit a prin cipio diſtin. vſqꝫ ibi. Preterea queri ſolet. Scd̓m ab inde vſqꝫ ibi. Poſtremo querit̉. Tertio vſqꝫ ad fineꝫ diſtin. Et tm̄ in generali. In ſpeciali ſententia mgr̄i De reſurrectient. ſtat in tribus ꝓpoſitionibꝰ quaꝝ pͥma eſt hec. Mala volūtas damnatoꝝ ꝓut exiſtit extra merendi ſtatuꝫ eſt pena et nō culpa nec peccatū. Hanc magiſter inſi nuans querit primo vtrū veruꝫ ſit qd̓ dicit Augꝰ. ꝙ in malis et damnatis nō eſt facultas peccandi. cū tn̄ ꝯtinue habeant malaꝫ voluntatem. Et reſpōdet ẜm quoſdā ꝙ illa mala voluntas non eſt pctm̄ ſed pena ẜm alios vero eſt culpa ſed per eam nihil demerent̉. quia non ſunt in ſtatu demerendi. Magiſter auteꝫ pͥ mam opinionē approbat.ſ. ꝙ talis voluntas ſit pe na. qꝛ ſicut cedit bonis ad gloriā qd̓ non pn̄t hr̄e ma lam voluntatē ita malis in penā ꝙ nō pn̄t habere bo nam voluntatē Poſtea querit cur mali dicunt̉ eſſe in tenebris exterioribꝰ Et rn̄det ꝙ hoc iō d̓r. qꝛ penitꝰ erunt a viſione excluſi. tū ꝓpter maliciā voluntatis tū ꝓpter obliuionē quā in eis cauſabit grauitas tor mentoꝝ. An̄ iudiciū tamen nō tam ꝓfundas penas patient̉ ſicut poſt iudiciū. Secunda ꝓpoſitio ē hec. Damnati qͥ in inferno tormēta patiunt̉ non recogno ſcunt. ea que in mūdo agunt̉. Hanc magiſter ponēs querit. Vtruꝫ damnati cognoſcunt ea que in mundo agunt̉. Et rn̄det ꝙ non. habent tn̄ curam aliquā de ſuis notis qn̄ non vidēt eos ſecū in tormentis nec in gloria cū beatis. Ubi etiā ſubdit ꝙ anime a corpori bus ſeꝑate in locis corporalibus pn̄t detineri ad pe nā. et ponit exemplū de diuite damnato. Qualit̓ au tem ſint intelligenda de diuite et lazaro dicit eſſe du bium et incertū. Tertia ꝓpoſitio eſt hec ante extre mū iudiciū beati in celo abſqꝫ ꝯpaſſione vident dam natos et eoꝝ tormenta in inferno. Hanc magiſter in ſinuans querit. An illi qui ſunt in inferno et qͥ ſunt in gloria ſe viciſſim et mutuo videāt. Et rn̄det ꝙ an̄ iudiciū boni malos et mali bonos vident. poſt iudici um vero tm̄ boni malos videbunt et non econuerſo. Poſtea querit qūo poſſunt videre dānatos abſqꝫ cō paſſione. Et rn̄det ꝙ hoc ideo eſt. qꝛ voluntas eorū perfecta eſt et conformis diuinę voluntati et iuſticie. Poſtea querit vtrum ex hoc ꝙ ſancti vident penas damnatoꝝ eorum gloria minuat̉ vel gaudiū augeat̉. Et rn̄det ꝙ ex hoc eorū gloria et gaudiū augebitur. qd̓ pluribus autoritatibꝰ ꝓbat Vltimo magiſter epi logat finē oꝑi imponēs et tangit Eſaię viſionem.vj. ca. qui dicit. Vidi dn̄m ſedentem ſuꝑ ſoliū excelſum et eleuatū et plena erat omnis terra.i. domꝰ a maie ſtate eius ⁊ ea que ſub ipſo erāt replebant tēplū. ſe raphin ſtabāt ſuper illud. ſex ale vni ⁊ ſex ale alteri. duabꝰ velabant faciē eiꝰ et duabꝰ velabāt pedes eiꝰ et duabꝰ volabāt ⁊ clamabāt alt̓ ad alteꝝ ⁊ dicebāt Sanctus ſanctus ſanctus dn̄s deus exercitium. ple na eſt omnis terra gloria eius que Quidē viſio a dy oniſio ſic exponit̉. ꝑ ſedentē ī ſolio dicit reſignari ip ſum deū. ꝑ ſoliū excelſum ipſam eminētiā dīne natu re. ꝑ domū ſuꝑiorē ſignificant̉ excelſiores nature d̓o magis ꝓpinq̄ q̄ eiꝰ maieſtatē pleniꝰ rep̄ſentāt. ꝑ tem plū ꝟo īferiores creature.ſ. corꝑales q̄ inferiori mō diuinā ꝑticipāt bonitatē. Huiꝰ aūt ſedētis ſuꝑ thro nū facies ip̄aꝫ diuinā eſſentiā ſignificat. et ea q̄ in eiꝰ eternitate fuerūt ante ꝯſtitutionē mūdi. Per pedes ꝟo ſignificant̉ ea q̄ poſt fineꝫ mūdi erūt in gl̓ia btōꝝ ⁊ ī penis dānatoꝝ. ꝑ media ꝟo ea q̄ curſu medij tꝑiſ agunt̉ Seraphin aūt faciē ſedentis ſupra thronū et pedes eius velare dicūt̉. qꝛ miſteriū et̓ne diuītatis ⁊ future btītudinis et miſerie ad plenū nō reuelant. ſꝫ duabꝰ alis vel abāt qꝛ de his q̄ medio tꝑe agunt̉ nos ꝙͣtū opꝰ eſt mīſterio angeloꝝ inſtruimur. int̓ quos ſe raphin pͥmatū tenet. Eorūqꝫ volatꝰ ꝑ ꝓceſſū reuela tiōis eoꝝ in nos demonſtrāt. Sic igit̉ mgr̄ breuit̓ et ſubtilit̓ epilogat ſpāl̓r ꝙͣtū ad vltimā ꝑtē hꝰ qͣrti lib̓. dicēs ſibi ſufficere ꝯmemoraſſe p̄dicta d̓ pedibꝰ ſedē tis manētiſ ī maieſtate tri. ſuꝑ ſoliū excelſū.i. d̓ his q̄

fiunt in tempore iudicij quos pedes ſeraphin duab̓ꝰ alis velabant et eorum miniſterio non ſunt ad plenū reuelata. Secundo epilogat generaliter ꝙͣtū ad to tius libri proceſſum dicens qꝛ ipſe exorſus eſt incipi piens a facie ſedentis ſuꝑ ſolium excelſum. id eſt ab ipſa deitate trinitatis de qua in primo lib̓. egit proce dit per media que de duratione mundi aguntur que ſunt creature et peccata de quibus egit in ſecundo. Reparatio et virtutes de quibus egit in tertio libro Liber Sententiarum magiſtri Petri Lombardi: cum concluſionibus magiſtri Henrici Gorichem: ſacrum litterarum interpretis eximij. Ac ſubtiliſſimis ſancti Thome problematibus. ad ſtudentiū exercitationeꝫ facilioremqꝫ in eiuſipſius ſcriptis materiarū inuentionem. cuiuis libroꝝ ſeriatim annotatis. Additis inſuꝑ quibuſdam articulis in certis faculta tibus erroneis ⁊ infide catholica ſuſpectis. Pariſius doctrinaliter ⁊ au toritatiue a catholicis tractatoribus ꝯdemnatis. explicit. Impēſis atqꝫ ſingulari opera Nicolai Reſlers ciuis Baſilicen̄. ad honorem ſancte et indiuidue trinitatꝭ ac fidei catholice augmentū et tuitionē qͣꝫ diligentiſſi me impreſſus. Anno incarnationis dn̄i poſt milleſimū quaterqꝫ centeſi mum octogeſimo nono. Tertio vero kalū Decembris. Et eccleſiaſtica ſacr̄a de qͥbus egit in pͥma ꝑte huius quarti libri. duce xp̄o qꝛ ē vita ꝑueniēdi vſqꝫ ad pe des.i. vſqꝫ ad ea que in fine mundi et etiā que pꝰ mū dum agunt̉. ſicut reſurrectio corpoꝝ. punitio dāna toꝝ et gloria bonorū q̄ in delectatione et cognitione dei cōſiſtit. vt ſic a deo incipiens eius doctrina termi netur in deo qͥ eſt cauſa a qua omnia et finis ad quē omnia ordinantur. Cui honor et gloria decus et im perium in ſecula ſeculoꝝ. Amen. LRIIDE. D SAD DDSSEI DCR

Sequunt̉ tituli que ſtionū ſancti Thome ſuꝑ qͣrtū librū ſnīarum. DI. Utrū diffinitio qua diffinit̉ ſacr̄m eſt ſacre rei ſi gnum ſit ꝯueniens ẜm oēs partes ſuas. Utrū bn̄ diffiniat̉ ſignum ꝑ hoc ꝙ d̓r. ꝙ eſt res p̄ter ſpeciem. Utrū diffinitio qua diffinit̉ ſacr̄m ꝙ eſt viſibil̓ gratie inuiſibil̓ forma ⁊cͣ. ſit ꝯueniēs ẜm omēſ ſuas ꝑtes. Utrū diffinitio qͣ diffinit̉ ſacr̄m ab Augꝭ. ſacr̄m eſt in quo ſub tegumēto ⁊cͣ. ſit ꝯueniēs ẜm om nes ſuas ꝑtes. Utrū diffinitio Hugo. de ſan. vic̄. qua diffinit̉ ſacr̄m eſt corꝑale vel materiale elementuꝫ ⁊cͣ. ẜm oēs ꝑtes ſuas ſit conueniēs. Utꝝ hūanū genꝰ indigeat ſacr̄is poſt lapſum. Utrū indiguiſſet ſacramentis an̄ lapſum. Utꝝ ī ſtatu legis nature ſacr̄a fuer̄t nccͣia hoī. Utrū ſupra ſacr̄a legis nature alia debuerūt ad di ꝑ legem ſcriptam. Utrū in nouo teſtamēto ſacramēta aliqͣ debue runt remanere. Utrū ſacr̄a ꝯſiſtant in ꝟbis ⁊ rebus. Utꝝ ſacr̄a noue legis ſint cauſa gratie. Utrum in ſacramentis ſit aliqͣ ꝟtus ſpūalis ad gratiam inducendā. Utrū illa ꝟtus ſit ſacr̄is a paſſione xp̄i. Utrū ſacramēta noue legis ꝯtineant gratiam. Utrū gratia q̄ eſt in ſacr̄is differat a gͣtia que ē in ꝟtutibus ⁊ donis Utrū ſacr̄a veteris legis gͣtiam ꝯferebant Utrum eorū vſus erat meritorius. Utrū purgabant ab immūdicijs carnis. Utꝝ neceſſariū fuerit circūciſionem dari. Utꝝ circūciſio debuerit dari an̄ legē ſcriptam. U. d̓buerit differri circūciſio vſqꝫ ad tꝑs abrae Utꝝ oībus popul̓ circūciſio dari debuerit. Utrū hͦ remediū mulieribꝰ dari debuerit. Utrum xp̄o circūciſio cōpeteret Utꝝ octauus dies requireret̉ ad circūciſioneꝫ Utrum determinatio mēbri fuerit de neceſſita te circūciſionis U. cultellꝰ lapideus fu̓it de ncc̄itate circūciſiōiſ Utrū circūciſio caracterem impͥmeret in aīma. Utꝝ circūciſio a peccato purgaret Utrū circūciſio gratiam ꝯferret. Utrū circūciſio ceſſare debuerit. Utꝝ alia legalia ceſſare debuerint. Utrū temꝑe gratie ſine peccato legalia potue rint obſeruari. Utꝝ teneamur aliqͣ legalia nunc obſeruare. Utꝝ an̄ circūciſionem ſola fides ſufficeret ꝑuul̓ ad deletionem originalis. U. ſola fides ſuffice̓t abſqꝫ alio exteriori ſigno. Utꝝ in adultis requireret̉ aliqd̓ ſacrificium. Utrū omnia ſacramenta ſint inſtituta in reme dium ꝯtra aliquem defectum. Utꝝ mr̄imonium inſtitutū ſit tm̄ in remedium. Utꝝ ſacr̄a ſint in remediū ꝯͣ penā vl̓ culpā tm̄. Utrū aliqd̓ ſacr̄m ordinet̉ ꝯͣ culpam venialem Utꝝ debeant eſſe pl̓a vel pauciora qͣꝫ ſeptem ſa cramenta. Utrū ordinatio ſacramentorū ẜm magiſtruꝫ ſit competens. Utrū in noua lege aliqua noua ſacramenta de buerint inſtitui. Utrum ſtatim poſt pctm̄ noue legis ſacr̄a erant inſtituenda. Utꝝ ſacr̄a ſtatī xp̄o nato fuerint inſtiluta. Utꝝ oīa ſacr̄a a xp̄o fuerint inſtituta. Utꝝ baptiſmꝰ ioh̓is fuit ſacr̄m vel ſacr̄ale tm̄. Sub qͣ forma baptizauerit. ⁊ de ip̄a forma. Utrū baptiſmꝰ Iohānis fuerit a deo inſtitutꝰ. Utrū baptiſmus Iohānis debuerit ſtatī ceſſa re xp̄o baptizato. Utꝝ baptiſmus Iohānis ꝯtulerit gratiā Utꝝ ꝯueniēs fuit xp̄m baptizari bap̄o Ioh̓is Utꝝ aliqͥ alij fuerīt baptizati baptiſmo Idh̓is. Utꝝ pueri baptiſmo ioh̓is debuerīt baptizari. Utrū baptizati baptiſmo Iohānis debuerint baptiſmo xp̄i baptizari. DI. Utꝝ ꝯueniēs ſit diffinitio baptiſmi qͣ diffinit̉ ī lr̄a. Baptiſmus eſt ablutio exterior facta ⁊cͣ. ⁊ de ꝑtibus diffinitionis. Utꝝ diffinitio Hugꝭ. de ſan. vi. ſit ꝯueniēs q̄ ē. Baptiſmus eſt aqͣ diluendis crimībus ⁊ qͣ. Utꝝ Dyo. diffiniat bap̄m ꝯuenienter dicens. Bap̄us ē pͥncipiū ſacratiſſimorū mādatoꝝ ⁊cͣ Utrū Damaſcenus ꝯuenient̓ diffiniat dicens Baptiſmus eſt ꝑ quē pͥmitias vite ⁊cͣ. Utrū hec ſit integra forma baptiſmi. ego bapti ſe te in noīe pr̄is ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti Utꝝ liceat formam baptiſmi minui ſine p̄iudi cio baptiſmi. Utꝝ poſſit aliqͥd addi vel minui ad formam. Utrū poſſit fieri interpoſitio vel trāſpoſitio ꝟ borum in forma baptiſmi. Utrū baptiſmus debeat fieri in aqͣ. Utrū debuerit fieri in aqͣ ſimplici vel cōpoſita. Utrū poſſit fieri in qͣlibet aqͣ ſimplici Utꝝ immerſio ſit de ncc̄itate ſacr̄i baptiſmi. Utrū debeat ibi eſſe vna tm̄ immerſio. An t̓rina immerſio ſit de ncc̄itate baptiſmi. Utꝝ neceſſariū fuerit inſtitui baptiſmum poſt circūciſionem. Utꝝ baptiſmꝰ fu̓it an̄ paſſionem dn̄i inſtitutus Utꝝ baptiſmus ſtatī in ſua inſtitutōe fuit obli gatoriꝰ ꝙ tūc deberēt hoīes baptizari. vel qn̄. Utrū aliqͥs caracter poſſit eſſe in anima

Utꝝ diffinitio Dyo. de caractere.ſ. ꝙ caracter eſt ſignū ſanctū cōmunionis. fidei ſit ꝯueniēs. Utꝝ q̄dam diffinitio magiſtral̓ q̄ talis eſt cara cter eſt diſtinctio ⁊cͣ. ſit ꝯuenient̓ aſſignata. Utꝝ caracter ſit in eēntia aīe ſicut in ſubiecto Utrum caracter ſit in vna potentia vel pluribꝰ Utrū ſit in affectiua vel cognitiua potentia Utꝝ caracter indelibilit̓ inſit potentie cui ineſt. Utꝝ. xp̄s habuit caracterem. Utrū ſolis ſacr̄is noue legis caracter impͥmat̉. vel etiam in ſacramentis veteris legis Utrū ꝑ oīa ſacr̄a noue legis impͥmat̉ Utꝝ in baptiſmo impͥmat̉ caracter. Utꝝ caracter ſit a ſolo filio ſicut a cā efficiente Utrū baptiſmus tollat actualem culpā Utrū tollat omnem penam temꝑalem. Utꝝ omnem penā originalis peccati. Utrū ꝑ baptiſmum conferant̉ pueris gratie et ꝟtutes. Utrū ꝑ baptiſmū in adultis ꝟtutes augeant̉. Utrū effectus baptiſmi ſit illuminatio Utrū fecundatio ſit effectus baptiſmi. Utꝝ incorꝑari xp̄o ſit effectus baptiſmi. Utrū aꝑtio ianue ſit effectus baptiſmi. Utꝝ baptiſmus eqͣlem effectū habeat in oībus qͣꝫtū ad remotionē male culpe ⁊ qͣꝫtum ad miti gationem fomitis. Utꝝ equalis gratia in baptiſmo oībus ꝯferat̉. Utrū omībus pueris in baptiſmo equalis gͣtia ꝯferat̉. Utꝝ pueri ſacr̄m baptiſmi poſſint acciꝑe. Utrū melius ſit baptiſmū differri. qͣꝫ ſtatim in puericia dari Utꝝ adultis vſu rationis carentibus baptiſmꝰ dari poſſit. Utrū aliqͣ indiſpoſitio volūtatis hūane poſſit effectum baptiſmi impedire Utrum aliqua indiſpoſitio voluntatis debeat dici fictio. Utruꝫ recedente fictione baptiſmus effectū ſuū conſequat̉ Utrū p̄ter baptiſmū fluminis debeat eſſe aliud baptiſma. Utrum baptiſmus pnīe ſufficiat ad ſalutē Utꝝ baptiſmus ſanguīs ſuppleat vicē baptiſmi aque in omībus Utrū baptiſmus aque ſit potior vel nobilior qͣꝫ baptiſmus ſanguīs. DI. Utꝝ xp̄s ẜm ꝙ hō habuit ptātē dimittēdi pctā Utꝝ xp̄s ꝯtulerit miniſtris ptātem cooperan di ad emūdationē interiorem. Utꝝ miniſtris ꝯferri potuerit ptās cooꝑatōis Utꝝ mīſtris potuit ꝯferri ptās excellentie. Utrum potētia creandi potuerit alicui creatu re cōmunicari. Utrū aliqͥs poſſit baptizari niſi habeat ordinē. Utrū baptiſare ſit ꝓprium ordinis diaconi Utꝝ non baptizati poſſint baptiſare Utrū mali ſacr̄m baptiſmi poſſint conferre. Utꝝ ꝑ malos ꝯferat̉ res ſacramenti Utrū baptiſmus ꝑ meliorē datus meliorē effe ctum habeat. Utrū malus miniſter peccet mortalit̓ baptizās vel aliqd̓ ſacr̄m conferens Utꝝ ſacr̄m a malo miniſtro recipiēs peccet. Utrū demon in figura hoīs apparens poſſit ba ptizare. Utꝝ bonus angelus in figura homīs apparēs poſſit baptizare. ⁊ ab eo baptizati debeant re baptizari. Utꝝ natiuitas ex vtero ſit expectāda ad bapti Utꝝ in materno vtero qͥs poſſit(zandum ſanctificari ꝑ gr̄e gͣtumfaciētis donum An ſanctificati in vtero debeant baptizari Utꝝ intētio baptizātis ſit de ncc̄itate bap̄i. Utrū intentio recta reqͥrat̉ ad baptiſmū Utrū intentio vel volūtas reqͥrat̉ in baptiſmo Utꝝ in baptizato reqͥrat̉ fides ad hoc ꝙ ſacr̄m recipiat. Utꝝ fides requirat̉ in baptizante ad hͦ ꝙ ſacra mentum ꝯferat. An recipientes baptiſmū ab hereticis ꝯſequan tur rem ſacramenti. Utꝝ baptiſmus poſſit iterari Utꝝ ꝯueniēs fuerit certū tꝑs aſſigͣri ad offeren dum baptiſmū.ſ. ſabbatū paſce ⁊ penthe. Utrū ſacramentalia baptiſmi bn̄ ponant̉. Utꝝ catheciſmus baptiſmū p̄cedere debeat Utꝝ cathezizare ſit officium ſacerdotis Utrū pueri debeāt cathezizari Utꝝ exorciſmus in eodem debet p̄cedere bapti ſmum. An exorciſmus aliquē effectum habeat in aīma Utꝝ exorcizare ſit officiū eoruꝫ qͥ ſunt in ſacris ordinibus cōſtituti. DI. Utꝝ cōfirmatio ſit ſacr̄m Utrum ſit ſacramentū neceſſitatis. Utꝝ ſit nobilius ſacr̄m qͣꝫ baptiſmus. Utꝝ cōfirmatiōis ſacramentū materiā habeat. Utꝝ criſma ſit materia competens. Utꝝ exigat̉ materia pͥus ſanctificata. Utrum ſacramentū confirmationis habeat for mam aliquam. Utrum illa forma ſit conueniens ẜm omēs par tes ſuas. Utrum illa forma habeat aliquam efficaciaꝫ in hoc ſacramento. Utꝝ in confirmatiōe impͥmat̉ caracter. Utꝝ idem ſit ꝑ eſſentias caracter baptiſmi ⁊ cō firmatiōis. (tiſmalem. Utꝝ caracter confirmationis preſupponat ba

Utꝝ in confirmatiōe cōferat̉ gratia gratumfa ciens. Utꝝ eadē fit gr̄a cōfirmatiōis ⁊ baptiſmi. Utꝝ gr̄a ꝯfirmatiōis ꝑficiat baptiſmalē. Utrū qͥlibet nō ordinatus poſſit conferre cōfir mationem. Utꝝ ſacerdos ſimplex nō ep̄s poſſit cōfirmare. Utrū ſacerdos ſimplex poſſit ex cōmiſſiōe dn̄i pape eōfirmare. Utꝝ xp̄s debuerit ſacr̄m ꝯfirmatōis acciꝑe Utrum hͦ ſacramentum ſit pueris ꝯferendum. Utꝝ debeat dari omībus adultis. Utꝝ exigit̉ ꝙ aliqͦs teneat aliquē in ꝯfirmatōe Utꝝ linitio criſmatis debeat fieri tm̄ in fronte. Utꝝ ꝯfirmatio poſſit iterari. Utꝝ euchariſtia ſit ſacr̄m. Utrū ſit vnum ſacr̄m vel plura. Utrū hoc ſacr̄m conuenientibꝰ noībꝰ nominet̉ ſcꝫ euchariſtia. viaticū. ſacrificiū ⁊cͣ. Utrum hoc ſacr̄m aliqͥbus figuris debuerit fi gurari. Utrum ꝯuenienter mgr̄ figuras hmōi aſſigna uerit. Utꝝ hoc ſacr̄m exp̄ſſius fuerit figuratū in lege Moyſi qͣꝫ in lege nature. Utrū neceſſe fuerit hoc ſacr̄m inſtitui. Utrū an̄ xp̄i aduentum debuerit inſtitui. Utrū poſt paſſionē debuerit inſtitui. Utrū hoc ſacr̄m a nō ieiunis licite poſſit ſumi. Utrū q̄libet cibi ſumptio impediat euchariſtie ſumptionem. Utrum hō poſt ſumptionem corꝑis xp̄i ſtatim debeat comedere. Utꝝ forma ꝯſecratōis panis ſit hec. Hoc ē cor pus meum. Utꝝ tm̄ in his ꝟbis. hoc eſt corpus meū. conſi ſtat forma cōſecratōis. Utrum accipite ⁊ māducate ſit de forma Utrum illa ſit cōueniens forma. Utrū ſingule ꝑtes forme cōuenient̓ ponantur. Utrum ꝟba que circa formā dicunt̉ ꝯueniēter ponant̉. Utrū licuit apponi: ⁊ eleuatis ocul̓ in celum Utrum forma ꝯſecratiōis ſanguīs ꝯſiſtat ī his ꝟbis tm̄. Hic eſt calix ſanguīs mei ⁊cͣ. Utrū in iſta forma v̓ba ꝯuenient̓ ponant̉. Utrum ꝟba que ſequunt̉.ſ. noui ⁊ eterni teſta menti ꝯuenient̓ ponant̉ Utꝝ verbis p̄dictis forme inſit aliqͣ ꝟtus crea ta ad tranſubſtantiationē faciendam. Utꝝ forme expectent ſe in operando. Utrū deficiente ſacerdote poſt cōſecratiōeꝫ cor poris poſſit aliꝰ ꝓced ere ad ꝯſecratōꝫ ſanguīs Utrū ſacerdos dicēs ꝟba ꝯſecratōnis ſine p̄ce dentibus vel ſequentibus ꝯſecret. Utrum corpus xp̄i ſumi debeat ꝑ modū man ducatiōis. Utrum manducatio corꝑis xp̄i ſit de neceſſita te ſalutis. Utrum mgr̄ ſufficient̓ diuidat modos māduca tionis in ſpūalem ⁊ ſacramentalem. Utrum peccator māducet corpꝰ xp̄i ſacͣmētal̓r Utrū infideles ſacramentalit̓ manducent. Utrum creatura irrational̓ aliqualit̓ ſumat cor pus chriſti. Utrum aliqͥs non manducans ſacramentaliter poſſit manducare ſpūaliter Utꝝ angelus poſſit corpus xp̄i manducare ali quo mō ſpūaliter. Utꝝ peccet qͥs cum ꝯſcīa peccati mortal̓ corpꝰ xp̄i manducans. Utꝝ ille qͥ non hꝫ ꝯſcīam mortal̓ peccati ⁊ tm̄ hꝫ mortale. peccet mortalit̓ cōmunicando. Utꝝ plus peccet indigne ſumēs corpus xp̄i qͣꝫ qd̓cunqꝫ aliud peccatū cōmittens An plus peccet indigne ſumens qͣꝫ in lutū ꝓijci Utꝝ plus peccet peccator fidel̓ ſumēs(ens. corpus xp̄i qͣꝫ infidelis. Utrū ſubiacens alicui peccato carnis magꝭ pec cet ad hoc ſacr̄m accedēs qͣꝫ ſubiacēs peccato ſpūali. Utꝝ peccator peccet videndo corpus xp̄i. Utꝝ nocturna pollutio que ineſt ſomnis ſit pec catum. Utrum nocturna pollutio impediat a ſumptōe corꝑis xp̄i. Utꝝ immundicia pure corꝑalis impediat a cō munione. Utrū ſacerdos poſſit dare corpus xp̄i ei quem ſcit in peccato mortali eſſe. Utꝝ dari debeat ſuſpectis de crimine. Utrū amentibus poſſit dari corpus xp̄i. An vexatis ab immūdis ſpiritibꝰ poſſit dari. Utrū pueris ſit dandum corpus xp̄i. DI. Utrū in ſacramento altaris cōtineatur veꝝ cor pus xp̄i. Utꝝ xp̄s contineat̉ ſub ſacramento quantum ad animā. Utrū ſub ſpecie panis xp̄s contineat̉ qͣꝫtum ad carnem animatā. Utrū corpus xp̄i ſit ſub ſpeciebus ẜm ꝓpriam quantitatem. Utꝝ contineat̉ ibi ẜm totam ſuā quantitatem. Utrū corpus xp̄i contineat̉ ſub ſacͣmento cir cūſcriptiue. Utꝝ ꝯtineat̉ ſub ſpeciebꝰ illis diffinitiue. Utꝝ corpꝰ xp̄i poſſit eē totū ſb̓ qͣlibꝫ ꝑte ſpēꝝ. Utꝝ corpus xp̄i moueat̉ ad motum hoſtie Utrū oculus glorificatus poſſit videre corpus xp̄i verū ſub ſpeciebus exiſtens. Utrum quādo apparet in ſpecie pueri vl̓ carnis Qr 2

in altari videat̉ in ꝓpria ſpecle. Utꝝ in tali caſu qn̄ ſic apparet debeat ſumi. Utꝝ angelus poſſit videre corpus xp̄i ſb̓ ſacr̄o Utꝝ poſſit comp̄hendi in ellectu viatoris. U. ſb̓a panis remaneat poſt ꝯſecratōꝫ in ſacr̄o. Utꝝ debeant ſpēs panis remanere. Utꝝ forma ſb̓alis panis debeat remanere Utꝝ panis cōuerſione facta anihilet̉. Utꝝ panis poſſit ꝯuerti in corpus xp̄i Utꝝ conuerſio illa ſit ſucceſſiua. Utꝝ illa ꝯu̓ſio ſit miraculoſior oī alia mutatōe Utꝝ ꝯuerſio facta poſſit expͥmi ꝑ ꝟbum ſubſtā tiuum alterius tꝑis qͣꝫ p̄ſentis. Utrum hͨ ſit vera. panis fit corpus xp̄i Utrū hec ſit falſa. corpus xp̄i de pane fit. Utꝝ hec ſit vera. panis pōt eſſe corpus xp̄i. Utꝝ debeat eſſe duplex materia huiꝰ ſacͣmenti Utꝝ panis ⁊ vinū ſint ꝯueniēs materia huius Utꝝ panis ⁊ vinū ſint ꝯueniēs ma(ſacr̄i teria huius ſacr̄i ſub determinata qͣꝫtitate. Utrū neceſſariū ſit ꝙ ſit panis triticeus Utrū de pane ꝯfecto de tritico ⁊ alijs ſpeciebꝰ frumenti poſſit hoc ſacr̄m confici. Utꝝ debeamus ꝯficere in fermento vel azimo. Utrum de vino vitis debeat ſanguis ꝯſecrari. Utrū poſſit confici de aceto. Utꝝ de aggreſta poſſit conſecrari Utꝝ aqua vino ſit admiſcenda in hoc ſacr̄o. Utꝝ abſqꝫ aqͣ poſſit ſanguis conſecrari Utꝝ in hͦ ſacr̄o aqͣ artificialis debeat apponi. Utꝝ aqua in magna qͣꝫtitate debeat apponi. Ul̓ꝝ ip̄e xp̄s in cena corpus ſuū māducauerit Utrum xp̄s corpus ſuū iude dederit Ulꝝ ſub bucella ei dederit. U. xp̄s in cena corpus ſuū impaſſibile dederit. U. ſi corpꝰ xp̄i fuiſſet ẜuatū in pixide ibi more̓t̉ Utrū deus potuiſſet facere ꝙ aīa tūc fuiſſet ibi YVnita in hoc ſacramento DI. Utꝝ deꝰ poſſit facere accidētia eſſe ſine ſb̓iecto. U. ꝯgruat huic ſacr̄o ꝙ accidētia ſint ſine ſb̓o. Utꝝ vere ſint ibi ſine ſb̓a. (extrinſeco. U. acc̄ntia q̄ remanēt ibi poſſint īmutare aliqd̓ U. poſſint aliqͥd extrinſecū immutare ſb̓aliter. Utꝝ illa accidētia poſſint corrumpi Utrū ex eis poſſit aliqͥd generari. Utrum poſſint nutrire Utꝝ aliqͥs liquor poſſit ill̓ ſpeciebꝰ ꝑmiſceri Utrū veꝝ corpus xp̄i frangat̉ in ſacr̄o Utrum ſpēs frangant̉. Utꝝ ꝯueniēt̓ aſſignent̉ in lr̄a ſignificatōes par tium fractiōis ⁊ qͥd vnaqueqꝫ ꝑs ſignificet. Utꝝ ꝑ vſum huiꝰ ſacr̄i augeant ꝟtutes. Utꝝ hͦ ſacr̄m ꝓſit beatis ad augmētum gl̓e U. effectꝰ hꝰ ſacr̄i poſſit īpediri niſi ꝑ pctm̄ mor U. ꝟtute hꝰ ſacr̄i venialia dimittāt̉.(tale Utrū ꝟtute eiꝰ dimittant̉ mortalia. Utꝝ remittat penā mortalis peccati Utꝝ hō debeat frequentare hoc ſacr̄m Utꝝ qualibet die poſſit recipi. An tm̄ ſemel in anno vel ter ad minus. An homo poſſit pluries vna die cōmunicare. Utꝝ liceat omnino a cōmunione abſtinere Utꝝ ille qͥ ꝯſecrat poſſit oīno a cōione ceſſare. An laudabiliꝰ ſit abſtinere qͣꝫ accedere ad hͦ ſacͣ XIII(mentū. Utrū laicus poſſit conſecrare Utrū alius qͣꝫ ep̄s poſſit ꝯſecrare. U. hē̓tici ⁊ ſciſmatici ⁊ excōicati poſſint ꝯſecͣre. Utꝝ degradatus poſſit ꝯſecrare. An miſſa boni ſacerdotis ſit eq̄ bona ſicut mali. Utꝝ liceat ſacerdoti oīno a ꝯſecratōe ceſſare U. poſſint pl̓es ſacerdotes eādē hoſtiā ꝯſecrare Utꝝ miſſa debet qͦtidie in eccl̓a celebrari. Utꝝ hora veſꝑtina debeat miſſa celebrari An poſt mediā noctē celebranda ſit miſſa. Itē an hora ſexta debeat miſſa celebrari. Utꝝ oporteat in loco ſacro celebrari An oporteat eſſe altare de lapide tm̄. An in pallis ſericeis tm̄ oporteat celebrari. Utꝝ in calice de petra poſſit celebrari. Utꝝ aliquo p̄miſſorū omiſſo fiat conſecratio Utꝝ laicus poſſit diſpēſare corpus xp̄i U. aliqͥs licite poſſit acciꝑe ſacr̄m a fornicario. Utꝝ hereſis dicat ꝑuerſitatē fidei. Utꝝ hereſis ſit maximū peccatū. Utꝝ heretici ſint ſuſtinendi. DI. XIIII Utꝝ pnīa ſit ſacramentum noue legis. Utrū penitentia ſit ꝟtus. Utrū ſit ꝟtus generalis Utrū ſit ꝟtus theologica. Utrū reducat̉ ad iuſticiam. U. diffinitio Gregꝭ. ⁊ Amb̓. ſit cōpetēs d̓ pnīa Utꝝ ꝟtus pnīe timore concipiat̉ Utrū pnīa ſit pͥma ꝟtutum. Utrū pnīa ſit fundamentū aliaꝝ ꝟtutum. Utꝝ pnīa ſit ſcd̓a tabula poſt naufragiū. Utꝝ pnīa ſit in qualibet vi. Utꝝ pnīa poſſit eſſe in innocentibus Utꝝ ſancti qͥ ſunt in gl̓a habeant pnīam U. angelꝰ bonꝰ ſiue malus ſit ſuſceptibil̓ pnīe. Utꝝ de rōe pnīe ſit ꝙ in finem vite ꝯtinuet̉ Utꝝ neceſſe ſit dolore pnīe ꝑ gaudiū interrum pi. ⁊ an dolor ſit cauſa gaudij. Utꝝ pnīa iterari poſſit Utꝝ aliqͣ pnīa publicari debeat vel ſolēnizari. Utrū ſolennis pnīa iterari poſſit. Utrū mulieribꝰ ſit publica pnīa imponēda Utꝝ ꝑ pnīam tollant̉ ſemꝑ peccata. Utꝝ pnīa reatum totaliter tollat. Utꝝ ꝑ pnīam reliqͥe actualis pnīe tollant̉ Utꝝ ꝟtutes ꝑ pnīam reſtituant̉

Utꝝ ꝑ pnīam etiā bona oꝑa pͥus in ſtatu mor talis pctī facta ad vitam reputent̉. U. ꝑ pctm̄ ſequēs oꝑa ī caritate fctā mortificēt̉ U. oꝑa mortificata ꝑ pctm̄ ꝑ pnīam viuificent̉ Utrum p̄dicti effectꝰ ſint pnīe inqͣꝫtum eſt ꝟtꝰ. U. ſine pnīa remiſſio pctōꝝ ꝯſeqͥ poſſit etiā p̄di DI. (ctos effectꝰ Utꝝ ſatiſfactio ſit ꝟtus vel ꝟtutis actus. Utrum ſit actus iuſticie. Utꝝ diffinitio Augꝭ. de ſatiſfactōe qͣ eſt in litte ra ſufficient̓ ponat̉. (cōmiſſe Utrū hō poſſit deo ſatiſfacere ꝓ debito offenſe U. hō poſſit de vno pctō ſine alio ſatiſfacere. U. exūs in mortali de pctīs q̄ ſibi priuſqͣꝫ pecca ret ꝑ ꝯtritōꝫ dimiſſa fuerant poſſit ſatiſfacere U. hō poſtqͣꝫ charitatē hr̄e iucipit p̄terita ſatiſ factio in mortali facta ſibi valere incipiat. Utrum bona extra charitatē facta ſint merito ria alicuius boni ſaltem tꝑalis Utꝝ oꝑa extra charitatē facta valeant ad infer nalis pene diminutionē. U. oporteat ſatiſfactionē fieri ꝑ oꝑa penalia. U. flagella qͥbꝰ a deo punimur ſint ſatiſfactoria U. ꝯuenient̓ enumerent̓ oꝑa ſatiſfactoria in lr̄a Utꝝ reſtitutio ſit ꝑs ſatiſfactionis. Utꝝ ablatū ſit ſꝑ reſtituendū. Utꝝ ſolꝰ ille qͥ dānū intulit teneat̉ ad reſtitutōꝫ Utꝝ ei ſit ſꝑ reſtitutio faciēda qͥ dānū paſſus ē. Utꝝ diffinitio qͣ elemoſyna diffiniat̉ ab Augꝭ. ſit ꝯueniēs ẜm oēs ſuas ꝑtes. Utꝝ elemoſyna ſit ꝑs ſatiſfactionis ⁊ pnīe. Utꝝ elemoſyna ſit actus ꝟtutis. Utꝝ elemoſyna cadat in p̄cepto vel ſit ꝯſilium Utꝝ elemoſyna decedentē in peccato mortali a pena inferni liberet. U. elemoſyna ſit minus ſatiſfactoria qͣꝫ alia oꝑa U. v̓tus el̓yne magis ꝯſiſtat ī dato exteriori ꝙͣ U. ſufficienter el̓yne cor(in affectu exteriori porales enumerēt̉ ꝑ ꝟſuꝫ illū. Cōſule caſti. ⁊cͣ Utꝝ el̓yne ſpūales pemineant corꝑalibus. Utꝝ de neceſſitate ſit danda elemoſyna. Utꝝ de turpi lucro poſſit dari el̓yna. U. vxor de rebꝰ viri ⁊ eo īuito poſſit dare el̓ynā Utꝝ filiuſfamilias poſſit el̓ynam dare Utꝝ ẜuus vel ancilla poſſit elemoſynā dare de rebus dominorū ſuoꝝ. U. monachi poſſintiel̓ynam face̓ ſine licētia ab U. aliqͥs ſibijp̄i poſſit facere el̓ynam.(batis. Utꝝ malis danda ſit elemoſyna. Utꝝ meliori magis ſit ſubueniendū Utrū Iſid̓. ꝯuenienter diffiniat ieiuniū Utrum ieiuniū ſit actus ꝟtutis. Utrum ieiuniū ſit actus tꝑantie vel iuſticie. Utꝝ ieiuniū cadat ſub p̄cepto. Utrum ieiuniū ſit ſatiſfactorium Utꝝ oēs teneant̉ ad ieiuniū ab eccl̓a inſtitutuꝫ Utrum iuſti teneant̉ ieiunare ex p̄cepto. Utꝝ pueri teneant̉ ad ieiuniū. Inationeꝫ. U. ꝓuecti ⁊ ſani excuſent̉ a ieiunio ꝓpt̓ ꝑegri U. debeant eſſe tꝑa determinata ad ieiunadum Utꝝ aliquo tꝑe ſit ieiuniū interdictum. U. hora nona ſit cōpetens ad māducādū tꝑe ie U. pꝰ vnā cōmeſtionē ieiuniū ſoluat̉.(iunioꝝ. Utrū eſus carniū ſoluat ieiuniū. Utrū anticipatio tꝑis ſoluat ieiuniū Utꝝ or̄o ſit effectiue ꝑtis actus. Utꝝ or̄o ſit actus cadens in p̄cepto. Utrum or̄o debeat eſſe vocal̓ vel mental̓. Utꝝ debeat eſſe diuturna. Utꝝ vnqͣꝫ debeat aliqͥs ab oratiōe ceſſare Utꝝ attentio actual̓ ſit de neceſſitate oratōis. Utꝝ attentio orationi noceat Utꝝ conuenient̓ ſpēs oratiōis diſtinguant̉. U. diſtinctio ꝑtiū or̄onis ẜm Amb̓. ſit cōpetēs U. ꝑtes ab hug. de ſcō vi. poſite ſint ꝯueniētes U. hō debeat aliqͥd determinate pete̓ in oratōe. Utꝝ in oratōe tꝑalia ſint petendaʳ. Utꝝ hō debeat ꝓ alieno bono orare. Utrum ſolus deus orandus ſit U. or̄o ad ſctōs nō ī patria exn̄tes poſſit dirigi. Utꝝ or̄o fiet ad deū rōe eſſentie vel ꝑſone. Utꝝ diuīne ꝑſone ſit orare Utꝝ ſanctis qͥ ſunt in patria ꝯueniat orare. Utrū orutorū aīaliū ſit orare Utrum or̄o ſit ſatiſfactoria. (orationi. Utꝝ or̄o ſit meritoria. U. ꝯuenient̓ aſſignent̉ ꝯditōes q̄ p̄ſtat efficaciā DI. XVI. Utꝝ pnīa habeat ꝑtes cū ſit ſimplex. Utꝝ ꝯuenient̓ ei aſſignent̉ iſte tres ꝑtes.ſ. con tritio. cōfeſſio ⁊ ſatiſfactio. Utꝝ ſint ꝑtes eius ſubiectiue Utꝝ ſint ꝑtes pnīe ꝟtutis moral̓. Utꝝ pnīa an̄ baptiſmū poſſit eē ꝑs pnīe vel ip Utꝝ pnīa an̄ bap̄m ſit de actua.(ſam p̄cede̓. li tm̄ vel etiam de originali. Utrū poſt baptiſmū ſit aliqua pnīa diſtinguen da venialiū peccatorū. Utꝝ hō teneat̉ ad pnīam venialiū U. ꝑtes ille ſint ſufficientes qͥbus diuidit̉ pnīa ī venialiū. mortaliū ⁊ an̄ baptiſmū. U. veniale poſſit dimitti volūtate remanēte ad Utrū vnū veniale poſſit dimit(illud. ti ſine alio. Utꝝ veniale poſſit dimitti ſine mortali U. pctm̄ veniale poſſit dimitti ſine gr̄e noue in Utꝝ gr̄a ſine ꝯtritōe poſſit pctm̄(fuſione. veniale remittere. Utꝝ hō teneat̉ ꝯfiteri venialia Utꝝ ꝑ aquā bn̄dictā. bn̄dictionem epiſcopaleꝫ ⁊ hmōi venialia dimittant̉ U. circūſtātia poſſit eē ꝓpͥetas mortal̓ actus. U. ſufficient̓ enumerent̉ circūſtantie in illo ꝟſu Quis quid vbi ⁊cͣ. Qr 3

U. circūſtātie enumerate ab Augꝭ. ī lr̄a ſufficiē U. circūſtātie aggrauēt pctm̄.(ter ponant̉ U. int̓ oēs circūſtātias locꝰ ⁊ tꝑs magꝭ aggͣuēt U. circūſtātia trahat ī aliā ſpēm vel genus pctī Utꝝ circūſtantia aggͣrauet in infinitū Utꝝ oīs circūſtantia ſit ꝯfitenda. Utꝝ hipocriſis ſit peccatū. Utꝝ ſit ſpeciale peccatum Utꝝ ſit ſemꝑ mortale peccatum Utrū ypocritis debeat poni ſpeciale īpedimen tum penitentie p̄ alijs vitijs. Utrū ludi pnīam exterius impediant Utrum ſpectacula pnīam impediant. Utꝝ exercicia militie vel negociatōis impediāt penitentiam. XVII U. diffinitiōes qͥbꝰ diffinit̉ iuſtificatio ẜm diu̓ ſos.ſ. ẜm gl̓ ro. viij. brn̄. ⁊ ẜm anẜh̓. ſint cōue U. iuſtificatio ſit aliud qͣꝫ vocatio.(nientes. U. iuſtificatio ſit renouatio mentis etſanatio. Utꝝ reducat̉ ad attributū miſcd̓ie U. p̄paratio qͣ aliqͥs facit qd̓ in ſe eſt p̄exigatur U. aliqͥd ſit in hoīe ꝑ qd̓ poſſit ſe p̄parare ad gͣ U. neceſſariū ſit iuſtificari eū(tiam habēdā. qͥ facit qd̓ in ſe eſt. Utꝝ gr̄e infuſio requirat̉ ad iuſtificationē U. neceſſarius ſit ad iuſtificationē motus libe ri arbitrij in deum. U. motꝰ liberi ar. in deum ſit motus fidei. U. motꝰ li. ar. in pctm̄ ſine ꝯtritōe p̄cedat iuſti U. requirat̉ remiſſio pctōꝝ. (cationeꝫ. U. remotio culpe natural̓r p̄cedat gr̄e infuſiōeꝫ U. motꝰ li. arbitrij p̄cedat gr̄e infuſionem. Utꝝ motꝰ liberi arbitrij in peccato p̄cedat mo tum liberi arbitrij in deū Utrū iuſtificatio impij ſit miraculoſa. U. remiſſio culpe ⁊ īfuſio gr̄e ſint ī eodē inſtāti. Utꝝ ſucceſſiua ſit iuſtificatio impij. U. cōtritio ſit dolor de peccatis aſſumptꝰ cum ppoſito confitendi. Utꝝ contritio ſit actus ꝟtutis. Utꝝ attritio poſſit fieri contritio Utꝝ hō debeat cōteri de penis ſicut de culpis Utꝝ ꝯtritio debeat eſſe de originali peccato. U. d̓ oī pctō actuali a nob̓ cōmiſſo ſit ꝯtriſtādū Utꝝ de peccatis futuris poſſit eē ꝯtritio Utꝝ hō poſſit ꝯfiteri de peccato alieno. Utꝝ de ſingul̓ peccatis mortalibꝰ dꝫ hō ꝯteri. Utꝝ ꝯtritio ſit maior dolor qͥ ſit in natura Utꝝ poſſit eē nimis magnꝰ dolor ꝯtritōis. U. debeat eē maior de vno pctō qͣꝫ de alio Utꝝ tota hec vita ſit tꝑs ꝯtritionis. Utꝝ expediat ꝯtinue de pctō dolere ⁊ ꝯteri. Utꝝ poſt hanc vitā aīe de pctīs ꝯterant̉ Utꝝ pctī remiſſio ſit ꝯtritionis effectus. U. ꝯtritio poſſit totalit̓ reatū pene tollere. U. contritio parua ſufficiat ad deletionem magnorū peccatorū Utꝝ confeſſio ſit neceſſaria ad ſalutē Utrū ſit de iure naturali. Utrū omēs ad confeſſionē teneant̉ Utrū ſtatim teneat̉ cōfiteri cū peccauerit. U. poſſit cū aliquo diſpēſari ne ꝯfiteat̉ homī. U. diffinitio Augꝭ. de confeſſione ſit cōpetens. Utrū cōfeſſio ſit actus ꝟtutis. Utrū ꝯfeſſio ſit actus pnīe ꝟtutis. Utrū neceſſariū ſit confiteri ſacerdoti. Utꝝ liceat in caſu alio qͣꝫ ſacrrdoti ꝯfiteri U. extra caſum neceſſitatis non ſacerdos poſſit audire ꝯfeſſionem venaliū U. ncc̄ariū ſit ꝙ hō ꝯfiteat̉ ꝓprio ſacerdotiˡ. U. poſſit aliqͥs ꝯfiteri alijqͣꝫ ꝓpͥo ſacerdoti etiā ex pͥuilegio vel mandato Utꝝ ꝯfeſſio poſſit eſſe informis.i. vtrum valeat ſine charitate. Utꝝ neceſſarium ſit ꝯfeſſionem eē integram U. ꝑ alium vel ꝑ ſcriptū poſſit ꝯfeſſio fieri U. ille. xvj. ꝯditiōes a mgr̄is aſſignate q̄ verſi bus illis ꝯtinent̉. Sit ſimplex humil̓ ⁊cͣ. reqͥ rantur ad confeſſionem Utꝝ confeſſio liberet a morte peccati. Utꝝ ꝯfeſſio liberet a pena. Utꝝ aperit paradiſum. U. ꝑ ꝯfeſſionem attribuat̉ nobis ſpes ſalutis. XVIII. Utrum claues debeant eē in eccl̓a Utꝝ claues ſunt ptās ligādi ⁊ ſoluēdi. ⁊ de dif finitiōe clauium. Utꝝ ſint due claues vel vna tm̄. Utꝝ macula ſit aliqͥd poſitiue in aīa. vel ſit tm̄ pͥuatio. Utꝝ pctm̄ poſſit remitti quo ad maculā. U. ſi peccatū remittat̉ quo ad maculā remittat̉ etiam quo ad penam. U. ptās clauiū ſe extendat ad remiſſionē culpe. Utꝝ poſſit remittere pctm̄ quo ad penam. Utꝝ ſacerdos ꝑ ptātem clauiū ligare poſſit. U. poſſit ligare vel ſoluere ẜm ꝓpriū arbitriū. U. cōpetens ſit diffinitio excōmunicatōis qua diffinit̉: Excōmunicatio eſt ſeꝑatio ⁊cͣ. Utꝝ eccl̓a debet aliquem excōicare. U. aliqͥs ꝓ aliqͦ tꝑali damno ſit excōmunicādꝰ. U. excōicatō īiuſte lata aliquē effectū hr̄e poſſit Utꝝ qͥlibet ſacerdos excōicare poſſit. Utꝝ nō ſacerdotes poſſint excōicare. U. excōicatus vl̓ ſuſpenſus poſſit excōicare Utꝝ aliqͥs ſeip̄m vel eqͣlem vel ſuꝑiorem poſſit excōicare. U. in aliquā vniu̓ſitateꝫ excōis ſnīa ferri poſſit Utꝝ ille qͥ eſt ſemel excōicatus vlteriꝰ poſſit ex cōmunicari. U. liceat excōicato cōicare in pure corꝑalibus. U. ꝑticipās excōicato ſit excōmunicatus Utrū ꝑticipans excōicato in caſibus non con

ceſſis ſit peccatū mortale ſꝑ. Utꝝ qͥlibet ſacerdos poſſit ſuū ſubditū ab excō municatione abſoluere. Utꝝ aliqͥs poſſit abſolui inuitus. Utꝝ aliqͥs poſſit abſolui ab vna niſi ab omnibꝰ excōmunicationibus DI. Utꝝ ſacerdos legalis claues habuerit Utrum xp̄s claues habuerit. Utꝝ ſoli ſacerdotes claues habeant Utrū ſancti hoīes non ſacerdotes habeāt vſum earū clauium. Utꝝ ſacerdotes mali vſum clauiū habeant. Utꝝ ſciſmatici ⁊ heretici ⁊ excōicati ⁊ ſuſpenſi ⁊ degradati vſum clauiū habeant Utꝝ ſacerdotes poſſint in quēlibet homīeꝫ vti claue quam habent. U. ſacerdos ſꝑ poſſit ſuum ſubditū abſoluere. Utꝝ aliqͥs poſſit vti clauibus in ſuꝑiorem. U. diffinitio de correptōe fraterna ſit bōa q̄ ſic ī cipit. Correptio fraterna eſt ammonitio ⁊cͣ. U. qͥlibꝫ ex p̄cepto ad correptōꝫ frat̓nā teneat̉ Utꝝ peccator corripiēs alium peccet Utꝝ aliqͥs teneat̉ corriꝑe p̄latum ſuū. Utꝝ oporteat fraterna ammonitionē p̄cedere denūciationem eccl̓e Utrum in fraterna correptione ꝯuenienter po natur teſtiū inductio. Utrū correptio qͣꝫtum ad ammonitionē ſecretā debeat eē dura. DI. U. aliqͥs in extremo vite ſue tꝑe penitere poſſit U. aliqͥs in fine vite ſue poſſit abſolui a quoli bet ſacerdote. Utruꝫ penitentibꝰ in fine reſeruet̉ aliqua pena poſt mortē. Utꝝ pena temꝑalis taxetur vel taxari debeat ẜm qͣꝫtitatem culpe. Utꝝ penitēs ſit debitor maioris pene qͣꝫ illius q̄ a ſacerdote ſibi imponit̉ U. penā ſatiſfactoriā poſſit vnꝰ ꝓ altero explere U. ꝑ indulgentiā poſſit aliqͥd remitti de pena ſa tiſfactoria. U. indulgētie tm̄ valeāt qͣꝫtum ꝓnunciant̉. U. ꝓ tꝑali ſubſidio poſſit fieri indulgentia. Utrū qͥlibet ſacerdos parrochial̓ poſſit indul gentias facere Utrū diaconus vel alius qͣꝫ ſacerdos poſſit in dulgentias facere U. aliqͥs in peccato mortali exn̄s poſſit facere ī dulgentias. U. indulgētia valeat exn̄tibꝰ in pctō mortali Utꝝ indulgētie valeant religioſis. U. ei qͥ non facit hoc ꝓ quo indulgentia datur poſſit aliqn̄ indulgentia dari U. indulgentia valeat ei qͥ facit eam. XXI. Utrū purgatoriū ſit poſt hanc vitam Utrū idem locus ſit in quo damnati puniūtur: ⁊ aīme purgantur. U. pena purgatorij excedat oēm penā tꝑalem. Utꝝ pena illa ſit voluntaria Utꝝ aīe ꝑ demones in purgatorio puniāt̉. U. lignum fenū ⁊ ſtipula que ſuꝑedificant̉ ſint peccata venialia U. idē ſint vtraqꝫ qͥ ſuꝑedificāt.ſ. argētū et ſti U. venialia mortali adiūcta ſint fenū ⁊cͣ.(pulā U. veniale expiet̉ pena purgatorij qͦ ad culpaꝫ U. ignis purgatoriꝰ expiet a reatu pene Utꝝ ab illa pena vnus alio citius liberet̉ U. ꝑ ꝯfeſſionē generalē q̄ ſit in cōpletorio ⁊ pri ma deleat̉ veniale quo ad culpam U. ꝯfeſſio general̓ ſufficiat ad delendū peccata mortalia oblita U. aliqͥs licite poſſit ꝯfiteri peccatū qd̓ non hꝫ. Utrum in quolibet caſu teneat̉ ſacerdos celare peccata q̄ ſub ſigil o ꝯfeſſionis nouit Utꝝ ſigillū confeſſionis ſe extendat ad illa que non ſunt de confeſſione U. ſacerdos ſolus ſigillū confeſſionis habeat. Utꝝ de licentia ꝯfitentis ſacerdos poſſit publi care peccatū eius. (reuelare. U. id qd̓ aliqͥs ſcit ꝑ ꝯfeſſioneꝫ ⁊ alio mō poſſit XXII U. pctā dimiſſa redeāt ꝑ pctm̄ ſequens Utꝝ ingratitudo ſit ſpeciale pctm̄. Utꝝ minus ſit innocens ingͣtus ſi peccat qͣꝫ pe nitens fi cadat U. ex ingratitudine recidiuantis tantꝰ reatꝰ re ſurgat qͣꝫtus fuit p̄cedentiū peccatorū U. ꝑ ingratitudinē pctā venialia redeant. Utꝝ peccatū originale redeat. U. ꝑ illa qͣtuor q̄ ponūt̉ ī lr̄a pctā r̄deāt dimiſſa U. recidiuās teneat̉ pͥora peccata ꝯfiteri de qui bus pͥus confeſſus fuit. Utꝝ exterior pnīa ſit ſacramentale ſignū Utꝝ pnīa interior ſit res in hoc ſacr̄o Utꝝ pnīa ſit vnum ſacr̄m vel plura. Utrum hoc ſacr̄m conſiſtat magis in his q̄ ge runtur a penitente. Utꝝ verba ſacerdotis abſoluentis debeant eſſe ꝑ modum dep̄cationis. Utrum ſacr̄m pnīe habeat inſtitutionem Utrū an̄ xp̄m fuerit inſtitutum. Utꝝ poſt xp̄i aduentum in lege noua fuerit in ſtitutum. DI. XXIII Utꝝ extrema vnctio ſit ſacr̄m. U. extrema vnctio ſit vnū ſacr̄m vel plura Utꝝ hoc ſacr̄m fuerit inſtitutū a xp̄o. U. extrema vnctio valeat ad remiſſionē pctōꝝ Utꝝ ſanitas corꝑalis ſit effectus huius ſacr̄i. Utrū hoc ſacr̄m caracterem impͥmat Utꝝ oleū oliue ſit ꝯueniēs materia huiꝰ ſacr̄i. Qr. 4

Utꝝ oporteat eſſe oleū conſecratum Utrum oporteat eē cōſecratū ab ep̄o Utꝝ hoc ſacr̄m habeat determinatā formam. U. forma huiꝰ ſacr̄i debeat ꝓferri ꝑ oratōꝫ indi catiuam vel dep̄catiuā Utꝝ or̄o illa ꝑ iſtā vnctionē ⁊cͣ. ſit competens forma huius ſacr̄i. ⁊ de ꝑtibus eius. Urꝝ laicus poſſit cōferre hoc ſacr̄m Utꝝ diaconi poſſint. Utrum ſolus ep̄s poſſit Utꝝ ſanis debeat cōferri hoe ſacr̄m Utrū in qͣlibet infirmitate cōferendū ſiſ Utꝝ furioſis ⁊ amentibus debeat dari Utꝝ debeat dari pueris Utꝝ hoc totū corpus inungi debeat h̓ ſacr̄o Utꝝ ꝯuenient̓ ordinat̉ ſic ꝙ tm̄ oculi ⁊ nares ⁊ pedes vngant̉ ⁊cͣ. U. mutilati vel carētes ill̓ mēbris vngēdi ſint ī U. hoc ſacr̄m debeat iterari (ill̓ locis Utꝝ in infirmitate eadem debeat iterari. XXIII Utꝝ in eccl̓a debeat eē ſacr̄m ordinis Utꝝ diffinitio qua diffinit̉ ordo. Ordo ē ſigna cuſum ⁊cͣ. ſit ꝯueniens ẜm oēs ꝑtes ſuas Utꝝ ordo ſit ſacr̄m U. forma hꝰ ſacr̄i ꝯuenient̓ expͥmat̉ in lr̄a Utꝝ hoc ſacr̄m habeat materiā. U. in ſacr̄o ordīs ꝯferat̉ gr̄a gratum faciens U. in hoc ſacr̄o impͥmat̉ caract̓.(malem. U. caracter ordinis p̄ſupponat caracterē baptiſ U. de ncc̄itate p̄ſupponat caracterē ꝯfirmatōis U. caracter vnius ordīs de ncc̄itate p̄ſupponat caracterem alterius ordinis. U. in ſuſcipientibꝰ ordines reqͥrēda ſit btā vita Utꝝ ſcientia totius ſacre ſcripture in ordinādiſ requiri debeat U. aliqͥs ex ip̄o merito vite ordinē cōſequatur. Utꝝ ꝓmouens indignos ad ordines peccet U. aliqͥs in pctō exn̄s poſſit ſine pctō vti ordīe U. in hͦ ſacr̄o debeāt eē pl̓es ordīes(ſumpto. U. debeāt eē tm̄ ſeptē ordines vel pl̓es. U. ꝯuenient̓ diſtinguant̉ ꝑ ſacros ⁊ nō ſacros U. actꝰ ordinū ꝯuenient̓ aſſignet̉ cuilibet ordi ni ꝑ inge̓m in lr̄a. U. caract̓ ſacerdotꝭ impͥmat̉ ī ip̄a calicꝭ datiōe. Utꝝ ordinati debeāt hr̄e corone raſuram Utrum corona ſit ordo Utꝝ ꝑ acceptionē corone abrenūcient corꝑali bus bonis. Utꝝ ſupra ſacerdotalē ordinem debeat eē epi ſcopalis poteſtas Utꝝ epiſcopatus ſit ordo U. ſupra ep̄os poſſit eē aliqua ptās ſuꝑior. Utꝝ veſtes miniſtroꝝ ꝯuenient̓ inſtitute ſint. XXV Utꝝ tm̄ ep̄s ordinis ſacr̄m ꝯferre poſſit U. heretici ⁊ ab eccl̓a p̄ciſi poſſint ordinare. Utꝝ ſexus femineus impediat ordīs ſuſceptōꝫ Utꝝ pueri ⁊ qͥ carent vſu ratōis impediant̉ Utꝝ ẜuitus impedit a ſuſceptōne ordinis Utꝝ ꝓpter homicidiū aliqͥs impediat̉ Utꝝ illegitime nati impediant̉. U. ꝓpter defectū membroꝝ quis impediatur. Utꝝ diffinitio de ſymonia ſit cōpetens ẜm oēs Utꝝ ſymonia ſit hereſis. Utꝝ ſymoniacus ꝑdat executionē ordinis Utꝝ ſacra poſſint emi ⁊ vendi ſine ſymonia. Utrū in emptione ⁊ venditiōe alioꝝ ſpūalium cōmittat̉ ſymonia. Utrū cōmittat̉ ſymonia in emptōe ⁊ vēditione eorū que ſpūalibus ſunt annexa. Utrum iſtis tribus modis poſſit cōmitti ſymo nia.ſ. lingua manu ⁊ obſequio XXVI DI. U. mr̄ imoniū ſit naturale vel de iure naturali. Utrum matrimoniū adhuc maneat ſub prece Utrum actus mr̄imonialis ſꝑ ſit peccatū Utꝝ actus mr̄imonij poſſit eē meritorius Utrū mr̄imonium ſit ſacramentū. Utrū mr̄ imoniū debuit inſtitui ante peccatū et quando fuit inſtitutū Utrum cōferat gratiam. Utrum carnalis cōmixtio ſit de integritate ma trimonij. XXVII. DI. Utrū mr̄imonium ſit in genere cōiunctionis. Utꝝ mr̄imonium cōgrue nominet̉. Utrū ꝯuenient̓ diffiniat̉ mr̄imoniū a magiſtro in littera Utꝝ ꝯſenſus ſit cauſa efficiens mr̄imonij Utrum ꝯſenſus oporteat ꝑ ꝟba expͥmi Utꝝ ꝯſenſus ꝑ ꝟ̓ba de futuro faciat matrimo. nium. Utꝝ ꝯſenſus ꝑ ꝟ̓ba expreſſus ſine interiori cō ſenſu faciat mr̄imoniū. Utꝝ poſt carnaleꝫ copulā alter cōiugū religio nem poſſit intrare alio inuito. Utꝝ an̄ carnalem copulā poſſit intrare. Utꝝ mulier poſſit nubere alteri ſi vir religionē ingrediat̉ an carnalem copulā. vel ecōuerſo. Utꝝ ꝯuenient̓ ſponſalia deſcribant̉ ꝙ ſint futu rarū nuptiaꝝ ꝓmiſſio ⁊ de ꝑtibus eius. Utrū ꝯuenienter tꝑus ſeptennij ſpōſalibus con trahendis aſſignetur. Utꝝ ſponſalia dirimi poſſint altero religionem intrante. (eunte: An poſſit dirimi altero ad regiones lōginquas An dirimat̉ ꝑ egritudinē quam aliqͥs incurrit poſt contracta ſponſalia. An dirimat̉ ꝑ affinitatem interuenientē An poſſint ſe inuicem abſoluere Utꝝ dirimāt̉ ſponſalia ꝓpter vnius coniuguꝫ fornicationem.

An ꝑ ꝯͣctū cū alio vl̓ ꝑ alia ꝟba d̓ pn̄ti dirimāt̉ An ꝑ defectū etatis dirimi poſſint. Utꝝ illi bigamīe q̄ eſt ex hͦ ꝙ aliqͥs duas vxo res ſucceſſiue habuit ſit irregularitas annexa. Utꝝ incurrat irregularitatē qͥ ſimul duas vxo res habuit vel ſucceſſiue. Utꝝ aliqͥs fiat irregularis ex hͦ ꝙ duc̄ vxorem Utꝝ bigamia ſoluat̉ ꝑ bap̄m.(nō ꝟginem. Utꝝ cū bigamo liceat diſpenſare. XXVIII. Utrū iuramentū adiunctū ꝯſenſui ꝑ v̓ba de fu turo faciat mr̄imonium. Utꝝ carnal̓ copula poſt ꝟba de futuro ꝯſenſū expͥmentia faciat mr̄imoniū. U. ꝯſenſus factꝰ ī occulto ꝑ ꝟ̓ba de pn̄ti faciat U. ꝯſenſus qͥ facit mr̄imoniū) mr̄imonium. ſit ꝯſenſus in carnalem copulā. XXIX. DI. Utꝝ aliqͣs ꝯſenſus poſſit eſſe coactus U. coactio vel metꝰ cadat in ꝯſtantē virū Utꝝ ꝯſenſus coactꝰ tollat mr̄imonium U. ꝯſenſus coactꝰ ſaltē exꝑte cogētis faciat ma U. aliqͥs p̄cepto patris poſ (trimoniū. ſit compelli ad ꝯtrahendū mr̄imoniū DI. XXX. U. error debeat poni īpedimētū mr̄imonij ꝑ ſe U. omīs error mr̄imoniū impediat U. poſſit eē vbi ē ꝯſenſus ꝓpter honeſtā cām. Utꝝ beata ꝟgo debuerit ꝟginitatem vouere. Utꝝ debuerit mr̄imonio eſſe iuncta. Utꝝ cauſe mr̄imonij btē ꝟginis in lr̄a aſſigͣte ſint conueniētes. ⁊ generalit̓ querit̉ de cauſis mr̄imonij ⁊ ſufficientia. U. mrimoniū illud btē ꝟginis fuerit ꝑfectum. Utꝝ mr̄imoniū illud aliqn̄ fuerit ꝯſummatum DI. XXXI. Utꝝ mr̄imoniū debeat hr̄e aliqͣ bona qͥbꝰ excu ſetur. ⁊ que ſint illa bona Utꝝ cōuenient̓ aſſignent̉ illa bona mr̄imonij. fides ꝓles ⁊ ſacramentū U. ſacrm ſit pͥncipaliꝰ bonū int̓ mr̄imonij bōa. Utꝝ actꝰ mrimonij poſſit excuſari ꝑ illa bona. U. actꝰ mr̄imonij poſſit excuſari ſine ill̓ bonis. Utꝝ vir peccet mortalit̓ quotienſcunꝙ cogno ſcit vxorē ſuā. vel ecōuerſo nō intendēs aliqd̓ bonū mr̄imonij. ſed ſolam delectationem DI. XXXII Utrū alter cōiugum tenet̉ alteri ad redditionē debiti ex neceſſitate p̄cepti. U. vir teneat̉ reddere vxori debitū nō petenti. Utꝝ liceat mulieri mēſtruate debitū petere. U. ml̓ier mēſtruatā debeat redde̓ debitū petēti. Utꝝ vir ⁊ ml̓er ſint in actu mr̄imonij equales. U. vir ⁊ ml̓r poſſint votū cōmittere ꝯͣ debitum Utꝝ tꝑibꝰ ſa(mr̄imonij ſine ꝯſenſu mutuo. cris poſſit aliqͥs īpediri ne debitū petat vl̓ red U mortalit̓ peccet petēdo in tꝑe ſacro.(dat. Utrū teneat̉ reddere in tꝑe ſacro. U. nuptie ſint ꝓhibende tꝑibꝰ in lr̄a det̓mīatis DI. XXXIII Utꝝ hr̄e pl̓es vxores ſit ꝯͣ legem nature Utꝝ hr̄e pl̓es vxores potuerit aliqn̄ eſſe licitū. Utrū hr̄e ꝯcūbinam ſit ꝯͣ legem nature Utꝝ accedere ad ꝯcubinā ſit peccatū mortale. Utꝝ fuit aliqn̄ licitum hr̄e concubinā Utrū inſeꝑabilitas viri ⁊ vxoris ſit de lege U. vxorē dimitte̓ ꝑ diſpēſatōeꝫ licitū eē potuit. U. ſb̓ lege Moyſi fuerit licitū dimittere vxorē Utꝝ liceat vxori repudiate acciꝑe alium U. liceat viro repudiatā a ſe reciꝑe iterū U. cā ſucceſſiōis libelli repudij fuit odiū vxorꝭ. Utꝝ cauſe repudij debeant in libello ſcribi. Utꝝ bn̄ diffiniat̉ v̓ginitas. ꝙ eſt carne incor ruptibili ⁊cͣ. ⁊ de ꝑtibus diffinitionis. Utꝝ ꝟginitas ſit ꝟtus. Utꝝ v̓ginitas ſit maior omībus ꝟtutibꝰ. XXXIIII U. mr̄imonio debeāt aiqͣ impedimēta aſſigͣri. U. frigiditas mr̄imoniū īpediat ꝯͣhēdū ⁊ ꝯͣctū Utꝝ maleficiū impedimentū eſſe poſſit Utꝝ furia mr̄imoniū impediat. U. inceſtꝰ qͦ qͥs cognoſcit vxoreꝫ ꝯſanguineam vxoris vel ecōuerſo ſit impedimentū dirimēs XXXV. U. ꝓpt̓ fornicatōꝫ liceat viro vxorē dimittere U. vir teneat̉ ex p̄cepto vxorē fornicariā dimit U. ꝓpͥo iudicio poſſit vir vxorē for(tere. nicariā dimittere abſqꝫ reqͥſitiōe eccl̓e. U. vir ⁊ vxor ī cā diuortij debeāt ad paria iudi U. poſt diuortiū vir alteri nube̓ poſſit.(cari. U. poſt diuortiū vir ⁊ vxor poſſint recōciliari. XXXVI. Utꝝ cōditio ẜuitutis impediat mr̄imoniū. U. ẜuꝰ poſſit mr̄imoniū ꝯtrahe̓ ſine ꝯſenſu dn̄i Utꝝ aliqͥs poſtqͣꝫ vxoratus eſt poſſit ſe ſeruuꝫ facere ſine ꝯſenſu vxoris. Utꝝ filij debeāt ſeqͥ ꝯditionem pr̄is vel mr̄is. U. defectus etatis ſit impedimentū mr̄imonij. DI. XXXVII Utꝝ ordo impediat mr̄imoniū. U. aliqͥs pꝰ mr̄imoniū ſacrū ordinē ſuſciꝑe poſ U. viro liceat vxorē int̓ficere ī adult̓io cop̄hēſā Utꝝ vxoricidiū impediat mr̄imoniū. DI. XXXVIII. U. votū ꝯuenient̉ a mgr̄o diffiniat̉. ⁊ de ꝑtibꝰ U. votū tm̄ ſit de meliori bono.(diffinitōis. U. ille qͥ nō eſt ſui iuris poſſit aliqͥd vouere U. votū ꝯuenient̓ diuidat̉ in cōe ⁊ ſingularo Utrū votū ſolēnizet̉ ꝑ ꝓfeſſionē ad certā regu lam. ⁊ ꝑ ordīs ſacri ſuſceptione U. votū obliget vt ſꝑ neceſſe ſit illud obẜuari. Utrum ꝑ obligatiōꝫ voti ſimplicis mr̄imoniū dirimat Utrū ſolēne votum dirimat mr̄imonium.

Utꝝ in voto pōt fieri diſpenſatio. Utꝝ qͥlibet p̄latus poſſit in voto diſpenſare. Utrū aliqd̓ votū poſſit cōmutari Utrum aliqͥs ꝓpria autoritate poſſit votū cō mutare Utrum ꝟginibus vouentibus ꝯtinentiam ſpe ciale velum debeat̉ Utruꝫ diffinitio data de ſcandalo que ponitur Mat. xviij. ſuꝑ illud. Ue mūdo ab ſcandalis ſit competens ẜm oēs ꝑtes ſuas. Utrū ſcandalū ſit peccatū Utrum ſit ſpeciale peccatū. Utrū ſemꝑ ſit mortale peccatū Utꝝ ſcandalū paſſiuū ſit ſꝑ puſillorū Utꝝ ꝑfectis competat ſcandalū actiuū. Utꝝ ſoli ꝑfecti poſſint ſcandalizare. Utꝝ veritas ſit ꝓpter ſcandalū dimittenda. Utꝝ ꝯſilia ſint dimittenda ꝓpter ſcandalū. Utꝝ res tꝑales ſint ꝓpter ſcandalū dimittēde. XXXIX Utꝝ fidel̓ poſſit cū infideli mr̄imōiū ꝯtrahere. Utꝝ int̓ infideles poſſit eſſe mr̄imonium. Utꝝ ꝯiunx ꝯuerſus ad fidē poſſit cōmanere cū vxore infideli nolente ꝯuerti Utꝝ fidel̓ cōuerſus poſſit dimittere vxoreꝫ vo ſentē cohabitare ſibi ſine ꝯtumelia creatoris Utꝝ fidel̓ cōuerſus ad fidē qͥ habuit vxorē infi delem ⁊ eā dimiſit poſſit aliam vxorē ducere. Utꝝ alia vicia qͣꝫ infidelitas ſoluāt mr̄imoniuꝫ Utꝝ diffinitio qͣ diffinit̉ conſanguinitas ꝙ cō ſanguinitas eſt vinculū ab eodem ⁊c̄. ſit com petens. Utꝝ conſanguinitas ẜm oēs ꝑres ꝯuenient̓ di ſtinguat̉ ꝑ lineas ⁊ gradus. Utꝝ ꝯſanguinitas de iure naturali mr̄imoniuꝫ impediat. Utꝝ gͣdus ꝯſanguinitatis ab eccl̓a potuerīt ta xari maxīe illi qͥ impediūt mr̄imoniū DI. XLI. Utꝝ affinitas ex mr̄imonio ꝯſanguinei cauſet̉. Utꝝ affinitas maneat poſt mortē viri. vel econ Utꝝ illicitus ꝯcubitꝰ cauſet affinitatē.(uerſo Utꝝ ex ſponſalibꝰ aliqͣ affinitas ꝯtrahat̉. Utꝝ affinitas ſit cauſa affinitatis Utꝝ affinitas mr̄imoniū impediat Utꝝ affinitas habeat ꝑ ſeip̄am gͣdus Utꝝ gͣdus affinitatis extendat̉ ſic̄ gͣdus cōſan Utrū filij qͥ naſcunt̉ extra ve (guinitatis. rum matrimoniū ſint illegitimi. Utꝝ filij illegitimi ex hoc debeant aliqd̓ incom modū reportare. Utꝝ tales poſſint legittimari. Utꝝ inceſtꝰ differat ſpē ab alijs ſpēbꝰ luxurie. Utꝝ ꝯuenient̓ mgr̄ diuidat in lr̄a ſpēs luxurie. Utꝝ bn̄ ordinet iſta peccata luxurie. Utꝝ mr̄imoniū qd̓ eſt int̓ ꝯſanguineos ⁊ affines ꝯtractū ſꝑ ſit dirimendū ꝑ diuortium Utꝝ ad dirimendū tale mr̄imoniū ꝑ viā accu ſationis ſit ꝓcedendū. Utrū in tali cauſa ꝓredendū eſt ꝑ teſtes. DI. XLII. Utꝝ ſpūalis cognatio mr̄imoniū impediat. Utrit ꝑ ſolū baptiſmū ſpūa lis ꝓpinquitas con trahatur. Utꝝ ſpūalis cognatio ꝯtrahat̉ int̓ ſuſcipienteꝫ ſacr̄m baptiſmi ⁊ leuantē de ſacro fonte Utꝝ cognatio ſpūalis teāſeat a viro in vxorem Utꝝ tranſeat ad filios carnales patris ſpūalis. Utꝝ ꝯuenienter adoptio diffiniat̉. Utꝝ ꝑ adoptionē ꝯtrahat̉ aliqd̓ vinculum im pediens matrimoniū. Utꝝ talis cognatio ſit tm̄ in pr̄em adoptantem ⁊ filiū adoptatum. Utrū ſecūde nuptie ſint licite Utꝝ ſecundū mr̄imonium ſit ſacr̄m. DI. XLIII. Utꝝ reſurrectio corporū ſit futura. Utrū reſurrectio ſit oīm generaliter. Utꝝ reſurrectio ſit natural̓ vel miraculoſa Utrum reſurrectio xp̄i ſit cauſa noſtre reſurre ctionis. Utꝝ vox tube ſit cauſa reſurrectionis noſtre Utꝝ angeli oꝑent̉ ad reſurrectionem noſtrā Utꝝ reſurrectio debeat differri vſqꝫ ad finē md̓i Utrū tempus reſurrectiōis ſit occultū vel ma nifeſtum. Utrū reſurrectio ſit noctis tꝑe. Utꝝ mors ſit terminꝰ a qͥ reſurrectōis ī oībus. Utꝝ reſurrectio oīm ſit a cineribꝰ vl̓ pulucribꝰ Utrū pulueres illi habeant naturalē inclinatio nem ad animā. Utꝝ poſt reſurrectionē cognoſcat qͦlibet homo oīa peccata que fecit Utrū qͥlibet poſſit legere ꝯſcīam alterius Utꝝ oīa merita vl̓ demerita vno ītuitu poſſint DI. XLIIII.(videri Utrū aīa reſumat idem corpus numero ī reſur rectione. Utꝝ idem corpus numero reſurgat. Utꝝ oporteat pulueres ad eaſdē carnes in qui bus fuerāt an̄ diſſolutionē reuerti. Utꝝ oīa mēbra corꝑis humani reſurgent Utrū humores in corꝑe reſurgant. Utrū capilli ⁊ vngues reſurgant in hoīe Utꝝ totū qd̓ fuit in corꝑe de veritate hūane na ture reſurgat in ip̄o Utrum qͥcqͥd fuerit materialiter in mēbris ho minis totū reſurgat. Utꝝ omnes reſurgant in eadem etate Utꝝ oēs reſurgant eiuſdem ſtature. Utꝝ oēs reſurgant in ſexu virili. Utrū oēs reſurgant in vita aīmali Utrum corpora ſanctorum poſt reſurrectioneꝫ

erunt paſſibilia. Utꝝ impaſſibilitas in oībus erit equalis Utꝝ impaſſibilitas ſenſum in actu a corporibꝰ glorioſis excludat. Utꝝ ſint ibi oēs ſenſus in actu Utꝝ ſubtilitas q̄ erit in corꝑibꝰ glorificatis ſit ꝓpͥetas corꝑis glorificati.i. vt ſit ſubtiliꝰ luce Utrum rōne huiꝰ ſubtilitatis cōpe(⁊ vento tit corꝑi gl̓oſo ꝙ ſit in eodē loco cū corꝑe non Utꝝ ꝑ miraculū poſſit fieri (glorificato ꝙ duo corꝑa ſunt ſimul in eodem loco. Utꝝ corpꝰ gl̓oſū poſſit eē in eodem loco cū alio Utꝝ ex ſubtilitate ſua careat ne(glorioſo. ceſſitate exiſtendi in equali loco Utrū corpus gl̓oſum rōe ſue ſubtilitatis ſit im palpabile. Utꝝ corꝑa gl̓oſa futura ſint agilia Utꝝ corꝑa illa ſua agilitate vtāt̉. vt.ſ. moueāt̉ Utrum moueant̉ in inſtanti Utꝝ corꝑibus glorioſis ꝯueniat claritas. Utꝝ claritas corꝑis gl̓oſi poſſit videri ab ocu lo non glorioſo. Utꝝ corpus glorioſum neceſſario videat̉ a cor pore nō glorioſo. (bus ſuis. Utꝝ corꝑa dānatorū reſurgāt cum deformitati Utꝝ corꝑa damnatorū erunt corruptibilia. Utrum futura ſint impaſſibilia. U. ignis īfernal̓ qͥ corꝑa cruciabūt̉ ſit corporeꝰ Utꝝ ignis ille ſit eiuſdē ſpēi cū ignē quē vidēꝰ Utrum ignis ille ſit ſub terra Utꝝ potētie ſenſitiue remaneāt in aīma ſeꝑata Utꝝ actus ſenſitiuaꝝ potentiarū remaneat. Utꝝ aīa ſeꝑata poſſit pati ab igne corꝑeo. DI. XLV Utꝝ aliqͣ receptacula aſſignēt̉ aīabꝰ pꝰ mortē. Utꝝ alique aīe ſtatim poſt mortē deducant̉ in celū vel in infernum Utꝝ anime in ꝑadiſo vel in inferno exiſtentes egredi valeant. Utꝝ limbus inferni ſit idem qd̓ ſinus abrae. Utꝝ linibus ſit idē qd̓ infernus damnatorum. Utꝝ limbus patrū ſit idem qd̓ limbꝰ puerorū. Utꝝ tot receptacula debeant diſtingui. Utꝝ ſuffrazia q̄ ꝑ vnū hoīeꝫ fiūt alij ꝓdeſſe poſ Utꝝ oꝑa viuoꝝ mortuis ꝓſint. (ſint. Utꝝ ſuffragia ꝑ pctōres facta mortuis ꝓſini Utꝝ ſuffragia a viuis facta ip̄is factoribꝰ ꝓſint Utꝝ ſuffragia ꝓſint exiſtentibus in inferno. Utꝝ ꝓſint exiſtentibus in purgatorio Utrū ſuffragia valeāt pueris exiſtētibꝰ ī limbo Utꝝ aliqͦ mō ꝑſint exiſtentibus in patria. Utꝝ ſola illa tria q̄ dicit Augꝰ. or̄o eccl̓e. ſacrifi ciū altaris. elemoſyne. ꝓſint mortuis Utꝝ indulgētie qͣs facit eccl̓a ꝓſint defunctis. Utꝝ cultus exequiaꝝ defunctis ꝓſint Utꝝ ſuffragia q̄ fiunt ꝓ vno defuncto magis ꝓ ſunt ei ꝓ qͦ fiūt qͣꝫ alijs ac ſi ꝓ vnoquoqꝫ fierēt. Utꝝ ſuffragia facta ꝓ multis tandē valeāt ſin gulis ac ſi ꝓ vnoquoqꝫ ſingularit̓ fierent Utꝝ tm̄ valeant ſuffragia cōmunia ill̓ ꝓ qͥbꝰ ſpe cialia non fiūt qͣꝫtum ill̓ ꝓ qͥbus fiūt valēt ſpe cialia ⁊ cōmunia ſimul Utꝝ or̄ones viuoꝝ a ſanctis cognoſcant̉. Utrum debeamus interpellare ſctōs ad orādū ꝓnobis. Utrum oratiōes ſanctorū ad deuꝫ fuſe ꝓ nobis ſꝑ exaudiant̉. DI. XLVI. Utrū deo iuſticia debeat attribui U. ẜm eādē rōꝫ dicāt̉ in deo bonitas ⁊ iuſticia Utꝝ in deo ſit eadē rō iuſticie ⁊ veritatis U. opꝰ dei dicat̉ iuſtū ex hͦ ſolo qd̓ ē ei placitū. Utꝝ deꝰ poſſit p̄mittere aliqͥd eorū q̄ ꝯcurrunt ad iuſticiā ex ꝑte oꝑis eius. Utrū deus puniat aliquē niſi ꝓ peccato Utꝝ deꝰ agat iuſtius cū vno hoīe qͣꝫ cū alio U. ex diuīa iuſticia īfligat̉ pctōribꝰ pena eterna Utrū in deo ſit ponere miſcd̓iam U. in deo ẜm eadē rōꝫ dicat̉ miſcd̓ia ⁊ bonitas Utrum opus diuine miſcd̓ie ad attributum po tentie reducat̉. Utꝝ deꝰ miſcd̓iam ſuā ſꝑ exhibeat in hͦ ꝙ pu nit citra ⁊ remunerat ſupra condignū Utꝝ in oī oꝑe dei miſcd̓ia ⁊ veritas ꝯiungant̉ Utꝝ in oī oꝑe dei pͥncipalior ſit iuſticia qͣꝫ miſe Utꝝ ꝑ miſcd̓iaꝫ diuinā oīs pena(ricordia. tam hoīm qͣꝫ demonū terminet̉ Utꝝ diuīa miſcd̓ia ſaltē hoīes in eternū ꝑmit Utrū chriſtianorū pena ꝑ diui(tat punire. nam miſcd̓iam terminet̉ Utrum ſaltem qͥ oꝑa miſcd̓ie faciūt nō punian tur eternaliter. DI. LXVII Utrū generale iudiciuꝫ futuꝝ ſit. Utꝝ iudiciū diſceptatōis fiet ꝑ locutiōꝫ vocalē Utrū tꝑs futuri iudicij ſit ignotum Utꝝ aliqͥ hoīes iudicaturi ſint cum xp̄o Utꝝ voluntarie pauꝑtati correſpōdeat iudici Utꝝ angeli debeāt iudicare. (aria ptās. Utꝝ poſt diē iudicij demones exequant̉ ſentē tiam iudicis in damnatis Utꝝ oēs hoīes in iudicio comparere debeant. Utrū aliqͥ boni iudicandi ſint. Utrū aliqͥ mali iudicandi ſint. Utꝝ angeli iudicandi ſint in futuro iudicio. Utrū aliqͣ mundi purgatio futura ſit. Utrum h̓ purgatio futura ſit ꝑ ignem. Utꝝ ille ignis ſit eiuſdē ſpēi cū igne elementari. Utꝝ ille ignis ꝯflagratōis purgaturꝰ ſit celos ſuꝑiores. Utrum ꝯſumpturus ſit alia elementa Utꝝ ꝑ ignē illū elementa oīa purganda ſunt Utrum ignis vltime ꝯflagratiōis ſeqͥ debeat iu dicium.

Utrū ꝑ ignem illum ꝯſumendi ſint hoīes vt in lr̄a dicit̉. Utrum ignis ille debeat inuoluere malos XLVIII DI. Utꝝ xp̄s in forma ſerui ſit iudicaturus. U. apparere debeat in forma hūanitatis gl̓oſa. Utꝝ diuinitas a mal̓ ſine gaudio videri poſſit. U. aduētū dn̄i ad iudiciū p̄cede̓ dēant aliqͣ ſigͣ U. circa diē iudicij ẜm veritatē ſol ⁊ lūa obſcu rari debeant. Utꝝ veniēte dn̄o ꝟtutes celoꝝ mouēde ſunt. Utꝝ iudiciū fiet in valle ioſaphat aūt ī loco cir Utꝝ mūdus aliqn̄ innouabit̉.(cūſtanti Utꝝ innouato md̓o motꝰ corꝑm ſuꝑ celeſtium Utrū corꝑibꝰ ſuꝑ eleſtibꝰ cla (ceſſabit ritas augeat̉ ꝑ innouationem. U. elem̄ta renouēt̉ ꝑ receptōꝫ alicuiꝰ claritatis Utꝝ plante ⁊ aīalia remaneat poſt innouatōꝫ. XLIX Utꝝ beatitudo in bonis corꝑis conſiſtat. Utꝝ beatitudo magis ꝯſiſtit in his q̄ ſūt volū tas qͣꝫ in his que ſunt intellectus Utꝝ magꝭ ꝯſiſtat ī actu intellectꝰ practici qͣꝫ ſpe Utꝝ btītudo ī hac vita habeat̉. (culatiui Utrū beatitudo ſit qͥd creatū vel increatū Utrum ſit actus. Utꝝ btītudo hoīs ſit idem qd̓ vita eterna. Utrū ſit idem ꝙ pax. Utrū ſit idem qd̓ regnum dei Utrū omēs appetant beatitudinē. Utꝝ aliquis poſſit miſeriam appetere Utꝝ aliqͥs appetendo beatitudinē mereat̉ Utꝝ oē qd̓ aliqͥs vult ꝓpt̓ btītudinem velit. U. btītudo ſctōꝝ ſit maior fut̉ a pꝰ iudiciū qͣꝫ an̄ U. btītudo eqͣlit̓ ꝑticipanda ſit ab oībus. U. gͣdus diuerſi btītudīs māſiōes dici debeāt. U. māſiōes diſtīgui debeāt penes gdꝰ caritatis Utꝝ intellectus humanꝰ poſſit venire ad vidē. dum deum ꝑ eſſentiā. Utrū ſancti poſt reſurrectionē deū corporalibꝰ oculis ſint viſuri. Utꝝ ſancti vidēdo deū comp̄hendāt ip̄m U: eoꝝ qͥ vidēt deū ꝑ eēntiā vnꝰ alio videt ꝑfe Utꝝ ſctī vidētes deū ꝑ eſſentiā (ctius. oīa uideāt q̄ deus in ſeip̄o videt. Utrū aliqͥs intellectus creatꝰ ex ꝓprijs natura libus poſſit deum ꝑ eſſentiā videre Utꝝ deꝰ in ſtatu vie poſſit videri ꝑ eſſentiam. Utrū delectatio ſit paſſio. Utrū delectatio in ꝑte intellectiua aīe vel ī alijs ſubſtantijs ſpūalibꝰ poſſit eſſe Utrum delectatio ſit in tꝑe. Utꝝ delectatio ⁊ gaudiū ſint penitus idem. Uiꝝ cā delectatōis ſit ſolū oꝑatio cōnaturalis habitus non impedita Utrū delectationi triſticia ſit ꝯtraria. Utꝝ delectationi q̄ eſt in conſiderando ſit aliqͣ triſticia contraria. Utrū triſticia fortius afficiat qͣꝫ de ectatio Utrum oīs delectatio ſit bona Utrum oīs triſticia ſit mala. Utrū aliqua delectatio ſit optimum U. delectatōes corꝑales ſint potiores ſpūalibꝰ. U. int̓ d̓lectatōes corꝑales ſit potiſſima q̄ ē ẜm U. inter ſpūales potior ſit delecta(tactū. tio q̄ eſt in oꝑibus actiue qͣꝫ q̄ ꝯtemplatiue. Utꝝ in beatis oībus ſit equalis delectatio Utꝝ ī hoībꝰ beatis ponende ſint aliq̄ dotes. Utrum dos idem qd̓ beatitudo ſit. Utrū xp̄o competit habere dotes. Utrū angeli habeant dotes. Utꝝ ꝯuenient̓ ponant̉ tres aīe dotes.ſ. delecta tio. viſio. fruitio U. ſint aliq̄ dotes in corꝑe p̄ter dotes anime. Utꝝ dotes corꝑis ꝯuenient̓ aſſignent̉ qͣtuor.ſ. Utꝝ aureola ſit aliud(ſubtilitas agilitas ⁊cͣ p̄miū ab eſſentiali p̄mio qd̓ d̓r aurea. Utrum aureola differat a fructu. Utrū fructus ſolī ꝯtinentie debeat̉ Utꝝ ꝯuenient̓ tres fructꝰ tribꝰ ꝑtibꝰ ꝯtinentie Utꝝ ꝟginitati debeat̉ aureola(debeant̉. Utꝝ martyribus aureola debeat̉ U. aureola corꝑi debeat̉(martyꝝ ⁊ doctorū Utꝝ ꝯuenient̓ tres aureole aſſignent̉.ſ. ꝟginū Utꝝ aureola v̓ginū ſit potior vl̓ aureola docto rum vel martyrum. Utrū vnus aureolā v̓ginitatis vel martyrij vl̓ doctoris alio excellentius habeat Utꝝ aīa ſeꝑata poſſit aliqͥd intelligere. Utꝝ aīa ſeꝑata aliqͥd intelligat ꝑ ſpēs qͣs corꝑ coniuncta abſtraxit. Utꝝ aīa ſeꝑata ſingularia cognoſcat Utꝝ diſtātia local̓ cognitōꝫ aīe ſeꝑate īpediat. Utꝝ omīs voluntas damnatorū ſit mala. Utꝝ dānati aliqn̄ peniteāt de malis q̄ fecerunt Utꝝ damnati recta rōne ⁊ deliberatiua poſſint velle ſe non eſſe. U. dānati vellēt aliqͦs eē dānatoſ qͥ dānati n̄ ſūt Utꝝ damnati habeāt odio deum Utrum damnati demereant̉ U. dānati poſſint vti noticia quā in hͦ md̓o ha Utꝝ cogitēt aliqn̄ de deo (buerunt. Utꝝ dānati gl̓am beatorū viſuri ſint U. dānati ī inferno ſola pena ignis affligantur Utꝝ ꝟmis quo affligunt̉ ſit vermis corꝑalis Utꝝ fletꝰ qͥ erit in dānatis erit corporal̓. Utꝝ damnati ſint in tenebris corꝑalibus Utꝝ ſctī videāt penā dānatoꝝ poſt diē iudici Utꝝ beati miſerijs damnatorū compatiant̉. Utꝝ beati litent̉ de penis impiorū. Expliciūt tituli quarti libri.

Sequunt̉ varij arti culi erronei omniū pene facultatū. in anglia et pariſius ſtudioſe ⁊ autoritatiue cōdēnati cū re uocationibus eorundem. ☞ Prefatio. Niuerſis pre ſentes lr̄as inſpecturꝭ Stepha nus ꝑmiſſione diuīa Pariēſis A eccl̓ie miniſter indignus Salu tem in filio ꝟginis gl̓oſe. Ma gnarū ⁊ ꝑſonarū grauiū crebra zeloqꝫ fidei ac cenſa inſinuauit relatio. ꝙ nōnulli pariſiꝰ ſtudē tes in artibꝰ ꝓprie facultatis limites tranſcēden tes: qͦſdam manifeſtos ⁊ execrabiles errores: ī mo potiꝰ vanitates ⁊ inſanias in rotulo ſeu ce dul̓ his annexo ſeu annexis ꝯtētos qͣſi dubita biles in ſcholis tractare ⁊ diſputare p̄ſumūt. nō attendētes illud Gregꝭ. Qui ſapient̓ loqͥ nitit̉: magnoꝑe metuat. ne eiꝰ eloquio audientiū vni tas ꝯfundat̉. p̄ẜtim cū errores p̄dictos gētiliū ſcpͥturis muniūt qͦs prochpudor ad ſuā imꝑitiā aſſerūt: ſic cogētes vt eis neſciāt rn̄dere Ne aūt qd̓ ſic innuūt aſſerere videant̉. rn̄ſiones ita pal liāt. qd̓ dū putant vitare ſcyllā. incidūt in carib dim. Dicūt em̄ ea eſſe nota ⁊ vera ẜm ph̓iam: ſꝫ nō ẜm fidē catholicā. qͣſi ſint due veritates ꝯͣrie ⁊ quaſi ꝯͣ veritatē ſacre ſcripture ſit veritas ī di ctis gentiliū damnatorū. de qͥbus ſcriptum eſt. Perdam ſapīam ſapientū. qꝛ vera ſapīa perde falſam ſapīam. Vtinā tales attēderent dictū ſa pientis ſeu ꝯſiliū dicentis. Si tibi eſt intellectꝰ rn̄de ꝓximo tuo. ſin aūt: ſit manus tua ſuper os tuū: ne capiaris in ꝟbo indiſciplinato ⁊ cōfun daris. Ne igit̉ incauta locutio trahat ſimplices in errorē: nos tā doctorū ſacre theologie qͣꝫ alio rū cōmunicato ꝯſilio diſtricte talia fieri ⁊ ꝯſil̓ia ꝓhībemꝰ. ⁊ ea totalit̓ condemnamꝰ. excōmuni cantes oēs illos qͥ dictos errores dogmatizaue rint. vel aliquē de eiſdem dogmatizare. aut de fendere vel ſuſtinere p̄ſumpſerint quoquo mō. ⁊ audiētes eorū. niſi infra ſeptē dies nob̓ vel cā cellario parienſi duxerint reuelandū. nihilomi nus ꝓceſſuri ad penas ꝯͣ eos ꝓ qͣlitate culpe ꝓ ut ius dictauerit infligendas. Librum etiam de amore ſiue de deo amoris. qͥ ſic incipit. Cogit me multū ⁊cͣ. ⁊ ſic terminat̉. Caue igit̉ galtere amoris exercere mādata ⁊cͣ. Itē etiā libruꝫ geo mantie. qͥ ſic incipit. Eſtimauerūt indi. ⁊cͣ. ⁊ ſic terminat̉. Ratiocinare igit̉ ſuꝑ eā ⁊ ſic īuenies ⁊cͣ. Itē libros ⁊ rotulos ⁊ qͣternos nigromā cos aūt ꝯtinētes exꝑimēta ſortilegioꝝ. inuoca tiones demonū ſeu ꝯiuratiōes in ꝑiculū aīarū ſeu in qͥbus de talibꝰ ⁊ ſimilibꝰ fidei orthodoxe ⁊ bonis moribꝰ aut oꝑibꝰ euident̓ aduerſanti bus tractat̉. ꝑ eandem ſententiā nr̄am ꝯdemna mus. ⁊ oēs qͥ dictos rotulos. libros ⁊ qͣternos dogmatizauerint ⁊ audierint. niſi infra ſeptem dies nobis vel cancellario Pariſienſi reuelaue rint. eo mō quōſuꝑius eſt exp̄ſſum. In his ſcri ptis ſententiā excōmunicatōis ferētes. ad alias penas ꝓut grauitas culpe exigerit nihilominꝰ ꝓceſſuri. Datū Anno dn̄i Milleſimo ducente ſimo ſeptuageſimoſeptimo. die dn̄ica qua cāta tur Letare hierl̓m. in eccl̓ia pariſienſi. Collectio erroruꝫ in anglia ⁊ Pariſius ꝯdemnatorū qui ſic ꝑ capi tula diſtinguunt̉. Et pͥmo de erroribus ꝯdem. natis in anglia. De erroribus in grāmatica. De erroribus in logica. De erroribus in naturali ph̓ia. De erroribꝰ Pariſiꝰ ꝯdemnatis a dn̄o Guil lermo ep̄o Pariſienſi. De erroribus qͦs ꝯdemnauit Stephanus ep̄s Pariſienſis. De erroribus quos idem dn̄s ꝯdemnauit alia vice. Ubi pͥmo ponunt̉ errores de deo. vj Errores de intelligentia vel angelo. vij Errores de aīma vel intellectu Errores de volūtate ſiue libero arbitrio ix. Errores de toto ꝯiuncto ſiue de hoīe.i. de cōpo ſito naturalit̓ ꝑfecto. Errores de mundo ⁊ mūdi eternitate xj. Errores de celo ⁊ ſtellis Errores de natura generabilium ⁊ corruptibi lium. Errores de neceſſitate euentus rerū. xiiij Errores de accidente. Errores de ſcientia ⁊ ph̓ia Errores de ſacra ſcriptura. Errores de fide ⁊ ſacramentis. Errores de raptu Errores de vitijs ⁊ ꝟtutibus. Errores de reſurrectione Errores de felicitate ſiue btītudine. Errores ꝯdēnati piſiꝰ in facultate artiū. xxiij. Errores Ioh̓is Guyon ordinis fratrum mino rum. Errores Ioh̓is de mercuria ordinis ciſterſien ſium. Errores mgr̄i Nicolai de vltricuria xxvj Item qͥdam articuli damnati ab ep̄o Pariſi enſi ⁊ mgr̄is theologie. Anno dn̄i. M. ccc. xl. xxvij Capitulū. Copia cedule reuocatiōis quorūdam articulo rum fratris Dionyſij ſoulechat ordīs fratruꝫ minorū facte ꝑ eundem pariſius ⁊ in curia ro mana. Capl̓m xxviij Reuocatio mgr̄i Iohānis de calore. xxix. Reuocatio Ludouici facta Anno domī. M. ccclxij. Capl̓m.

Reuocatio Guidonis fratris ordinis heremi tarum ſancti Auguſtini. Reuocatio Symonis facta Anno domi. M. ccc. lj. Capl̓m xxxij. Articuli in qͥbꝰ mgr̄ ſnīaꝝ cōit̓ nō tenet̉ xxxiij Determinatio q̄dā Pariſiꝰ facta ꝑ almā facul tatē theologicā. anno dn̄i. M.cccxviij. ſupe qͥbuſdā ſuꝑſtitionibꝰ nouit̓ exortis. xxxiiij Excerpta pͥncipaliū articuloꝝ tractatꝰ cuiuſdā ꝯͣ errores fratris Ioh̓is de monteſono ordīs p̄dicatoꝝ. in qͥ ꝯtinent̉ etiā errores ꝯͣ immacu latam ꝟginis Marie ꝯceptionē. xxxv. Iſti ſunt errores con denati a fratre Roberto kilunardbi archiep̄o. Cantuarienſi. de ꝯſenſu oīm mgr̄oꝝ tam regen tium qͣꝫ nō regentiū apud oxoniā die iouis. xx. ante feſtum ſancti Cunberti in quadrageſima. Anno dn̄i. M. cc. lxxvj. Errores in grāmatica. Capl̓m.j. Ego currit. tu currit. Currit ⁊ curro. eque ſunt ꝑfecte ⁊ congrue. Itē currens eſt ego. Itē eque ſunt cōgrue ſortis legere. ſorti legere ſicut ſortem legere Itē ꝙ ꝟbum manēs v̓bū pōt pͥuari oībus ſuis accidentibꝰ. Itē ꝙ nullū nomē eſt tertie ꝑſone. Errores in logica Capl̓m. ij Ꝙ ꝯͣria pn̄t ſimul eſſe vera in aliqͣ materia Itē ꝙ ſylogiſmus peccans in materia nō eſt ſy logiſmus. Itē ꝙ nō eſt ſuppoſitio in ꝓpoſitiōe magis pro ſuppoſito qͣꝫ ꝓ ſignificato. Et ideo idē eſt dicere Cuiuſlibet homīs aſinus currit. Et aſinꝰ cuiuſ libet hominis currit. Item ꝙ homīs aſi nus currit. Item ꝙ animal eſt omnis hō. Item ꝙ ſignū nō diſtribuit ſubiectū in comꝑa tione ad p̄dicatum. Itē ꝙ ꝟitas cū ncc̄itate tm̄ ē cū ꝯſtātia ſb̓iecti Itē ꝙ nō ē pone̓ demōſtratōꝫ ſine rebꝰ entibus Itē ꝙ oīs ꝓpoſitio de futuro vera eſt nccͣaria. Itē ꝙ terminꝰ cū v̓bo de pn̄ti diſtribuit ꝓ omī bus differentijs tempoꝝ. Itē ꝙ ex negatiua de p̄dicato finito ſequit̉ affi matiua de p̄dicato infinito ſine ꝯſtātia ſubiecti. Errores in naturali ph̓ia. Ca. iij. Quotqͦt ſūt cōpoſita. tot ſūt oīno pͥncipia pͥma Itē ꝙ forma non corrūpit̉ in pure nihil Itē ꝙ nulla potētia actiua eſt in materia. Itē ꝙ pͥuatio eſt pure nihil ⁊ eſt in corꝑibꝰ ſuꝑ celeſtibus. ſicut in his inferioribꝰ. Itē ꝙ ꝯuerſiua ē generatio aīaliū. ſic̄ elemētoꝝ Itē ꝙ vegetatiuā. ſenſitiua ⁊ intellectiua ſunt ſi mul temꝑe in embrione. Itē ꝙ intellectiua introducta corꝑi corrumpit̉ vegetatiua ⁊ ſenſitiua. Itē ꝙ ſb̓a pͥma non eſt compoſita neqꝫ ſimplex. vel vegetatiua ſb̓a pͥma ſimplex nō eſt compo ſita neqꝫ ſimplex. Itē ꝙ tꝑs non eſt in p̄dicamento quantitatis. Itē ꝙ nō eſt inuentū ab Ariſtotele ꝙ intellecti ua manet poſt ſeꝑatiōꝫ. Itē ꝙ qn̄ incōpletū fit cōpletū diuerſificat eſſē tiam. Sꝫ qn̄ incōpletū ſit ſub cōpleto eēnon di uerſificat eſſentiam. Item ꝙ vegetatiua ſenſitiua ⁊ intellectiua ſunt vna forma ſimplex. Itē ꝙ corpus viuū eſt eqͥuoce corpus. ⁊ corpꝰ mortuum ẜm quid corpus. Itē ꝙ materia ⁊ forma nō diſtīguunt̉ ꝑ eēntiā. Itē ꝙ cā pͥma ē ordinabil̓ ī genere. tn̄ ē exͣ geni Itē ꝙ qn̄ intellectiua vnit̉ materie pͥme. ita ꝙ corrūpit̉ illud qd̓ ꝓceſſit vſqꝫ ad materiā pͥma. Qui ſuſtinet. docet defendit ex intentōe aliqd̓ iſtoꝝ p̄dictoruꝫ. ſi ſit mgr̄: ab officio magiſterij deponat̉ ex cōmuni cōcilio. Si ſit baccalarius no ꝓmoueat̉ ad magiſteriū: ſed ab vniuerſitate expellat̉. Capl̓m. iiij. Iſti ſunt errores de teſtabiles ꝯͣ catholicam veritatē. reꝑti in qͥbuſ dam ſcriptis. Quos quiqꝫ dogmatizauerit vel defenderit: a venerabili patre Guillermo Pa riſienſi ep̄o. conuocato cōſilio oīm magiſtrorū tunc Pariſius degentiū vinculo anathematis eſt innodatus. Et ideo eos cauere debent oēs ꝓfeſſores fidei ortodoxe. Primus eſt ꝙ diuina eſſentia in ſe nec ab ange lo nec ab homine videat̉ vel videbit̉. Scd̓s error eſt ꝙ licet diuīa eſſentia eadē ſit in pr̄e ⁊ filio ⁊ ſpūſancto. tn̄ vt hͨ eſſentia eſt in rōe forme. vna eſt in pr̄e ⁊ filio. licꝫ nō vna in ſpūſā cto ⁊ in his. ⁊ tn̄ forma idē eſt ꝙ diuīa eſſentia. Tertius eſt ꝙ ſpūſſanctus ꝓut eſt amor ⁊ nexꝰ non ꝓcedit a filio: ſꝫ tm̄ a patre. Quartus eſt ꝙ multe veritates fuerūt ab eter no q̄ non ſunt ip̄e deus. Quintꝰ eſt pͥmū nunc vl̓ pͥncipiuꝫ ⁊ creatio paſ ſio non ſunt creator vel creatura. Sextꝰ ꝙ angelus malus in pͥmo inſtāti ſue crea tionis fuit malus. ⁊ nunqͣꝫ fuit nō malus. Septimꝰ eſt ꝙ nec aīme glorificate nec corpora glorioſa vel glorificata erūt in celo empireo cū angelis. ſed in celo aqueo vel criſtallino qd̓ eſt ſuꝑ firmamentū. Quod etiam dicere p̄ſumunt de beata ꝟgine. Octauus ꝙ angelus in eodē inſtanti pōt eſſe ī diuerſis locis. ⁊ eſt vbiqꝫ ſi velit eſſe vbiqꝫ. Nonus eſt ꝙ qui habꝫ meliora naturalia de ne ceſſitate habebit maiorē gr̄am ⁊ gl̓iam. Decimꝰ eſt ꝙ diabolus nunqͣꝫ habuit vn̄ poſſꝫ ſtare. Nec etiā adam in ſtatu innocentie. Aſſertiones oppoſite erroribꝰ p̄dictis. Irmit̓ credēdū ē ⁊ nullatenꝰ dubitādū ꝙ deus in ſua ſb̓a eſſentia vel natura vi I

debit̉ ab augel̓ ſanctꝭ ⁊ aīabꝰ glorificatꝭ. Itē ꝙ vna eſt eſſentia ſb̓alis vel natura in pr̄e ⁊ filio ⁊ ſpūſancto. Et eadem eſſentia in rōe forme in patre ⁊ filio ⁊ ſpūſancto. Item ꝙ ſpūſſanctꝰ ꝓut eſt ſanctus ⁊ amor pro cedit ab vtroqꝫ.ſ. patre ⁊ filio. Itē ꝙ vna ſola ꝟitas fuit ab et̓no q̄ eſt deꝰ. Et ꝙ nulla ꝟitas fuit ab eterno q̄ nō ſit illa veritas Itē ꝙ pͥmū nūc ⁊ creatio paſſio eſt creatura Item ꝙ malus angelus aliqn̄ fuit bonꝰ ⁊ non malus. Et poſt peccando factus eſt malus. Itē ꝙ idē eſt locꝰ corꝑis.ſ. empireū celū ſctōrū angeloꝝ ⁊ beataꝝ aīaꝝ. ⁊ idem erit corporum humanorū glorificatorū. ⁊ ſil̓r idē eſt locꝰ ſpūa lis ſanctorū angelorū ⁊ hoīm bonoꝝ. Itē ꝙ angelus eſt in loco ꝑ diſtinctiōes. ita ꝙ ſi eſt hic nō ē ibi in eodē inſtāti. īpoſſibile eſt em̄ eū in eodē inſtāti eſſe vbiqꝫ cū hͦ ſit ꝓpriū dei Iteꝫ ꝙ ẜm ꝙ pordinatum eſt ⁊ p̄deſtinatum a deo dabit̉ gra ⁊ gl̓ia. Itē ꝙ malus angelus ⁊ Adā habuerūt vn̄ poſ ſent ſtare. Et ſi non vn̄ poſſent ꝓficere. Itē eodē anno dn̄ica qͣ cantabat̉ Letare ierl̓m. M.cc. lxx. Guilhelmus poſtmodū ꝯſtācien̄. ep̄s in ẜmone beati Ioh̓is baptiſte in domo mi norū Pariſiꝰ p̄dicauit ꝙ liberū arbitriū hꝫ po tentiā naturalē ad recipiendū gr̄am nō effectiuā aliquo mō qd̓ falſum eſt. qꝛ volens nō recipit eā Scd̓o ꝙ qͥdā natus nunqͣꝫ fuit in gr̄a. ſꝫ ſꝑ yſma el aūt iudas fuit. ⁊ nūqͣꝫ Ioh̓es qd̓ eſt ꝯtra fidē Baptizati em̄ hn̄t gr̄am de qͣ rep̄henſus publi ce in ꝯſequenti die apl̓oꝝ Petri ⁊ Pauli publi ce retractauit. Pax ⁊ gr̄a oībus aſſerentibus hanc veritatem Data fuit hͨ ſnīa Pariſiꝰ Anno dn̄i. M. cc. xl. In octaua Epiphanie. Capl̓m. v. Iſti ſunt errores con demnati ⁊ excōmunicati cū oībus qͥ eos ſcient̓ docuerint vl̓ aſſeruerint a dn̄o Stephano Pa riſien̄. ep̄o. Anno dn̄i. M. cc. lxx. Die mercu rij an̄ feſtum beati Nicolai hiemal̓. Primꝰ articulus eſt ꝙ intellectꝰ oīm hoīm eſt vnꝰ ſꝫ idē numero. Scd̓s ē ꝙ illa ē falſa vl̓ im ꝓpͥa. Hō intelligit. Tertius eſt ꝙ voluntas hoīs ex neceſſitate vult vel eligit. Quartꝰ eſt ꝙ oīa que in inferioribus agunt̉ ſubſunt neceſſi tati corporū celeſtiū. Quintus ꝙ mūdus eſt eternus. Sextus ꝙ nunqͣꝫ fuit pͥmus homo Septimꝰ ꝙ aīma q̄ eſt forma hoīs ẜm ꝙ hō corrūpit̉ corrupto corꝑe. Octauꝰ ꝙ aīa ſeꝑa ta poſt mortē nō patit̉ ab igne corporeo. No nus ꝙ liberū arbitriū ē potentia paſſiua nō acti ua. Et ꝙ neceſſitate mouet̉ ab appetibili. De cimus ꝙ deꝰ nō cognoſcit ſingula. Undeci mus ꝙ deꝰ nō cognoſcit aliud a ſe. Duodeci mus ꝙ hūani actꝰ non regunt̉ ꝓuidētia diuīa. Tredecimꝰ ꝙ deꝰ nō pōt dare īmortalitatem vl̓ incorruptibilitatē rei corruptibili vl̓ mortali Capl̓m. ſciarticl̓i qui ſequū tur ꝯdemnati ſunt a dn̄o Stephano ꝑiſien̄. ep̄o de ꝯſilio mgr̄oꝝ theologie. Anno dn̄i. M. cc. xxvj. die dn̄ica qͣ cantat̉ Letare hierl̓m. ī eccl̓ia ꝑiſienſi. Ubi excōicauit in ſcriptis oēs illos qͥ eos docuerint vel defenderint. Et pͥmo ordinā tur illi qui ſunt de deo. Primꝰ ꝙ deꝰ nō eſt trinꝰ ⁊ vnꝰ. qm̄ trinitas nō ſtat cū ſumma ſimplicitate. Vbi em̄ eſt pl̓alitas realis. ibi neceſſario eſt additio ⁊ cōpoſitio. ex emplū de aceruo lapidū. Itē ꝙ deꝰ nō pōt generare ſibi ſil̓em. quod eniꝫ generat̉ ab aliquo hꝫ pͥncipiū aliqd̓ a qͦ depen det. ⁊ ꝙ in deo generare nō eſt ſignū ꝑfectiōis. Itē ꝙ dens nō cognoſcit alia a ſe. Itē ꝙ deꝰ nō pōt dare ꝑpetuitatē rei trāſmuta bili vel corruptibili. vt eſt corpus humanum. Itē ꝙ deus ſiue pͥma cauſa non poſſet ꝓducere effectū ſibi eqͣlem niſi tꝑaret ſuā potentiā. Itē ꝙ deꝰ nō poſſet facere pl̓es aīas in numero. Item ꝙ deus nūqͣꝫ plus creauit intelligentiam qꝫ mō creauit. Item ꝙ deꝰ eſt infinite ꝟtutis in duratione. nō in actione. talis em̄ infinitas nō eſt niſi in corꝑe finito ſi eſſet. Et ꝙ pͥma cauſa nō poſſet plures mūdos facere. Item ꝙ ſine agente ꝓprio vt patre ⁊ ſole a deo non poſſet fieri hō. Item ꝙ deū in hac vita mortali poſſumꝰ intelli gere ꝑ eſſentiam. Item ꝙ deꝰ nō potuit feciſſe pͥmam materiam: niſi mediante corꝑe celeſti. Item ꝙ a voluntate antiqͣ nō pōt nouū ꝓcede re abſqꝫ tranſmutatione p̄cedente. Item ꝙ pͥma cauſa nō hꝫ cognitōꝫ aut ſcientiaꝫ futurorū ꝯtingentiū. Primo qꝛ futura ꝯtingen tia ſunt nō entia. Scd̓o qꝛ futura ꝯtingētia ſunt ꝑticularia. Deus aūt cognoſcit ꝟtute intellecti ua que nō pōt cognoſcere ꝑticulare. Un̄ ſi non eſſet ſenſus forte inte lectus nō diſtingueret int̓ ſortem ⁊ platonē. licet diſtingueret inter hoīeꝫ ⁊ aſinū. Tertio ꝓpter ordinem cauſe ad cauſatuꝫ p̄ſcīa em̄ diuina eſt neceſſaria cauſa preſcitoruꝫ. Quarta ratio eſt ordo ſcientie ad ſcitum. qͣꝫuis em̄ ſcientia nō ſit cauſa fati. exquo tn̄ ſcit̉ deter minat̉ ad alterā ꝑtem ꝯtradictiōis. ⁊ hoc ml̓.o magis in ſcīa diuina qͣꝫ in ſcientia noſtra. Itē ꝙ pͥmū pͥncipium nō pōt eſſe ſine diuerſorū factorū hic inferius niſi mediantibus alijs cau ſis. eo ꝙ nullum tranſmutans diuerſimode trāſ mutat. niſi tranſmutatū. Item ꝙ ab vno pͥmo agente nō poteſt eſſe mul titudo effectuū. R 2

Item ꝙ pͥmum pͥncipiū nō eſt cauſa ꝓpria eter norum niſi methaphorice.i. qꝛ conſeruat ea. qͥa niſi eſſet: ea nō eſſent. Itē ꝙ ſicut ex materia nō pōt aliqͥd fieri ex agē te. ita nec ex agente pōt aliqͥd ficri ſine materia. Et ꝙ deus nō eſt cauſa efficiēs niſi reſpectu ei ꝙ habet eſſe in potentia materie. Item ꝙ entia declināt ab ordine cauſe pͥme ī ſe conſiderate. licet nō in ordine ad reliqͣs cauſas agentes in vniuerſo. hoc eſt error qꝛ eſſentiali or ⁊ inſeꝑabilior eſt ordo entiū ad cauſaꝫ pͥmam qͣꝫ ad cauſas inferiores. Itē ꝙ deus nō pōt eſſe cauſa noui facti. nec po teſt aliqͥd de nouo ꝓducere. Itē ꝙ deꝰ non pōt mouere celū motu recto. Et eſt ratio qꝛ tunc relinqueret vacuū. Itē ꝙ deus nō pōt irregularit̓.i. alio mō qͣꝫ mo uet mouere aliqͥd. qꝛ in eo nō eſt diuerſitas vo luntatis. Item ꝙ deus eſt eternus in agēdo ⁊ mouendo ſicut in eſſendo alioquin ab alio determinaret̉. qd̓ eſſet pͥus illo. Itē illud qd̓ de ſe terminat̉ vt deus. aut ſꝑ agit̉ aut nunqͣꝫ ⁊ ꝙ multa ſunt eterna. Itē ꝙ deū neceſſe eſt facere qͥcqͥd immediate fit ab ip̄o. Error. ſiue intelligatur de neceſſitate co actionis qꝛ tollit libertatem arbitrij ſiue de ne ceſſitate immutabilitatis. qꝛ ponit poſſibilitatē aliter faciendi. Item ꝙ pͥmum pͥncipiū non poteſt immediate producere generabilia. quia ſunt effectus noui. Effectus aūt noui exigit cauſam immediataꝫ q̄ pōt aliter ſe habere. Item ꝙ pͥmum pͥncipiū non pōt aliud a ſe ꝓdu cere. qꝛ omnis differentia q̄ eſt inter agens ⁊ fa ctum eſt ꝑ naturam. Item ꝙ deus nō pōt immediate cognoſcere cō tingentia niſt ꝑ aliam cauſam ꝑticularem ⁊ ꝓx mam. Item ꝙ ſi oēs cauſe fuerint aliqn̄ in qͥcte. neceſ ie eſt ponere deū mobilem. Item ꝙ deus eſt pͥma ⁊ neceſſaria cauſa prime intelligentie qua poſita ponit̉ effectus. ⁊ ſunt ſi mul duratione. Item ꝙ deus nō eſt neceſſaria cauſa motꝰ cor porum ſuꝑiorū ⁊ coniunctiōis ⁊ diuiſionis cō tingentis in ſtellis. Item ꝙ ad hoc ꝙ effectus omnes ſint neceſſarij reſpectu cauſe pͥme non ſufficit ꝙ ip̄a cauſa pͥma ſit impędibilis. ſed exigit̉ ꝙ cauſe medie nō ſint impedibiles. Error. qꝛ tunc deꝰ nō poſſet face re aliquē effectum nouum ſine cauſis poſteriori bus. Item ꝙ deus poſſit agere ꝯtraria hoc eſt medi ante corꝑe celeſti qd̓ eſt diuerſum in vbi. Item ꝙ deus infinitus ꝟtute. nō qꝛ facit aliqͥd de nihilo. ſed quia cōmunicat motum infinitū. Item ꝙ deus nō pōt in effectū cauſe ſecūdarie fi ne ip̄a cauſa ſecūdaria. Error. Item ꝙ effectus immediatꝰ a pͥmo debꝫ eē vnꝰ tm̄ ⁊ ſimillimꝰ pͥmo. Itē ꝙ deꝰ vel intelligētia nō infundit ſcīam aīe humane in ſomno niſi mediante corꝑe celeſti. Itē ꝙ pl̓es ſunt motores pͥmi celi. Error. Item ꝙ pͥmū immobile ſimplicit̓ nō mouet niſi mediante aliquo motu. ⁊ ꝙ tale mouēs immo bile eſt pars moti ex ſe. Itē ꝙ potentia actiua que pōt eſſe ſine oꝑatōe ⁊ ꝑmixta potētie paſſiue. Error. ſi intelligat̉ de quacūqꝫ oꝑatione. Item ꝙ deꝰ non pōt indiuidua multiplicare ſb̓ vna ſpecie ſine materia. Item ꝙ forma quā oportet fieri ⁊ eē in materia nō pōt agi ab illo ꝙ nō agit ex materia. Item ꝙ deus nō pōt facere accidēs eſſe ſine ſb̓ iecto. nec plures dimēſiones ſimul eſſe. Item ꝙ impoſſibile ſimplicit̓ nō pōt fieri a deo vel ab agente. Error. ſi intelligat̉ de impoſſibili ẜm numerū vel naturam. Itē ꝙ alius eſt intellectus in rōe ẜm ꝙ deus in telligit ſe ⁊ alia. Error. qꝛ licet ſit alia rō intelli gendi. nō tn̄ alius intellectꝰ ẜm rationē Item ꝙ pͥma cauſa eſt cauſa omniū entiū remo tiſſima. Error. ſi intelligat̉ cum p̄ſciſione. ita ſcꝫ ꝙ nō ꝓpinquiſſima eſt. Itē ꝙ aliqua poſſunt caſualit̓ euenire reſpectu pͥme cauſe. ⁊ ꝙ falſum eſt oīa eſſe p̄ordinata a pͥ ma cauſa. qꝛ tunc euenirent de nec eſſitate. Item ꝙ in cauſis efficientibꝰ cauſa ſecunda ha bet actionē quam nō accepit a pͥma cauſa. Item ꝙ in cauſis efficientibꝰ ceſſante cauſa prīa nō ceſſat ſecūda ab oꝑatiōe ſua. dū tn̄ ſcd̓a oꝑet̉ ẜm materiam ſuā. Iteꝫ ꝙ de deo nō pōt cognoſci niſi qꝛ eſt ſiue ip ſum eſſe. Itē ꝙ deū eſſe ens ꝑ ſe poſitiue non eſt intelligi bile. ſꝫ pͥuatiue eſt ens aūt pͦ ſe intelligibile. Capitulum. vij. Errores de angelo vel intelligētia. Item ꝙ omnia ſeꝑa rata coeterna ſunt pͥmo pͥncipio. Itē ꝙ intelligētie ſuꝑiores creant aīas rōnales ſine motu celi. intelligentie aūt inferiores creant vegetatiuā ſenſitiuā motū celi mediante. Itē ꝙ intelligētia angelꝰ vel aīa ſeꝑata nuſqͣꝫ ē. Itē ꝙ ſb̓e ſeꝑate eo ꝙ habent vnū appetitū non mutant̉ in oꝑe aut oꝑatiōe. Itē ꝙ ītēlligētie ſiue ſb̓e ſeꝑate qͣs dicūt eē eter nas nō hn̄t ꝓpͥe cām efficienteꝫ ſꝫ metaphorice. qꝛ hn̄t cām ꝯſeruantem in eſſe. ẜ nō ſunt facte de nouo. qꝛ ſic eſſent tranſmutabiles. Itē ꝙ in ſubſtantijs ſeꝑatis nulla eſt poſſibilis tranſmutatio. nec ſunt in potentia ad aliquā mu

tationem aut ad aliud quia eterne ſunt ⁊ immu nes a materia. Itē ꝙ ſb̓e ſeꝑate que non hn̄t materiā ꝑ quam plus ſint in potentia qꝫ in actu. ⁊ ſunt a cauſa ſꝑ eodem mō ſe habente. ideo ſunt eterne. Item ꝙ ſb̓e ſeꝑate ꝑ ſuū intellectuꝫ cauſant res ad extra. Itē ꝙ intelligētia motrix celi influit in animam rōnalē ſic̄ corpꝰ celi influit in corpꝰ humanum. Itē ꝙ angelus nō pōt in actus oppoſitos imme diate: ſꝫ in actꝰ mediatos. ⁊ hͦ mediāte alio vt or be ſole vel celo. Itē ꝙ angelus nihil intelligit de nouo. Item ꝙ ſi eſſet aliqua ſb̓a ſeꝑata q̄ nō moueret aliqd̓ corpus in hoc mūdo ſenſibili nō claudere tur in vniuerſo. Item ꝙ ſb̓e ſempiterne ſeꝑate a materia habent bonū. qd̓ eſt eis poſſibile cum ꝓducunt̉. nec de ſiderāt aliquid quo carent. Itē ꝙ ſb̓e ſeꝑate ſunt ſua eſſentia. qꝛ in eis idem eſt qd̓ eſt ⁊ ꝑ hoc qd̓ eſt. Itē ꝙ omnē qd̓ nō hꝫ materiam ē eternū. qꝛ qd̓ non eſt factū ꝑ tranſmutationē materie pͥus nō fuit ergo eternū. Item qꝛ intelligētie non hn̄t materiā deus non poſſet pl̓es res eiuſdem ſpeciei facere. ⁊ ꝙ mate ria non eſt in angel̓ conrta fratrem Thomā Itē ꝙ intelligentie ſuꝑiores non ſunt cā alicui nouitatis in inferioribus. Et ꝙ ſuꝑiores īferio bus ſunt cauſa eterne cognitiōis. Itē ꝙ intelligentia ꝑficit̉ a deo in eternitate. qͥa ẜm ſe totū immutabil̓ eſt. aīa aūt celi nō. Itē ꝙ intelligētia inferior recipit eſſe a deo ꝑ in telligentias medias. Itē ꝙ ſcīa intelligentie nō differt a ſb̓a intelligē tie. ibi em̄ nō eſt diuerſitas intellecti ab intellecti bilitate. nec diuerſitas intellectorū. Itē ꝙ ſb̓e ſeꝑate ſunt in actu infinite. infinitas em̄ nō eſt impoſſibll̓ niſi in rebꝰ materialibus Item ꝙ intelligentie ſuꝑiores impͥmunt in infe rioribus ſicut anima vna intellectiua imprimit in aliam ⁊ in animam ſenſitiuā. ⁊ ꝑ talē imp̄ſſio nem incantator aliqͥs ꝓijcit camelum in foueaꝫ ſolo viſu. Item ꝙ intelligentia cum ſit plena formis impͥ mit alias formas in materia ꝑ corꝑa celeſtia tā qͣꝫ ꝑ inſtrumenta. Item ꝙ ſubſtantie ſeꝑate ſunt alicubi ꝑ oꝑatio nem. ⁊ non poſſunt moueri ab extremo in extre mum. nec in mediū. niſi qꝛ poſſunt velle opera ri aūt in medio aut in extremis. Error. ſi intelli gatur ſine oꝑatione ſb̓am nō eſſe in loco. nec trāſ ire de loco in locū. Itē ꝙ intelligentia ſola volūtate mouet celum. Itē ſb̓e ſeꝑate nuſqͣꝫ ſunt ẜm ſb̓am. Error. ſi in telligat̉ ita ꝙ ſb̓a ſit res eſſendi ī loco. verum eſt ꝙ nuſqͣꝫ ſunt ẜm ſubſtantiam. Capl̓m. viij. Errores de aīma ⁊ intellectu. Itē ꝙ intellectus no eſt forma corꝑis. niſi ſicut nauta nauis. nec eſt ꝑfectio eſſentialis homīs Item ꝙ intellectus qn̄ vult induit corpus. qn̄ nō vult non induit. Item ꝙ ex ſenſitiuo ⁊ intellectiuo nō ſit vnum ꝑ eſſentiam niſi ſicut ex intelligentia ⁊ orbe. hoc eſt vnū ꝑ oppoſitionem. Item ꝙ intellectus humanus eſt eternus. qꝛ eſt a cauſa ſemꝑ eodem mō ſe habente: ⁊ qm̄ nō hꝫ materiā ꝑ quā pͥus eſt in potētia qͣꝫ in actu. Itē ꝙ aīa ſeꝑata nullo mō patit̉ ab igne. Itē ꝙ intellectus eſt vnus numero oīm licꝫ om nino ſeꝑet̉ a corꝑe hoc. nō tn̄ ab omni. Itē ꝙ intellectus ſortis corrupti nō hꝫ ſcientiā eorū que habuit. Itē ꝙ aīa humana nullo mō eſt mobil̓ ẜm locū nec ꝑ ſe nec ꝑ accideus. ⁊ ſi ponatur alicubi ẜm ſb̓am ſuam nunqͣꝫ mouebit̉ de vbi ad vbi. Item ꝙ ſcīa aīe eſt eterna. ⁊ ꝙ intellectꝰ agēs ⁊ poſſibil̓ ſunt eterni. Item ꝙ motꝰ celi ſunt ꝓpter aīaꝫ intellectiuam ⁊ ꝙ aīa intellectiua ſui intellectus nō pōt educi: niſi mediante corꝑe. Itē ꝙ nulla forma ab extrinſeco veniēs pōt fa cere vnū cū materia. ꝙ em̄ ſeꝑabile eſt cū eo qd̓ eſt corruptibile vnum non facit. Itē aīa ſeꝑata nō eſt alterabilis ẜm ph̓iam licꝫ ẜm fidem alteret̉. Itē ꝙ aīa rationulis qn̄ recedit ab aīali adhuc remanet animal viuum. Itē ꝙ anima intellertiua cognoſcēdo ſe cogno ſcit omnia alia. ſpecies em̄ oīm rerū ſibi ſunt cō create. ſed hoc cognoſcere non debet̉ intellectui noſtro vt noſter eſt. ſed ẜm ꝙ intellectus ē agēs error eſt. Itē ꝙ aīa eſt inſeꝑabilis a corꝑe ⁊ ad corrupti onem armonie corꝑalis corrumpit̉ aīma. Item ꝙ ſcīa mgr̄i ⁊ diſcipuli eſt vna ⁊ eadē nu mero ⁊ ratio eſt. qꝛ intellectus vnus eſt. qꝛ for ma non multiplicat̉ niſi quia educitur de poten tia materie. Itē ꝙ intellectꝰ agēs nō copulat̉ nr̄o poſſibili. ⁊ ꝙ intellectꝰ poſſibil̓ nō vnit̉ nobis ẜm ſb̓am. ⁊ ſi vniret̉ vt forma nobiſcum eſſet inſeꝑabil̓. Itē ꝙ oꝑatio intellectꝰ nō vniti copulat̉ corꝑi. ita ꝙ oꝑatio eſt rei nō habentis formā qͣ oꝑet̉. Error ē. qꝛ ponit ꝙ intellectꝰ nō ſit forma hoīs. Item ꝙ nihil poteſt ſciri ab intellectu poſt eius ſeꝑationem. Itē ꝙ intellectus qͥ eſt poſtrema hoīs ꝑfectio ē penitus abſtractus. Vel ꝙ intellectꝰ vltīa vl̓ ē poſtrema oꝑatio hoīs. ⁊ eſt totalit̓ abſtractus. Iteꝫ ꝙ intellectus poſſibil̓ eſt inſcꝑabil̓ a corꝑe

ſimplicit̓ qͣꝫtum ad hūc actū qͥ eſt ſpecierū rece ptio. ⁊ qͣꝫtum ad iudiciū quod fit ꝑ ſimplicē ſpe cierum acceptionē vel intelligibiliū cōpoſitōꝫ Error. ſi intelligat̉ de receptiōe omnimoda. Itē ꝙ intellectus agens eſt q̄dam ſb̓a ſeꝑata ſu perior ad intellectū poſſibilem. ⁊ ꝙ ẜm ſb̓am po tentiam ⁊ oꝑationem eſt ſeꝑatus a corꝑe. nec ē forma corꝑis humani. Itē ꝙ inconueniens eſt ponere aliqͦs intellectꝰ nobiliores alijs. qꝛ cū illa diuerſitas nō poſſit eē aꝑte corporū oportet ꝙ ſit a ꝑte intelligētiaru ⁊ ſic aīe nobiles ⁊ ignobiles eſſent neceſſaria di uerſarum ſpecierū ſic̄ intelligentie. Error. qꝛ ſic aīa xp̄i non eſſet nobilior anime iude. Itē ꝙ intellectus ſpeculatiuus ſimplicit̓ ē eter nus ⁊ incorruptibil̓ reſpectu vero huiꝰ homīs corrumpit̉ corruptis fantaſmatibus in eo. Itē ꝙ intellectus poſſibil̓ nihil eſt in actu an̄qͣꝫ intelligat. qꝛ in natura intelligibili eſſe aliqͥd in actu eſt eſſe actu intelligens. Itē ꝙ ex intelligente ⁊ intellecto fit vna ſb̓a. eo ꝙ intellectus ſit ip̄a res intellecta formalit̓. Itē ꝙ nos peius vel melius intelligimꝰ. hoc ꝓ uenit ex intellectu paſſiuo quē dicunt eſſe pote tiam ſenſitiuam. Error eſt. qꝛ hoc ponit vnum intellectū ī oībus. aut eqͣlitatē ī omībꝰ aalibus. Itē ꝙ intellectus nō pōt tranſire de corꝑe ī cor pus. ita ꝙ ſucceſſiue ſit motor diuerſorū corꝑm Item ꝙ intellectus nr̄ ꝑ ſua naturalia pōt ꝑtin gere ad cognoſcendū eſſentiam pͥme cauſe. Hoc male ſonat ⁊ eſt error ſi intelligat̉ de cognitione mediata. Item ꝙ anima nunqͣꝫ moueret̉ niſi corpꝰ moue retur. ſicut graue vel leue nunqͣꝫ moueretur niſi aer moueret̉. Capl̓m. ix. Errores de volūtate ſiue libero arbitrio. Iteꝫ ꝙ de ſua natura nō eſt determinatū ad eſſe vel nō eſſe. non deter minat̉ niſi ꝑ aliquod qd̓ eſt neceſſariū reſpectu ſui. Error. Itē ꝙ volūtas manente paſſione ⁊ ſcīa. in ꝑticu lari ⁊ in actu non pōt agere ꝯͣ eam. Itē ſi ratio recta ⁊ volūtas recta. Error eſt. qͥa eſt ꝯͣ gloſam Augꝭ. ſuper illud pſal̓. Cōcupiuit aīa meā deſiderare ⁊cͣ. Et qꝛ ẜm hoc ad rectitu dinem voluntatis gr̄a nō eſſet neceſſaria: ſꝫ ſolū ſcientia. qd̓ fuit error pelagij. Itē ꝙ volūtate exiſtente in tali diſpoſitiōe in qͣ nata ē moueri. ⁊ mouēte ſic diſpoſito ꝙ natū ſit mouere impoſſibile eſt voluntatē nō velle. Itē ꝙ orb̓ eſt cā voluntatis medici vt ſanet. Itē ꝙ volūtas ⁊ intellectꝰ non mouent̉ in actu ꝑ ſe: ſed ꝑ cauſam ſempiternā.ſ. ꝑ corꝑa celeſtia. Itē ꝙ appetitꝰ ceſſantibꝰ impedimētꝭ neceſſario mouet̉ ab appetibili. Error ē de intellectiuo. Itē ꝙ voluntas ẜm ſe eſt indeterminata ad op poſita ſic̄ materia. Determinat̉ aūt ab appetibi li ſicut materia ab agente. Item ꝙ hō agens ex paſſione coacte agit. Itē ꝙ poſt cōcluſioueꝫ factā de aliqͦ faciendo. volūtas nō manet libera: ⁊ ꝙ pene nō adhiben tur a lege niſi ad correctione ignorātie ⁊ vt cor rectio ſit alijs pͥncipiū cognitōis vl̓ generatōis Itē ꝙ voluntas hoīs neceſſitat̉ ꝑ ſuam cogni tionem ſicut appetitus bruti. Item ꝙ nullū agens eſt ad vtrūlibet īmo deter minatur. Item ꝙ effectus ſtellarū ſuꝑ liberum arbitriuꝫ ſunt occulti. Item ꝙ volūtas noſtra ſubiacet ptāti corporū celeſtiū. Item ꝙ voluntas neceſſario ꝓſequit̉ qd̓ firmit̉ creditum eſt a rōe. ⁊ ꝙ nō pōt abſtinere ab eo ꝙ ratio dictat. hͨ aūt neceſſitatio non eſt coactio: ſꝫ natura voluntatis. Item ꝙ hō in oībus ſuis actionibꝰ ſequit̉ appe titum ⁊ ſꝑ maiorē. Error eſt. niſi intelligatur de maiore ⁊ in mouēdo. Itē ꝙ nō ē poſſibile eſſe pctm̄ in potētijs aīe ſu perioribꝰ. ⁊ ita peccat̉ paſſiōe ⁊ nō volūtate Itē ꝙ ſcīa ꝯtrariorū ſolum eſt cauſa qͣre anima rationalis poteſt in oppoſita. ⁊ ꝙ potentia ſim pliciter vna non pōt in oppoſita niſi ꝑ accidens ⁊ ratione alterius. Item ꝙ aīa nihil vult niſi mota ab alio a ſe. vn̄ iſtud falſum eſt. aīma ſeip̄a vult. Error. ſi intelli gat̉ mota ab alio.ſ. ab appetibili vel ab obiecto ita ꝙ appetibile ei obiectū ſit tota ratio motꝰ vo luntatis ip̄iꝰ. Itē ꝙ duobus bonis ꝓpoſitis. qd̓ fortiꝰ ē for tius mouet. Error ē. niſi qͣꝫtū eſt ex ꝑte boni mo uentis. Itē ꝙ oēs motus volūtarij reducunt̉ ad moto rem pͥmū. Error. niſi intelligat̉ in mortē primuꝫ ſimplicit̓ nō creatū. Et intelligēdo de motu ẜm ſb̓am ⁊ nō ẜm deformitatem. Capitulū. x. Error de toto ꝯiuncto.i. de toto cōpoſito natu ali ꝑfecto ſiue de hoīe. Item ꝙ homo pro ta to dicit̉ intelligere. ꝓ qͣꝫto celū dicit̉ ex ſe moue̓ vel intelligere vel viuere.i. qꝛ agens iſtas actio nes eſt ei vnitū vl̓ motor mobili. ⁊ nō ſb̓aliter. Itē ꝙ humanitas nō eſt forma rei ſꝫ rōnis. Itē ꝙ forma hoīs nō ē ab extrinſeco. ſꝫ educitur de potētia materie. qꝛ alit̓ nō eſſꝫ generatio vni uoca. Itē ꝙ hō ꝑ nutritionē pōt fieri aliꝰ numeralit̓ ⁊ indiuidualiter.

Item ꝙ hō eſt hō p̄ter aīam rationalem. Capl̓m.xj. Errores de mūdo ⁊ mūdi eternitate. Item ꝙ nihil eſt eter num a ꝑte finis qd̓ nō ſit eternū a ꝑte principij: qꝛ eſt ꝯͣ fidem ⁊ Error. Itē ꝙ redeūtibꝰ cor ꝑibꝰ celeſtibꝰ oībꝰ in idem punctū. qd̓ fit in. xxxvj. milibꝰ annorū redibūt idem effectus qui ⁊ modo. Itē ꝙ nō fuit pͥmus hō nec erit vltimus īmo ſꝑ fuit ⁊ ſꝑ erit hoīs ex hoīe generatio. Itē ꝙ generatio hoīs eſt circularis eo ꝙ forma hoīs redit pluries ſuꝑ eandem ꝑtē materie. Itē ꝙ qꝛ ſortes factꝰ ē nō receptibil̓ eternitatꝭ et ſi dꝫ eſſe eternꝰ ncc̄e eſt vt trāſmutet̉ nat̉ a ⁊ ſpē. Itē ꝙ md̓s ē eternꝰ qͣꝫtū ad oēs ſpēs in eo ꝯtē tas. ⁊ ꝙ tꝑs eternū ⁊ motꝰ ⁊ materia agēs et ſu ſcipiēs. qꝛ ē a potētia dei infinita ⁊ īpoſſibile eſt innouationē eſſe in effectu ſine innouatōe in cā Itē ꝙ nihil eſſet nouū niſi celū eſſꝫ variatuꝫ re ſpectu materie generabiliū. Item ꝙ impoſſibile eſt ſoluere rōes ph̓i de eter nitate mūdi: niſi dicamꝰ ꝙ volūtas pͥmi īplicat incompoſſibilia. Itē ꝙ duo ſūt pͥncipia et̓na.ſ. corpꝰ celi ⁊ aīa ei Itē ꝙ tria ſūt pͥncipia et̓na ī celeſtibꝰ. ſubiectu motꝰ et̓ni aīa corꝑis celeſtis. ⁊ pͥmū mouēs deſi deratū. Error eſt. quo ad duo pͥma. Itē ꝙ md̓s ē et̓nꝰ. qꝛ oē qd̓ hꝫ naturā ꝑ quam poſſit eſſe in futuro toto. hꝫ naturā ꝑ quā potu it eſſe in toto p̄terito. Itē ꝙ md̓s licet ſit factꝰ ex nihilo. nō tn̄ ē faciꝰ de nouo ⁊ qͣꝫuis de nō eſſe exierit ad eē. nō eſſe nō p̄ceſſit eſſe duratione ſꝫ natura tm̄. Itē ꝙ theologi dicentes ꝙ celū qn̄qꝫ qͥeſcit ar guunt ex falſa ſuppoſitiōe. Et ꝙ dicere celuꝫ eſſe ⁊ nō moueri eſt dicere ꝯͣdictoria. Itē ꝙ īfinite p̄ceſſer̄t celi reuolutōes qͣs nō fuit īpoſſibile cōp̄hēdi a pͥma cā ſꝫ ab ītellectu creato Item ꝙ elementa ſunt et̓na. ſunt tn̄ facta de no uo in diſpoſitione quam mō habent̉. Itē ꝙ qͣꝫuis generatio hoīm poſſit deficere vo lūtate pͥmi. tn̄ nō deficiet. qꝛ orb̓ pͥmꝰ nō tm̄ mo uet ad generationeꝫ elementorū ſꝫ etiā hoīm. Item ꝙ ſi celū ſtaret ignis in ſtupā non ageret. qꝛ nec deus eſſet. Item ꝙ celū nūqͣꝫ qͥeſcit. qꝛ generatio inferiorū ꝗ̄ eſt finis motꝰ celi ceſſare nō debet. Alia rō. qꝛ celum ſuum eſſet ⁊ ſuā ꝟtutem hꝫ a motore ſuo. ⁊ hoc ꝯẜuat celū per ſuū motuꝫ. vn̄ ſi ceſſaret a motū: ceſſaret ab eſſe. Itē ꝙ euū ⁊ tꝑs nihil ſunt in re: ſꝫ ſolū in appre henſione. Itē ꝙ qͥ generat md̓m ẜm totū ponit vacuum. Qꝛ locꝰ nccͣario p̄cedit generatū ī loco ⁊ tūc an̄ md̓i generatōꝫ fuiſſꝫ locꝰ ſine locato qḋ ē vacuū Itē ꝙ elemēta pͥma generatione ſunt facta ex i lo chaos. ſed ſunt eterna. Item ꝙ vniuerſum nō pōt deficere. qꝛ primum agens hꝫ trāſmutare materiā eternalit̓ viciſſim Nūc ad iſtam formā. nunc ad illā. ⁊ ſil̓r materia nata eſt tranſmutari. Item ꝙ tꝑs eſt infinitū qͣꝫtū ad vtrūqꝫ extremū licet em̄ impoſſibile ſit infinita eſſe ꝑtrāſita quo rum aliqͥd fuit ꝑtranſeundū. nō tn̄ impoſſibile ē infinita eſſe ꝑtranſita. quorū nullū fuit ꝑtrāſeū dum. Error. Itē ꝙ natural̓ ph̓s ſimpliciter debꝫ negare mū di nouitatē. qꝛ innitit̉ cauſis ⁊ rationibꝰ natu ralibus. Fidelis aūt pōt negare mūdi eternita tem. qꝛ innitit̉ cauſis ſuꝑnaturalibus. Item ꝙ rō ph̓i demonſtrās motū celi eternum. non eſt ſophiſtica. Et mirū eſt ꝙ hoīes ꝓfundi hoc nō vidēt. Item ꝙ creatio nō eſt poſſibilis qͣꝫuis ꝯtrariuꝫ ſit tenendū ẜm fidem. Itē ꝙ non eſt verū ꝙ aliqͥd fiet ex nihilo vel ne qꝫ factum ſit in pͥma creatione Item ꝙ creatio non debet dici mutatio ad eſſe. Error. ſi intelligat̉ de omni modo mutatiōis Errores de celo ⁊ ſtell̓. Capl̓m. xij Item ꝙ corpora cele ſtia mouent̉ a pͥncipio extrinſeco ꝙ ē aīa. et qd̓ mouet̉ ꝑ aīam ⁊ ꝑ ꝟtutē appetitiuam ſicut aīal̓ Sicut em̄ aīa appetens mouet̉. ita ⁊ celū. Item ꝙ corꝑa releſtia ex ſe habent eternitatem ſue ſb̓e. ſed nō eternitatē ſui motus. Itē ꝙ aīa celi eſt intelligentia. Et orbes celeſteſ ꝟo ſunt inſtrumenta intelligentiarū ſicut orga na ſic̄ auris ⁊ oculꝰ eſt organū ꝟtutꝭ ſenſitiue Itē ꝙ ſi in aliqͦ hūore ꝟtute ſtellarū deuenirent ad talē ꝓportionē cuiuſmodi ꝓportio eſt in ſe minibꝰ pͥmorū parentū. Ex illo hūore poſſꝫ ge nerari hō Et ꝙ ſufficient̓ poſſet generari ex pu trefactione vel ex putredine. Itē oīm formarū cauſa effectiua eſt orbis. Item natura q̄ eſt pͥncipiū motꝰ in corꝑibus ce leſtibus eſt intelligentia mouens. Error. ſi intel ligat̉ de natura que eſt actus vel forma. Errores de natura generabiliū ⁊ corrupti ilium. Capl̓m. xiij. Item ꝙ forme nō re cipiūt diuiſioneꝫ. niſi ẜm diuiſionē materie. Er ror. niſi intelligat̉ de formis eductis de potētia materie. Itē ꝙ forma material̓ nō pōt creari. Itē ꝙ nihil debet credi niſi ꝑ ſenotū. vl̓ ꝙ ex ꝑ ſe notis pōt determinari vel declarari. Itē ꝙ materia exterior obedit ſb̓e ſpūali. Error ſi intelligat̉ ſimpliciter ⁊ ẜm oēm modū trāſmu tationis. R 4

Itē ꝙ indiuidua eiuſdem ſpēi vt ſortes ⁊ plato differūt ſola rōe materie. Et ꝙ forma hūana ea dem exiſtente numero in vtroqꝫ non eſt mirū ſi idem numero eſt in dinerſis locis. Itē ꝙ poſſibile eſt ꝙ materialiter fiat ignis di luuiū vniuerſale. Capl̓m. xiiij. Errores de neceſſitate euentus rerū. Item ꝙ nihil fit a ca ſu. ſed oīa ex neceſſitate eueniūt. Et ꝙ omīa futu ra q̄ ęrunt: neceſſitate erūt. Et q̄ nō erūt impoſſi bile eſt eſſe. Et ꝙ nihil euenit contingent̓ cōſide rando oēs caſus. Error qꝛ cōcurſus cauſarum eſt de diffinitiōe caſualis. lib̓. v. de conſolatione ph̓ie. Item ꝙ ex diuerſitate locorū acquirūt̉ neceſſi rates euentuū. Item ꝙ ex diuerſis ſignis celi ſignificant̉ diuer ſe ꝯditiones in hoībus tam bonorū aūt donorū ſpūalium qͣꝫ rerū temporaliū. Itē ꝙ qͥbuſdā ſignis aut figuris ſciunt̉ hoīm in tentiones ⁊ mutatiōes intentionū. Et an inten tiones ille ꝑficiēde ſint. Et ꝙ ꝑ tales figuras ſci untur euentus ꝑegrinorū. captiuatio hoīm. aut ſolutio captiuorum. Et an nati futuri ſint ſcien tes vel latrones. Item ꝙ ferunt ꝙ diſpoſitio vniuerſi ꝓcedit ex ꝓuidentia diuina nō immediate: ſꝫ mediate mo tu ſuꝑiorum. Et quod iſtud facit nō imponit ne ceſſitatem inferioribꝰ. qꝛ habent contrarietatem ſed ſuperioribus. Itē ꝙ ſanitatē ⁊ infirmitatē vitā ⁊ morteꝫ. attri buunt poſitioni ſiderū ⁊ aſpectui fortune dicen tes. ꝙ ſi cum aſpexerit fortuna viuet. ſi nō aſpe xerit moriet̉. Error. Item ꝙ in hora generatiōis hoīs in corꝑe ſuo ⁊ ꝑ conſequens in anima que ſequit̉ ex ordine cauſarū ſuperiorū ⁊ inferiorū ineſt homī diſpoſi tio inclinans in tales actiones ⁊ euētus Error niſi intelligat̉ de euentibus naturalibꝰ ⁊ ꝑ viaꝫ diſpoſitionis. Capitulum. xv. Errores de accidente. Item ꝙ cū deus non comꝑat̉ ad entia in rōe cauſe material̓ vel for malis. nō facit accidēs eſſe ſine ſubiecto. De cu ius rōe eſt in actu ineſſe ſubiecto ſuo. Itē ꝙ accidēs exn̄s ſine ſb̓iecto nō ē accidēs ni ſi eqͥuoce. Et ꝙ impoſſibile ē qͣꝫtitatē ſiue dimē ſionem eſſe ꝑ ſe. hͦ em̄ eſſet ip̄am eſſe ſb̓am. Itē ꝙ face̓ accidēs eſſe ſine ſb̓iecto hꝫ rōꝫ īpoſſi bil̓ īplicātꝭ ꝯͣdictionē. vt credimꝰ in euchariſtia Quintꝰ error Itē ꝙ deꝰ nō poſſet facere acci dens ſine ſb̓iecto. nec pl̓es dimenſiones ſil̓ eſſe. Errores de ſcīa vel ph̓ia. Capl̓m. xvj Itē ꝙ omnes ſeiētie ſunt neceſſarie p̄ter phiſicas diſciplinas. Et ꝙ nō ſunt neceſſarie niſi ꝓpter ꝯſuetudinē hoīm. Itē ꝙ nulla queſtio diſputabil̓ eſt ꝑ rōꝫ quam ph̓s nō deberet diſputare ⁊ determinare. quia rōes accipiunt̉ a rebus. Ph̓ia aūt oēs res habꝫ ꝯſiderare ẜm diuerſas ſui ꝑtes. Itē ꝙ poſſibile vel impoſſibile ſimpliciter. id ē oībus modis eſt poſſibile. vel impoſſibile ẜm philoſophiā. Itē ꝙ ſapientes mundi ſunt ph̓i tm̄. Itē ꝙ nō ē excellētior ſtatus qͣꝫ vacare ph̓ie. Itē ꝙ hō non debet eſſe ꝯtentus autoritate ad habendū certitudinē alicuius q̄ſtionis. Itē ꝙ ad hͦ ꝙ hō habeat certitudinē ꝯcluſiōis oportet ꝙ ſit fundatꝰ ſuꝑ pͥncipia ꝑ ſe nota. Er ror qꝛ generalit̓ tam de certitudīe apprehēſionis qͣꝫ adheſionis loquit̉. Errores de ſacra ſcriptura. Capl̓m xvij. Item ꝙ ſermoes the ologi fundati ſunt in fabul̓. Itē ꝙ nihil plus ſcit̉ opter ſcire theologiam. Iteꝫ ꝙ fabule ⁊ falſa ſunt in lege xp̄iana ſicut et in alijs. Itē ꝙ lex xp̄iana impedit addiſcere. Itē ꝙ lex natural̓ ꝓhibet interfectionē aīalium irrōnabiliū. ſicut rōnabiliū licet nō tm̄. Errores de fide ⁊ ſacramentis. Ca. xviij. Item ꝙ non eſt cura duꝫ de fide ſi dicat̉ aliqͥd eē hereticū. qꝛ ē ꝯͣ fide Itē ꝙ nō eſt credendū niſi ꝑ ſe notū. vel ex ꝑ ſe notis poſſit declarari. Item ꝙ nō eſt curandū de ſepultura. Itē ꝙ non eſt orandū. Itē ꝙ non eſt confeſſio ſacienda niſi ad apparen tiam. Errores de raptū. Capl̓m. xix. Item ꝙ raptus et vi ſiones non hꝫ fie̓ri niſi ꝑ naturam. Errores de vitijs ⁊ ꝟtutibus. Ca. xx Iteꝫ ꝙ peccata cōtra naturā vtpote abuſus in coitu licet ſint ꝯͣ natu ram ſpēi. nō tn̄ ꝯͣ naturam indiuidui. Itē ꝙ ſimplex fornicatio vtpote ſolutus cuꝫ ſo luta non eſt peccatū. Itē ꝙ dignitas eēt ī cauſis ſuꝑioribꝰ poſſe face̓ pctā ⁊ moſtra p̄ter intētionē. cū natura hͨ poſſꝫ Itē ꝙ delectatio in actibꝰ venereis nō impedit actū ſiue vſum intellectus. Itē ꝙ ꝯtinentia non eſt eſſentialit̓ ꝟtus. Itē ꝙ ꝑfecta abſtinētia ab actu carnis corrum pit ꝟtutem ⁊ ſpeciem.

Itē ꝙ pauꝑ i bonis fortūe n̄ pōt age̓ ī moralibꝰ Itē hūilitas ꝓut qͥs nō oſtentat ea q̄ hꝫ: ſꝫ vili pēdit ⁊ hūiliat ſe nō eſt ꝟtus. Error. ſi intelliga tur ꝙ nec ꝟtus nec actus ꝟtuoſus. Itē ꝙ nō ſunt poſſibile alie v̓tutes niſi acquiſi te vel innate. Itē ꝙ caſtitas n̄ ē maiꝰ bonū qͣꝫ ꝑfcā abſtinētia Itē finis terribiliū eſt mors. Error. ſi excludat terrorē inferni qͥ eſt extremꝰ. Errores de reſurrectiōe. Capl̓m.xxj. Itē ꝙ nō cōtigit cor pus corruptū redire idem nūero. nec idē nume ro reſurget. Error. Itē ꝙ reſurrectio futura nō dꝫ credi neqꝫ cōce di a ph̓o. qꝛ impoſſibile ē inueſtigari ꝑ rōeꝫ. Et ror qꝛ etiā ph̓s dꝫ captiuare intellectum in obſe quium fidei xp̄i. Errores de felicitate ſiue btītudīe. Ca xxij. Iteꝫ felicitas nō pōt a deo infūdi īmediate. Itē dice̓ dare deū feli citatē vni ⁊ nō alij eſt ſine rōe ⁊ figmentū Itē ꝙ hō ordinatꝰ qͣꝫtū ad intel ectū ⁊ effectum ſic pōt eſſe ſufficient̓ ꝑ ꝟtutes intellectuales et morales. de qͥbꝰ loquit̉ ph̓s in ethicis eſt ſuffici ent̓ diſpoſitus ad felicitatē eternā. Itē ꝙ felicitas habet̉ in hac vita ⁊ nō in alia. Itē ꝙ hō poſt mortē amittit omne bonū. Itē ꝙ bonū qd̓ hoī poſſibile eſt ꝯſiſtit in ꝟtuti bus in: ellectualibus. Sequunt̉ articuli ꝯdēnati Pariſiꝰ. Ca. xxiij Iſti articl̓i qui ſequū tur fuerūt ꝯdēnati in facultate artiū ꝑiſiꝰ. M. ccc. xliiij. ī feſto natiuitatꝭ dn̄i. Ꝙ nullꝰ mgr̄ bac calariꝰ vl̓ ſcholarꝭ ī artiū facultate legēs ꝑiſius audeat aliquā ꝓpoſitōꝫ famoſā illiꝰ autorꝭ cuiꝰ librū legit dice̓ ſimpl̓r eē falſā. vl̓ eē falſā de ꝟtu te ẜmōis: ſꝫ credi debeat ꝙ autor lꝫ ponēdo illā habuit vnū ītellectū. ſꝫ vl̓ ꝯcedat eā vl̓ ſenſuꝫ ve rum diſtinguat a ſenſu falſo. Cauſa huiꝰ eſt qͥa pari ratiōe ꝓpoſitiones biblie abſoluto ẜmone erunt negande. qd̓ eſt ꝑiculoſum. Et quia ẜmo non habet veritatem niſi ex impoſitione ⁊ vſu cōmuni accipit̉ vel aliorū. ideo talis eſt virtus ẜmonis qualit̓ eo cōiter autores vtunt̉. ⁊ qͣlem exigit materia. cum ẜmones ſint inqͥrēdi penes materiā ſubiectā. Itē ꝙ non dicat ſimplicit̓ vel de ꝟtute ẜmonis omnē ꝓpoſitionē eſſe falſam q̄ eſſet falſa ẜm ſuꝑ poſitionem ꝑſonalem te minorū. eo ꝙ iſte error ducit ad errorem pͥorem. Autores em̄ ſepe vtū. tur alijs ꝓpoſitionibus ſuppoſitōis. Itē ꝙ nō dicat ꝙ nulla ꝓpoſitio diſtinguenda ſit qm̄ hoc ducit ad p̄dictos erroreſ. ⁊ qꝛ ſi diſci pulus vnum ſenſum ꝓpoſitiōis accipiet: et do ctor aliū intellexerit. diſcipulus falſe informabi tur donec ꝓpoſitio diſtinguet̉. Sil̓r ſi opponēs vnū ſenſum intelligat. ⁊ reſpondēs aliū recipiet diſputatio erit ad tm̄ ſi nulla fiat diſtinctio. Itē ꝙ nulꝰ dicat nouā ꝓpoſitōꝫ eſſe ꝯcedēdaꝫ ſi nō ſit vera in eius ſenſu ꝓpͥo. qꝛ hoc dicere du cit ad errores p̄dictos. qꝛ biblia ⁊ autores non ſꝑ vtunt̉ ẜmonibus ẜm ꝓprios ſenſus ip̄orum Magis em̄ oportet in affirmādo vel negando ẜmones ad materiā ſubiectā attēdere qͣꝫ ad pro pͥetatem ẜmonis. Diſputatio nanqꝫ ad ꝓprieta tem ẜmonis attendens ⁊ nullā recipiens ꝓpoſt tionem p̄terqͣꝫ in ſenſu ꝓprio. nō ē diſputatio: ni ſi ſophiſtica. diſputationes doctrinales ⁊ diale tice q̄ inqͥfitionem veritatis attendāt modicam habent de nomībus ſolicitudinē. Item ꝙ nullus dicat ſcīam nouaꝫ eſſe de rebꝰ q̄ nō ſant ſigͣ ⁊ que nō ſunt termini vel orationes. qm̄ in ſciētijs vtimur termīs ꝓ rebus quas no biſcū portare nō poſſumꝰ ad diſputatōes. ideo ſcīam habemꝰ de rebus licet mediantibꝰ termīs vel orationibus. Itē ꝙ nullus aſſerat ſimplicit̓ abſqꝫ oratōe vel diſtinctōe iſtas ꝓpoſitiones vel ꝯſiles ꝙ Sor tes vel plato vel deus ⁊ creatura nihil ſunt. qͥa iſta ꝟba pͥma facie male ſonant. qꝛ talis propoſi tio ſenſum vnum hꝫ falſum. videlicet ſi negatio in hac dictione nihil implicat intelligeret̉ can dem cadere ſupra ens ſingulariter. ſed vt ſupra entia pluralit̓. Capitulū. xxiiij. ſti ſunt articuli re uocati Anno dn̄i. M. ccc. xviij. ij. die octo. ꝑi ſius ꝑ fratrem Iohannē Guion ordīs minoruꝫ in domo p̄dicatorū. Itē ꝙ generare ẜm ſuā rōꝫ formalē nō ſit ī pr̄e. Itē ꝙ generare realit̓ elicitū ſit in diuinis. Item ꝙ generare ſiue elicitū ſiue inelicitum ſit in filio. Item ꝙ generare ⁊ generari in diuinis accepta notionaliter ſunt idem inter ſe in diuinis. Item dicere ꝙ pater in diuinis nō ſit formaliter generans alia generatiōe qͣꝫ illa qͣ filius formali ter eſt genitus. Capl̓m.xxv. Errores iohanis de mericuria ordinis ciſtercien̄. Articuli ꝯdemna ti ꝑ mgr̄os ꝑiſienſes. Anno dn̄i. M.ccc. xlvij. ⁊ ꝓhibiti oībus baccalarijs legentibꝰ qͥ legunt vl̓ legerūt ſnīas ſb̓ pena pͥuatiōis ab oī honore facultatis quoꝝ articuloꝝ aliqͥ reputant̉ erro nei aliqͥ ſuſpecti aut male ſonātes in fide. Item ꝙ ſatis erat poſſibile ꝙ ꝑ volūtatem aut volitionē creatā xp̄s aliqͥd voluit qd̓ nunqͣꝫ de buit enenire.

Itē ꝙ xp̄s potuit dixiſſe falſuꝫ ⁊ aſſeruiſſe aſſer tione creata tam vocali qͣꝫ mentali. Itē ꝙ qͣlit̓cūqꝫ vult deꝰ vult efficacit̉ ita eſſe. Itē ꝙ deꝰ facit ꝙ aliqͥs peccet ⁊ ꝙ ſit peccator. ⁊ vult voluntatem bn̄placiti ꝙ ille ſit peccator Itē ꝙ nullus peccat volendo aliqͣlit̓ alit̓ qͣꝫ de velit eum velle. Item ꝙ deus aliquid reprobat ꝙ ip̄e vult vo luntate bn̄placiti. Itē quēlibet peccantē deꝰ vult peccare volūta te bn̄placiti. ⁊ facit eū peccare ⁊ vult ꝙ peccet. Itē ꝙ deꝰ facit malū eſſe ⁊ peccatū eſſe. Item ꝙ peccatū magis eſt bonū qͣꝫ malū. Item ꝙ aliqͥs faciat aliqͥd oīno vt d̓eꝰ vult ip̄m facere voluntate bn̄placiti ꝙ talis peccet. Itē qͥcūqꝫ peccat ꝯformat voluntatē ſuā volun tati bn̄placiti dei ſic ꝙ illa vult ſicut deus vult eum velle. Itē ꝙ poſſibile eſt xp̄m ẜm voluntatē creatam erraſſe. ⁊ ẜm hoīem mendaciū ꝓtuliſſe. Item ꝙ poſſet dici ꝙ anima xp̄i vnita ꝟ̓bo ſal tem ꝑ accidens poſſet odire deuꝫ vel reſpuere ſi ue deteſtari. Item ꝙ ſi aliquis hn̄s vſum liberi arbitrij inci dens in temꝑationē tantā ꝙ nō poſſit illi reſiſte re. moueat̉ ad illecebrā cū aliena vxore nō com mittit adulteriū. ⁊ ſic de alijs peccatis. Itē ꝙ aliqua eſt poſſibilis paſſio cui voluntas etiam habita gr̄a quacūqꝫ ſine miraculo nō poſ ſet reſiſtere quin eliceret actuꝫ ẜm illā. ⁊ tal̓ actꝰ non eſt peccatū. Itē ꝙ non eſt peior demeritorie in caſu qͥ vitio ſum hꝫ habitū demeritoriū cum actu. qͣꝫ qui ha bet conſimilē habitum ſine actu. Item ꝙ nō eſt peior moralit̓ qui vitioſuꝫ hꝫ ha bitum ⁊ actū qͣꝫ qui habitū eiuſdem ratiōis ha bet ſine actu. Item ꝙ nō eſt melior meritorie qui hꝫ habitum meritoriū ⁊ actū qͣꝫ qui habet ꝯſimilē habitum ſine actu Item ꝙ malus quacūqꝫ malicia actuali ⁊ habi tuali equalibus ad inuicem non eſt peior ex ac tuali ſimul qͣꝫ ex actuali tantum vel ex habitua li tantū. Item ꝙ bonus qͣcūqꝫ bonitate actuali ⁊ habi tuali ad inuicem equalibus nō eſt magis bon ex vtraqꝫ qͣꝫ ex habituali tm̄. Item ꝙ nulla creatura aūt nulla circūſtātia rei bona diminuit peccatū quin ſit tantū qͣꝫtum fo ret ſine illa ceteris paribus. Item ꝙ pia intentio ⁊ naturalis pietas augent peccatū ⁊ non diminuūt ceteris paribus Itē peccatū poſt longā ꝯſuetudinē cōmiſſum ē minus qͣꝫ foret an̄ ꝯſuetudinem. Item ꝙ odiū ꝓximi nō eſt demeritoriū niſi qꝛ ꝓ hiditū a deo Itē ꝙ ꝓbabiliter poſſet ſuſtineri cognitionem vel volitionem nō eſſe diſtinctā ab aīa. īmo ē ip ſa anima ⁊ ſic ſuſtinēs nō teneret̉ nec cogeretu: negare ꝓpoſitionē ꝑ ſe notam. nec negat̉ autori tatem admittendam. Itē ꝙ ꝓbabile eſt in lumīe naturali nō eſſe acci dentia: ſꝫ oēm rem eſſe ſub̓am. ⁊ ꝙ vbi nō eſſet fi des hoc eſſet ponendū vl̓ ꝓbabilit̉ poſſet poni. Itē ꝙ nō eſt euidēs euidētia reducta ad certitu dinem pͥmi pͥncipij quin qd̓cūqꝫ quod eſt poſſꝫ ꝓduci nob ilius. Itē ꝙ tenentes vel cōiter tenet̉ ꝙ intentio voli tio ſenſatio ſint qͣlitates ſubiectiue exiſtentes in aīa qͣs pōt deus creare ſe ſolo ⁊ qui hͦ pone̓ vult habet concedere ⁊ dicere ꝙ deus poteſt facere ſe ſolo ꝙ anima odiret ꝓximum ⁊ deū nō deme ritorie. Item ꝙ deus eſt cā aliqualiter actus demerito rij vt demeritorius eſt. Itē ꝙ deꝰ ē cā pctī vt pctm̄ ē. ⁊ mali īqͣꝫtū malū Itē ꝙ q̄cūqꝫ volūtas cauſat aliqͥd cauſat talit̓ ī ꝟtute pͥme cauſe. Itē ꝙ deꝰ eſt cauſa maxima ⁊ immediata pͥua tionis ⁊ iuſticie in actu Itē ꝙ deꝰ eſt actio ⁊ cauſa peccati vt pctm̄ eſt. Itē ꝙ deus eſt cauſa cuiuſlibet modi actꝰ ⁊ cu iuſſibet circūſtantie ꝓducte. Item ꝙ a deo eſt ꝙ actus demeritoriꝰ fit īqͣꝫtū demeritorius eſt Itē ꝙ quacūqꝫ creatura demōſtrata hͨ eſt vera hͦ chimera intelligit̉ hec chimera pōt intelligi. Itē ꝙ qͣcūqꝫ creatura demōſtrata hͦ eſt vera. h̓ res maior deo pōt cogitari. Itē ꝙ ꝓpt̓ oꝑa alicuiꝰ futura bōa deꝰ p̄ordīa uit aliquem ab eterno. Itē ꝙ aliqͥs p̄deſtinatꝰ ē ab et̓no ꝓpter bonum vſuꝫ liberi arbitrij quē deꝰ p̄ſciuit eū habiturū. Itē ꝙ nō ſic gͣtis ⁊ miſericordit̉ deꝰ p̄deſtīauit illū quē p̄deſtinauit quin ⁊ ꝓ oībus bonis ip̄iꝰ futuris vel alterius. Articuli contra mgr̄m Nicolaum de vltricu ria Anno dn̄i. M. cccxlviij. poſt feſtū omniuꝫ anctorū. xxvj Iſti ſequētes articu li fuerunt in rhomana curia ꝯdemnati ꝑ mgr̄m Nicolaū ſupradictū publice in vniuerſitate pa Dixi ꝙ mul (riſienſi reuocati. ta venerūt ad animū ex qͥbus ꝑpendi ſeu iudica ui bonū eſſe ſimplicit̓ ſcribere iſtum tractatū. et ꝙ vlterior dilatio diſplicebat deo. reuoco tanqͣꝫ p̄ſumptuoſum ſuſpectū ⁊ ꝑiculoſum. Itē ꝙ de rebꝰ ꝑ apparētia naturalia quaſi nulla certitudo hr̄i pōt. illa tn̄ modica pōt in breui tē pore hr̄i ſi hoīes intellectū ſuū ꝯuertant ad res nō ad intellectū Ariſto. ſeu cōmentatoris. reuo co tanqͣꝫ falſum ⁊ erroneū.

Item ꝙ nō pōt euident̓ euidētia p̄dicta ex vna re inferri ſeu concludi alia res. vel ex non eſſe vnius ad eſſe alterius. reuoco tanqͣꝫ falſum ⁊ er roneum ⁊ ſuſpectum. Item ꝙ ille ꝓpoſitiones deꝰ eſt deꝰ nō eſt peni tus idem ſignificant licet alio ⁊ alio mō. reuoco tanqͣꝫ falſum. Item ꝙ diri ⁊ ſcripſi ꝙ hec ꝓpoſitio hō ē aīal nō eſt ẜm fidem neceſſaria nō attendēs ꝓ nunc neceſſariam cōnexitatē p̄dictorū terminorū. re uoco tanqͣꝫalſum. Iteꝫ dixi prohdolor in pͥncipio pͥmo qn̄ legi ſen tentias ⁊ in epl̓a ſecūda ⁊ ſexta qͣs ſcripſi ꝯͣ Bo nifaciū ꝙ ex eo ꝙ vna reſeſt nō pōt euident̓ eui dentia ducta ex pͥmo pͥncipio referri ꝙ alia res ſit. reuoco tanqͣꝫ falſum. Itē dixi in locis p̄dictis ꝙ ex eo ꝙ vna res ē nō pōt inferri euident̉ ꝙ alia res nō ſit. reuoco tan qͣꝫ falſum ⁊ erroneū. Itē ex eo ꝙ vna res non eſt pōt euident̓ inferri euidentia ducta ex pͥmo pͥncipio ꝙ alia non ſit. reuoco tanqͣꝫ falſum. Itē ex eo ꝙ vna res non eſt nō pōt euidenter in ferri ꝙ alia res ſit. reuoco tanqͣꝫ falſum. Itē dixi in epl̓a tertia ad Bonifaciū ꝙ certitu do euidētie non hꝫ gradus. reuoco tāqͣꝫ falſuꝫ. Item in eadem epl̓a ꝙ de ſb̓a materiali. alia ab aīma noſtra non habemꝰ certitudinē euidentie reuoco tanqͣꝫ falſum. Item in eadem epl̓a ꝙ excepta certitudine fidei nō eſt alia certitudo niſi pͥmi pͥncipij: vel que in pͥmum pͥncipiū poteſt reduci vel reſolui. reuoco tanqͣꝫ falſum. Item in epl̓a qͣrta ad Bonifaciū ꝙ hec ꝯſequē tia a eſt ⁊ pͥus non fuit. igit̉ alia res ab a eſt eui dens euidentia deducta ex pͥmo pͥncipio. reuo co tanqͣꝫ falſum ⁊ hereticū. Item epl̓a qͥnta ad Bonifaciū ꝙ hec conſequē tia nō eſt euidens euidentia deducta ex pͥmo pͥn cipio. ignis eſt approximatus ſtupe. ⁊ nulluꝫ eſt impedimentū. igitur ſtupa comburet̉. reuoco tanqͣꝫ falſum. Itē in eadē epl̓a ꝙ nō ſcimꝰ euidenter ꝙ aliqͣ cā cauſet efficacit̓ q̄ nō ſit deꝰ. reuoco tāqꝫ falſum. Item in eadē epl̓a ꝙ non ſcimꝰ euident̓ ꝙ aliqͥs ſit vel eſſe poſſit effectus naturalit̓ ꝓductꝰ. reuo co tanqͣꝫ falſum. Item eadem epl̓a ꝙ qͥbuſcūqꝫ acceptis q̄ pn̄t eē cauſa alicuiꝰ effectꝰ nō ſcimꝰ euident̓ ꝙ ad poſi tionem eorū ſequat̉ effectus poſitiuꝰ. reuoco tā qͣꝫ falſum. Item ꝙ neſcimus euident̓ ꝙ in aliqͣ ꝓductione ꝯcurrat ſubiectū. reuoco tanqͣꝫ falſum hereticū ⁊ erroneum. Item epl̓a p̄dicta ꝙ nulla pōt eſſe ſimplicit̓ de monſtratio qͣ ex exiſtētia cauſarū demonſtretur exiſtentia effectus. reuoco tanqͣꝫ falſum hereti cum ⁊ erroneum. Item epl̓a p̄dicta ꝙ non ē nobis euident̓ notuꝫ ꝙ poſſit fieri aliqͣ demōſtratio a pͥori realit̓ diffe renti. reuoco tanqͣꝫ falſum. Item ꝙ nō pōt euident̓ oſtendi nobilitas vniꝰ rei ſuꝑ aliam rem. reuoco tanqͣꝫ falſum. Item in p̄dicta epl̓a ꝙ qͣcūqꝫ re demōſtrata nul lus ſcit euident̓ qͥn excedat in nobilitate omnes alias res. reuoco tanqͣꝫ falſum. Itē qͣcunqꝫ re demōſtrata nullus ſcit euidenter qn illa ſcit deus ſi ꝑ deū intelligamꝰ ens nobiliſ ſimum. reuoco tanqͣꝫ falſum. Itē eadem epl̓a ꝙ aliqͥs neſcit euidenter ꝙ vna res ſit filius alteriꝰ. reuoco tanqͣꝫ falſum hereti cum ⁊ erroneū. Item eadē epl̓a in qͣlibet re oſtenſa nullꝰ ſcit eui dent̓ qͥn ip̄e idem debeat imponere honorē ma ximum. reuoco tanqͣꝫ falſum ⁊ qͣ. Item epl̓a p̄dicta ꝙ aliqͥs neſcit euident̓ qͥn iſta rōnabilit̓ poſſet ꝯcedi ſi aliqͣ res eſt deꝰ. eſt pro ductus. reuoco tanqͣꝫ falſum erroneū. Itē dixi in vico ſtraminū ꝙ nō pōt euidēt̓ oſtē di qͥn q̄libet res ſit eterna. reuoco tanqͣꝫ falſū er roneum ⁊ hereticū. Itē epl̓a ſexta ad Bernardū dixi ꝙ pane demō ſtrato nō pōt euident̓ oſtendi qͥn ibi ſit aliqͣ res q̄ non ſit accidens in inſtrumento reuocationis reuoco tanqͣꝫ falſum. Itē dixi epl̓a ſeptīa ꝙ pōt dici ſine ꝯtradictiōe ad quā qͥs pōt duci ꝙ oīs res de mūdo eſt ꝓdu cta. reuoco tanqͣꝫ falſum erroneū hereticū ⁊ bla ſphemum. Item epl̓a erdem dixi ꝙ iſta ꝯſequētia nō ē eui dens a eſt ꝓductū. igit̉ aliqͥs ꝓducens eſt a vel fuit. reuoco tanqͣꝫ falſum. Itē epl̓a non a ad Bernardū dixi ꝙ iſte ꝯſequē tie nō ſunt euidentes. actꝰ intelligēdi ē. igit̉ in tellectꝰ eſt. actus volēdi eſt. igit̉ voluntas ē. re uoco tanqͣꝫ falſum. Item dixi ſemel in vico ſtraminū ꝙ nō pōt eui dent̓ oſtendi qͥn oīa que apparent ſint vera. reuo co tanqͣꝫ falſum. Item dixi in qͣdam diſputatōe ꝙ deꝰ ⁊ creatu ra nō ſunt aliqͥd. reuoco tanqͣꝫ falſum. Itē dixi in qͣdā diſputatiōe ꝙ ꝯͣdictoria ad īui cem ſignificat idem. reuoco tanqͣꝫ falſum. Tem dixi ꝙ vidi in dictis ariſto. ⁊ cōmen P tatoris q̄ſtiōes mille determīatas ꝯͣ qͣs nō ¶inueni rōes demōſtratiuas: ſꝫ mihi bn̄ oc currūt aliq̄ ꝑ qͣs videbat̉ mihi ꝙ ita poſſent te neri rōnes oppoſite ſic̄ ꝓpoſite ab eis. qͣs tn̄ dixi nō eſſe determinatas ⁊ oppoſitas ſꝫ ſoluꝫ ꝓbabi les. Iſtū articulū aſſero falſuꝫ. ⁊ reuoco ſic̄ iacꝫ Itē ꝙ cū noticia q̄ pōt hr̄i ẜm apparētia natura lia poſſet in modico tꝑe ml̓tū admirari ꝙ aliqui ſtudēt in Ariſtotele ⁊ cōmētatore ⁊ vſqꝫ ad eta tem decrepitā. ⁊ ꝓpter eorū ẜmōes logicos de

ſerat res morales ⁊ cām boni cōmunis intm̄ ꝙ nunc exurrexit amicꝰ veritatis.ſ. ꝙ ⁊ ip̄emet et fecit ſonare tubam ſuā: vt dormientes in ſomno excitaret. Cōtriſtati ſunt valde ⁊ qͣſi armati ad capitale bellū cōtra eū irruerūt. Iſtū articuluꝫ reputo falſum ⁊ p̄ſumptuoſum. Itē ꝙ res abſolute ꝑmanentes de qͥbus d̓r cōit̓ ꝙ generant̉ ⁊ corrūpunt̉ ſunt eterne: ſiue ſint ſb̓e ſiue accidentia. Reuoco ⁊ aſſero tanqͣꝫ fal ſum hereticū ⁊ erroneū. Itē ꝙ in rebus naturalibꝰ nō ē niſi motꝰ local̓ diſgregatōnis ⁊ ꝯgregatiōis ita ꝙ qn̄ ad talem motū ſequit̉ ꝯgregatio corporū athomaliū na turaliū colligunt̉ ad inuicē ⁊ ſortiunt̉ naturam vniꝰ ſuppoſiti dicit̉ generatio. qn̄ ſegregant̉ d̓r corruptio. Et qn̄ ꝑ motū localē athomalia cum aliquo ſuppoſito q̄ ſunt talia ꝙ nec aduentꝰ eorū videt̉ facere ad motū ſuppoſiti vel ad id qd̓ dici tur oꝑatio natural̓ eius tunc dicitur alteratio. Iſtū articulū aſſero hereticū ⁊ reputo falſum. Itē ꝙ lumen nihil aliud eſt qͣꝫ q̄dā corꝑa q̄ nata ſunt ſequi motū ſol̓ vel alterius corꝑis lumīoſi. ita ꝙ ſit ꝑ motū localē taliū corporū aduenien tium ad pn̄tiam corꝑis luminoſi. Et ſi dicat̉ non ſit ꝑ motū localem qꝛ in inſtanti fit. Reſpo detur ꝙ īmo fit in tꝑe ſicut ſonus licet nō ꝑcipi amus qꝛ ſit ſubito. Iſtū articulū reputo falſum Itē ꝙ vniu̓ſum eſt ꝑfectiſſimū ẜm ſe ⁊ ẜm oēs ſuas ꝑtes. ⁊ ꝙ nulla pōt eſſe imꝑfectio nec in to to nec in ꝑtibꝰ ꝓpter hoc oportet totū ⁊ ꝑtes eſ ſe eternas. nec tranſire de nō eſſe ad eſſe. nec ecō uerſo. qꝛ ad illud ſequeret̉ neceſſario in vniuerſo vel in ꝑtibus eius imꝑfectio. Iſtum articulum reuoco falſum ⁊ erroneū. Itē qͥcqͥd eſt in vniu̓ſo meliꝰ ē ip̄m qͣꝫ non ip̄m. Iſtū articulū reputo ⁊ aſſero falſum ⁊ erroneū. Item ꝙ due albedines aūt quecūqꝫ duo indiui dua eiuſdem ſpeciei conueniūt ad ſenſum vel in tellectum vt eadē res. ſunt oīno eadē. nec debet eis negari aliquis gͣdus idemptitatis qͣꝫtūcūqꝫ ſint in diuerſis ſitibus vel ſuppoſitis. Iſtuꝫ arti culum reputo falſum ⁊ erroneū. Item ꝙ p̄miatio bonoꝝ ⁊ punitio malorum ꝑ hoc fit ꝙ qn̄ corꝑa athomalia ſegregant̉ rema nent qͥdam ſpūs qui dicunt̉ vnus intellectus ⁊ alius ſenſus. ⁊ iſti ſpūs ſicut in bono ſe habebāt in optima diſpoſitōe ſic ſe habebunt infinicies: ẜm ꝙ illa iudicia infinicies ꝯgregabunt̉. ⁊ ſic ī hoc bonus p̄miabit̉. malus aūt puniet̉. qꝛ infi nicies qn̄ iterabit̉ ꝯgregatio ſuorū athomaliuꝫ habebit ſꝑ ſuam malā diſpoſitionē. vel pōt alij poni ꝙ illi duo ſpūs bonorū qn̄ dicunt̉ corrum pi ſuppoſita eorū fiunt alteri ſuppoſito cōſtituto ex athomis ꝑfectiora. Et ꝙ tale ſuppoſitū ſit mi noris ꝑfectioniſ. idcirco intelligibilia magis qͣꝫ pͥus remeant ad eos. Iſtum articulū aſſero fal ſum ⁊ erroneū. Itē ꝙ omne corruptibile includit in ſe repugnā tiam ⁊ ꝯͣdictionem. reputo falſum erroneū et he reticum. Item ꝙ iſti concluſioni Res ꝑmanētis nature ſunt eterne. magis eſt aſſentiendum qͣꝫ oppoſite. Et ſi aliqͥ dicant eū negare fidem. Ex hͦ nō oſten ditur vel non oſtendūt ꝙ hoc nō pn̄t dicere niſi mentiendo. Iſtū articulū reputo falſum. Item ꝙ actus aīme nr̄e ſunt eterni. ſed ꝙ aliqn̄ intelligimus aliqn̄ nō. hoc ꝓ tanto eſt. qꝛ ꝑ mo tum ſpūalem reddit̉ aliqua ratio intelligibil̓ cū ꝯiungunt̉ aliqua circa ſenſuꝫ ſicut dicit in rebꝰ ꝑmanentibus mutabilibus. nihil eſt nouum de nouo in eſſe poſitū. cū aliqua res eſt aliqn̄ pn̄s alicui ꝑ motū localē cui pͥmo nō erat pn̄s. Iſtū articulū aſſero falſum ⁊ reputo hereticū. Iteꝫ ꝙ ſuppoſita redibūt eadem nūero ꝑ reditū corpoꝝ celeſtiū ad eundem ſitū. Iſtū articuluꝫ aſſero falſum ⁊ reputo erroneū. Item ꝙ eadem intellectio q̄ nunc eſt in pn̄s mi hi erit poſtea pn̄s alteri ſuppoſito. iſtū articuluꝫ reputo falſum. Item ꝙ potentie nihil recipiunt ab obiectis: ſꝫ pn̄te obiecto ſic. ⁊ alijs cōcurrentibꝰ ad oꝑatōꝫ potentie aliqͣ realitas efficit̉ p̄ſens aīe q̄ pͥus non erat p̄ſens. ⁊ tn̄ erat alteri p̄ſens. nec fit pn̄s. vt ſic ꝑ reſolutionē corpoꝝ athomaliū vt dicit: ſꝫ ſolū ꝑ quendam motū ſpūalem iuxta gratiam. Iſtū articulum reuoco ⁊ aſſero falſum in ſe et in ordine ad p̄cedentem hereſim ſpāientē. Item ſicut vilia tendunt ad centrū ⁊ ad terram ꝓpter vnigeneitatē. qꝛ ſunt ſimilia. ignis auteꝫ ad ignē ⁊ corꝑa alia nobilia ad ſibi ſil̓īa. ita vid̓ꝫ ꝙ ad aīas nobiles veniant exemplaria nobilia. ⁊ ad viles vilia. ⁊ q̄ ſunt de terra terrea loquūt̉ vn̄ tal̓ aduentus exēplaris nobiliū vel viliū vi det̉ atteſtari ꝑfectionē vel imꝑfectionē aīaꝝ qꝛ talia exemplaria vt ſic non veniūt niſi ꝓpt̓ vni geneitatē. iſtū articulū reprobo ⁊ reputo falſuꝫ Item ꝙ ſi nō ponent generatiōꝫ nō ponēt ſb̓ie ctum ſed ſolū ordinem ip̄ius cauſe poſt non eſſe puta hoc ens eſt ⁊ pͥus nō fuit. vel ſi aliqͥd motū intelligeret hoc eſſet reſpectus fundatus in ente nec ſub alio intellectu ꝯcederent ꝯcluſionē oppo ſitam ph̓oꝝ ex nihilo nihil fit. iſtum articulum reputo falſum. Item qꝛ deſideriū naturale nō eſt fruſtra. iō qͥc qͥd deſideramus aliqn̄ adipiſcemur. vn̄ qͥcūqꝫ appetit ire ad nr̄am dn̄am aliqn̄ ibit. iſtū articu lum reputo falſum erroneū ⁊ hereticū. Item anno. xxx. quo fecit iſtū tractatum fecit ꝓ clamari ꝙ legeret libꝝ politice Ariſtotel̓ ſb̓ hac forma ꝙ quicunqꝫ voluerit audire librū politi corum Ariſtotel̓ vna cum qͥbuſdam q̄ſtionibus in quibus diſputat̉ de iuſto ⁊ iniuſto ꝑ qͣs pote rit nouas leges condere. conditas ſi que ſint cor rigende corrigere. veniat ad talē locum ⁊ inue

niet mgr̄m Nicolaū de vltricuria qͥ docebit oīa iſta in dicta lectura. In qͣdam q̄ſtione determi naſſe videt̉ ꝙ in aliquo caſu furtum ſit licitum ⁊ exemplificat in caſu qui ſequit̉. Ponat̉ ꝙ ali qͥs iuuenis bene natus inueniat aliquē qͥ in bre ui valeat eum inſtruere in omni ſciētia ſpeculati ua que poteſt haberi de rebus creatis. ⁊ nō ve lit facere niſi ille iuuenis det centum libras qͣs il le iuuenis non pōt habere niſi ꝑ furtuꝫ. Dixi ꝙ in hoc caſu furtum erit licitum illi iuueni. qd̓ batur ſic. Quod eſt amabile deo. illud eſt faciē dum. ſed ꝙ ille inuenis acquirat ſcientiam ꝑfe ctam eſt amabile deo. ⁊ non pōt ꝑ alium modū fieri vt dictum eſt niſi ꝑ furtum. igit̉ furtum eſt faciendum. Iſtū articulū reputo ⁊ aſſero fatuū quo ad p̄coniſationeꝫ. hereticū quo ad determi nationem. falſum quo ad ꝓbationem. Itē ꝙ hͦ eſt pͥncipiū pͥmū ⁊ nō aliud. ſi aliqͥd eſt. aliqͥd eſt. iſtū articulū aſſero falſum. Itē ꝙ deꝰ ⁊ creatura non ſunt aliqͥd. falſuꝫ ⁊ ſcā daloſum eſt ꝓut ꝟba ſonant. Itē ſignificabile cōplexe p̄ iſtū cōplexū deus ⁊ creatura diſtinguunt̉ nihil eſt. aſſero falſum et ſcandaloſum. Item ꝙ eſt tranſitus de ꝯtradictorio in contra dictorium ſine mutatione reali cuiuſcūqꝫ intrin ſeci. iſtū articulū reputo falſum. Item ꝙ quecūqꝫ diſtinguunt̉ ſumme diſtīguū tur ⁊ equaliter diſtīguunt̉. Iſtū articulū repu to falſum. Item ꝙ deus pōt ꝑciꝑe creature irrationabili ter vt habeat ip̄m odio ⁊ ip̄a obediēs plus me retur qͣꝫ ſi ip̄m diligeret ex p̄cepto. qm̄ hoc face ret cum maiori conatu ⁊ magis contra ꝓpriam inclinationem. iſtū articulū aſſero falſum. Item ſi aliquis velit conformare voluntatē ſuā voluntati diuine. ſequit̉ neceſſario altera pars illius diſiunctiue vl̓ ꝙ deus eū inſtrueret de oī bus neceſſarijs ⁊ concernentibus ſalutem ſuam ita ꝙ errare nō poſſet. vel ꝙ nō erraret. ⁊ ſi erra ret in quocūqꝫ actu ſuo ille error. nō eſſet ſibi im putatus nec peccaret: īmo mereret̉ in omī actu ꝯſequente talē errorē. īmo plus vel tm̄ qͣꝫtū eli ciendo actū oppoſitū ſequēdo iudiciū rōis. iſtū articulū affero falſuꝫ ⁊ reputo erroneū put iacꝫ Itē ꝙ in pͥncipio pͥmo ſuo tenuiſſe dicit̉ ꝙ quil̓ bet tenet̉ plus diligere meliorē ꝓximū ſe qͣꝫ ſeij ſum. iſtū articulū reputo falſum. Item ꝙ eccleſia ſancti ſepulchri Pariſiꝰ predi caſſe dicit̉. ꝙ qͥlibet tenet plus diligere ꝓximuꝫ meliorem ſe. Iſtū articulū reputo falſum. Itē ꝙ mgr̄ Nicolaus de vltricuria p̄dictꝰ dice re debeat alte ⁊ intelligibilit̓ ꝙ p̄ter iſtos articu los ⁊ ꝓpoſitiones ꝑ eum reuocatas. ac multos alios articulos falſos ⁊ hereticos huiꝰ epl̓e ⁊ li belli cōbuſti fuerūt in ſcriptis reuocare debeat publice ſolennit̓ expreſſe ꝓpoſitiones ꝑ eū corā nobis reuocatas. alios articulos a p̄dictis aſſe rendo aliquos falſos aliqͦs p̄ſumptuoſos etiam ⁊ ꝙ debeat iurare in p̄ſentia nr̄a ad ſctā dei euā gelia ꝙ nūqͣꝫ tenebit aut docebit etiam clam vel palam ⁊ rep̄ſentauit ſe cancellario Pariſienſi ⁊ vniuerſitati mgr̄oꝝ ⁊ ſcholariū Pariſiꝰ ſtudē tium ⁊ etiā regentiū. Capl̓m.xxvij. Iſti articl̓i qui ſequū tur ſunt condemnati ab ep̄o Pariſiēſi ⁊ mgr̄is theologie regentibus Pariſiꝰ Anno dn̄i. M. ccc. xl. in octaua Epiphanie dn̄i. Item ꝙ diuina eſſentia in ſe nec ab hoīe nec ab angelo videbit̉. Item ꝙ diuina eſſentia licet ſit eadem in pr̄e ⁊ fi lio ⁊ ſpūſancto vt eſt eſſentia tn̄ vt eſt forma ſiue in rōe forme eſt vna in pr̄e ⁊ filio. ⁊ nō vna ī ſpū ſancto. Item ſpūſſanctꝰ ꝓut eſt amor vel nexus nō ꝓce dit a pr̄e ⁊ filio. ſꝫ tm̄ a patre. Item ꝙ multe fuerūt veritates ab eterno q̄ non erant deus. Item ꝙ corꝑa glorificata nō erūt in celo empi reo cū angel̓. ſꝫ in celo criſtallino vel aliquo qd̓ ē ſupra firmamentū qd̓ p̄ſumebant dicere de bea ta ꝟgine. Item ꝙ pͥmum nūc ⁊ creatura non eſt creator. nec creatura. Item ꝙ angelus in pͥmo inſtanti ſue creationis fuit malus ⁊ nunqͣꝫ bonus. Item ꝙ augelus in eodem inſtanti poteſt eſſe ī diuerſis locis. Itē ꝙ qͥ habebit meliora naturalia habebit de neceſſitate maiorem gr̄am ⁊ gloriā. Itē ꝙ diabolus nunqͣꝫ habuit vn̄ ſtare poſſet. Item nec Adā in ſtatu innocentie. Capl̓m. xxviij. Copia cedule reuoca tionis quorundam articulorū fratris Dionyſij ſoulechat ordinis fratrum minorū facte per eun dem Pariſius ⁊ in curia rhomana. Reuerendi magiſtri mei ⁊ domī dixi aliqua in pͥncipio meo ſententiarū que in nonnullorū auribus male ſo nuerūt ⁊ ex cauſa. Ego veritate coactꝰ. ⁊ ex or dinatione reuerendi patris domini Cancellarij Pariſien̄. ac ſacultatis theologie magiſtrorum tanqͣꝫ eccleſie ⁊ dicte facultatis theologie humi lis filius ip̄a dicta in prefato pͥncipio meo male poſita corrigo ſub hac forma. Quia tertia con cluſio articuli quarti fuit hec ꝙ hec bene dicta: īmo ſuꝑbn̄dicta lex ⁊ dulciſſima. vicꝫ lex amo ris de qua loq̄bar omnem aufert ꝓprietatem et dominiū. ꝓbaui qꝛ non q̄rit vindictā qꝛ patiēs eſt. j. ad Chorꝭ. xiij. nō groſficiem cordis. qꝛ pa tiens eſt doloris ꝓximi. Item nō eſt ambitioſa qͣꝫtum ad honores. Nō querit que ſua ſunt qͣꝫtū

ad temꝑalia. vn̄ gloſa non emulat̉.i. nō inuidet̉ qꝛ non eam aliena cōtriſtat facilitas. ſed alteri bonū diligit vt ſuū. Predictam ꝯcluſionē reuo co tanqͣꝫ falſam erroneā ⁊ hereticam. qꝛ chriſtꝰ ⁊ apoſtoli illam legem ꝑfectiſſime tenuerunt. ⁊ adhuc multi tenent ⁊ ꝑ dei gratiam tenebunt qͥ ꝓprietatem ⁊ dominiū habebunt. dico etiam autoritas apoſtoli ⁊ gloſa ꝑ quas ꝓbabam no ꝓbant dictam concluſioneꝫ. nec ſunt ad propo ſitum vt apparet intuenti textum ⁊ gloſas autē ticas ſuper illo. Ex illa concluſione intuli corre larium pͥmum ꝙ hec lex diſpenſat duo ꝓnomīa poſſeſſiua.ſ. meum ⁊ tuum. ꝓbaui. qꝛ iſta duo vnum faciūt. īmo etiam omnia in vnum cōgre gāt. ſicut Dyoniſius dicit de celeſti hierarchia c. j. in pͥncipio. Omne datum bonū ⁊ omne do num ꝑfectum deſurſum eſt deſcendens a pr̄e lu minū. Sed ⁊ cunctus a pr̄e luminis moti appa ritionis ꝓceſſus ad nos bonitatis dono veniēs rurſus ſicut vnum faciēs ꝟtus ſuſcitatiōe nos adimplet ⁊ conuertit ad congregantis pr̄is vni tatem ⁊ deificam ſimplicitatē. amor em̄ oīa vnū ⁊ vnius facit.ſ. dei. qꝛ non querit que ſua ſunt: ſed que ieſu xp̄i. Item intuli ſecundū correlariū ꝙ nō minꝰ facit omnia cōmunia charitas quā extrema neceſſi tas. ꝓbaui. qꝛ ⁊ vnum fit ex amore dei. ⁊ alterū ex amore ſui. ſed affectio iuſti eſt intenſior et eli gibilior quam cōmodo ꝓ baccalario de ſancto Bernardo in ſecūdo correlario qͣrte ꝯcluſionis articuli. igitur confirmaui ꝑ Auguſtinū in pro logo contra qͥnqꝫ hereſes dicentē. ꝙ plꝰ obligat charitas qͣꝫ neceſſitas. dico nunc ꝙ iſta duo cor relaria vt ſequunt̉ ex ꝯcluſione p̄dicta ſunt fal ſa. ⁊ dico ꝙ autoritates ille qͣs adduxi nō faciūt ad ꝓpoſitum. Item ex p̄dicta concluſione intuli aliud correla rium quod fuit quartū. ꝙ legem hāc dedit xp̄s diſcipul̓ ſuis pͥncipalit̓ ⁊ actualit̓ exequendum non ſolū habitualit̓. ꝓbaui. qꝛ dixit. Hec man do vobis vt diligatis inuicem ſicut ⁊ dilexi vos Ioh̓. xv. Per iſtud correlariū intelligēdo hāc legem amoris auferentem omnē ꝓprietatem et dominiū ꝓut concluſio dicit ſic intellectū repu to falſum erroneū hereticū ⁊ contra determina tionem eccleſie. dico etiam ꝙ autoritas quaꝫ al legaui non eſt ad ꝓpoſitum. Itē concluſio quarta ⁊ final̓ mea fuit ꝙ actual̓ abdicatio cordialis voluntatis ⁊ temꝑalis po teſtatis dominij ſeu autoritatis ſtatū perfectiſſi mum oſtendit ⁊ efficit. ꝓbaui. quia hoc ꝓ regu la ꝑfectionis a xp̄o datum eſt. Matth̓. xix. Si vis ꝑfectus eſſe: vade ⁊ vende omnia q̄ habes: ⁊ da pauꝑibus. Idem Lu. xix. Ideꝫ Mat. x. vnde nō dixit. pone in arca aūt in ſcrinio. ſed ſi videas pauꝑes da. qꝛ vt dicit xp̄s Mat. xxvj Pauꝑes ſemꝑ habebitis vobiſcū. me autē non ſemꝑ habebitis. ⁊ dicebam ꝙ ideo nō dicat hō hanc regulam a deo eſſę data: ſꝫ animi p̄parat io nem.ſ. ſi opus ſit. qꝛ vbi ſemꝑ opus eſt ſꝑ debet fieri. Sed quia reuera paruus color ſufficit ad excuſationem agere volenti. Iſti volūt dare in telligere ꝙ auricalcū eſt aurum ⁊ fel mel. ſꝫ ſi ex ignorātia crederent. tn̄ eſt qui querat ⁊ iudicet. qd̓ ꝓbationes dicunt hanc concluſionē eſſe po ſitam vniuerſaliter. ideo ip̄am vniuerſalit̓ ītelle ctam dico falſam erroneā ⁊ hereticā. qꝛ nec cri ſtus nec apoſtoli ſtatum ꝑfectiſſimū habuiſſet. ⁊ autoritates ad eam ꝓbandam adducte nō ſūt ad ꝓpoſitum. vt ptꝫ ꝑ gloſas ordinarias et do ctores in hoc ſtudio ⁊ alibi approbatos. Alias ꝓbationes vt ꝓbant iſtam ꝯcluſionem reputo falſas ⁊ erroneas. Et vltimam dico falſam iniu rioſam ⁊ ſcandaloſam. Ex p̄dicta cōcluſione qͣrta inferebam pͥmum correlariū ꝙ xp̄m nō ab dicaſſe hmōi poſſeſſionem ⁊ ius in temporalibꝰ nō habet̉ ex noua lege īmo potius oppoſituꝫ. qꝛ Mat. viij. Filius hominis non hꝫ vbi caput reclinet. Item ſecundū correlariū eſt iſtud ꝙ hāc legē ꝓ regula ꝑfectionis xp̄s docuit ⁊ exemplo confir mauit. ꝓbaui ꝑ regulā nunc dictā. Vade ⁊ ven de oīa que habes ⁊cͣ. Etiam qꝛ vocati omīa di miſerunt. Mattheꝰ thęloneū. Petrꝰ et alij re tia. Mat. xix. Ecce nos relīquimus oīa. Iſta duo correlaria reuoco tanqͣꝫ falſa erronea et he retica ⁊ ꝯͣ determinationē decretal̓ dn̄i Iohan nis pape q̄ incipit. Quia quorūdam inter cete ra dicentis oīs vir in cuiuſcūqꝫ ꝓpͥetate ⁊ in eiꝰ vſu. Que qͥdem aſſertio ꝯtinet multa falſa. cum nec xp̄m expropͥationem p̄dictā in ſe ẜuaſſe. nec etiam impoſuiſſe apoſtolis. nec ſub voto ab eis fuiſſe aſſumptum euāgelica ſeu apoſtolica doce at hiſtoria. ſed ꝯͣrium euidentius manifeſtat hͨ decretalis. Dico etiam ꝙ autoritates non ſunt ad ꝓpoſitum vt liquide apparet intuenti textuꝫ ⁊ gloſas ordinarias et approbatas. Preterea fuit correlariū quartuꝫ qd̓ intuli ꝙ abdicatio re rum tꝑalium ẜm animi p̄parationem nullā aut valde imꝑfectam ⁊ fragilem oſtendit ⁊ efficit ꝑ fectionem. ꝓbaui pͥmo. qꝛ ſemꝑ habent paupe res. ſecūdo qꝛ non valet niſi ratiōe actus. igitur actualis eſt ꝑfectior. Iſtū articulū reuoco tāqͣꝫ falſum ⁊ ſcandaloſum. nec ꝓbationes ſunt ad ꝓ poſitum. Item reſpondendo ad quendā baccalarium de domo beati Bernardi. cum ille dixiſſet ꝙ xp̄s talia non abdicauit. illud negaui ⁊ dixi ꝙ xp̄s nihil ſibi retinuit. Iſta duo dicta reuoco tanqͣꝫ falſa ⁊ heretica. qꝛ xp̄s loculos habuit ꝓpter in firmos a fidelibus oblata ꝯẜuans. que ⁊ ſuorū neceſſitatibus ⁊ alijs indigentibus tribuebat. vt ⁊ xp̄i euangelium ⁊ beatus Auguſtinꝰ ac eti am determinatio romani pontificis hec teſtāt̉.

Ultimū correlarium quod poſui fuit ꝙ n̄ pl̓ꝰ curauit chriſtus de temporalibus qͣꝫ faciunt di uites de pauperibus. probaui. quia ſitiuit ⁊ nō habuit potum. ⁊ pro nobis nudus ī cruce pepē dit. nunc dico ꝙ xp̄us de temporalibus cura uit. quia non omnia abdicauit vt ſuꝑius dictū eſt. quod autem innui de diuitibus ꝙ nō curāt de pauperibus. hoc retracto tanqͣꝫ iniurioſuꝫ il lis diuītibꝰ per quorum elimoſynas pauꝑes ſu ſtentant̉. Hec igitur omnia male ſonantia ſic pͥ us expreſſa in meo dicto ſententiaruꝫ principio male poſita reuoco ⁊ retracto vt dictum eſt pro mittendo bona fide ꝙ illa de cetero non tenebo. nec dogmatizabo ⁊ ita iuro. veniam humiliter īplorans de cōmiſſis. Hec omnia predicta dici frater Dionyſius iterū omnino in preſentia ma giſtri Guillermi romani lectorꝭ ſacri palacij apo ſtolici ⁊ alioruꝫ nouem magiſtrorum in theolo gia Pariſius reuocauit. ⁊ ad ſancta dei euange lia iurauit ſe appellationem quam interpoſuera non proſecuturum ac concluſiones predictas et correlaria tanqͣꝫ falſa erronea ⁊ heretica abiura uit ẜm tenorem reuocationis alias per eum fa cte Pariſius. modo ⁊ forma ſuperius annotatꝭ. Hec autem reuocatio facta eſt auinione ī domo p̄fati magiſtri Guillermi romani. Anno. m. cco lxv. die vltimo menſis Ianuarij. inditione ter tia. pontificatus ſanctiſſimi in chriſto patris et domini noſtri dn̄i Urbani diuina prouidentia pape ſexti. anno tertio. Reuocatio articuloꝝ p̄dictorū facta ꝑ eūdem fratrem Dioniſiū in diſputationibꝰ ſolennibus publice facta in eccleſia p̄dicatorū Pariſiꝰ An nn dn̄i. M.ccc. lxix. die iouis. poſt Quaſi mō. de mādato reuerendiſſimi in xp̄o pr̄is ⁊ domī dn̄i cardinal̓ beluacenſis cōmiſſarij ad hoc ꝑ ſe dem apoſtolicā deputati. Item cū debui exponere dicta mea in curia ro mana coram reuerendiſſimis pr̄ibus dominis cardinalibus nemāſenſi ⁊ vabrenſi addidi ꝓpo ſitiones que ſequunt̉ videlicet ꝙ xp̄us in morte oīa ſimpliciter abdicauit. Iſtā reputo tanqͣꝫ fal ſam erroneā ⁊ hereticam. Itē dixi ꝙ qn̄ corpus in ſepulchro māſit. ibi ca ritas abſtulit ab eo oēm ꝓpͥetatem ⁊ dominiū. iſtā reuoco tāqͣꝫ falſam erroneā ⁊ hereticam. Item dixi ꝙ tunc vacauit ſedes generalis dn̄i vſqꝫ ad die iſtā vt ſeqͥt̉ ex p̄dictis ſeu ad ſenſuꝫ p̄ dictarū. reuocaui ⁊ reuocō tāqͣꝫ falſā ⁊ erroneā Item qꝛ aⁱ iqui dicunt ꝙ dixi in p̄dicta declara tione. pͥmo ꝙ lex amoris.i. charitas que ſtatuꝫ ꝑfectum facit eſt inſeꝑabilis a nobis. ⁊ ꝙ loque bar de charitat? ſiue de lege amoris ex cuiꝰ ob ſeruatione ſeu obſeruantia vniuſcuiuſqꝫ ſtatus ꝑfectio menſurat̉ loquendo de meritoria perfe ctione in homine vſum rationis habente. ſecun do qꝛ cuilibet creature rationali hec lex natura liter eſt indita. ⁊ tertio ꝙ deus ẜm hanc legeꝫ v uit. Iſtas ꝓpoſitiones non credo me dixiſſe ne qꝫ dixi. qꝛ iſtas rēputo falſas erroneas ⁊ hereti cas. p̄dictas aūt ꝓpoſitiones ꝑ me reuocatas abiuro ⁊ promitto eas de cetcro nec tenere nec dogmatizare publice vel occulte ⁊ veniam peti ui ⁊ peto humilit̓ de cōmiſſis. Capl̓m. xxix. Reuocatio mgr̄i Iohannis de calo re. Anno dn̄i. M.ccc. lxiij. Antequā deſcendaꝫ ad concluſiones habeo aliqͣ dicere. qꝛ in primo articulo mearū veſperiaꝝ poſui duas ꝓpoſitio nes. vnam.ſ. ꝙ ſummus legiſlator deus ipſe di gnus ē infinitis ꝑfectionibus quas nec habuit nec habet nec habere pōt. Nūc dico ꝙ iſta ꝓ poſitio male ſonat. īmo reputo eam in ſenſu ca thegorico falſam quē ſenſum facit. nec ī illo ſen ſu intellexi eam: ſꝫ in ſenſu hypotetico.ſ. ꝙ ſi eſſēt infinite ꝑfectiones imaginabiles qͣs deus non hꝫ adhuc eſſet dignus illis ꝑfectionibus. Eodē mō de ſecunda ꝓpoſitione.ſ. ꝙ infinite ꝑfectio nes ſimul in legiſlatoris eſſentia ſunt dignitas ad infinitas alias. Item qꝛ ex p̄dicta intuli vnum correlariuꝫ.ſ. ꝙ dictus legiſlator dignificauit ſe in carne ad ſuaꝫ aſſumptionē hypoſtaticā. intellexi dignificauit id eſt manifeſtauit. Iſtud aūt quod vltra addidi.ſ. ꝙ ſi al̓s nō fuiſ ſet aſſumptus ẜm hominē dignus eſſet qꝛ frue retur. ⁊ iſtud pluries reiteraui dico ꝙ intellexi ⁊ ꝓtuli tanqͣꝫ diſputabile. nūc dico ꝙ nō eſt dif putabile ⁊ qd̓ eſt falſum. Itē qꝛ ꝓpoſui in mea ꝯcluſione tertij articuli ꝙ ſubducta p̄rogatiua diſparis acceptiōis ꝟitat ſub falſitate ſtaret vt verus cultor nō ampliꝰ qͣꝫ falſus meret̉ ⁊ iſtā pluries reiteraui. dico ꝙ ma le ſonat. qꝛ ꝓcedit ex vna ſuppoſitōe impoſſibili aliqͥbus tn̄ poſſet apparere poſſibil̓. Fuerūt pariſius qui dam diſcipuli cuiuſdam almarici noīe ſtudētes pariſius qͥ dixerūt mortuo eo. ꝙ illud ꝙ al̓s eſt peccatū mortale vt ſtuprū factū in charitate nō eſt peccatū. impunitatem peccatorū ꝓmittētes deū bonū ⁊ non iuſtū dicentes. qꝛ ab eccl̓ia pro pter hmōi condemnati a rege francie extra por tas ſunt cōbuſti. Hereſiarcha ꝟo eorū almari cus a generai concilio rome ꝯdemnatꝰ eſt et ex cōmunicatus ⁊ ex ciuitate exhumatus. ⁊ cinis ⁊ oſſa ꝑ ſterquiliniū ſunt diſꝑſa ⁊ merito. Capl̓m. xxx. Articuli Ludouici reuocati. Anno domini. M.ccc. lxij. Primo probādo pri S 2

mam ꝑtem pͥme ſuppoſitionis arguit̉ ſic. Ad qͦ libet nomen velle vel nolle reſpectu cuiuſlibꝫ ꝓ ducibilis ad extra ſequit̉ neceſſario mutatio in volūtate ꝑfecta. Deinde arguit̉ hypotetice ſic. Si deus de nouo aliqͥd vellet vl̓ nollet ad extra ſeu ſi in deo eſſet nouum velle vel nolle ad extra ip̄e intrinſece mutaret̉. igit̉ velle ⁊ nolle dicunt denominationem intrinſecā. ⁊ hec fuit mēs mea ꝑ hoc ꝙ dixi in ſecunda ꝓbatione huius ꝙ tam velle vel nolle ad extra eſt actus vitalis ꝑfecte voluntatis ip̄am immutans vitaliter non inte lexi ꝙ ꝑ velle ⁊ nolle deus mutaret̉ intrinſece. ſꝫ ꝙ ſunt opera vitalia. Sed qꝛ apud multos iſte modus loquendi velle diuinum immutat volū tatem diuinam. ſignificat enim ꝙ ip̄e intellectuſ mutatur. ⁊ non placet domino cancellario et fa cultati ꝙ de cetero in diuinis tali modo qͥs vta tur. dixi in ſecundo correlario pͥme ſuppoſitōnis ꝙ licet ꝑfecte voluntatis ſeu diuine eſſentie qd̓ libet intrinſecum ſit abſolute neceſſariuꝫ ẜm ſuū eſſe reale. tamen eſt aliquid intrinſecus ꝯtingēs ⁊ non eſt neceſſarium ẜm ſuū eſſe formale. patet de nolle ⁊ velle ductis ad extra. Iſtud ſicut ex plano ⁊ dico ꝙ nihil intrinſecum deo eſt contin gens ẜm intellectum quem facit tanqͣꝫ catholi ce fidei diſſonum. Similiter illud qd̓ dixi inter tio correlario ꝙ ſtat deū eſſe intrinſece aliqualē ⁊ ip̄m poſſe non eſſe talē. ⁊ tn̄ ip̄m eſſe talem im mutabiliter debet ſic intelligi.i. ſtat deum aliqͥd velle ad extra ⁊ ip̄m poſſe hoc nūqͣꝫ velle. ⁊ tam̄ immutabiliter. Qd̓ dixi in ꝓbatione huiꝰ ꝙ nō eſt inconueniēs ꝙ aliqͥd ſit deus ẜm ſuuꝫ eē rea le. ⁊ tn̄ non ſit deus ẜm ſuū eſſe formale debꝫ ſic intelligi.i. ꝙ aliqͥd ſit deus realiter. ⁊ tn̄ aliqua formali denominatione denominat̉ que ſibi nō cōpetit p̄ciſe qꝛ deus. ſed ratiōe alicuiꝰ effectus vnde ſupra dicti damnant hanc ꝓpoſitionē tā qͣꝫ fidei diſſonam ẜm intellectū quē facit.ſ. ꝙ ali quid eſt deꝰ ẜm ſuū eſſe reale. ⁊ tn̄ ip̄m nō ē de ẜm ſuū eſſe formale. Itē dixi in nono eorrelario ꝙ nō ſtat intellectū ꝑfectum cognoſcere vera ꝯtingentia ⁊ illoꝝ ad extra nō eſſe ꝓductiuam voluntatē. Item dixi in decimo ꝙ ꝑfectus intellectꝰ ad eē peccati vt pctm̄ eſt non pōt immediate applica ri cognoſcitiuo ⁊ ꝙ ex iſto ſequit̉ finalit̓ pecca tum eſſe vel deformitatē aīme non eſt ꝓprie ali qͣ veritate verū. pͥmū eſt maledictū ⁊ falſum. qꝛ ad hoc ſequit̉ ꝙ deus non cognoſceret peccata aut voluntatē diuinā horū eſſe ꝓductiuā. quo rum vtrunqꝫ eſt falſum ⁊ ſecundū fuit al̓s ꝯdē natum Et alia correlaria ꝓ eo ꝙ pͥmo ꝯueniūt falſa ſunt ⁊ maleſonāti. In ſecūdo correlario ſe cunde ꝓpoſitiōis dixi ꝙ ſtataⁱ iqͥd eſſe actu mi raculoſum ⁊ tn̄ in illo ꝙ ſic actuat nullā ponere ꝑfectionem ſimpliciter. mgr̄i noſtri iſtū moduꝫ loquendi non approbant.ſ. ꝙ deus actuetur ſic̄ nec illū ꝙ deus immutet̉. Item in quarto ⁊ quinto correlarijs ſcd̓e ſuppo ſitionis dixi ꝙ ꝑfecta voluntas non intēſius di ligit p̄deſtinatum qͣꝫ diligat p̄ſcitum. ⁊ ꝙ nō plꝰ intenſiue diligit ſe qͣꝫ diligat diabolū in eē natu rali. nō debui iſta dicere qꝛ in auribus audiētiū male ſonant ⁊ falſa ſunt. cum ẜm Augꝭ. aliqͥd di ligere ſit ei velle bonum. ⁊ ideo intenſius dilige re eſt ei magis bonum velle. ⁊ ita cōmuniter in telligunt homīes. Correlariū octauū fuit tale ꝙ q̄libet volitio qͣ deꝰ vult a eē nō minꝰ diſtinguit̉ formal̓r a voli tōe qͣ vult beſſe qͣꝫ deus diſtīguit̉ a materia pri ma realiter. ꝓbaui ꝑ hoc qꝛ q̄libet volitio qua deus vult a eſſe immenſe formalit̓ diſtinguitur a volitione qua vult beſſe. Correlariū hoc ē fal ſum. ꝓbatio erronea qꝛ non eſt admittendū qͣli tercūqꝫ ꝙ in deo ſint plura immenſa aut pl̓a im menſa eſſe diſtincta. Correlariū nonum fuit. nullum velle immēſum ꝑfecte voluntatis continet aliquid ad extra pro ducibile. hoc eſt falſum. qꝛ velle dei eſt cā reruꝫ In ꝓbatione aūt correlarij ſcripſi ꝙ ſi potētie volitiue angeli. volitio domini que eſt immēſa eſſet actualis volitio. qd̓ nō reputo impoſſibile ⁊ tamen ꝑ hmōi volitionem ⁊ cet̓a. Predictuꝫ correlariū nunqͣꝫ putabam poſſibile. nec credo dixiſſe eē poſſibile. ⁊ eſt erroneū. qꝛ al̓s fuit re probatū. ac etiam quicqͥd ex eo ſequit̉ inqͣꝫtum ex hoc ſequit̉ eſt poſſibile. In tertio correlario tertie ſuppoſitōis dixi ꝙ pec catum eſſe ꝑfecta voluntas deus nō poteſt im mediate nolle. ⁊ in alio ꝙ peccatū nō eſt imme diate odibile a ꝑfecta volūtate. Iſta male ſo nant ⁊ diſcordant ſcripture ⁊ dictis ſanctorum. hoc autē intuli ex duobus correlarijs. quorum vnum fuit ꝙ ꝑfecta voluntas quicqͥd extrinſe cus poteſt immediate velle. p̄ter īmediate nol le ⁊ econuerſo. Aliud eſt qͥcquid immediate ip ſa poteſt nolle poteſt efficere. q̄ applicata ad pec catum formaliter ſumptum falſa ſunt ⁊ male ſo nant. Itē ſextū correlariū fuit quolibet extrinſecuꝫ ꝑ fecta libertati ſeu voluntati eque ab ip̄a eſt odi bile ſicut diligibile ⁊ econtra. hec ꝓpoſitio ē er ronea. ⁊ repugnare videt̉ voluntati diuīe. Secūda concluſio mea fuit. Euidētie ad cōtra dictoria in intellecto diuino formalit̓ immenſe formalit̓ repugnant. dixi in ꝓbatione ꝙ queli bet earū immenſa. nunc dico ꝙ illa cōcluſio cuꝫ ſuis correſarijs ⁊ ſua ꝓbatione male ſonat quā tum ad hoc ꝙ deſignant̉ in deo eſſe plura ⁊ im menſa diſtincta. quod iam fuit hic ⁊ ſuperiꝰ re probatū. Quantū etiā ad hoc qd̓ dicit̉ ⁊ immen ſe repugnāt male ſonant. qꝛ ad hoc dat̉ intelli gi qꝛ repugnantia ſit intrinſece in deo. Capl̓m. xxxj.

Forma et modus re uocationis facta Pariſius ꝑ fratrem Guido nem ordinis heremitarū ſancti Auguſtini actu legentis Pariſius ſententias in ſchol̓ dicti ordi nis. Anno domini. M. ccc. liiij. xvj. die mēſis Maij. Et hoc anno legendo ⁊ reſpondēdo am bulaui in magnis ⁊ mirabilibus ſuꝑ me. v̓bum veritatis non recte tractando: ſꝫ ꝟbis contēden do ꝓphanis ⁊ vaniloquis que ad impietatē ꝓ uocant ⁊ audientiū ſubuerſionē. ex qͥbus factꝰ ſum occaſio ſcandali in ſanctiſſima facultate ⁊ or dine meo quod mihi diſplicet bono corde. idcir co iuxta piam ⁊ ſanctam ordinatiōꝫ dn̄i Cācel larij Pariſien̄. ac ceterorū mgr̄oꝝ reuerendorū theologice facultatis. quorū correctioni ⁊ ordi nationi me ſubmiſi ⁊ ſubmitto dicta mea ſcripta volo reuocare ⁊ intentionem meā oſtendere bo nam. nō obſtantibꝰ dictis ⁊ ſcriptis in forma ſequit̉. Et licet domini ⁊ mgr̄i reuerēdi iſtas cō cluſiōes poſuerim non eſt intentōis mee nec vn qͣꝫ fuit ꝑ dei gͣtiam eas ſuſtinere ꝑtinaciter. Reuocatio facta Pariſius Anno dn̄i. M. ccc. liiij. Primo dixi iſtam cō cluſionem. Charitas que ſemel labit̉ vel deper ditur nūqͣꝫ fuit vera charitas. ⁊ iam ꝓbaui con tra baccalarium beate marie de monte carmelo. hāc reuoco tanqͣꝫ falſam ⁊ hereticā. ⁊ etiam que eneruat effectum ſacramentorū. ſ baptiſmi ⁊ pe nitentie. ⁊ etiam ꝯͣ decretum eccl̓ie in. c. fide i. ex tra de ſum. tri. ⁊ fide ca. in cle. etiam tanqͣꝫ ſeip ſam interimentē. quod em̄ nullo mō vere eſt. de ſeri non poteſt. vt ait Gratianus. ⁊ p̄ſumptuoſ poſitum eſſe. qꝛ eam dixi valde ꝓbabilem. et tn̄ eſt contra ꝯcluſionem ⁊ doctorū opinionem.ſ. mgr̄i ſententiaꝝ. Gratiani ⁊ plurium aliorum. Si que ꝟo autoritates Auguſtini vel aliorū vi deant̉ ad oppoſitum. intelligende ſunt de chari tate finali que manet in patria. de qua loquitur apl̓s. j. ad Chorꝭ. xiij. Charitas nunqͣꝫ excidit. Uel intelligendū eſt de charitate ẜm efficaciam vt mgr̄ met videt̉ gloſare. Secūdo ex hoc intuli ꝙ p̄ſcitus exiſtēs in cha ritate non pōt mereri vel elicere actū meritoriuꝫ vite iuxta ſcalam vite noſtre. reputo falſuꝫ ⁊ cō tumelioſum. Tertio dixi contra baccalariū p̄dicatorū confe rendo cum ip̄o ꝙ hō meret̉ vitam eternā de cō digno. id eſt. ꝙ ſi nō daret̉ ei fieret ſibi iniuria. ⁊ ſcripſi ꝙ deus faceret ſibi iniuriā ⁊ hāc ꝓbaui. Iſtā reuoco tāqͣꝫ falſam hereticā ⁊ blaſphemaꝫ ⁊ mihi ꝯͣdicentem in ꝯcluſione infra recitanda. q̄ dicit totū eſt a deo ita ꝙ nihil a volūtate. Quarto dixi in diſputatione reſpōdēdo de qͦli bet ꝙ ſi nullum eſſet iberū arbitriuꝫ adhuc eſſet peccatum. quod ſcripſi in hac forma. pono vnū ꝓbabile.ſ. ſi nullū eſſet intentū vl̓ volitū adhuc eſſet pctm̄ tanti mali vel meriti. ꝓbatio fuit. qͥa imaginato ꝙ nul um eſſet arbitriū adhuc eſſet ī dei ꝯtuitu malū. hanc reuoco tanqͣꝫ falſaꝫ mani feſte erroneam ⁊ hereticam ſcandaloſam ⁊ blaſ phemā. Quīto dixi ꝙ bonū meritū eſt a deo ita ꝙ nihil eſt a volūtate. quā in hac forma ſcripſi. tāti meri ti eſt ex qͣꝫto bn̄placiti intenti ⁊ voliti nō ex qͣꝫto hanc reuoco tanqͣꝫ falſam ſcandaloſam ⁊ in fide ſuſpectā ⁊ mihi ꝯtradicentem in tertia ꝓpoſitōe ſuperius reuocata. Sexto dixi ꝙ deꝰ pōt aliquē neceſſitare p̄ueniē do voluntate ad bonū actum. quē errore ſcripſi in hac forma. deus qn̄qꝫ p̄uenit ita voluntatem puri viatoris ꝙ nunqͣꝫ pōt in nō actū meritoriū ꝓbaui ſic. aliter ſequeret̉ ꝙ hō poſſet mutare di uinum ꝓpoſitū. Scd̓o ꝙ hō poſſet facere hoīeꝫ mendace. alia ſententia ꝓbabilis eſt iſta ꝙ deus poſſet neceſſitare aliquē ad bonū actū p̄uenien do. hec ſuſtineri pōt. Probationē tn̄ adduxi ad hanc ſcandalolam ⁊ in fide ſuſpectam. Septimo dixi ꝙ eſt dare plures vnitates: q̄ nō faciūt numerū. quod reuoco tanqͣꝫ falſum ſcan daloſum ⁊ in fide ſuſpectum qͣꝫtum ad trinitateꝫ in diuinis. Octauo dixi ⁊ ſcripſi ꝙ nulla creatura rōnalis ſpecialit̓ eſt in ſe niſi qꝛ deus eſt ſibi eē. ⁊ ex hoc intuli in eodem ſcripto ꝙ in omni eo qd̓ non eſt deus eſſentialius eſt nō eſſe qͣꝫ eſſe ip̄m. has re uoco falſas falſe poſitas ⁊ erroneas. Nono dixi ⁊ ſcripſi ꝙ aliqͥd pōt eſſe ſine tēꝑe in merito ⁊ peccato. ⁊ ꝓbaui qꝛ poſſibile fuit vl̓ ē aliqd̓ eſſe in inſtanti eternitatis in merito. ⁊ ꝯſe quenter in inſtanti tꝑis in peccato. ⁊ iterato in inſtanti eternitatis in merito. hāc reuoco cū ſua ꝓbatione tanqͣꝫ falſam fatue poſitam ⁊ in intelli gibilem. Capl̓m. xxxij. Reuocatio facta Anno dn̄i. M. ccc. lj. Quia ego ſimo in re ſpondendo in veſꝑijs exponēdo vl̓ declarando terminos q̄ſtionis ꝙ hoc nomen Ieſus dictuꝫ eſt de deo accidentaliter. ⁊ ex ꝑte ſignificat filiū dei qui aſſumpſit naturam humanā. Ponendo ꝯcluſiones poſui ꝓ pͥma concluſione ꝙ hͦ ꝓpo ſitio eſt poſſibil̓. Ieſus nō eſt deus. ꝓbaui ex eo ꝙ humanitate aſſumpta. ꝑ poſſibile depoſita. Ieſus nō eſt deus. ⁊ intuli ꝙ hec eſt poſſibilis. Ieſus pōt nō eſſe deus. Scd̓o ꝙ Ieſus pōt eſſe ⁊ nō eſſe Ieſus. expoſi tionem ⁊ ſignificationē huius nomīs Ieſus re puto inſufficientem falſificantē cōcluſionē ⁊ cor relarium. poſito nanqꝫ ꝙ hoc nomen Ieſus ſi gnificat illud qd̓ ſignificat hec oratio filius dei qui aſſumpſit naturā humanā. hec. Ieſus nō ē

deus. nō eſt poſſibil̓. ſicut nec iſta filius dei qͥ aſ ſumpſit naturā humanā nō eſt deus. Item poſito eodē hec. Ieſus pōt eē ⁊ nō eē deꝰ eſt falſa. ſicut illa. filius dei qͥ aſſumpſit naturaꝫ humanā pōt eſſe ⁊ non eſſe filius dei qͥ aſſumpſit naturā humanā. hanc ꝯcluſionem reputo ſicut hereticā ſtante dicta poſitiōe. Itē poſt ſecundā ꝯcluſionē intuli pͥmū correla rium ꝙ Ieſus nō pōt eſſe deus. ẜm ꝙ Ieſus nō pōt deſinere eſſe deus. correlaria nō fuer̄t ponē da ſine diſtinctionibus. itaqꝫ expono ea ⁊ dico ꝙ ſi terminꝰ ſubiectus Ieſus ſtat ꝓ ſimplici per ſona que d̓r Ieſus. correlaria ſunt catholice te nenda. Si ꝟo idem terminus Ieſus ꝓ vno xp̄o ex ꝑſona ꝟbi ⁊ humanitate ꝯſtituto. vicꝫ ꝓ im plicito qd̓ ſignificat ⁊ ꝓ quo ſtat in dicto prime ꝯcluſionis ⁊ in dicto pͥmi correlarij ex ꝯcluſiōe pͥma illati. ip̄a correlaria nō ſunt catholica ſꝫ fal ſa. nec etiam ſtant cū ꝯcluſione pͥma. nec cū cor relario pͥmo ex ꝯcluſione pͥma illato. Item poſui ꝯcluſionē ſecundā ꝙ nulla res q̄ eſt deus pōt nō eſſe deus. ⁊ intuli correlariū tertiū ꝙ nulla res eſt aut pōt eſſe. que mō non ſit deus ⁊ aliqn̄ poſſet eē deus. Correlariū qͦꝫ quartum ꝙ nulla res eſt aūt eſſe pōt que poſſit inciꝑe eſſe deus. concluſionem ſic vniuerſalit̓ intellectam ꝙ terminus ſubiectus diſtribuat̉ ꝓ re que ꝑ cō municationē idiomatū eſt vel pōt eſſe deus. re uoco ſicut falſam ⁊ hereticā. correlaria etiam ta li vniuerſalitati intellecta reputo ſicut falſa erro nea ⁊ heretica. Item poſui ꝯcluſionē tertiā ꝙ deus pōt aliqͣlit̓ ſe habere qualiter ſe nō habet ac etiam eē aliqua lis qual̓ non eſt. Et ad ꝓbandum hͦ induxi ꝓ exemplo ꝙ deus pr̄ pōt eſſe hō et nō eſſe hō. co cluſio vt poſita fuit nō bene ſonat in eo. ꝙ rōne relatiui reciproci ſonat ꝙ ſb̓e dei de nouo poſſit aduenire habitudo aūt qͣlitas realis. ⁊ iō intel lectus quem habui potiꝰ fuit expͥmēdus in his ꝟbis aliqua creatura ſe pōt habere aliqualiter ad deum qualit̓ non ſe hꝫ. Exemplū etiā ad con cluſionem nō cōuenit. qm̄ adhuc poſito ꝙ deus pater pōt eſſe hō ⁊ nō eſſe hō ꝓpͥe ſequit̉ qd̓ de pōt eſſe aliqͥd qd̓ non eſt. ſicut ex decretali argui tur extra de here. cum xp̄s. ⁊ nō ſequit̉ ꝓprie ꝙ deus pat̓ poſſit eſſe aliqualis qualis nō eſt. aut aliqualiter ſe habere qͣliter nō ſe habet. Ex con cluſionē tertia intuli tertiū correlariū ꝙ qͣꝫuis io ſus fuerit ab eterno ſemꝑ patri coequalis tamē aliqn̄ iuit deus qn̄ non fuit Ieſus. Iſtud corre larium aliqn̄ Ieſus erat deus qn̄ nō erat deus. male ſonat ⁊ erronee. Item ex concluſione quarta intuli quartū cor relariū ꝙ filius dei qn̄ incipiebat eſſe filius ꝟgi nis. nō incipiebat eſſe aliqͥd. Iſtud correlarium ꝓut in diſtinctiōe poſitū fuit reuoco ſicut erro neum ⁊ hereticū. qm̄ filius dei qn̄ incipiebat eē filius ꝟginis incipiebat eſſe aliqͥd ẜm ꝙ hō. et incipiebat eſſe aliqͥd qd̓ pͥus non erat. Itē ex concluſione quarta intuli vltimū correla rium ꝙ nūqͣꝫ hic homo demōſtrato qui eſt xp̄s fiebat chriſtus. ⁊ ꝓbaui ex eo ꝙ nec purꝰ homo fiebat xp̄s. nec homo xp̄s fiebat xp̄s. correlariū iſtud ꝓut indiſtincte fuit poſitum. reuoco ſicut falſum ⁊ erroneū quando in ſenſu quo hō demō ſtratus ſtaret ꝓ filio dei ꝯcedendū eſſet. ꝙ aliqn̄ hic hō fiebat xp̄us qm̄ filius dei viui nunc ē hō aliqn̄ fiebat ho. dicente euangelio. Verbum ca ro factum eſt ⁊cͣ. Capl̓m. xxxiij. Iſti ſunt articl̓i ī qua bus mgr̄ ſententiarū non tenet̉ cōmuniter ab oī bus. ⁊ pͥmo pͥmi libri. Primo ꝙ charitas qͣ dili gimus deū ⁊ ꝓximū eſt ſpūſſanctꝰ. di. xvij. c. ij vel ꝙ charitas que eſt amor dei ⁊ ꝓximi nō eſt aliqͥd creatum. Secūdo ꝙ nomīa numeralia dicta de deo dicū tur ſolum relatiue. di. xxiiij. c. Et ſi diligent̓. vel hec noīa numeralia trinus ⁊ trinitas non dicūt poſitionem: ſꝫ pͥuationem tm̄. Tertio ꝙ ſimile ⁊ equale ſil̓r dicunt̉ de deo pri uatiue. diſtin. xxj. c. Et hoc idem. Quarto ꝙ deꝰ ſemꝑ pōt quicqͥd aliquādo po tuit. ⁊ vult quicqͥd voluit. ⁊ ſcit qͥcqͥd ſciuit. di. xliiij. c. Preterea queri ſolet. In ſecūdo libro. Primo ꝙ angeli meruerūt beatitudinem ꝑ gra tiam ſibi datam. ſed ꝙ p̄mium p̄ceſſit meritum: ſed poſtea meruerūt ꝑ obſequia fidelibꝰ exhibi ta. di. v. c. Hic queri ſolet. vel ꝙ in angelis pre mium p̄ceſſit ⁊ meritum reſpectu pͥmi ſubſtātia lis habet ſubſequi. Secūdo ꝙ angeli in merito reſpectu eſſential̓ p̄ mij ⁊ in ip̄o p̄mio ꝓficiūt vſqꝫ ad iudiciū. di. xj. ca. Preterea illud. Tertio ꝙ charitas eſt ſpūſſanctus.ſ. illa q̄ aīme qͣlitates informat ⁊ ſanctificat. di. xxvij. c. Cum igitur. Quarto ꝙ in veritate humane nature nihil trā ſit extrinſecū. ſed quod ab Adam deſcendit per ꝓpagationem auctum ⁊ multiplicatū reſurget in iudicio. di. xxx. c. penul. Quibus reſpōderi. vel ꝙ nihil de cibis tranſit in veritatē humane nature. nec ꝑ generationem nec ꝑ nutritionem. In tertio libro. Primo ꝙ aīma a corꝑe exuta ſit ꝑſona. di. ij. c. Hic apponit̉ a qͥbuſdam. Secundo ꝙ chriſtus ꝯuenienter mortuꝰ ⁊ non mortuus dicit̉ paſſus ⁊ non paſſus di. xxj. ca. vltimo. Tertio ꝙ chriſtus in triduo mortuus fuit hō. di. xxij. c. j.

In quarto libro. Primo ꝙ ſacramenta legalia nō iuſtificabāt eti am ſi fide ⁊ deuotione fierent. diſtin.j. ca. Non igit̉. Scd̓o ꝙ hō ſine medio videbat deum an̄ pctm̄ eadem di. c. Triplici. Tertio ꝙ circūciſio non cōferebat gr̄am ad bn̄ oꝑandum nec ꝟtutes ad augmentū: ſꝫ ſolum ad peccata dimittenda valebat. eadem di. c. Duo igit̉. Quarto ꝙ ꝑuuli an̄ octauū dieꝫ moriētes incir cūciſi ꝑibant ⁊ ꝙ cā neceſſitatis poterant an̄ cir cūcidi. eadem di. c. Si ꝟo. Quinto ꝙ q̄dam ſacramenta noue legis inſtitu ta ſunt in remediū tm̄. vt mr̄imonium. di. ij. c. j. Iam ad ſacramenta. Sexto ꝙ baptizati baptiſmo Ioh̓is nō ponen tes ſpem in illo. non erant baptizandi baptiſmo xp̄i. di. ij. c. vlti. Hic conſiderandū. vl̓ aliter ba ptiſmus Ioh̓is cū impoſitiōe manuū equipol lebat baptiſmo xp̄i. ita ꝙ baptiſzatꝰ baptiſmo Iohānis nō erat baptizandus. Septimo ꝙ deus potuit dare potētiaꝫ creature creandi ⁊ interius abl uendi.i. pctā dimittendi di. v. c. vlti. Hic querit̉ q̄ ſit. Uel ſic ꝙ deus po terat dare ptātem alijs baptizandi interiꝰ. et ꝙ creatura potuerit ſuſciꝑe ⁊ ſil̓r ꝙ deꝰ pōt ptāteꝫ creandi creature cōicare ⁊ creare ꝑ creaturā tā qͣꝫ ꝑ miniſtrum. di. v. Octauo ꝙ ſciſmatici. degͣdati. p̄ciſi ab eccl̓a. he retici. excōicati non hn̄t ptāteꝫ ꝯſecrandi corꝑ xp̄i. di. xiij. c. Illi ꝟo. Nono ꝙ brutū nō ſumit veꝝ corpus xp̄i ⁊ ſi vi deatur. di. xiij. c. Illud etiam ſane. Decimo ꝙ ſcīa diſcernendi vt notat habitū ſcīe ſit clauis. di. xix. c. j. Undecimo ꝙ ep̄i ſimoniaci degradati non pn̄t ꝯferre ordines. di. xxv. c. de ſimoniacis. Duodecimo ꝙ ſecūdus maritus alicuiꝰ mulie ris incognite carnaliter a pͥmo fit bigamus ꝑ co gnitionem illius: ⁊ ꝓhibetur ab ordinibus. di. xxvij. c. vltimo. Decimotertio ꝙ cognoſcens ſororem vxorꝭ ſue nō tenet̉ vxori petenti debitum reddere. diſtin. xxiiij. c. de his. Decimoqͣrto ꝙ ille qͥ vxore viuente duxit aliaꝫ in aliena patria qͥ rediens ad ꝯſcīam vult eā di mittere ⁊ nō pōt. ſi cogitur ab eccl̓a remanere et debitū reddere qꝛ ſibi non credit̉. dicit mgr̄ ꝙ ī cipit excuſari ꝑ obedientiam ⁊ timorē. ⁊ tenetur reddere debitum ſi petatur. di. xxxviij. c. vlti. Decimoqͥnto ꝙ peccata de eta nō patefiāt alijs in iudicio. di. xliij. c. Hic querit̉ vtrū electis. Determinatio Pariſius facta ꝑ almā faculta tem theologi cā. Anno dn̄i. M ccc. xviij. ſuꝑ qͥbuſdam ſuꝑſtitionibus nouiter exortis. Prefatio. Niuerſis ortho doxe fidei zelatoribus Cancellarius eccleſie Pariſienſis ⁊ facultas theo logie in alma vniuerſitate Pariſien̄. matre nr̄a: cum integro diuini cultus honore ſpem habere in dn̄o. ac in vanitates ⁊ inſanias falſas non re ſpicere. Ex antiqͥs latebris emergens nouiter er rorū feda colluuio recogitare cōmonuit: ꝙ ple rūqꝫ veritas catholica apud ſtudioſos in ſacriſ lr̄is apertiſſima eſt. q̄ ceteros latet. nimirū cum hͦ ꝓprium habeat oīs ars manifeſtam eſſe exer citatis ī ea. ſic vt ex eis ꝯſurgat illa maxīa. Cui libet in ſua arte perito credendū eſt Hinc eſt ora tionum illud qd̓ Hiero. ad Paulinū ſcribēs aſ ſumit. Qd̓ medicorum eſt ꝓmittunt medici. tra ctant fabrilia fabri. accedit ad hec in ſacris litte ris aliud ſpeciale qd̓ nec exꝑientia ⁊ ſenſu ꝯſtāt vt alie artes. nec poſſunt ab oculis circūuolutꝭ nube vitiorū facile dep̄hendi. Excecauit enim eos malicia eorū. Ait ſiqͥdem apoſtolus ꝙ pro pter auariciam multi errauerūt a fide. ꝓpterea nō irrationabiliter idolorū ẜuitus ab eodeꝫ no minat̉. alij ꝓpter ingratitudinem qͥ cum cogno uiſſent deum: nō ſicut deū glorificauerūt. in om nem idolatrie impietatē(ſicut idē cōmemorat corruerunt. Porro Salomonem ad idola. Dy donem ad magicas artes ꝑtraxit dira cupido. Alios poſtremo miſera timiditas tota ex craſti no pendens in obſeruatiōes ſuꝑſtitioſiſſimas ī piaſqꝫ depulit. quemadmodū apud Lucanum de filio pompei magni. ⁊ apud hiſtoricos d̓ plu rimis notatum eſt. Ita fit vt recedens peccator a deo. declinet in vanitates ⁊ inſanias falſas. et ad eum qͥ pater eſt mendacij. tandem impudent̓ palamqꝫ apoſtaſiando ſe cōuertat. Sic Saul̓ a dn̄o derelictus phitoniſſam cui pͥus aduerſaba tur conſuluit. ſic Ochozias deo iſrl̓ſpreto miſit ad cōſulendum deum acharon. Sic deniqꝫ eos omēs qui fide vel oꝑe abſqꝫ deo vero ſunt: vt a deo falſo ludificent̉ neceſſe eſt. Hanc igitur ne phariam peſtiferam mortiferamqꝫ inſaniaꝝ fal ſarum cū ſuis hereſibus abominationē plus ſo lito noſtra etate cernentes inualuiſſe. ne forſan chriſtianiſſimū regnū quod olim mōſtro caruit ⁊ deo ꝓtegente carebit: inficere valeat tam hor rēde impietatis ⁊ ꝑnicioſiſſime contagiōis mō ſtrum. Cupientes totis conatibꝰ obuiare. Me mores in ſuꝑ noſtre ꝓfeſſionis. proqꝫ legis zelo ſuccenſi paucos ad hanc rem articulos. damna tionis cauterio(ne deinceps fallant incogniti) notare decreuimus. rememorantes inter cetera innumera dictum illud ſapiētiſſimi doctorꝭ Au guſtini de ſuꝑſtitioſis obſeruatiōibus. Ꝙ qͥ tali bus credunt. aut ad eorū domū euntes. aut ſuis S 4

domibus introducūt. aut interrogāt. ſciant ſe fi dem xp̄ianam ⁊ baptiſmū p̄uiaricaſſe. ⁊ paganū ⁊ apoſtatā.i. retroabeunte ⁊ dei inimicū. ⁊ iraꝫ dei gͣuiter incurriſſe: niſi eccl̓aſtica pnīa emenda tus deo reconciliet̉. hec ille. Neqꝫ tamē intētio nr̄a eſt in aliquo derogare quibuſcūqꝫ licitis et veris traditionibus ſcientijs ⁊ artibus. ſed inſa nos errores atqꝫ ſacrilegos: inſipientiū ⁊ fera les ritus ꝓ qͣꝫto fidem orthodoxā ⁊ religionem xp̄ianam ledūt. ꝯtamināt. inficiūt radicitus qͣꝫ tum phas nobis eſt exſtirpare ſatagimus. ⁊ ho norem ſuū ſincerū relinquere veritati. Eſt auteꝫ primus ar ticulus ꝙ ꝑ artes magicas ⁊ maleficia ⁊ inuoca tiones nepharias q̄rere familiaritates ⁊ amici tias ⁊ auxilia demonuꝫ nō ſit idolatria. Error Qm̄ demon aduerſarius ꝑtinax ⁊ implacabilis dei ⁊ hoīs iudicat̉. nec eſt honoris vel dominij cuiuſcūqꝫ diuini vere ſeu ꝑticipatiue vl̓ aptiti dinaliter ſuſceptiuus. vt alie creature rōnales n̄ damnate nec in ſigno ad placitū inſtituto. vt ſūt imagines ⁊ templa. deus in ip̄is adorat̉. Scd̓s articulus ꝙ dare vel offerre vel ꝓmitte re demonibus qualēcūqꝫ rem vt adimpleāt de ſideriū hoīs. aut in honorem eorū aliqͥd oſcula ri vel portare nō ſit idolatria. Error. Tertius ꝙ inire pactū cū demonibꝰ tacitū ve exp̄ſſum non ſit idolatria vel ſpēs idolatrie vel apoſtaſie. Error. Et intendimꝰ eſſe pactum im plicitum in omni obſeruatione ſuꝑſtitioſa. cuiꝰ effectus non debet a deo vel natura rationabili ter expectari. Quartus ꝙ conari ꝑ artes magicas demōes in lapidibus annulis ſpeculis aut imaginibꝰ noīe eorū ꝯſecratis vel potiꝰ execratis includere co gere ⁊ artare vel eas velle viuificare. nō ſit ido latria. Error. Quintus ꝙ licitum eſt vti magicis artibus vel alijs quibuſcūqꝫ ſuꝑſtitionibus a deo ⁊ eccl̓a ꝓ hibitis pro quoeūqꝫ bono fine. Error. quia ẜm apoſtolum non ſunt facienda mala vt bona eue niant. Sextū ꝙ licitū ſit aut etiā ꝑmittenda maleficia maleficijs repellere. Error. Septimus ꝙ aliqͥs cum aliquo poſſit diſpenſa re in quocūqꝫ caſu. vt talibꝰ licite vtat̉. Error. Octauus ꝙ artes magice ⁊ ſil̓es ſuꝑſtitiones ⁊ earū obẜuationes ſint ab eccl̓a irrationabilit̓ ꝓ hibite. Error. Nonus ꝙ deus ꝑ artes magicas ⁊ maleficia in ducat̉ cōpellere demones ſuis inuocationibus obedire. Error. Decimus ꝙ thurificationes ⁊ ſuffumigatōnes q̄ fiunt in taliū artium ⁊ maleficiorum exercitio ſint ad honorem dei ⁊ ei placeant. Error ⁊ blaſ phemia. qm̄ deꝰ al̓s nō puniret vel ꝓhiberet̉. Undecimꝰ ꝙ talibꝰ ⁊ talit̓ vti nō eſt ſacrificare ſeu immolare demonibꝰ ⁊ ex ꝯſequēti damnabi liter idolatrare. Error. Duodecimꝰ ꝙ ꝟba ſancta ⁊ orationes q̄dā de uote ⁊ ieiunia ⁊ balneationes ⁊ cōtinentia cor poralis in puris ⁊ alijs. ⁊ miſſarū celebratio. et alia oꝑa de genere bonorū que fiūt ꝓ exercēdo hmōi artes exculent eas a malo ⁊ nō potius ac cuſent. Error. nam ꝑ talia ſacre res īmo ip̄e deꝰ in euchariſtia demonibus temptat̉ īmolari. ⁊ hͨ ꝓcurat demon. vel qꝛ vult in hoc honorari ſil̓r altiſſimo. vel ad fraudes ſuas occultandas. vel vt ſimplices illaqueet facilius ⁊ damnabilius perdat. Tredecimus ꝙ ſancti ꝓphete ⁊ alij ſancti ꝑ ta les artes habuerūt ſuas ꝓphetias ⁊ miracl̓a fe cerunt. aut demones expulerunt. Error ⁊ blaſ phemia. Decimuſqͣrtus ꝙ deus ꝑ ſe immediate vl̓ ꝑ bo nos angelos talia maleficia ſanctis hoībus reue lauerit. Error ⁊ blaſphemia. Quindecimus ꝙ poſſibile eſt ꝑ tales artes co gere liberū hoīs arbitriū ad voluntatē ſeu deſi deriū alterius. Error. ⁊ hoc conari facere ē im pium ⁊ nephariū. Sedecimꝰ ꝙ ideo artes p̄fate bone ſunt ⁊ a deo ⁊ ꝙ eas licet obſeruare. qꝛ ꝑ eas quando ꝙ vel ſępe euenit. ſicut vtentes eis querunt. vel predi cunt. vel quia honum quandoqꝫ ꝓuenit ex eis Error. Decimuſſeptimus ꝙ ꝑ tales artes demones ve raciter cogunt̉ ⁊ compellunt̉. ⁊ non potius ita ſe cogi fingunt ad ſeducendos homīes. Error. Decimuſoctauus ꝙ ꝑ tales artes ⁊ ritus impi os. ꝑ ſortilegia. ꝑ carminationes ⁊ inuocatiōes demonum. ꝑ quaſdam inuultuatiōes ⁊ alia ma leficia nullus vnqͣꝫ effectus miniſterio demonū ſubſequat̉. Error. Nam talia quandoqꝫ ꝑmit tit deus contingere. vt patuit in magis Phara onis ⁊ alibi pluries. vel quia vtentes ſeu conſu lentes ꝓpter malam fidem ⁊ alia peccata nephā da dati ſunt in reprobum ſenſum. et demerētur ſic illudi. Decimuſnonus ꝙ boni angeli includant̉ in la pidibus ⁊ ꝯſecrent imagines vl̓ veſtimēta. aut alia faciant q̄ in iſtis artibus ꝯtinent̉. Erroret blaſphemia. Uiceſimus ꝙ ſanguis vpupe vl̓ edi vl̓ alteriꝰ animalis. vel ꝑgamenum ꝟgineū vel coriū leo nis ⁊ ſimilia habeant efficaciam ad cogēdos vl̓ repellendos demones miniſterio hmōi artium. Error. Uiceſimuſprimꝰ ꝙ imagines de ere plūbo vel auro. vel de cera alba vel rubea vel alia mat̓ia baptiſate exorciſate ⁊ conſecrate ſeu potius exe crare ẜm p̄dictas artes ⁊ ſub certis diebus ha beant ꝟtutes mirabiles. q̄ in libris taliū artium

recitant̉. Error in fide ⁊ ph̓ia naturali ⁊ aſtro nomīa vera. Uiceſimuſſecūdus ꝙ vti talibꝰ ⁊ fideꝫ dare nō ſit idolatria ⁊ infidelitas. Error. Uiceſimuſtertiꝰ ꝙ aliqui demōes boni ſint. alij benigni. alij oīa ſcientes. alij nec ſaluati nec dam nati. Error. Uiceſimuſqͣrtus ꝙ ſuffumigationes qͣ fiunt in hmōi oꝑationibus ꝯuertunt̉ in ſpūs. aut ꝙ ſint debite eis. Error. Uiceſimuſqͥntus ꝙ vnus demon ſit rex oriētis ⁊ p̄ſertim ſuo merito. ⁊ alius occidētis. alius ſe ptētrionis. alius meridiei. Error. Uiceſimuſſextꝰ ꝙ intelligētia motrix celi influit in aīam rōnalem ſicut corpus celi influit ī corpꝰ humanū. Error. Uiceſimuſſeptimꝰ ꝙ cogitatōes nr̄e intellectua les ⁊ volitiones nr̄e interiores immediate cau ſent̉ a celo. ⁊ ꝙ ꝑ aliquā traditionē magicam ta les poſſint ſciri. ⁊ ꝙ ꝑ illam de eis certitudinali ter iudicare ſit licitū. Error. Uiceſimuſoctauus articulus ꝙ ꝑ qͣſcūqꝫ artes magicas poſſimus deuenire ad viſionē diuine eſſentie vel ſanctorū ſpirituū. Error. Acta ſunt hec ⁊ poſt maturā crebramqꝫ inter nos ⁊ deputatos noſtros examinationē: ꝯclu ſa in noſtra congregatiōe generali Pariſiꝰ apd̓ ſanctū Mathurinū demane ſuꝑ hoc ſpecialit celebrata. Anno dn̄i. M. ccc. xcviij. Die. xix. menſis ſeptembris. In cuius rei teſtimoniuꝫ ſi gillum dicte facultatis p̄ſentibus litteris duxi mus apponendum. Originale huius determinatiōis eſt ſigillatū magno ſigillo faculta tis theologice Pariſius. Sequunt̉ excerpta pͥncipalium articulorum tractatus cuiuſdam contra errores fratris Io hannis de monteſono ordinis p̄dicatorū Pari ſius condemnatos. Prefatio. Poſtolicis ver bis edocti. parati ſemꝑ ad ſatiſfactio nem omni poſcenti nos rationem de ea que in nobis eſt fide. ad tuitionem eius quaꝫ ꝓfitemur orthodoxe. ⁊ vt rationabilis quorur dam errorū condemnatio Pariſius nuꝑ facta ac iuſtificatio exorte ſuꝑ hoc cauſe ⁊ aduerſan tium omniū quecūqꝫ iniuſta rationabiliſqꝫ cō queſtio oblocutio atqꝫ vexatio ſingulis innote ſcat. p̄ſentē tractatū ſub apl̓ice Petri ſedis et ſe dentis in ea ſummi pontificis correctione duxi mus compilandū. In quo vniuerſis xp̄ifideli bus qͥ ip̄m lecturi vel audituri ſunt ſupplicamꝰ affectu. vt equo aīo puraqꝫ mētis acie ꝓſpiciāt vniu̓ſa nobiſcū ⁊cͣ. Ad honorē ſancte ⁊ indiui due trinitatis cuiꝰ fidei cām agimꝰ. pn̄tē tracta tum aduerſus errores fr̄is Ioh̓is de mōteſono ordinis fratrū p̄dicatorū nuꝑ in ꝑiſienſi ſtudio condemnatos ex deliberatione vniuerſitatꝭ ſtu dij Pariſien̄. ⁊ ſpecialit̓ doctorū baccalariorū facultatis theologice compoſitū in tria capitu la diſtinguemus. In pͥmo ad fundandum ꝓ ceſſum fratrū ꝯͣ dictū fratrē ꝑ dictam facultatē theologie. ac etiam ꝓceſſum inde ſecutum corā dn̄o ep̄o Pariſien̄. ad inſtantiā vniuerſitatis p̄ dicte declarabit̉ qualiter ad dictos ep̄m et fa cultatē theologie ꝑtinet aſſertōes hereticas vel in fide erroneas ⁊ ꝯͣ aſſerentes eas Pariſiꝰ con demnare. In ſcd̓o declarabit̉ ⁊ tam rōibꝰ qͣꝫ autoritatibꝰ ſanctorū ⁊ doctoꝝ ꝓbabit̉ ꝙ aſſer tiones dicti fratris ꝑ cedulā dicte facultatis di cto dn̄o ep̄o tradite. fuerūt rōnabilit̓ ꝯdēnate. In tertio qꝛ mgr̄ ac ꝓcurator general̓ ⁊ non nulli dicti ordinis fratres ꝯͣ dictum ep̄m et ſibi adherentes ad ſedem apl̓icam appellauerūt. int̓ memoratas dicti fratris aſſertiōes. vt p̄fertui damnatas. aliqͣs ad ſancti Thome de aqͥno ꝑti nere doctrinā. quā aſſerūt ꝑ eccl̓am approbatam ideo declarabit̉ doctrinaꝫ hmōi ſancti Thome non ſic approbatā eſſe. ꝙ ꝓpter eam oporteat an̄ dictam ꝯdemnationē aūt dicti ep̄i ꝓceſſum ali qualiter impedire. Capl̓m.j. Circa primum princi pale eſt hec diuiſio p̄mittenda. Ꝙ diffinitio cir ca ea que ſunt fidei.i. approbatio ꝟitatis alicuiꝰ tanqͣꝫ catholice. vel reprobatio aut condemna tio oppoſite falſitatis tanqͣꝫ heretice aut ī fide er rōnee pōt eſſe duplicit̓. Uno mō ſcholaſtice eſ doctrinalit̓. Alio mō autoritatiue ⁊ iudicialit̓. Et hic ſcd̓s modus eſt duplex ẜm ꝙ hec auto ritas iudiciaria eſt triꝑtita. Una ē ſimplicit̓ ſu p̄ma. alia ē inferior ⁊ ſubordinata. Iuxta hanc trimēbrē diuiſionē q̄ clara eſt ſunt tres ꝯcluſio nes pͥncipales decarande. ⁊ deinde ex eis q̄daꝫ alie ſubinferende. Prima erit de diffinitione iudiciali ⁊ autoritatiua ſup̄ma. Scd̓a de infe riori ⁊ ſubordinata. Tertia de doctrīali ⁊ ſco laſtica. Et ip̄aꝝ ꝓbatio pͥncipaliter fundabitur in iure diuino. Prima igit̉ ꝯcluſio eſt. Ad ſanctā ſedē apl̓ cam ꝑtinet autoritate iudiciali ſup̄ma circa ea q̄ ſunt fidei iudicialit̓ diffinire. Et hec ꝓbat̉. qꝛ ad illiꝰ tanqͣꝫ ad ſup̄mi iudicis autoritatē ꝑtinet in fide iudicialit̓ diffinire cuiꝰ fides nunqͣꝫ deficit. Sꝫ ſancte apoſtolice ſedis fides nunqͣꝫ deficit. igit̉ ⁊cͣ. maior eſt nota: ſed minor ꝓbatur. Quia de hac ſancta ſede in ꝑſona Petri apl̓. ī ea p̄ſidentꝭ dictū eſt. Petre rogaui ꝓ te vt nō deficiat fides

tua. Lu. xxij. Propter qd̓ dicit Ciprianꝰ. xciij. diſtin. Qui ⁊cꝭ. Scd̓a concluſio eſt ꝙ ad ep̄os catholicos perti net autoritate inferiori ⁊ ſubordinata circa ea q ſunt fidei iudicialiter diffinire. Et hoc probatur Quia ad eos ꝑtinet iudiciali autoritate inferio ri ⁊ ſb̓ordinata in fide diffinire ad qͦs ꝑtinet con ſil̓r eccl̓am regere. Sed ad ep̄os catholicos ꝑti net ſecundū. igit̉ ⁊ pͥmū. Maior ptꝫ. qꝛ eccleſie regimen maxime concernit fidem. ⁊ ideo cui iu re diuino cōmittit̉ eccl̓am regere. ei eodē iure cō mittit̉ de fide cognoſcere ⁊ iudicare. Sed mīor ꝓbat̉ autoritate Pauli. Act̉. xx. vbi dicit. At tendite vobis ⁊ vniu̓ſo gregī in quo vos ſpūſſā ctus poſuit ep̄os eccl̓am regere dei. Unde patꝫ ꝙ iure diuino ⁊ autoritate ſpūſſancti ep̄i poſiti ſunt ad regimen eccleſie dei. Regimen autem im portat iudicialem autoritatem. gͦ ſequitur ꝙ ad eos ꝑtinet autoritate iudiciali inferiori ⁊ ſubor dinata ⁊ ſup̄me autoritati ſubiecta eccl̓am rege re ⁊ ꝑ conſequens de fide cognoſcere ⁊ in ea dif finire. Vnde ptꝫ ꝙ de tali regimine ad fidem ꝑti nere loquat̉ apl̓us ⁊cͣ. Tertia ꝯcluſio eſt ꝙ ad doctores theologos ꝑ tinet determinare doctrinali ⁊ ſcholaſtica circa ea q̄ ſunt fidei doctrinaliter diffinire ad qͦs perti net ſacram ſcripturā docere. ⁊ ex ea hereticasˡ aſ ſertiones ⁊ in fide erroneas reprobare ac verita tes catholicas approbare. Sꝫ ad doctores theo logos ꝑtinet ſecundū. igit̉ ⁊ pͥmū. Probatiōes minoris ⁊ maioris videſi vis in dicto tractatū. Ex p̄dictis ꝯcluſionibus patꝫ rn̄ſio ad pͥnci palem articulū.ſ. ꝙ ad ep̄m pariſien̄. ⁊ ad theo logie facultatē ꝑtinet aſſertiones hereticas aut in fide erroneas ⁊ ꝯͣ eas aſſerentes ꝑiſiꝰ ꝯdem nare. Quia ꝑ ſecundā ꝯcluſionē ptꝫ ꝙ hͦ ad epi ſcopū ꝑtinet diffiniendo iudicialit̓. Et ꝑ tertiaꝫ ꝯcluſionem ptꝫ ꝙ ad facultatē theologicā perti net diffiniendo doctrinalit̓. Sed adhuc ad ma gis fundandū ꝓpoſitū tres alie ꝯcluſiones ex p̄ miſſis ſunt ſubinferende. Quarta igit̉ concluſio eſt ꝙ ad dictos epiſcopū ⁊ facū tatem theologie ꝑtinet nō ſolū ꝯiunctim ſꝫ ⁊ diuiſim modis p̄dictis aſſertiones hereticaſ aut erroneas ꝯdemnare. Licet tn̄ qn̄qꝫ rōnabi liter ꝯſueuerint in hmōi ꝯdemnatōne ꝯiunctim p̄cedere. Probatiōes dimittunt̉ h̓ cā breuitatꝭ. Quinta ꝯcluſio ad dictā facultatē theologie ꝯͣ certas ꝑſonas.ſ. ꝯͣ ſingulares mgr̄os ⁊ baccala rios eidem facultati iuratos ꝑtinet qn̄qꝫ nō ſo lum doctrinalit̓: ſed etiam iudicialit̓ aliquo mō aſſertiones hereticas aut erroneas ꝯdemnare. Et hec ꝯcluſio ꝓbat̉ ex triplici radice. Prīa ꝓbatio fundat̉ ex ꝯceſſa eis ptāte ⁊cͣ. Scd̓a ꝓ batio fundat̉ in obſeruata cōſuetudine ⁊cͣ. Ter tia eiuſdem ꝯcluſionis ꝓbatio fundat̉ in publi ca vtilitate ⁊cͣ. Sexta ꝯcluſio eſt ꝙ ad ſuꝑiorem iudicē ꝑtinet ꝓceſſuꝫ ꝑ dictos ep̄m ⁊ facultatē theologie fa ctum nec ſine magͣ ⁊ notabili cā fauorabiliter im pedire. nec approbationi ꝯͣ eos in cauſa fidei int̓ iecte ſine matura deliberatione ⁊ p̄uia informaꝫ tione deferre. Et hͨ ꝓbat̉. qꝛ ⁊cͣ. Ex p̄dictis ꝯcluſionibus ad ꝓpoſitū applicatis patꝫ luce clarius iuſtificatio ꝓceſſus facti ꝯͣ di ctum fr̄em Ioh̓em ſicut patet in ſingul̓ articul̓. Primꝰ igit̉ articulus ē. Ꝙ cū dictus frat̓ infra ſcriptos errores Pariſiꝰ in ſchol̓ publice dogͣti zauerit. ⁊ coram facultate theologie euocatꝰ ꝑ decanum eiuſdem facultatis monitus charitati ue ip̄os corrigere recuſauerit. ꝓteſtās eos vſqꝫ mortem velle defendere. dicta facultas errores huius potuit ⁊ merito debuit doctrinaliter con demnare. Prima ꝑs.ſ. ꝙ hͦ potuit. ptꝫ ⁊cͣ. Scd̓s articulus eſt. ꝙ dicta facultas theologie coaſſumptis ſibi mgr̄is aliarū triuꝫ facultatum vniu̓ſitatis Pariſien̄. dictos errores pͥus ꝑ eos examinatos ⁊ doctrinalit̓ condemnatos merito debuit dn̄o ep̄o Pariſien̄. tāqͣꝫ iudici ordīario iudicialit̓ denūciare. Et hoc clare ptꝫ ex ſcd̓a cō cluſione ⁊ eius probatione. ſed adhuc ⁊c. Quāobrem p̄noīate facultatis theoiogice ma giſtri tribus alijs facultatibus ſibi coaſſumptꝭ et coadiūctis nunciauerūt eccleſie. Ex qͥbꝰ ptꝫ triplex ratio denunciatōis p̄dicte. quā ſecreta ⁊ charitatiua monitio p̄ceſſit licet tn̄ hoc non eſſet neceſſe: ſicut patet ex doctrina ſancti Thome. ij ſcd̓e. q. xxxiij. arti. vij. vbi docet ꝙ peccata pu blica ſunt publice arguenda. iuxta illud apl̓i ad Thi. v. Peccantē coram oībus argue vt ceteri timorē habeant. Qd̓ intelligit̉ de pctīs publicꝭ. vt dicit Augꝰ. in li. de ꝟbis dn̄i ⁊cͣ. Tertius articulus eſt ꝙ dicta facultas in ſchol̓ ſuis theologicis ⁊ dictꝰ ep̄s in locis ſue dioceẜ. p̄miſſorū errorū dogmatizationē publicationē aut defenſionē finaliter inhibere potuerūt ⁊ de buerūt iudicialit̓ ꝓhibere ⁊cͣ. Sed huic articulo opponunt̉ tria q̄ ponit dictꝰ frater in ſupplicatione ſua ſeu querela domīo pa pe expoſita: in qͣ fere tot ſunt mendacia qͦt ſunt verba. Primū eſt quia alique concluſionuꝫ ſuarū trahunt̉ ex doctrina ſancti Thome. quā facultas theologie alia exp̄ſſe commendauit. ⁊ dn̄s ep̄us Pariſien̄. ꝑ ſuas lr̄as approbauit. Scd̓m eſt ꝙ dn̄s Urbanus papa qͥntꝰ per eius bullam vniuerſitati ſtudij Tholoſani ſcripſit ⁊ voluit eiuſdem ſancti doctrinā tanqͣꝫ bn̄dictā et catholicā ſequi ⁊ teneri a chriſticol̓ ⁊ ſtudioſis. ⁊ eam ꝓ viribus ampliari. Tertiū eſt ꝙ ſoliꝰ ſedis apoſtolice eſt declarare damnare ⁊ appro bare. Un̄ poſtea cōcludit ꝙ dictus dn̄s ep̄s ap ponens falcē in meſſem ſummi pontificis dictas cōcluſiones ꝓnūciauit ⁊ decreuit falſas hereti cas ⁊ erroneas. Et cauſaꝫ ſubdit ibidem. qꝛ iſta

que tangunt fidem ſunt de maioribꝰ eccl̓e cauſis ⁊ que ad ſolum ſummū pontificē ꝓ examinatōe ⁊ deciſione deferri debent. Ex qͥbus ſequi vid̓ꝫ ꝙ nec ep̄s nec facultas p̄dicta ꝯcluſiones predi ctas potuerūt iudicialiter damnare. nec eaꝝ do gmetizationē aut publicationē vel defenſione finalit̓ cohibere. Ad illa aūt faciliter reſpondet̉. Un̄ ad pͥmum reſpondet vniuerſitas in ſuis lr̄is patentibus. Nos inqͥt milleſies diximus⁊ vt videmꝰ nō ſufficit. qͣlit̓ ſancti Thome doctri nam in dicta noſtra ꝯdemnatiōe neqͣqͣꝫ reprob mus. ſed hunc eiuſqꝫ fautores doctrinā eius ad diſtortū fideiqꝫ abſonū ſenſum adaptantes. aut vltra qͣꝫ fieri debet ꝯͣ eiuſdem doctorꝭ documer tum dilatantes ꝯdemnamus. audact̓ aſſerimꝰ Et hec clare patebunt ex dicendis in ſecundo ⁊ tertio capitul̓. vbi manifeſte ꝓbabit̉ ꝙ p̄dicte ex ronee ꝯcluſiones nō trahunt ex doctrina ſancti Thome: ſꝫ magis ꝯtrariant̉ eidem. Ad ſcd̓m rn̄det̉ ꝙ ex p̄dicta bulla dn̄i Vrbani vl̓ ex p̄al legata lr̄a dn̄i Stephani ep̄i aūt alia qͣcūqꝫ litte ra autentica nō pōt ſufficient̓ concludi ꝙ ſancti Thome doctrīa ſit in oībus approbata. ſicut cla re oſtendet̉ in tertio capl̓o huiꝰ tractatꝰ. Et ad hoc adijciūt aliqui talem ratōꝫ. Illa doctrīa nō pōt ſic eſſe in omībus approbata que multa con tinet in fide erronea. Sed vt dicūt p̄dicta ſanct Thome doctrina nō ſolum in materia de abſo luta neceſſitate creature. de qua p̄ſentis contro uerſie inferius in tribus vltimis cōcluſionibus tertij capituli ſpecialiter tractabit̉. ſꝫ etiā in plu ribus alijs multa cōtinet in fide erronea. qd̓ de clarant. Nam in pͥma ꝑte ſumme. q. xlvij. arti. vlti. in rn̄ſione vltimi arti. dicit ꝙ nō eſt poſſibi le aliam terrā eſſę qͣꝫ iſtā. qꝛ omīs terra naturalit ferret̉ ad hoc mediū vbicūqꝫ eſſet. ⁊ notum ē ꝙ nō loquit̉ de potentia nature. Item in articu lo vltimo dicit ꝙ impoſſibile eſt duos angelos eſſe vnius ſpēi. ⁊ ꝙ impoſſibile eſt eē pl̓es albe dines ſeꝑatas a ſubſtantijs. que vident̉ eſſe cō tra articulū de omnipotentia dei. ⁊ cōtra verita tes creditas circa ſacramentū altaris. Iteꝫ in fra. q. lxxviij. arti. iij. et. vj. et in q̄ſtionibus diſ putatis tenet articulū de vnitate forme ſubſtan tialis in homīe. qui eſt decimuſquartꝰ articulus qͥnte ꝑtis de euan. eterno. damnatus ꝑ Alexan drum. Item ex hac opinione Thome de vni tate forme ſicut dicit in gloſa okam in dialogo ſuo concluſiones ſequunt̉ que in anglia fuerunt ſcandaloſe.ſ. ꝙ corpus xp̄i nō fuit idem nume ro viuū ⁊ mortuū. ⁊ hoc cōcedit ſanctus Tho. in q̄ſtionibus diſputatis. q. lxiij. qd̓ nō fuit ſim pliciter. Un̄ ſequit̉ vltra ꝙ caro mortua nunqͣ fuit viua. ⁊ ꝙ corꝑa ſanctorū mortuorū nunqͣ fuerūt corꝑa ſanctorū viuentiū. ⁊ ideo reliquie corporū ſanctorū nunqͣꝫ fuerunt ꝑtes corporuꝫ viuentiū. nec corpus xp̄i qd̓ fuit vulneratuꝫ in Qaxichtaẜ̓ viſc cō afol ſotah Sο. cruce iacuit in ſepulchro. que oīa ſunt abſurda. Ex qͥbus ⁊ alijs pluribus erroribus ꝯͣ quos qͥdam doctores ſpēales compoſuerūt tractatus concludūt iſti. ꝙ hmōi doctrina non pōt eſſe in omībus approbata. nec hoc obſtat eius ſanctita ti vel canoniſationi. qꝛ nō obſtante gl̓oſo mar tyrio Cypriani ip̄e errauit in fide. ſicut patꝫ. iiij. ſenten. di. vj. ⁊ infra dicet̉. ca. iij. Un̄ ſanctitas vite non infert ſanctitatem doctrine. ſicut pater de Papia martyre. qͥ fuit patronus ſecte hereti ce. Unde ex his omnibus inferunt ꝙ p̄dicta approbatio Urbani qͥnti non eſt huius doctrīe approbatio vniuerſal̓: ſed tanqͣꝫ docrrine vtilis ⁊ in multis ꝓbabilis. ſicut doctrina pape magi ſtraliter dicta ſola habet autoritatem magiſtra lem ſicut dn̄s In nocen. qͣrtus de ſuo apparatu teſtatus eſt. Sed de hac materia copioſius in fra dicet̉ in tribus pͥmis concluſionibꝰ tertij ca. ⁊ ideo breuius ꝑtranſimꝰ. Ad tertiū obiectū reſpondet̉ pͥmo ꝙ nec facultas ⁊cͣ. Capl̓m ij. Circa ſecūdum prin cipale in quo declarandum eſt ꝙ aſſertiones di cti fratris ꝑ cedulam theologie facultatis dicto dn̄o ep̄o traditam fuerunt rōnabiliter ꝯdemna te. Premittendū eſt vnū p̄ambulū generale qd̓ in aliqͥbus dictarū aſſertionū ⁊ eaꝝ ꝯdemnatōe eſt neceſſario p̄notandum vicꝫ ꝙ licet aliqͣ pro poſitio vel aſſertio poſſit habere aliquē ſenſum verum. tn̄ pōt rōnabiliter ꝯdemnari tanqͣꝫ reuo canda ꝓpter alium ſenſum falſum in ea vel ī ei ꝓbationē intellectū. Et hͨ ſuppoſitio ꝓbatur taꝫ rōibꝰ qͣꝫ autoritatibꝰ ſanctorū doctoꝝ ⁊ ſpēalit̓ ex dictꝭ ſancti Tho. de aqͥno. vt ꝑs aduerſa ⁊cͣ. Quarto ꝓbat̉ ſuppoſitio p̄miſſa ⁊ ſingularit̓ de claranda eſt ꝑ exemplum ſumptum ex doctrina eccleſie. Nam ꝑ eccl̓iam nonnūqͣꝫ aſſertio ambi gua habens aliquē ſenſum catholicum eſt dam nata. īmo qn̄qꝫ aſſertiones ꝯͣdictorie ẜm vocem ꝑ eam ſunt damnate. ⁊ ideo altera earū vl̓ vltra qꝫ aliquem hꝫ ſenſum catholicū. Et ecce exem plum manifeſtū. Nam Iſid̓. in li. ethy. c. xix. li. viij. ⁊ habetur. xxiiij. q. iij. c. quidam autē aꝑte inſinuat ꝙ vtraqꝫ iſtarū. deꝰ creat mala. deꝰ nō creat mala eſt hereſis condemnata. vn̄ ⁊ aſſerto res vtriuſqꝫ reputat hereticos dictos Colicia ni a qͦdam colico nominati. qͥ dicūt deū nō face re mala. cōtra illud qd̓ ſcriptū eſt. Ego deꝰ cre ans mala. Floriani a floriano qͥ ecōtrario dicūt deum creaſſe mala ꝯͣ illud qd̓ ſcriptū eſt. Fecit deus oīa bōa. Ex qͥbꝰ colligit̉ ꝙ vtraqꝫ iſta rum ē hereſis ꝯdēnata. ⁊ tn̄ iſta aſſertio. deꝰ cre at mala. hꝫ aliquem ſenſum catholicū.ſ. iſtū deꝰ creat mala pene. ⁊ ſil̓r iſta. deus non creat̉ mala hꝫ ſenſum catholicū.ſ. iſtuꝫ deus nō creat mala

culpe ⁊cͣ. Hac igit̉ ſuppoſitiōe preambula. ſic firmit̓ ſtabilita ſingulatim declarandū eſt. ꝙ aſ ſertiones dicti fratris fuerūt rōnabiliter ꝯdem nate. Prīa igit̉ ꝓpoſitio ſua fuit. Maior eſt vnio hypoſtatica in xp̄o qͣꝫ vnio triū ꝑſonaruꝫ in eſſentia increata. Scd̓a. poſſibile eſt eē aliquā creaturā puram in puris naturalibus que ita poſſet ſibi ⁊ hoī me reri ſicut aīa xp̄i ꝯcurrente gr̄a habituali. non ē tn̄ aliqua poſſibil̓ que tam conuenient̓ ꝯgruen ter ⁊ ſufficienter hoīem poſſet redimere ⁊ ſalua re ſicut xp̄s. Et iſta ꝯdemnat̉ reuocanda tanqͣꝫ falſa ⁊ male ſonans ⁊ erronea ad intellectum ꝓ bationis ſue vicꝫ de gr̄a aīe xp̄i quo ad pͥmam eius ꝑtem. Tertia. aliqͣ pura creatura rōnalis pōt in puris naturalibus beatifice dei eſſentiā intueri. ⁊ hanc dicit patere de creatura p̄dicta. Et iſta ꝯdemna tur reuocanda al̓s Pariſius damnata tāqͣꝫ erro nea in fide. Quarta. aliqͣ pura creatura eſt poſſibil̓ ꝑfectio aīa xp̄i in merendo puta gr̄a aīe xp̄i. Et hec dā natur reuocanda tanqͣꝫ falſa erronea abſurda in theologia ⁊ ph̓ia ⁊ theologice doctrīe irriſiua. Addidit huic ꝓpoſitioni iſtam verificationem ⁊ ſi nō quo ad qͣꝫtitatem meriti: tn̄ qͥ ad modum merendi. ⁊ hͨ omīa eidem ꝓdeſſe non poſſunt. Quinta. vid̓r mihi ꝙ tal̓ creatura ſi poneret̉ eē ſimplicit̓ genus. Et hec condemnat̉ reuocanda ſicut immediate p̄cedens. Sexta ponere aliqd̓ creatum vel aliqͣ creata eſſe ſimplicit̓ ⁊ abſolute neceſſe eſt non eſſe ꝯͣ fidem. Et hͨ condemnat̉ reuocanda tāqͣꝫ falſa ⁊ male ſo nans in fide ẜm cōem modū theologorū. Septima. ncc̄e eē non repugnat eē cauſatuꝫ. Et hͨ ꝯdemnat̉ reuocāda tāqͣꝫ falſa ⁊ erronea ī fide Octaua. magis eſt ꝯſonū fidei ponere aliqͥd ci tra pͥmū eſſe abſolute ⁊ ſimplicit̓ ncc̄e neqͣqꝫ po nere ip̄m ſine aliqͣ additione eſſe neceſſe eē: Et hͨ ꝯdemnat̉ reuocanda tāqͣꝫ falſa ⁊ erronea ꝓpter falſam implicationeꝫ ⁊ erroneā comꝑatōis quā includit ꝙ aliquā reꝫ creatā eē ncc̄e eē.ſ. ſine ali qua additiōe eſt ꝯſonum ſacre ſcripture. ⁊ ꝑ cō ſequens aliqd̓ creatū eſt increatū. qd̓ ꝯͣdictiōeꝫ includit. Nona aſſerere aliqͥd fore verū qd̓ eſt ꝯͣ ſacrā ſcri pturam eſt exp̄ſſiue ꝯͣ fidem Et hec ꝯdemnatur reuocanda tāqͣꝫ falſa ⁊ iniurioſa ſanctis ⁊ docto ribus ſi eam intelligat vniuerſalit̓ ꝓut in proba tione eius videt̉ p̄tendere. Decīa. nō oēm homīem p̄ter xp̄m ꝯtraxiſſe ab Adā pctm̄ originale eſt exp̄ſſe ꝯͣ fidē. Et hͨ dam natur reuocanda tāqͣꝫ falſa ſcā daloſa ⁊ piaꝝ au rium offenſiua ⁊ p̄ſumptuoſe aſſerta. nō obſtan te ꝓbabilitate q̄ſtionis. vtrū beata ꝟgo fuerit in peccato originali ꝯcepta ⁊qꝭ. Undecīa. btām Mariā v̓ginē ⁊ dei grenitriceꝫ Alliqa doct̓nā. x. lix.ꝓplatū p̄t triʳ xxllixi nō ꝯtraxiſſe pctm̄ originale eſt exp̄ſſe ꝯͣ fidem. Et hec ꝯdemnat̉ reuocāda tanqͣꝫ fal ſa ſcandalo ſa p̄ſumptuoſe aſſerta ⁊ piarū auriū offenſiua. Duodecima tm̄ eſt ꝯͣ ſacrā ſcripturā vnū hoīeꝫ eē exemptum a peccato originali p̄ter xp̄um ſic ſi decem homines ponerent̉ exemptī. Et hͨͦ con demnat̉ ſicut p̄cedens reuocanda tāqͣꝫ falſa ſcan daloſa p̄ſumptuoſe aſſerta ⁊ piarū auriuꝫ offen ſiua. Tredecima magis eſt exp̄ſſe ꝯͣ ſcripturā ſacram beatā ꝟginē nō eſſe ꝯceptā in peccato originali qͣꝫ aſſerere ip̄am ſil̓ fuiſſe beatā ⁊ viatriceꝫ ab in ſtanti ſue ꝯceptiōis vel ſanctificatōis. Et poſtꝙͣ ꝓbauit correlariū. dixit ꝙ pari mō videret̉ dici ꝙ magis eſt exp̄ſſum ip̄am vnitā fuiſſe hypoſta tice. ⁊ hͦ idem in ꝯſiſtorio ⁊ in ſcripto ſuo coram iudicibus recitauit. Hec aūt ꝓpoſitio ꝯdemna tur ſicut p̄cedens reuocanda tanqͣꝫ falſa ſcanda loſa p̄ſumptuoſe aſſerta ⁊ piarū auriū offenſiua ⁊ merito potuiſſet rigoroſius ꝯdēnari. qꝛ nulla p̄cedentiū eſt ita temeraria. Quartadecima ⁊ vltima. In expoſitōne ſacre ſcripture ſiue declarando ꝑ eccl̓am ſiue ꝑ docto res ſiue excipiendo ꝑ q̄cūqꝫ. de ſacra ſcriptura ⁊ nō aliunde trahenda eſt determinatio declara tio ſiue exceptio. ſicut in grām atica ꝯͣ regl̓as po ni in eadē exceptio reꝑit̉. Et hec ꝯdemnat̉ reuo cāda tāqͣꝫ falſa ⁊ erronea ſi intelligat ꝙ exceptio vel expoſitio ſit trahenda exp̄ſſe. ⁊ explicite ex ſcriptura ſacraⁱ ⁊ nō aliūde ꝓut videt̉ p̄tendere. aliter nō eſſet ad ꝓpoſitū ſuū. Haꝝ ꝓbatio num improbationes diffuſe ⁊ pulcerrime ponū tur in dicto tractatu. Capl̓m. iij. Circa tertium princi pale in quo declarandū eſt ꝙ doctrīa ſctī Tho me nō ſic eſt approbata ꝙ ꝓpter eaꝫ oporteat an̄ dictā ꝯdemnationē aūt dicti ep̄i ꝓceſſum aliqͣli ter impedire: p̄mittenda ē hͨ diuiſio. Ꝙ aliquaꝫ doctrinā eſſe ꝑ eccleſiam approbatā pōt triplicit̓ intelligi. Vno mō ꝙ tal̓ doctrina ſit ꝑ eccleſiam tanqͣꝫ vtilis ⁊ in fide ꝓbabilis acceptata ⁊ tāqͣꝫ talis inter ſcholaſticos diuulgata. Scd̓o mō ꝙ talis dyctrina ſit ſic approbata ꝙ oporteat cre dere ꝙ ip̄a ſit in omī ſui ꝑte vera. Tertio mō ſic vt ip̄a ſic ſit approbata vt oporteat crede̓ ꝙ ip̄a in nulla ſui parte ſit in fide erronea vel heretica. Nam ml̓ta ſunt falſa q̄ non ꝑtinent ad fidem que tn̄ nō inducūt errorē ꝯdemnabilē ⁊ in talibꝰ nō cadit hereſis qꝛ hereſis importat corruptioneꝫ fidei chriſtiane. In talibꝰ aūt falſitas aut error ad corruptionē fidei chriſtiane nō ꝑtinet. vt dic̄ ſanctꝰ Tho. ij. ij. q. de hereſi. arti. ij. Et ideo ptꝫ ꝙ approbatio alicuiꝰ doctrine ſecūdo mō maior eſt approbatione alicuius tertio modo. Primꝰ aūt modus approbationis multuꝫ differta duo

bus alijs. qꝛ multe ſunt doctrine illo pͥmo modo approbate q̄ cōtinent non ſolum falſa. īmo etiam q̄dam in fide erronea. vt inferiꝰ patebit. Unde pͥmus modus approbatiōis cōmunis eſt multis doctrinis ſeu libris vel tractatibꝰ ſanctorū ⁊ do ctorum. ſed ſecūdus ⁊ tertius valde paucꝭ ſcri ptis cōueniunt.ſ. ſoli doctrine ſcripture ſacre et vniuerſalis eccl̓ie vt qͥdā dicūt. ſic̄ apparebit ex dicēdis. ⁊ ideo vterqꝫ ip̄oꝝ maior ē pͥmo. Qui libet aūt p̄dictorū modorū pōt ſubdiuidi. qꝛ ta lis approbatio alicuius doctrīe pōt eſſe expreſſa vel tacita. Exp̄ſſa qͥdem ꝑ ſcripturā autēticam ſicut ꝑ autoritatem ſcripture diuine vel cōſtitu tionem eccl̓e vel bullā apl̓icam aut aliā lr̄am au tenticaꝫ alicuiꝰ ꝑſone vel collegij in hͦ ptātē ha bentis. Et ſic exp̄ſſe approbata eſt doctrina ſcri pture ſacre noui ⁊ veteris teſtamēti. generaliū conciliorū. epl̓aꝝ decretaliū. ⁊ quorūdam opu ſculorū ſanctorū pr̄m. ſicut ptꝫ ex decreto Gela ſij pape. xv. di c. ſancta romana. Tacita ꝟo po teſt eſſe alicuius doctrine approbatio ꝑ tolleran tiam ſeu ꝑmiſſionē eccl̓ie. ⁊ ſic multe ſunt doctri ne approbate nō ſolū ſanctorū pr̄m: ſꝫ etiam quo rundā doctorū ⁊ mgr̄oꝝ qͥ ſcripſerunt ſummas ⁊ lecturas diuerſas. ⁊ in qͥbuſdā inter ſe aduer ſas tam in theologia qͣꝫ in iure canonico. ſic̄ ptꝫ de multis doctoribus vniuerſitatis Pariſien̄. ⁊ aliorū ſtudiorū. Et hͨ tacita eorum approbatio habet̉ implicite ex p̄allegato decreto Gelaſij pa pe. vbi d̓r. Opuſcula atqꝫ tractatꝰ omniū patꝝ orthodoxorū qͥ in nullo a ſancto romane eccle ſie ꝯſortio deuiauerūt. nec ab eius p̄dicatiōe ſe iuncti ſunt: legenda decernimꝰ. Un̄ qꝛ hic gene raliter oīm illoꝝ mgr̄oꝝ vel doctorū qui hmōi ſunt approbata tacita.ſ. ⁊ implicita licet nō expl cita. ſed de opuſculis eorū diligent̓ obſeruāduꝫ eſt qd̓ ibidē ſequit̉ Ꝙ cū hͨ ad catholicoꝝ man aduenerint. beati apl̓i Pauli ſnīa p̄cedat. Oīa ꝓbate qd̓ bonū ē tenete. Iuxta pͥmā diuiſionē declarande ſunt tres pͥncipales ꝯcluſiones cir ca approbationem doctrine ſctī Thome. deinde alie tres ſpēales circa doctrinā eius de abſoluta ncc̄itate creature. Prīa igit̉ concluſio eſt. Doctrīa ſancti Thome in opuſcul̓ ſuis theolo gicis ꝯtenta. pͥmo mō eſt ꝑ eccl̓am approbata ⁊ tanqͣꝫ vtilis ⁊ ꝓbabilis diuulgata. ⁊ hec ꝓbat̉ qꝛ ⁊c̄. Scd̓a concluſio eſt. Predicta ſancti Thone do ctria nō eſt ſcd̓o mō ꝑ eccl̓am approbata ſic.ſ. q oporteat credere ꝙ ip̄a in oī ſui ꝑte ſit vera. ⁊ hͦ ꝓbat̉ qꝛ ⁊cͣ. Tertia ꝯcluſio. Prefata ſancti Thome doctri na nō eſt tertio mō p̄dicto ꝑ eccl̓am approbata. ſic.ſ. ꝙ oporteat credere ꝙ ip̄a in nulla ſui par te ſit in fide erronea vel heretica. ⁊ hͨ ꝯcluſio ꝓ bat̉ qꝛ ⁊cͣ. Scd̓o pͥncipalit̓ ꝓbat̉ tertia ꝯclu ſio. qꝛ de illa nō oportet credere doctrina ꝙ ip̄a in nulla ſui ꝑte ſit in fide erronea vel heretica in qua qͥdem ꝯtinent̉ multe ꝯtrarietates et repu gnantie. etiaꝫ in materia ad fideꝫ ꝑtinēte. ẜꝫ mul te hmōi repugnantie ⁊ ꝯͣrietates continētur in doctrina ſancti Thome. igit̉ ⁊cͣ Maior eſt no ta. ſed minor ꝓbat̉. ⁊ de multis exēplis breuita tis cauſa pauca ponent̉. Primū exemplū eſt. qꝛ pͥmo ſententiarū di.xj. arti. iiij. tenet ſanctus Thomas. ꝙ pat̓ ⁊ filius poſſunt dici duos ſpiratores ſicut ſpirātes. In pͥma ꝟo ꝑte ſumme ſue. q. xxxvj. arti. vlti. dicit̉ ꝙ ſunt vnus ſpirator ⁊ n̄ duo. ⁊ tn̄ hec materia multū ad fidē ꝑtinet. cū in ꝯcilio Lugdunen̄. ſb̓ Gregorio decīo celebrato fuerit diffinitū ꝙ ſpi rituſſanctus a pr̄e ⁊ filio nō duabꝰ ſpirationibꝰ ſꝫ vnica ſpiratiōe ꝓcedit. ſicut ptꝫ in. c. fideli. exͣ de ſum. tri. ⁊ fi. ca. li. vj. Scd̓m exemplū eſt qꝛ in ſcd̓o ſnīaꝝ di. j. dicit ꝙ creatio inſtrumentalit̓ cōicare potuit creature. ſuſtinēs in hoc opinionē mgr̄i li. iiij. di. v. ī qua tn̄ ab alijs doctoribꝰ cōiter non tenet̉. In pͥma ꝟo ꝑte ſumme. q. xlv. ar. v. dicit ꝙ nō. ⁊ idē di cit in ſecundo ꝯͣ gentiles. c. xxj. ⁊ in queſtiōe de veritate. Tertiū exemplū pōt poni qꝛ in ſcd̓o ſnīaꝝ ⁊ ſil̓r in qͣrto tenet ꝙ oīs hō p̄ter xp̄m ꝯcipit̉ in pecca to originali. ⁊ in pͥmo tenet ꝙ beata ꝟgo nō fuit concepta in peccato originali. ſicut ſupra dictuꝫ eſt. ⁊ tn̄ ꝑs aduerſa ꝯͣ quam agimꝰ aſſerit ſecun dum exp̄ſſe eſſe īmo expreſiſſime ꝯͣ fidem. ⁊ ideo hꝫ concedere ꝙ doctrina ſancti Thome in hac ꝑte eſt in fide erronea. Quartū exempluꝫ qꝛ in tertio ſnīaꝝ di. vj. q. ij. arti. ij. dicit ꝙ pͥma opinio ibi poſita a mgr̄o nō eſt heretica licet ſit falſa.ſ. filiꝰ dei aſſūpſit hoīeꝫ ex hūana carne ⁊ aīa rationali ꝯſtitutum. ⁊ ille hō cepit eſſe deꝰ. ⁊ deꝰ cepit eſſe hō ille. In t̓tia ꝟo ꝑte ſumme. q. ij. arti. iij. in fi. dicit ꝙ eſt here tica ⁊ damnata in concilio. Quītū exemplū eſt qꝛ in qͣrto ſnīaꝝ. di. xxxviij arti. iiij. in ſolutione tertij argumenti dicit ꝙ pa pa pōt diſpenſare in voto ꝯtinentie. ⁊ in. ij. ij. q. lxxxviij: arti. xj. dicit ꝙ no. allegās decretalem. Cū ad monaſteriū. extra de ſta. mo. vbi ī fine il lius decretal̓ dicit̉ ꝙ abdicatio ꝓpͥetatis ſicut ⁊ cuſtodia caſtitatis adeo ē annexa regule mona chali vt ꝯͣ eā nec ſummꝰ pontifex poſſit indulge re. Sed hͨ ſcd̓a opinio vid̓r eſſe erronea in fide. cum ſit ꝯͣ obſeruātiam eccleſie q̄ in tali voto qn̄ qꝫ diſpenſauit. ſic̄ on̄dit dn̄s Durandus in. iiij. Sextū exemplū generale qd̓ ſumit̉ ex quodam tractatū ſancti Thome de ꝯcordia quorūdā di ctorū ſuorū inter ſe diſcordantium. qui incipit. Pertranſibūt plurimi ⁊ multiplex erit ſcientia vbi multa diuerſa aūt aduerſa que in doctrina ſua continentur corrigit ⁊ exponit. Et qꝛ veriſi mile eſt ꝙ tūc non oīa hmōi ſibi occurrerūt. id̓o

in fine prologi ſui ſupplicat librorū ſuorū lectori bus ita dicēs. Si quis aliquid inuenerit nō cō cordanter ſi nō ſit manifeſta cā dicēdi ex qͣ ſcd̓m Hylariū accipiēda eſt ītelligētia dictoꝝ. diſcre tiorē ⁊ magis exercitatū ꝯſulat. Si ꝟo non fue rit īuentū qūo vtrūqꝫ ſtare poſſit id illorū eligat qd̓ magis ꝯſonū ꝟitati iudicauerit. alteꝝ vero noſ ipſi reuocarēꝰ ſi talis diſcordia nob̓ occurre ret. Exquo dicto correlarie ſequit̉. ꝙ ſi ī doctri na ſancti thome allqua aſſertio reꝑiret̉ q̄ eēt he retica aūt in fide erronea. nō ꝓpter hͦ ſequeretur ꝙ aſſerēs fuiſſet hereticꝰ. qꝛ.ſ. eā ꝑtinacit̓ nō aſ ſeruiſſet cū ad reuocationē humiliter ſe offerat. Sic em̄ beatus Ciprianꝰ ⁊ btūs Hiero. licꝫ erro neas opiniones vel hereticas ſcripſerint qͥs re uocaſſe nō legunt̉ vt infra dicet̉. qꝛ tn̄ eas ꝑtina citer nō d̓fenderūt nō ſunt heretici iudicādi ⁊cͣ. Et ꝓpt̓ hͦ ſolū ꝙ hereſim tenuerit. v̓bo vl̓ ſcpͥto n̄ eēt poſt mortē de hereſi accuſādꝰ niſi probari poſſet ꝙ talē hereſim ꝑtinacit̓ tenuiſſet. Et hͦ pꝫ ex dictis ſancti thome. in. ij. ij. q. de hereſi. ar. ij. in ſolutione ad tertiū argumētū vbi allegat Au guſtinū. xxiiij. q. iij. dicētē. Si qͥ ſnīaꝫ ſuā qͣꝫuis falſam atqꝫ ꝑuerſam nulla ꝑtinaci animoſitate d̓fendunt. querūt aūt tacita ſolicitudine ꝟitatē corrigi ꝑati cū inuenerint. nequaqͣꝫ ſūt int̓ here ticos ꝯputandi. Un̄ cōcludit ꝙ ſi aliqui docto res diſſenſiſſe vident̉ in vel cōtra ea quorū nihil int̓eſt ad fidē vel etiā in quibuſdā ad fidē ꝑtinen tibus q̄ nōdū erāt ꝑ eccl̓iam det̓minata nō ē vi tiū hereſis. poſtqͣꝫ aūt eſſent determinata autori tate eccl̓ie vniu̓ſalis. ſi qͥs tali determinationi ꝑ tinaciter reſiſteret vel repugnaret. hereticus eē ſentiret̉. Et hec dic̄ ſcūs thomas ꝓpt̓ diſſenſio nem q̄ fuit intͣ Hiero. ⁊ Augꝭ. circa ceſſationē le galiū. Ex qͥbꝰ om̄ibꝰ ſatis ptꝫ ꝙ idē ſcūs tho mas qͥ Augꝭ. ⁊ in regula ⁊ in doctrina ſequit̉ ſic̄ mgr̄m diſcipulꝰ. dicere potuit ⁊ debuit cū eodē auguſtino. errare potero ſꝫ hereticꝰ nō ero. qꝛ n̄ oportet credere ꝙ doctrīa ſua in nulla ſui ꝑte fu erit heretica vel ī fide erronea lꝫ ip̄e nō fuerit he reticus. Tertio ꝓbat̉ eadē cōcluſio ꝙ ſi oporteat dicere ꝙ hm̄ōi doctrina in nulla ſui ꝑte ſit in fide erro nea vel heretica. hoc maxime eſſet qꝛ ip̄a ē ꝑ ec cleſiam approbata. Sed aliqͣ eſt doctrina multo magis approbata qͣꝫ doctrina ſancti thome. que tn̄ in aliqua ſui ꝑte eſt heretica vel erronea ī fid̓. igit̉ hoc etiā ſine vlla temeritate dici poterit de doctrina ſancti thome nō obſtāte eius approba tionē. cōſquētia ē clara ⁊ maior noͣ. qꝛ illi funda mento innitit̉ ꝑs aduerſa. Sed minor ꝓbat̉ per multa exēpla. Et vt a maioribꝰ ad minora ꝓ cedat̉ Primū exemplū ponit̉ de doctrina beati Petri apl̓i quā nulli dubiū ē eē magis approba tam qͣꝫ doctrinā beati Pauli ꝓ om̄ibꝰ ad fidem ꝑtinētibꝰ q̄ v̓bo aut facto docuit. ꝯſtat ꝙ hm̄oi doctrina in aliqua ſui ꝑte fuit in fide erronea.ſ. ī illa ꝑte in qua Paulꝰ apl̓s eū rep̄hēdit de qͣ re p̄henſiōe dr̄ ad Gal̓. ij. cap̄. Cū aūt veniſſet ce phas antiochiā in faciē ei reſtiti qꝛ rep̄hēſibilis erat. Et cām rep̄henſionis ip̄iꝰ ⁊ aliorū ꝑ eiꝰ do ctrinā errantiū ſubdit. qꝛ certe nō recte ambula bat ad ꝟitatē euāgelij. Et ſic patet ꝙ errabat cō tra ꝟitatē euāgelij. qꝛ eiꝰ doctrina erat in hͦ in fi de erronea. Un̄ etiā ptꝫ ꝙ in errore fidei. minor rep̄hendere pōt qͣꝫtūlibet maiorē. cū paulꝰ ſic re p̄hēderit petrū principē apoſtolorū. ⁊ ideo nō debet mirū nec temerariū iudicari ſi minores do ctores rep̄hēderēt ſcm̄ thomā vbi on̄derūt euꝫ erraſſe in materia fidei. Secūdū exēplū ē de doctrina ſancti Cipriani qͥ int̓ doctores approbatos pͥmus noīat̉ ī decreto Gelaſij pape. xv. di. c. ſcā rhomana. ⁊ tn̄ eiꝰ do ctrina in aliqͥbus fuit erronea. Un̄ de baptiſmo ꝑuulorū eundē rep̄hēdit Augꝰ. de ꝯſe. diſt. iiij. ca. qūo. ⁊ merito erat rep̄hēdendꝰ licꝫ eēt ſanctꝰ martyr ⁊ in ſignis ſic̄ ponit̉. xxxij di. ca. porro. Rep̄hēſibilis aūt erat qꝛ.ſ. baptiſma hereticoꝝ lauacrū diaboli appellabat. Un̄ Augꝰ. lib̓ ij. cō tra quēdā donatiſtā de ſcripturꝭ Cipriani dic̄ ſic Qd̓ ī eis diuinaꝝ ſcripturaꝝ autoritati ꝯgruit cū laude eiꝰ accipio. qd̓ aūt nō cōgruit cuꝫ pace eius reſpuo. et infra. Uiri huiꝰ laudē aſſeqͥ n̄ va leo. eiꝰ multis lr̄is mea ſcripta nō cōparo. eiꝰ in genium diligo. eiꝰ laude delector. eiꝰ charitateꝫ miror. eiꝰ martyriū veneror. hoc ꝙ aliter ſapu it nō accipio. qꝛ eccl̓ia nō accipit ꝓ qua ſangui nem fudit. Tertiū exēplū ē de doctrina beati Hiero. qͥ in p̄ dicto decreto Gelaſij īter approbatos doctores numerat̉ Cuiꝰ eloquiū vt Augꝰ de eo ait ꝯͣ Iu lianū. ab oriēte ī occidētē īſtar ſolis refulget. ac etiā intm̄ defert eccl̓ia vt ſacre ſcripture teſtimo niū p̄ ceteris interp̄tibꝰ ex eiꝰ tranſlatione ſuſci piat. ⁊ tn̄ ꝯſtat ꝙ eiꝰ doctrina in aliqͣ ſui ꝑte con cedit̉ fuiſſe erronea etiā in his q̄ ad fidē ⁊ doctri nā apl̓icā ꝑtinere noſcunt̉. Nā ſic̄ habet̉ ī decre tis.xxvj. di. circa doctrinā beati Pauli apl̓i di cētis. oportet ep̄m eē vniꝰ vxoris virū ⁊ nō plu riū. Hiero. ⁊ Augꝰ. ꝯͣrias ſnīas ꝓtulerūt. Hinc ē ꝙ gloſa ī p̄dicta di. c. j. dic̄. qd̓ maleſentit h̓ hie ronymꝰ. Augꝰ. eū corrigit in ꝓximo. Iſti etiaꝫ ſcī ſic̄ ptꝫ in eoꝝ epl̓is vt recitat gloſa ad Gal̓. ij. ca. de rep̄hēſione qꝛ Paulꝰ dic̄ Petrū apl̓m eē rep̄hēſibileꝫ. ꝯͣriū ſentiebāt vt ſupra factū eſt. et ideo alter eorū circa ꝟitatē euāgelij erroneā opi nionē tenebat. De Augꝭ. etiā ⁊ alijs pl̓ibꝰ appro batis doctoribꝰ ſil̓e poſſet oſtēdi. Quartū exēplū ē de doctrina ſeu cōpilatiōe ma giſtri ſnīaꝝ q̄ in ſtudijs generalibꝰ ⁊ qn̄qꝫ ex mā dato apl̓ico publice tanqͣꝫ approbata ⁊ autētica legit̉ ⁊ tn̄ in ea aliqua cōtinent̉ ī fide erronea ſic̄ ē illa opinio quā tenet in. iij. di. xxij. ꝙ chriſtꝰ in

triduo ſue mortis fuit hō. ⁊ quedam alie ī qui bus cōiter reprobat̉. hoc tn̄ non obſtante vid̓r ꝙ eius doctrina ſit magis autētica qͣꝫ doctrina ſancti Thome. Quintū exemplū ē de doctrīa ſeu cōpilatōe de creti Gratiani q̄ a doctoribus decretoꝝ tāqͣꝫ ap probota ⁊ autentica legit̉. ⁊ a qͣ ⁊ non a lectura decretaliū doctores decretoꝝ ⁊ nō doctores de cretaliū noīant̉. ⁊ tn̄ illa doctrina in aliqͣ ſui ꝑte ē erronea in fide. ſicut ptꝫ. xxxiij. q. iiij. c. ſꝫ obij citur. vbi narrat Gratianꝰ ꝙ tꝑe regis Achab fuerūt miſſi duo qͥnqͣgenarij ad Heliā qͥ dixerūt ei. Hō dei rex iſrl̓ vocat te. qd̓ eſt hereſis explici ta. qꝛ ꝯͣria ꝟitas ē explicite approbata. qꝛ hͦ acci dit tꝑe Ochozie mortuo rege achab. ſic̄ exp̄ſſe ī ſacͣſcpͥtura reꝑit̉. iiij. Re. c. j. Un̄ ſi Gratianus ꝑtinacit̓ ei adheſiſſet fuiſſet manifeſtꝰ hereticꝰ ſꝫ nō fuit hereticꝰ qꝛ nō ꝑtinacit̓: ſꝫ inaduertēter illud dixit. Un̄ ſuꝑ illo paſſu dicit gloſa: ꝙ ipſe ꝯfundit hiſtoriā. nō em̄ achab miſit illos quīqͣ genarios: ſꝫ rex ochozias. nec etiā illud contigit tꝑe achab ſꝫ ſb̓ ochozia. In pl̓ibꝰ etiā alijs glo ſa reprobat Gratianū. ſic̄ ptꝫ. xj. q. iij. c. euiden ter itaqꝫ. ⁊ xij. q. j. c. j. ⁊ alijs qͣꝫ pluribus locis Et dicūt aliqͥ ꝓpter hͦ ꝙ multis licꝫ negare glo ſas decretorū ⁊ decretaliū cū gloſa aꝑte negant textū. Et conſil̓r dicūt aliqͥ de gloſis ordinarijs biblie. q̄ tn̄ vidēt̉ eſſe maioris autoritatis qͣꝫ do ctrina ſancti Thome cum allegant̉ autoritatiue Sextū exemplū pōt poni de qͥbuſdā doctoribꝰ qͥ nō ſunt ſancti canonizati. ſiē venerabilis Anſ helmꝰ Cantuarien̄. ep̄s. Hugo de ſan. victore. ⁊ qͥdam alij quorū dicta vel ſcpͥta in aliqͥbus re periūt̉ erronea. ⁊ tn̄ eorū doctrina nō minꝰ vid̓ eſſe autētica qͣꝫ doctrina ſancti Thome. cuꝫ ip̄i cōit̓ in actibus ſcholaſticis ſcientificꝭ allegāt̉ au toritatiue. nec ſolēt negari: ſꝫ eoꝝ dicta reueren ter gloſari ⁊ exponi. qd̓ tn̄ ſcholaſtici nōdū con ſueuerūt facere de dictis ſancti Thome. ⁊ ideo p̄ſumptuoſū vid̓r eiꝰ doctrinā ſuꝑ illos ⁊ alios doctores ſic extollere ꝙ nō liceat credere aut aſ ſerere ip̄m in fide erraſſe. ſic̄ ⁊ alij errauer̄t. Nec obſtat eius canonizatio quam aliqͥ ꝓ magͦ colo re p̄tendunt. Ex qͥbus oībꝰ vid̓r ꝙ dicere ſanctū Thomaꝫ in aliqͣ ꝑte doctrīe ſue erraſſe in fide. nec obuiat ſeu derogat canonizationi ſue nec approbationi do ctrīe ſue theologice. ſic̄ hͦ idem dicere de alijs ſā ctis ⁊ ꝑcipuis doctoribꝰ nō derogat canoniza tioni nec approbationi eorū. Nā eccl̓ia ſic̄ cano nizando aliquē ſcm̄ nō ꝑ hͦ approbat oīa eiꝰ fctā ita approbādo eiꝰ doctrinā nō ꝑ h̓ approbat oī eiꝰ dicta vel ſcpͥta. ſꝫ ſolū il la q̄ ꝑ actorē ip̄m non ſūt retractata nec ꝑ aliū rōnabilit̓ ſunt correcta. aut merito tanqͣꝫ veritati ꝯͣria corrigēda uxta ſu periꝰ allegatā apl̓i ſnīaꝫ. Oīa ꝓbate qd̓ bonuꝫ ē tenēte. Sic igit̉ ꝑ eccl̓iam approbat̉ aliqͣ doctri na. nō tn̄ quo ad oīa ſꝫ qͦ ad illa q̄ ſunt ꝟitati con ſona. ſicut ptꝫ de doctrina Origenis de qua dic̄ Gelaſiꝰ papa. xv. di. c. ſcā romana. qd̓ Orige. nis nōnulla opuſcula q̄ vir beatiſſimꝰ Hierony mus nō repudiat legēda ſuſcipimꝰ. reliqͣ aūt cuꝫ autore ſuo dicimꝰ eē renuēda. Ex oībꝰ igitur p̄dictis clare ptꝫ tertia ꝯcluſio pͥncipalis ⁊c̄. Quarta ꝯcluſio ē. Doctrīa ſcī Tho. li. ij. ſum. ſue ꝯͣ gētiles. c. xix. de reꝝ creataꝝ ncc̄itate ab ſoluta ē de ꝟtute ẜmōis falſa ⁊ ml̓tū im ꝓpͥa Et hͨ ꝯcluſio ptꝫ qꝛ illd̓ capl̓m intitulat̉ qͣlit̓ in rebꝰ creatis eſſe pōt neceſſitas abſoluta. ⁊ ē pͥncipal ꝯcluſio capl̓i ꝙ ſunt q̄dā in rebꝰ creatis q̄ ſimpli citer et abſolute ncc̄e ē eē. ⁊ aliq̄ q̄ ſunt ꝯtingen tie eſſe. Sed ꝙ iſta locutio fit de ꝟtute ẜmonis falſa ⁊ multū impropͥa. hoc ꝓbat̉ ⁊cͣ. Quinta cōcluſio. Predicta ſancti Tho. doctri na ẜm qͦſdā ē in fide erronea ſeu in aliqͣ ſui parte de hmōi errore ſuſpecta. Et in hac ꝯcluſiōe nō aſſertiue ſꝫ ſolū recitatiue loqͥmur. Dicūt enim aliqͥ ꝙ iſta doctrina multos errores ꝯtinet. Primꝰ ē qꝛ ponit aliqͥd a deo eē ncc̄e eē. qd̓ vid̓r ꝯͣ ſacrā ſcripturā ⁊ intentiōꝫ ſctōꝝ. qꝛ ncc̄e cē eſt ꝓpͥum nomen dei. ⁊ vid̓r eē intentio ſacre ſcpͥture Exod̓. iij. c. vbi Moyſi interrogāti do mino. Si dixerīt mihi qd̓ eſt nomē eiꝰ. qͥd dicā eis? Dixit dn̄s ad Moyſen. Ego ſum qui ſum. ſic dices filijs iſrl̓. qͥ eſt miſit me ad vos. Super quo verbo dicit gloſa ⁊cͣ. Scd̓s error vt iſti dicunt eſt in pͥncipali funda mento p̄dicte poſitionis quod eſt iſtud. Sūt in qͥt quedaꝫ in rebus creatis que ſimpliciter ⁊ ab ſolute neceſſe eſt eſſe. Illas em̄ res ſimpliciter ⁊ abſolute neceſſe eſt eſſe in quibꝰ non eſt poteſtas ad non eſſe. Quedam aūt res ſic ſunt a deo in eē ꝑducte vt in eis naturaliter ſit potentia ad nō eſ ſe. Quod qͥdem cōtingit ex hoc ꝙ materia ī eis eſt in potentia ad aliā formā. Iſte igit̉ res in qͥ bus vl̓ nō eſt materia. vel ſi ē nō ē potētial̓ ad a aliā formā. nō hn̄t potētiā ad nō eē. eas igit̉ ſim plicit̓ ⁊ abſolute neceſſe eſt eē. Hoc autem iterū circa mediū capituli magis explicat dicēs. ꝙ qꝛ materia ẜm qd̓ eſt in eiꝰ potētia ē ex ordīe mate rie. neceſſario res alique corruptibiles exiſtunt. ſicut aīal qd̓ ex ꝯtrarijs compoſitum eſt. qꝛ eius materia ꝯͣriorum eſt ſuſceptiua. forma autē ẜm id qd̓ eſt actus eſt ⁊ ꝑ eam res exiſtūt actu. Un̄ ea ip̄a ꝓuenit neceſſitas ad eſſe in qͥbuſdam. qd̓ contingit quia res ille ſunt forme non in materia ⁊ ſic non eſt in eis potentia ad non eſſe ſicut eſt de ſubſtantijs ſeꝑatis. vel qꝛ forme rerū ſua per fectione adequant totā potentiā materie. vt ſic nō remaneat potentia ad illā formā nec ꝑ conſe quens ad nō eſſe. ſicut eſt in corporibꝰ celeſtibꝰ. Hoc eſt igit̉ pͥncipale fundamentū poſitiōis ſancti Thome quod vid̓r multiplicit̓ erroneū. pͥmo qꝛ ⁊cͣ.

Tertius pͥncipalis error p̄dicte poſitōis eſſe vi det̉ qꝛ dicit ꝙ ꝑ hͦ ꝙ d̓r deū ꝓtuliſſe res ꝑ volū. tatem nō ꝑ neceſſitatē. non tollit̉ qͥn voluerit ali quas res eſſe q̄ de neceſſitate ſint. ⁊ aliqͣs q̄ ſint ꝯtingent̓. ad hoc ꝙ ſit in rebꝰ diu̓ſitas ordīata. Nihil igit̉ ꝓhibet res qͣſdam diuina voluntate ꝓductas neceſſarias eē. Et ꝯn̄ter hͦ declarādo ſb̓dit eē nc̄ce ſimplicit̓ nō repugnat ad ratiōem eē creati Nihil em̄ hꝫ aliqͥd neceſſe eē. qd̓ tn̄ ſue neceſſitatis cauſam hꝫ ſicut ꝯcluſiones demon ſtrationum. Nihil igit̉ ꝓhibet quaſdā res ſic eē ꝓductas a deo vt tn̄ eas eē ſic neceſſe ſimplicit̓. ⁊ iteꝝ poſtea ibidem aliam rōꝫ cōcludit. ſic igit̉ aliqͣ creatura de neceſſitate hꝫ eſſe. Ex qͥbus clare ptꝫ ꝙ non ſolū cōcedit quaſdam res diuīa volūtate ꝓductas nccͣarias eē vl̓ eas neceſſe eē. ſed etiam ꝯcludit ꝙ q̄dam de ncc̄itate ſunt. ⁊ ꝙ eas eē eſt ncc̄e ſimplicit̓. ⁊ de neceſſitate habēt eē. mō hoc repugnat libertati diuīe volūtatis. qd̓ arguit̉ ſic. qꝛ iſta ꝯſequētia eſt bōa. deꝰ vult creaturam eē. gͦ cręatura ē. ⁊ econtra. ⁊ ꝑ ꝯn̄s ſi antecedens libere ⁊ volūtarie verificat̉ de aliqͣ creatura. ꝯn̄s ꝯſequenter verificat̉ de eadeꝫ. qꝛ ſi deus libere ⁊ ꝯtingenter vult quālibet creatu ram eſſe. ſequit̉ ꝙ quelibet creatura eſt ꝯtingēt̓ ⁊ nulla eſt de neceſſitate. vn̄ etiaꝫ ex oppoſito ſu mitur oppoſitū. quia ⁊cͣ. Quartꝰ error huiꝰ doctrīe eē d̓r in quadaꝫ rōne q̄ ibidē ſequit̉ q̄ dicit. ꝙ qͣꝫto aliqͥd magis diſtat ab eo qd̓ ꝑ ſeip̄m ē ens.ſ. a deo. tātomagꝭ ꝓpin quū ē ad nō eē. Quāto igit̉ aliqͥd ē ꝓpinquius deo. tā tomagis recedit a nō eē. q̄ aūt iā ſunt ꝓpi qua ſunt ad nō eē. ꝑ hoc ꝙ hn̄t potētiā ad nō eē Illa igit̉ q̄ ſunt deo ꝓpinquiſſima ⁊ ꝑ hoc a nō eē remotiſſima talia eē oportet ad hoc ꝙ ſit or do rerū cōpletꝰ vt in eis nō ſit potētia ad nō eē. talia aūt ſunt neceſſaria abſolutē. ſi igitur aliē creatura de ncc̄itate hꝫ eē. Hec auteꝫ rō deficit multis. Primo in hoc ꝙ ſupponit ꝙ entia deo ꝓ pinquiſſima ſic̄ angeli tātomagis recedūt a nō eē. hoc em̄ ꝓpͥe loquēdo nō eſt verū. qꝛ ꝓpͥe ni hil diſtat vel recedit a nō eē ⁊cͣ. Quītus error p̄dicte poſitōis ē ī ip̄iꝰ declarati on in qͣ dic̄. Sciēdū eſt itaqꝫ ꝙ ſi reꝝ creatarū vniu̓ſitas ꝯſideret̉ ꝓut ſunt a pͥmo pͥncipio. īue niunt̉ depēdere ex volūtate nō ex ncc̄itate pͥnci pij niſi ncc̄itate ſuppoſitiōis. vt dictū eſt. Si ꝟo cōꝑent̉ ad pͥncipia pͥma inueniunt̉ ncc̄itatē hr̄e abſolutā. Nihil em̄ ꝓhibet aliqͣ pͥncipia non ex ncc̄itate ꝓduci. qͥbꝰ tn̄ poſitꝭ de ncc̄itate ſeqͥt̉ tā effectꝰ ſic̄ mors aīalis hmōi ncc̄itatē abſolutā hꝫ ꝓpt̓ hͦ ꝙ ex ꝯͣrijs iā ē cōpoſitū. qͣꝫuis ip̄m ex ꝯͣ rijs cōponi nō fuiſſet ncc̄ariū abſolutē. Sil̓r aū ꝙ tales rerū nature a deo ꝓducerent̉ volūtariū fuit. ꝙ aūt eis ſic ſtatutis aliqͥd ꝓueīat vl̓ exiſtat abſolutā ncc̄itatē hꝫ. Ex qͦ ptꝫ ꝙ hͨ poſitio eſt lo cutio impropͥa ⁊ petit pͥncipiū. qꝛ hͦ aſſumit qd̓ dꝫ ꝓbare. Nā ꝑ exēplū poſitū ptꝫ ꝙ vocat ncc̄i tate abſolutā illā q̄ nō ē ex ꝯditōe vl̓ ſuppoſitiōe ſic̄ mors huiꝰ aīalis. nō ex ſuppoſitōe vl̓ ꝯditōe ſcꝫ ꝙ aīal nō ſit ex ꝯͣrijs cōpoſitū nō hꝫ ncc̄itatē ⁊ ideo nō hꝫ neceſſitatē niſi ꝯditionalem ⁊ qͣ. Sextꝰ error doctrine p̄dicte aſſigͣri pōt in qͦdam dicto qd̓ ſequit̉ ibidē vbi ait. Manifeſtum ē q oīa q̄ ꝯͣriū hn̄t vl̓ ex ꝯͣrijs ſunt corruptibilia ſūt q̄ aūt hmōi nō ſunt ſempit̓na ſunt niſi ꝑs corrū pat̉ ſic̄ forme q̄ nō ſb̓ſiſtūt ſꝫ eē eaꝝ ē ꝑ hͦ ꝙ inſūt materie. Ex hoc em̄ ſeqͥt̉ ꝙ gr̄a in aīa vel in an gelo cū nō habeat ꝯͣriū nec ex ꝯͣrijſ exiſtat nec ſit forma q̄ inſit materie. ē ſempit̓na. ⁊ idē videret̉ ſeqͥ de luce vel lumine ſi eēt ſine materia ſic̄ acci dentia ſacr̄i altaris ſūt ſine ſubiecto. hoc etiā fa uet articulo ꝑiſius ꝯdēnato allegato ſuꝑiꝰ in qͦ d̓r oē qḋ nō hꝫ materiā ē et̓nū. Et breuit̓ hͨ ⁊ alia ml̓ta erronea falſa ⁊ ī ꝓpͥe dicta vident̉ ml̓tis in p̄dicta doctrina ꝯtineri. q̄ tn̄ ex tedio ꝑtrāſimꝰ. Dicūt etiā ꝙ in termīs ph̓ie ⁊ naturalibꝰ prī cipijs in eodem li. c. xxv. errauit manifeſte. vbi declarādo qͣlit̓ deꝰ oīpotens dicat̉ q̄dā nō poſſe int̓ alia dixit ꝙ deꝰ nō pōt facere vnū ⁊ idē eſſe ⁊ nō eē. qd̓ eſt ꝯͣdictoria ſil̓. ⁊ poſtea ſb̓dit ꝙ ꝯͣdi ctio in ꝯͣrijs ⁊ p̄uatiue oppoſitis includit̉. ſequi tur em̄ ꝙ ſi ē albū ⁊ nigrū. ꝙ ſit albū et nō albū. ⁊ ſi ē vidēs ⁊ cecū ꝙ ſit vidēs ⁊ nō vidēs. vnde eiuſdē rōis. ꝙ deꝰ nō poſſꝫ face̓ oppoſita ſil̓ineſſe eidē ẜm idē. Ex qͦ ptꝫ ꝙ ponit ꝙ deꝰ non magiſ pōt facere duo ꝯͣria ſil̓ ineſſe eidē ẜm idē qͣꝫ duo ꝯͣdictoria. Hoc aūt ē erroneū. qꝛ de facto corꝑi xp̄i ẜm ſe totū in ſacr̄o altaris in diu̓ſis altaribꝰ ſunt motꝰ ꝯͣrij ſurſum.ſ. ⁊ deorſum. ⁊ pari ratōe poſſet face̓ deꝰ idē corpꝰ ẜm ſe totū eē albū et ni grū. Dicūt etiā ꝙ in pl̓ibꝰ locis doctrīe ſue ip ſe errauit ꝑ hͦ ꝙ pͥncipia ph̓ie ſeu potiꝰ q̄dā ph̓o rū ꝟ̓ba ad ꝯcluſiōes theologie nimis applicauit Nō em̄ loqͥ talit̓ dn̄t theologi qͣlit̓ loquunt̉ ph̓i ſic̄ docer Augꝰ. x. li. de ciui. dei. c. xxiij. di. Li beris v̓bis loquūt̉ ph̓i: nec ī rebꝰ ad ītelligēdū difficillimis offenſionē religioſaꝝ auriuꝫ ꝑtime ſcūt. Nob̓ aūt ad certā regulā loqͥ phas ē: ne ꝟ borū licētia etiā de rebꝰ q̄ ijs ſignificāt̉ impiam gignat opinionē ⁊cͣ. Concluſio. Huic gͦ tractatui(vtinā ⁊ adu̓ſo errori(fineꝫ ſta tuimꝰ. Illi laus honor atqꝫ gr̄aꝝ actio qͥ nobis cāꝫ ſuā tractātibꝰ nō defuit. qͦ docēte aſſertā hic ꝟitatē ſentimꝰ. qͦ inſtruēte ꝓbāꝰ qͦ p̄cipiēte defē dimꝰ. ⁊ ꝑ quē poſtremo frat̓na charitate ꝑmoti ad oēs deuenire ⁊ nobiſcū ſentire vehemēt̓ affe ctamꝰ. Qꝛ ſi ꝟitati huic(iudicio nr̄o) clariſſime nec ſic credit̉. aut alio fauore vt ip̄i conāt̉: alio ve fine qͣꝫ eiꝰ poſtulet dignitas crimīemur. teſta mur te xp̄e. teſtamur ⁊ illā cui teſtīoniū ꝑhibes eē totā pulcrā ⁊ ī ea maculā nō eē. oēs ad extre mū tui atqꝫ ip̄iꝰ amatores ī teſtīoniū euocāꝰ: no ſtrū nūc debitū ſufficient̓ ⁊ vt putamꝰ ſuꝑabū danter expleuiſſe. Deo gr̄as.

Incipit regiſtrum breue et vtile omnes fero ſententias. queſtiones et concluſiones in quat tuor ſententiarum libris tactas cōtinens. ẜm or dinem alphabeti inferius annotatum. Brae caſtitati an ſit virginitas Iohannis prefe Crenda. li. 4. di. 33. b. Abrae in lumbis quō xp̄s fuerit. li. 3. di. 3. c. Abortum procurantes quando ſunt homicide lib̓. 4. di. 31. e. Abortiuoꝝ corꝑa an cum ſuis deformitatibus reſurgent. lib̓. 4. di. 44. h. Abſolutōis poteſtas qualiter data eſt ſacerdo tibus. li. 4. di. 14. ⁊ di 18. ꝑ totum. Abſoluitur peccator dupliciter. li. 4. di. 18 d. Abſoluendi poteſtateꝫ vtꝝ oēs habeant ſacer dotes. lib̓. 4. di. 19. b. Accidens nullū cadit in deum. li. i. di. 26 c. Accidentia quō ſunt ⁊ vbi manēt in trāſubſtan tiatione panis et vini in corpꝰ ⁊ ſanguinē xp̄i. li. 4. di. 11. a. h. ⁊ di. 12. a. Actiones pnīe ſunt tres. li. 4. di. 16. c. Accolitatus ordo quis ſit. ⁊ quod eius officiū ib̓ 4 di. 24. f. Actuale peccatum qͥd ſit li. 2. di. 35. a. Actus qualeſcunqꝫ vtrū inqͣꝫtū ſunt boni ſunt ⁊ a deo ſunt. li 2. di. 35. b. et ꝑ totum. Actus malus inqͣꝫtum peccatū eſt an ſit priua tio boni. li. 2. di. 32. k. Actus mali vtꝝ ex deo ſint. li. 2. di. 27 ꝑ totū Actus voluntatis quare ē peccatū ⁊ non aliaꝝ potentiaꝝ. li. 2. di. 39. b. Actus mali vtꝝ ſunt ex deo. li. 2. di. 37. ꝑ totū Actus volūtatis. intelligentie et memorie quō differunt. li. 2. di. 39. b. Actus qui ſimpliciter boni ſunt. et qui mali. li. 2. di. 40. 4. Actꝰ ſūt in triplici differentia. li. 2. di. 40. b. c. Actus hominis iudicant̉ ẜm intentionē ⁊ cau ſam. li. 2. di. 40. c. Actus hoīs ſine fide ſunt mali. li. 2. di. 21. a. Actus ⁊ voluntas mala ī eodeꝫ hoīe an ſit vnū peccatum vel plura. li 2. di. 42. a. Ade ſtatus ante peccatum qualis fuerit. lib̓. 2. diſtin. 19. a. Adam et eua vtrum cōierunt in paradiſo. lib̓. 2. di. 20. ꝑ totum. Adam vtrum ſine alimonia in paradiſo viuere potuit. li. 2. di. 20. g. Adam tribus modis eſt temptatus. lib̓. 2. diſ. 21. per totum. Adam in quo deceptus eſt et in quo non. libro 2. di. 22. e. Adam vtꝝ magis vel minus peccauerit qͣꝫ eua lib̓. 2. di. 22. e. f. Tabula Adam habuit triplicem ſcientiā ante peccatuꝫ li. 2. di 23. c. Adam vtrū p̄ſciuit ſuū caſum. li. 2. di. 23. f. Adam quam gratiam habuerit ante peccatum libro. 2. di. 2. 4. a. Adam vtrum ante lapſum virtutes habuerit. libro. 2. di. 29. b. Adam ⁊ eua d̓ ligno vite comedētes quare nō ſunt facti immortales. li. 2 di. 29. g. Ade peccatum quomodo trāſiuit in omnes ho mines. li. 2. di 39. a. Ade peccatum an fuerit originale an actuale. li bro. 2. di. 30. b. Ade peccatuꝫ actuale an grauius fuit peccatis aliorum hominū. li 2. di. 33. f. Adam ⁊ eua vtꝝ meruerūt pnīaꝫ. li. 2. di 33. h. Ade ⁊ eue peccati que fuit cauſa principalis. li bro. 2. di. 34. ꝑ totum. Ade matrimonium quomodo ordinatum fuit a principio. li. 4. di. 33. ꝑ totum. Adorare quomodo debemus humanitatē xp̄i libro. 3. di. 9. a. Adoptiui filij vtrū naturalibꝰ copulari poſſunt li. 4. di. 42. d. Adult̓ adulterā vtꝝ dimittere p̄t. li. 4. di. 35. b Adulterium quid ſit. li. 4. di. 41. d. Affectus voluntatis in chriſto fuit duplex. li. 3 di. 17. a. b. Affectus eſt duplex in homine. ibidem. Aff. nes in quo gradu matrimonium contrahe re poſſunt. li. 4. di. 40. ⁊ di. 41. ꝑ totum. Affinitas qͥd ſit ⁊ vbi ſit. li. 4. di. 42. ꝑ totum. Agit deus miſericordius cum quibuſdam quā eoꝝ peccata merēt̉. li. 4. di. 45. c. ⁊ di. 46. a Amicos et inimicos diligere quod maioris ſit premij. li. 3. di. 30. a. Amor. mens et noticia in anima imaginem ge runt trinitatis. li. i. di. 3. sͣ. Amor. charitas. dilectio patris et filij eſt ſpiri tuſſanctus. li. i. d. 10. a. ⁊ di. 17. b. Angeli quare creati ſunt. li. 2. di. 1. d. e. Angeli qn̄ ⁊ vbi creati ſunt. li. 2. di. 2. ꝑ totum Angelis quattuor data ſunt in initio ſue condi tionis. li. 2º di. 3. a. Angeli an ſunt equales in ſapientia. in eſſentia ⁊ in libertate arbitrij. li. 2. di. 3. b. Angeli vtꝝ habeant aliqͣ cōmunia. li. 2. di. 3. c. Angeli an̄ boni vl̓ mali creati fuer̄t. li. 2. di. 3. d Angeli an ſtatim ceciderunt poſt creationeꝫ. li. 2. di. 3. d. e. f. Angeli triplicem cognitionem habuerūt ante caſum. li. 2. di. 3. i. Angeli an aliquam habebāt dilectionem ſui in uicem ante caſum. li. 2. di. 3. k. Angeli an beati et perfecti. an miſeri creati fue runt. i. 2º. di. 4. a. Angeli mali vtꝝ ſuum caſum p̄ſciuerūt. ⁊ boni

ſuam beatiaudinem. li. 2. di. 4. a. b. Angeli poſt creationem qͥdā deo adheſerunt. ⁊ qͥdam a deo receſſerunt. li. 2. di. 5. a. Angeli vtrū ante lapſum habebant liberū arbi trium. li. 2. di. 5. b. Angelis bonis qualis gratia fuit data in cōuer ſione. li. 2. di. 4. c. Angeli an de om̄i gradu ceciderūt. li. 2. di. 6. a. Angeli vn̄ ⁊ quo ceciderūt. li. 2. di. 6. b. Angeli mali vtrum habeant prelationes int̓ ſe. li. 2. di. 6. d. Angeli boni quare non poſſunt peccare. ⁊ mali bonuꝫ velle cum vtriqꝫ liberum habeant arbi trium. li. 2. di. 7. a. b. Angeli mali quō poſſunt aliquid facere ⁊ quo modo non. li. 2. di. 7. l. Angeli an habeant corpora eis naturaliter vni ta ⁊ quomodo hominibus appareant. li. 2. di. 8. a. ⁊ ꝑ totum. Angelorum ordines qui ⁊ quot ſunt. ⁊ vnde or dinū nomina aſſumpta ſunt. et quō diſtinguū tur. li. 2. di. 9. ꝑ totum. Angeli eiuſdem ordinis an ſunt equales. lib̓. 2. diſtin. 9. f. Angelus et ſi non peccaſſet. vtiqꝫ tamen hō ſal uaretur. li. 2. di. 9. g. Angeli quot ꝑmanſerūt. an tot homines ſalua bunt̉. li. 2. di. 9. h. i. Angeli an omnes ad nunciandum mittantur. li bro. 2. di. 10. a. Angelum bonū habet quilibet homo ad cuſto diam ⁊ malū ad exercitiū. li. 2. di. 11. a. Angeli vtꝝ ſinguli hominibus ſingulis depu tati ſunt. an vnus pluribꝰ. li. 2. di. 2. ⁊. 11. b. Angeli an ꝓficiant in merito vel in premio vſqꝫ ad diem iudicij. li. 2. di. 11. d. Angeli quomodo orationes hoīuꝫ deo offerūt li. 4. di. 43. g. h. Angeli quale miniſteriuꝫ habebunt in die iudi cij. li. 4. di. 47. d. Anima quō eſt imago trinitatis. li. i. di. 3. g. Anima dicitur ſimplex reſpectu corꝑis. libro. 1 diſtin. 8. e. Anime an de celo poſſunt reduci ad corꝑa ꝓpt̓ aliqua merita. li. i. di. 41. d. Anima quare ſit ꝯiuncta corꝑi. li. 2. di. 1. k. Animalia venenoſa vtrū ſint facta ad punien dum hoīem. li. 2. di. 15. c. Animalia minuta vtrū in pͥmis ꝯditionibꝰ cre ata ſunt. li. 2. di. 15. d. Anima de quo quando et quomodo creata ſit. li. 2. di. 17. a. Anima quare creatur. cum in peccato concipi tur. li. 2. di. 32. g. Anima an talis ſit an̄ baptiſmum qualis a deo creata eſt. li. 2. di. 32. h. Anime vtrum ex creatione ſint equales et quo Tabula modo vna nobilior eſt alia. lib̓. 2. di. 32. i. Animam et carnem quare aſſumpſit xp̄s. libro 3. diſtin. i. a. Anima chriſti quomodo eſt vnita carni. libro z. diſtin. 2. b. Animam ⁊ carnem aliam qͣꝫ ab adam an potuit aſſumere deus. li. 3. di. 12. a. Anima xp̄i an habuerit ſapientiā equaleꝫ cum deo. ⁊ an oīa ſcit que deus. li. 3. di. 14. a. Anima ⁊ caro xp̄i vtrum in morte fuit ſeꝑata a verbo. li. 3. di. 21. ꝑ totum. Animalia bruta non ſumunt corpus xp̄i lꝫ acci piant hoſtiā. li. 4. di. 13. in fine. Anime in inferno duplici igne puniūtur. libro Anime abortiuoꝝ ⁊ monſtroꝝ quō reſurgēt in 4. di. 44. f. g. iudicio. li. 4. di. 44. h. Anime exeuntes de hoc ſeculo diuerſa habent receptacula. li. 4. di. 45. a. Anime quō iuuant̉ elemoſynis. orationibꝰ ⁊ ſa crificio altaris. li. 4. di. 45. b. Animabus nō ꝓdeſt pompa et ſumptuoſitas ī exequijs. li. 4. di. 45. d. Anime iuſtoꝝ an obfuſcātur penis reproborū li. 4. di. 50. g. Antiqui plures habentes vxores vtꝝ peccaue runt. li. 4. di. 33. a. Antiquis quid ſufficiebat credere de chriſto. li bro. 3. di. 25. c. Aptitudinem moriēdi an̄ habuit hō in ſtatu in nocentie. li. 2. di. 19. c. Aque qn̄ facte ſunt ⁊ quō in vnū locū ſunt con gregate. li. 2. di. 14. e. Aque an ſunt ſuper celum et quales ſunt. libro 2. di. 14. a. Aqua et ſpirituſancto niſi quis renatus fuerit quō intelligit̉. li. 4. di. 4. e. Aqua quare admiſcetur vino in calice. libro. 4 diſtin. 11. g. Arbitrium liberum quid ſit et quale ſit. ⁊ quo modo fiat ⁊ cetera de arbitrio libero quere ī L de libero arbitrio. Archiep̄s qͥs ſit. li. 4. di. 24 m. Artes magice qͣ virtute fiunt. li. 2. di. 7. f. Auctor malorum non eſt deus. libro. 2. diſtin. 37. c. d. Autoritas ſanctorum que erit in die iudicij. li. 4. di. 47. b. Auxiliū vl̓ potentiam quā habuit hō a deo an̄ caſum. li. 2. di. 24. a. Baptiſmus quid ſit li. 4. di. 3. a. Baptiſmus vtrum peccatum originale deleat. li. 2. di. 32. a. Baptiſmus an purgat carneꝫ ſicut purgat ani mam. li. 2. di. 32. c.

Baptiſmꝰ chriſti ⁊ Iohannis in quo differunt li. 4. di. 2. d. Baptiſmus Iohannis quid vtilitatis habeāt li. 4. di. 2. e. Et vtꝝ fuerit ſacr̄m. ibidem. Baptiſmi Iohannis que forma verboruꝫ fuit li. 4. di. 2. f. Baptiſmi forma que ſit. li. 4. di. 3. b. Baptiſatus in nomine chriſti vtruꝫ ſit vere ba ptiſatus. li. 4. di. 3. c. Baptiſmꝰ an tradi poſſit in nomine patris tm̄ vel ſpūſſancti tm̄. li. 4. di. 3. c. d. Baptiſmi inſtitutio qn̄ facta ſit. li. 4. di. 3. f. Baptiſauerunt in qua forma apoſtoli ante xp̄i paſſionem. li. 4. di. 3. gͦ. Baptiſmus quare tm̄ fit ī aqua. li. 4. di. 3. h. Baptiſandꝰ qͦtiēs immergi debeat. li. 4. di. 3. i. Baptiſmus qͣre ſit inſtitutꝰ. li. 4. di. 3. l. Baptiſmum ficte ſuſcipiētes an ſunt vere bapti ſati. li. 4. di. 4. b. Baptiſmus an deleat penam ſicut delet pecca tum. li. 4. di. 4. f. Baptiſmus vtrum conferat gratiam paruulis ad bene agendum. li. 4. di. 4. h. Baptiſmus paruulorum ⁊ adultorum quomo do differunt. li. 4. di. 4. h. Baptiſmus verꝰ eque datur bonis et malis. a bonis ⁊ a malis miniſtris. libro. 4. di. 5. a. Baptiſmꝰ an ſit verꝰ in hereſi vel in ſciſmate da tus in noīe trinitatis. li. 4. di. 5. a. Baptiſare quibus liceat. libro. 4. di. 6. a. Baptiſati ab hereticis an ſint rebaptiſandi. li. 4. di. 6. b. Baptizari an poſſit puer in vtero materno. lib̓. 4. di. 6. b. Baptiſmus an ſit verbis corrupte prolatis. li. 4. di. 6. c. Baptiſatꝰ an ſit iocoſe immerſus in nomine tri nitatis. li. 4. di. 6. e. Baptiſandus quibus renunciare debet. libro 4. di. 6. g. Baptiſmum debet precedere catheciſmus ⁊ ex orciſmus. li. 4. di 6. h. Baptiſmus vtrum fieri poteſt in aqua non bn̄ dicta. li. 4. di. 6. d. Baptiſmo an vir ⁊ vxor ſimul pueꝝ tenere poſ ſunt. li. 4. di. 42. h. Beati in celo an aliud velle poſſunt qͣꝫ qd̓ deus vult. li. 4. di. 45. h. Beatitudo quid ſit. ⁊ quid beate viuere. li. 4. di. 49. ꝑ totum. Beati an omnes homines eſſe deſiderant. libro 4. di. 49. b. Beatus quid ſit. ibidem. Beati an omnia equaliter cognoſcant ⁊ intelli gant. li. 4. di. 49. c. Beati an equale gaudium habeant. libro. 4. diſtin. 46. d. Diſtinctionum Beatitudo ſanctorum an maior erit poſt diem iudicij. libro. 4. di. 49. e. Benedictiones omniū ſacerdotū an ſūt effectu ales. li. 4. di. 19. c. d. Benedictiones ſponſi et ſponſe nō pertinet ad ſubſtantiam ſacramenti. ſed ad decorem et ſo lēnitatem. li. 4. di. 28. b. Bonitas dei eſt cauſa prima omniū creaturaꝝ li. 2. di. 1. c. d. Bonitas. ſapientia. potentia. quō de deo dicū tur. li. i. di. 34. f. Bonitas ſpirituiſancto. ſapientia filio. potētia patri quare attribuat̉. ibidē. g. h. Bonitas. iuſticia. miſericordia quomodo ſunt in deo. li. 4. di. 46. d. e. Bona opera ſine charitate facta non valent. li bro. 4. di. 15. d. Bona vel mala fieri quomodo vult deus. libro i. di. 46. ꝑ totum. Bonum eſt mala fieri quomodo intelligitur. li bro. 1. di. 46. K. Boni qͣdruplex acceptio. li. i. di. 46. h. Bona facere ⁊ mala vitare quare p̄cepit deus li. 1. di. 47. ꝑ totum. Bona vel mala voluntas hominis quando eſt ideꝫ vel alind volens quod deus vult. libro. 1 di. 48. a. Bona dei voluntas. mala hominum volunta te impletur. li. i. di. 48. b. Bona voluntas comitatur gratiam. libro. 2. di ſtin. 26. c. Bonoꝝ tria ſunt genera. li. 2. di. 26. k. Bonum ⁊ malum quomodo ſunt in eodem. li. 2. di. 32. e. f. Bonum inqͣꝫtum bonum eſt a deo procedit. li. 2. di. 37. ꝑ totum. Bonum capit̉ multipliciter. li. 2. di. 41. c. Bona opera in peccatis facta ad quid valēt. li. 4. di. 15. f. Bonum triplex ē in matrimonio. ꝓpter quod nō debet violari. li. 4. di. 31. a. Boni ⁊ mali an viciſſim ſe videant et qͣꝫdiu. li. 4. di. 50. e. Charitas quid ſit li. 3. di. 27. b. Charitas. amor. ⁊ dilectio patris ⁊ filij ē ſpiri tuſſanctus. li. i. di. 10. b. ⁊ di. 17. d. Charitas qͣꝫuis ſit ſubſtātia trinitatis. proprie tamen refertur ad ſpiritumſanctū. libro. 1. di ſtinctiōe. 1ꝯ. c. Charitas dicitur deus. li. i. di. 10. et diſtin. 17. ꝑ totum. Charitas que eſt ſpirituſſanctus vtrum augea tur vel minuatur in homine vel an magis vel minus habeat̉. li. i. di. 17. g. Charitas. fides. ſpes. ⁊ oꝑatio ẜm quid dicun

tur equalia. li. 3. di. 25. e. Charitas eſt maior ſpe ⁊ fide. ibidem. Charitas ſeu dilectio dei ⁊ proximi quomodo ſe habeāt ad inuicem. li. 3. di. 27. c. d. e. Charitatis ordines quot ſunt. li. 3. di. 29. a. Charitatis gradus ſunt diuerſi. libro. 3. diſtin. 29. h. Charitas ſemel habita an amitti poteſt. libro. 3 diſtin. z1. a. Charitatē an damnandi habeant. ibideꝫ. Charitatem qualeꝫ habuit chriſtus. libro. 3. di ſtin. 31. d. Charitas dei quomodo eſt ī creaturis. libro. 3. di. 32. ꝑ totum. Charitas ē mater omniū virtutum. libro. 3. di. I6. ꝑ totum. Capitalia vicia quot ſunt. li. 2. di. 42. h. Caro quomodo polluitur in coitu. libro. 2. diſ. z1. b. c. Caro vtꝝ in baptiſmo purgat̉ a feditate quam ex libidine coitus ꝯtraxit. li. 2. di. 32. c. Carnem qͣre aſſumpſit filius ⁊ nō pater vel ſpi rituſſanctus. li. 3. di. 1. b. Caro ⁊ anima chriſti quomodo ſunt cōiuncta. li. 3. di. 2. b. Caro chriſti quomodo fuit formata ī vtero. li. 3. di. 2. c. ⁊ di. 3. a. Caro chriſti vtrum fuit obligata peccato. li. 3. diſtin. 3. d. Carnis debitum an ſit denegandū in matrimo nio. li. 4. di. 32. a. Cardinales ꝟtutes ſunt qͣttuor. li. 3. di. 33. a. Catheciſmus qͥd ſit. li. 4. di. 6. h. Caſtitas Iohannis ⁊ abrae an ſint equalis me riti. li. 4. di. 33. b. Caſtitas mentis melior eſt virginitate carnis. li bro. 4. di 33. e. Caſum ſuū vtrū preſciuerunt mali angeli. libro 2. di. 4. a. b. Caſum ſuum vtrum preſciuit homo. libro. 2. di ſtin. 23. f. Cauſa prima omnium rerum eſt bonitas dei. li bro. 2. di. 1. c. d. Cauſe primordiales omnium reruꝫ ſunt in deo ab eterno. li. 2. di. 18. f. Cauſe primordiales quomodo etiam ſunt ī cre aturis. li. 2. di. 18. g. Cauſa inter deum hominem et diabolum. libro 2. di. 20. b. Cauſa originalis peccati q̄ ſit. li. 2. di. 31. c. Cauſa originalis peccati vtrum ſit culpa vl̓ pe na. li. 2. di. 31. e. Cauſa pͥma pͥmi peccati q̄ fuit. li. 2. di. 34. b. Cauſa paſſionis xp̄i que fuit. li. 3. di. 18. e. Cauſa efficiens ꝯiugij que eſt li. 4. di. 27. c. Cauſa finalis ꝯiugij que eſt. li. 4. di. 30. d. C elum quomodo et quando creauit deus. li. 2 Tabula di. 1. c. ⁊ di. 2. a. Celuꝫ aereum ⁊ nō ethereū quomodo mutabi tur in die iudicij. li. 4. di. 47. d. Cibus quomodo conuertitur in humanaꝫ ſub ſtantiam. li. 2. di. 30.n. o. Circumciſio quid faciebat in veteri lege. libro 4. di. 1. f. Circumciſio quare data fuit. et quare die octa uo. li. 4. di. i. h. i. Circumciſio quare mutata eſt in baptiſmum. li bro. 4. di. i. k. Circumciſio ⁊ legalia quando ceſſauerunt. llb̓. 4. di. 3. k. Circumciſio quare non aperuit nobis celum. li bro. 4. di. 3. m. Clauium ptās ſcꝫ ligandi ⁊ ſoluendi quomodo et quando ⁊ qͥbꝰ datur. libro. 4. diſ. 18. et diſ. 19. ꝑ totum. Claues ſpūales q̄ ſunt. li. 4. di. 18. b. Claritas ſolis ⁊ lune qͣlis erit poſt iudicium. li. bro. 4. di. 48. e. Clerici qui ſunt ⁊ vnde dicunt̉. libro. 4. diſtin ctione. 24. b. Cooperans et operans gratia q̄ ſit. libro. 2. di ſtinctione. 26. a. b. Conceptio ⁊ natiuitas quando dicuntur. libro 2. di. 31. 1. Concentor ⁊ cantor qͥs dicatur. libro. 4. diſtin ctione. 24. m. Confeſſio qualis eſſe debeat libro. 4. diſtincti. 15. ⁊ di. 16. a. Confeſſio an ſoli deo facienda eſt abſqꝫ ſacerd) te. li. 4. di. 17. c. Confeſſio an poteſt fieri corā laico. libro. 4. di ſtin. 17. e. Confeſſor qualis querēdus ſit libro. 4. diſtin. 17. e. Confeſſio ad quid valet. li. 4. di. 17. f. Confeſſor non debet morienti penitentiā iniun gere. niſi ꝯualuerit. li. 4. di. 20. d. Confiteri vtrū neceſſe eſt omnia peccata venia lia ⁊ mortalia. li. 4. di. 21. d. Confeſſio generalis qͥd proſit. ibidē. e. Confiteri non debet homo peccata ex humilita te q̄ non fecit. li. 4. di. 21. f. Confeſſionem nullus ſacerdotū prodere debet. li. 4. di. 21. g. Confirmationis ſacr̄m qͥd ſit ⁊ q̄ forma eius. et cuius effectus ſit. li. 4. di. 7. a. Confirmationis ſacramentum a ſolis pontifici bus dari debet. li. 4. di. 7. a. Confirmari quare debet homo poſt baptiſmū. ibidem. Confirmatio vtꝝ ſit dignior baptiſmo. ibidem Cogitatio boni p̄uenit fidem. li. 2. di. 26. g. Cogitatio boni non ſufficit ad ſalutem. libro. 2. diſtin. 26. b.

Cogitatio de deo vtrum penitus ſecludatur in damnatis. li. 4. di. 50. b. Cognatio eſt duplex. li. 4. di. 40. a. Cognatio ſpūalis vnde cauſatur. lib̓. 4. diſtin ctione. 42. a. b. Cognitio dei quomodo ſit ꝑ creaturas. et quo modo in creaturis apparet veſtigium trinitatꝭ li. 1. di. 3. a. b. c. ⁊ ꝑ totum. Cognitio dei in ſanctis an ſit equalis. libro. 4. diſtin. 49. c. Coitum an fecerunt adam ⁊ eua in paradiſo. li. 2. diſtin. 20. a. b. Coitus coniugalis an fit cum peccato. li. 4. di. 26. d. ⁊ di. 31. f. g. ⁊ di. 32. d. Cōmatres duas vtrum quis ducere poteſt. li. 4. di. 42. g. Coniugium quare et quando ſit inſtitutum. li. 4. di. 26. a. b. ⁊ di. 30. d. Coniugiumquid ſit ⁊ qualiter ſeruari debet. li bro. 4. di. 27. a. b. Coniugium quando ꝑ p̄ceptū vel ꝑ indulgēti am eſt inſtitutum. li. 4. di. 26. c. Coniugium Marie ⁊ Ioſeph vtꝝ fuit ꝑfectū li. 4. di. 26. g. ⁊ di. 28. c. ⁊ di. 30. b. Coniugiū violari nō debet ꝓpter ip̄ius triplex bonū. li. 4. di. 31. a. Coniugij ſeꝑatio eſt duplex. li. 4. di. 31. b. Coniuges veri qͥ ſunt. li. 4. di. 31. c. Coniugiū quō fuit ordinatuꝫ tꝑibus antiquis ⁊ tꝑe ade. li. 4. di. 33. a. Coniugium quando ſeperatur ⁊ propter quas cauſas. libro. 4. diſtin. 34. et di. 35. et diſ. 36. per totum. Coniugiuꝫ in quibus ordinibus ſacris nō pōt fieri. li. 4. di. 37. a. Coniugium inter fideles ⁊ infideles vtrum ſta re pōt. li. 4. di. 39. a. b. Coniugium infidelium an ſit legitimum. lib̓. 4 diſtin. 39. i. Conſanguinitas quid ſit ⁊ in quotum vſqꝫ gra dum computatur. libro. 4. diſtin. 41. et. 42. ꝑ totum. Conſcientia accuſabit omnia opera in die iudi cij que fecerit homo. li. 4. di. 43. c. Cōſecrare virgines an ſimplex ſacerdos poteſt li. 4. di. 20. f. Conſecrare vel ordinare vtꝝ poteſt ſymoniac li. 4. di. 25. e. Conſenſus matrimonialis eſt duplex. li. 4. di. 27. c. ⁊ di. 28. a. Conſenſus de futuro cū iuramento vtrū efficit matrimoniū. li. 4. di. 28. a. Conſenſus occultus non iudicatur ab eccleſia li. 4. di. 28. b. Conſenſus de p̄ſenti vtrū ſufficiat ad matrimo niū ꝯtrahendum. li. 4. di. 28. c. Conſenſus de qua re fit. ibidem. c. Diſtinctionum Conſenſus coniugalis debet eſſe liber ⁊ nō co actus. li. 4. di. 29. a. Conſenſum qͣlis error impedit. li. 4. di. 30. a. Cōtraria quo ſunt in eodem. li. 2. di. 34. f. Contritione ſola ſine confeſſione oris an dimit tat̉ peccatū. li. 4. di. 17. a. Continentiā an vir vel mulier vouere pōt ſine alterius ꝯſenſu. li. 4. di. 27. ⁊ di. 32. b. Continentia quare ſacerdotibus indicta ſit. li 4. di. 33. d. Corneliꝰ quomodo legitur credere. libro. 3. di ſtin. 25. c. Corona et tonſura clericalis quid ſignificat. li. 4. diſtin. 24. b. Creator omnium rerum vnus ſolus deus eſt. li bro. 2. di. i. a. Creare et facere quō differunt. li. 2. di. 1. a. Creare agere ⁊ facere quō dicūt̉ de deo. ⁊ quō de creaturis. li. 2. di. 1. b. Creata an fuerit ſimul corporalis ⁊ ſpiritualis creatura. ⁊ viſibilis ⁊ inuiſibilis materia. lib̓. 2. di. 2. c. d. f. Creator quomodo cognoſcitur per creaturas. li. 1. di. 3. a. Creatura mūdi qͣre dicat̉ hō. ibidem. Creatura in qualibet apparet veſtigium trinita tis. li. i. di. 3. f. Creatura nulla a ſe ⁊ ꝑ ſe quicqͣꝫ facere p̄t. lib̓. 1 di. 42. g. Creare quare deus voluit malos. lib̓. 2. diſtin ctione. 23. b. Creaturam omnem quomodo diligit deus. li. 3. diſtin. 32. c. Credere deū. vel deo. vel in deū quō differunt li. 3. di. 23. d. Credere quid ſufficiebat antiqͥs d̓ xp̄o ante ad uentum ip̄ius. li. 3. di. 25. c. Crimen qͥd ſit. lib̓. 2. di. 42. e. Criſma vnde fit ⁊ quō. li. 4. di. 23. a. Cruciatus impiorū in inferno an decoloret glo riam electoꝝ. li. 4. di. 50. g. Curā aliquā vtꝝ habeant damnati d̓ ſuis ami cis adhuc viuentibus. li. 4. di. 50. c. Dabilis cui eſt ſpiri tuſſanctꝰ vtꝝ.ſ patri ⁊ filio. an tm̄ hominibꝰ. li. 1. di. 18. e. Damnari vtrum poſſit predeſtinatus. libro. 1. diſtin. 40 b. Damnandi vtruꝫ habeant charitatem. libro. 3 diſtin. 31. a. Damnati vtruꝫ habeant memoriam ſuoꝝ pec catorum. li. 4. di. 43. c. Damnati an cum ſuis deformitatibus h̓ habi tis reſurgant. li. 4. di. 4 4 d. Damnatorum corꝑa quomodo ardēt ⁊ non cō ſumunt̉. li. 4. di. 44 e.

Damnati quali igne cruciantur ⁊ vbi ſit ille ig nis. li. 4. di. 44. f. Damnatis vtrū dat̉ aliqua mitigatio pene. li. 4. di. 46. a. ⁊ ꝑ totū. Damnabuntur quidam ⁊ iudicabunt̉. quidaꝫ damnabunt̉ et non iudicabuntur. libro. 4. di ſtin. 47. c. Damnati vtruꝫ peccabunt in inferno. libro. 4 diſtin. 50. a. Damnatoruꝫ paruuloꝝ ante baptiſmū que ſit pena. li. 2. di. 33. e. Debitū carnis quādo licet ſoluere ⁊ quādo nō li. 4. di. 32. ꝑ totum. Decem p̄cepta quō ꝯtineant̉ in duobꝰ manda tis charitatis. li. 3. di. 37. a. Decedentis abſqꝫ ꝯfeſſione vtrū oblatio ſit ac cipienda. li. 4. di. 20. g. Decimatus quare nō fuit xp̄s in abraā ſicut le ui. li. 3. di. 3. c. Decimꝰ ordo quomodo dicitur impleri ex ho minibus cum nō ſint niſi nouem ordines. lib̓. 2. di. 9. f. g. Defectꝰ hominis quomodo aſſumpſit chriſtꝰ. li. 3. di. 15. a. Delectatio carnis vtrum ſemper ſit peccatum. li. 4. di. 31. h. Delictum ⁊ peccatum quomodo differunt. lib̓. 2. di. 42. g. Denarij noīe qͥd intelligit̉. li. 4. di. 49. a Deſperatio quid ſit ⁊ quomodo fit. libro. 2. di. 43. ꝑ totum. Deus vtrum fruatur vel vtatur nobis. libro. ī diſtin. i. f. Deus verus vnus ſolꝰ eſt trinitas. libro. i. di ſtin. 2. ꝑ totum. Deus quō cognoſcitur ꝑ creaturas qͣꝫuis ſit in uiſibilis. li. i. di. 3. ꝑ totū. Deus vnus in trinitate quō ꝓbatur. li. i. diſ. 3. f. ⁊ ꝑ totum. Deus vtꝝ genuit deū. li. i. di. 4. a. Deus an voluntate vel neceſſitate ſit. et an no lens vel volens ſit deus. li. i. di. 16. a. Deus quō ē ſimplex. incōmutabilis ⁊ immor talis. li. i. di. 8. a. et ꝑ totū. Dei ſimplicitas nulli p̄dicamentoꝝ ſubijcitur li. 1. di. 8. g. Deus cuꝫ ſit ſimplex quomodo multiplex dici tur. li. i. di. 8. f. Deus quō d̓r ſubſtantia. li. i. di. 8. h. Deus nō eſt dicendus triplex. ſed trinus. libro i. diſtin. 19. t. Deus verius cogitatur qͣꝫ d̓r. li. i. di. 23. d. Deum eſſe et quod dei eſt non ſunt ideꝫ. libro. 1 di. 34. b. Deus quomō bona cognoſcit ⁊ quō mala. lib̓. 1. di. 36. b. Deus quomodo dicatur eſſe in omnibꝰ rebus. Tabula lib̓. i. di. 37. a. b. Deus quō habitat in ſanctis. li. i. di. 37. c. Deꝰ vbi erat anteqͣꝫ eēt creatura. li. i. di. 37. c. Deus non d̓r localis. nec loco nec tēpore moue tur. li. i. di. 37. i. Deus quomodo ſcit vel neſcit om̄ia. lib̓. 1. diſ. 39. ꝑ totum. Deus an poteſt ſcire aliquid nouiter vel ex tꝑo li. 1. di. 39. b. Deus vtrum poſſit ſcire plura qͣꝫ ſcit. li. i. di. 39. c. ⁊ di. 43. ꝑ totū. Deus an quod ſemel ſcit. ſemꝑ ſciat. libro. 1. di. 41. f. Deus quattuor modis dicitur operari. libro. 2 di. 12. h. Deus de deo vtrum ẜm ſubſtantiam dicat̉. li i. diſtin. 27. h. Deus quare dicitur omnipotens cuꝫ nos mul ta poſſumus que ip̄e nō poteſt. libro. i. diſtin. 42. a. b. Deꝰ an poſſit meliora facere qͣꝫ facit. libro. 1. di. 44. ꝑ totum. Deus an ſemper poſſit omne quod prius potu it. li. i. di. 44. d. Dei volūtas qͥd ſit. ⁊ qͥbus modis accipit̉. li. i. di. 45. f. ⁊ di. 47. b. Deus an velit ab omnibus fieri omnia que p̄ci pit. vel non fieri que ꝓhibet. li. i. diſtin. 45. k ⁊ diſtin. 47. c. Deus vtrū vult mala fieri. li. i. di. 46. d. Deus vult omnes homines ſaluos fieri quō in tel igit̉. li. i. di. 46. c. Deus an ſit cauſa ꝙ homo ſit deterior. libro. i. di. 4b. l. Dei voluntas bona quō ꝑ malas hoīm volūta tes implet̉. li. i. di. 48. a. b. Deus vtrum ſit auctor malorum. lib̓. 2. diſtin. 37. ꝑ totum. Deus vtrum habeat liberum arbitrium. lib̓. 2 diſtin. 25. c. Deus eſt homo. deꝰ factꝰ ē homo: quō hec ver ba intelligunt̉. li. 3. di. 6. a. Deus an potuit aſſumere hominem in ſexu mu liebri. li. 3. di. 12. e. Deus qualiter diligit aliquem magis ⁊ aliquē minus. li. 3. di. 32. b. c. Diabolus an p̄ſciuit ſuum caſum poſt creatio nem. li. 2. di. 4. a. Diabolus vnde et quo deiectus eſt. libro. 2. di ſtin. 6. a. b. Diabolo quare nō eſt conceſſum habitare ī ce lo vel in terra. li. 2. di. 6. c. Diaboli an habeant prelationes īter ſe. libro. 2. diſtin. 6. d. Diaboli an omnes ſunt ī aere caliginoſo. an ali qui in inferno. li. 2. di. 6. e. Diabolus cum ſemel victus fuerit a viris ſan

ctis an vltra accedat ad eos vel ad alios. libro 2. diſtin. 6. h. Diaboli vtrum habeant liberum arbitrium. li bro. 2. di. 7. a. b. c. Diaboli triplici acumine ſcientie vigent. libro 2. diſtin. 7. e. Diabolus multa pōt ꝑ nature vigorē. ſꝫ virtu te dei ꝓhibet̉. li. 2. di. 7. l. Diaboli an intrent corꝑa hominū ſubſtantiali ter. li. 2. di. 8. e. Diabolus inuidia acceſſit ad temptādū homi nem. li. 2. di. 21. a. Diabolus quare prius tēptauit feminā ⁊ qͣre ī aliena forma. li. 2. di. 21. a. b. Diabolus quō ⁊ quibus temptauit pͥmuꝫ ho minē. li. 2. di. 21. c. Diaboli peccatū quare nō eſt remediabile. lib̓. ⁊. di. 21. f. Diabolice poteſtati an ſit reſiſtendū. cū illa ſit ſibi a deo. li. 2. di. 44. c. Diabolus non eſt alienꝰ a dei poteſtate. libro. 3 di. 20. a. Diabolus qͣ iuſticia ē victus. li. 3. di. 20. a. Diaboli an corporali igne cremant̉ in inferno. li. 4. di. 44. f. Diaboli vtꝝ poſt diem iudicij p̄erunt hoībus ad puniendū. li. 4. di. 47. e. Diaconatus ordo qͥd ſit. li. 4. di. 24. h. Dyaleticoꝝ regula quando fallit de ꝯtrarijs. li. 2. di. 34. f. Die prima qͥd deus creauit. li. 2. di. 13. a. Dies diuerſis modis accipitur in ſcriptura. li. 2. diſtin. 13. d. Die tertia. quarta. quinta. ⁊ ſexta quid opera tus eſt deus. libro. 2. di. 14. per totum. et diſ. 15. a. b. Die ſeptimo quomodo dicitur deus requieuiſ ſe. li. 2. di. 15. f. Differre numero qͥd ſit. li. i. di. 19. q. Dilectio quare ꝓprie dicitur ſpirituſſanctus. li bro. i. di. 10. a. b. Dilectio patrꝭ ⁊ filij ⁊ ſpirituſſancti. libro..i. di ſtin. 32. a. Dilectio quomodo eſt in trinitate. lib̓. i. diſtin. 32. ꝑ totum. Dilectionē an habebant angeli ante caſum. li bro. 2. diſtin. 3. i. Dilectionem eadem an diligitur deus et proxi mus. li. 3. di. 27. c. Diligendi modus qͥs ſit. li. 3. di. 27. d. e. Diligenda ſūt quattuor et que ſint illa. libro. 3. diſtin. 28. a. Dilectionis ordo qͥs ſit. li. 3. di. 29. a. Diligere vtrum debemus omnes homines. li. 3. diſtin. 39. b. Diligere amicos vel inimicos quod ē maioris meriti. li. 3. di. 30. a. Diſtinctionum Dilectionē deus quā habet ad creaturas. li. 3. di. 32. ꝑ totum. Dilectio dei conſiderat̉ duobus modis. lib̓. 3. diſtin. 32. c. Diſcretio quomodo accipitur ī ꝑſonis trinita tis. li. i. di. 24 h. Diſtinctio vel perſone diſtincte quomodo di citur. li. i. vi 24. g. Diuina eſſentia vtrum genuit eſſentiā. vel vtꝝ ip̄a ſit ingenita. li. i. di. 5. a. Diuine eſſentie ꝓprietates que ſint. libro. 1. di. 8. ꝑ totum. Diuina natura nll̓i p̄dicamētoꝝ ſubijcit̉. lib̓. i. Diuinaꝝ ꝑſonaꝝ qͣlitates q̄ ſunt. li.(di. 8. gͦ 1. di. 19. ⁊ di. 20. ꝑ totū. Diuine eſſentie nulla perſonarum eſt pars. lib̓. 1. diſtin. 19. g. Diuina eſſentia non p̄dicatur de ꝑſonis vt ge nus de ſpeciebus. nec vt ſpecies d̓ indiuiduis li. 1. di. 19. h. i. Diuine perſone vtrum differant numero. libro i. di. 19. p. q. Diuine tres ꝑſone vtrū ſimul magis pn̄t aliqͥd qͣꝫ vna. li. i. di. 19. r. ⁊ di. 20. a. Diuerſitates nominū in diuinis que ſunt. lib̓. 1 di. 22. ꝑ totū. ⁊ di. 23. Diuerſitas nulla eſt in trinitate. li. i. di. 23. i. Diuina eſſentia vtrum ſunt ip̄e ꝓprietates per ſonaꝝ. li. i. di. 33. a. b. Diuina natura quomodo ſit incarnata. libro 3 diſtin. 5. a. b. Diuina natura an debeat dici caro facta. libro z. diſtin. 5. c. Diuina natura an debeat dici nata de virgine. lib̓. 3. di. 8. a. Diuortium quādo fit. ⁊ in qͥbus caſibus. li. 4. di. 34. ⁊ di. 35. ⁊ di. 37. ⁊ di. 39. D ctrina omnis aūt eſt d̓ rebus aut de ſignis. libro. 1. di. 1. a. Donum an detur vel diuidatur ꝑ donū quod eſt ſpūſſanctꝰ. li. i. di. 17. t. Donum qua ratione dicitur ſpirituſſanctus. li bro. 1. di. 18. a. Dona ſpirituſſancti an ſint virtutes. libro. 3. di ſtin. 34 a. Dona ſeptem ſpūſſancti vtꝝ habuit xp̄s ⁊ vtꝝ in angelis ſint. li. 3. di. 34. a. b. Dona gratie an ſint equaliter in angelis. libro 2. diſtin. 9. c. d. Dolorem vtrum habuit chriſtus in paſſione. li bro. 3. diſtin. 15. d. Dormiente Adam quare Eua formata ſit. lib̓. 2. diſtin. 18. d. Dulia quid ſit. et de ſpeciebus eius. libro. 3. di ſtinctione. 9. a. Duplici ſub ſpecie quare ſumit̉ corpus xp̄i. li bro. 4. di. 11. f.

Eccleſiaſticus iudex qualis debeat eſſe. li. 4. di. 19. e. Edificare lignum. fenum. ſtipulam quid ſit. li. 4. di. 21. a. b. Edificare aurum. argentum. lapidem p̄cioſum qͥd ſit. ibidem. c. Efficax eſt voluntas dei. li. i. di. 47. a. Egris non eſt penitentia iniungenda. libro. 4. diſtin. 20. d. e. Electio dei vel reprobatio vtrum fiat ex meritꝭ hoīm. li. i. di. 41. ꝑ totum. Electos vtrū dilexerit deus ab eterno ⁊ repro bos nō. li. 3. di. 32. e. Electoꝝ peccata hic ꝑ pnīaꝫ deleta vtrū mani feſtabunt̉ in iudicio. li. 4. di. 43. d. Electi ſine omni deformitate reſurgent ad iudi cium. li. 4. di. 44. c. Elemoſyna qͥd ſit. li. 4. di. 15. c. Elemoſynarū plura ſunt genera. li. 4. di. 15. c. Elemoſyna in peccato mortali data vtꝝ ꝓdeſt li. 4. di. 15. c. Elemoſynis iuuant̉ anime. ⁊ quibus ꝓſunt li. 4 di. 45. b. c. Epiſcopus quid ſit ⁊ vnde dicatur. libro. 4. di ſtin. 24. l. Ep̄oꝝ ordo eſt quadruplex. li. 4. di. 24. m. Equalitas diuinaꝝ ꝑſonaꝝ in quo cōſiſtit. li. i. di. 19. ꝑ totū. ⁊ di. 20. Equalitas vtrū ẜm ſubſtantiaꝫ vel ẜm relatio ne dicat̉ de diuinis ꝑſonis. li. i. di. 31. a. Equalitas qͥd ſit. ibidem. b. Equalitas nomine an ponat̉ aliquid vel remo ueatur. li. i. di. 31. b. Equalitas quare attribuat̉ filio. libro. 1. diſtin ctione. 31. h. Error impediens matrimoniū eſt quadruplex li. 4. di. 30. a. Eſſentia vna et eadem eſt tota trinitas. li. i. diſ. 2. ⁊ di. 3. ⁊ di. 4. ꝑ totū. Eſſentia vtruꝫ genuit eſſentiam. libro. i. diſtin. 5. a. ⁊ ꝑ totum. Eſſentiā diuina ē ſimplex. incōmutabilis. īmor talis. li. i. di. 8. ꝑ totū. Eſſentiaꝫ filio preſtat de patre generatio. libro i. diſtin. 18. g. Eſſentiam ſpirituſancto p̄ſtat a patre et filio ꝓ ceſſio. li. i. di. 18. f. Eſſentia diuina ſūt eternitas. magnitudo et po tentia. li. i. di. 19. b. Eſſentia diuina quomodo predicat̉ de ꝑſonis li. 1. di. 19. h. Eſſe ex deo ⁊ in deo ⁊ ꝑ deum an ſint idem. lib̓. 1. diſtin. 36. d. Eſſe ⁊ velle in deo idē eſt. li. i. di. 45. a. b. Etas ꝯtrahentium que ſit. li. 4. di. 36. d. Etas ordinandoꝝ q̄ ſit. li 4. di. 25. i. Tabula Etas xp̄i que fuit. li. 4. di. 44. a. Etate in qua reſurgent hoīes. ibidem. Eternitas. potentia magnitudo quō ſūt in deo li. 1. di. 19. b. Eternitas. ſpecies. vſus quō dicunt̉ d̓ ꝑſonis. li. 1. di. 31. c. Eua quare de latere ade facta ē. li. 2. di. 18. c. et li. 4. di. 28. c. Euā qͣre pͥus acceſſit diabolus. li. 2. di. 21. a. Eua quare nō horruit ſerpētē. li. 2. di. 21. b. Eua quō locuta eſt cū ſerpente. ibidem. c. Eua an plus peccauit. li. 2. di. 22. e. Euchariſtie ſacr̄m qn̄ ⁊ quare ſit inſtitutuꝫ. li. 4. di. 8. ꝑ totū. ⁊ di. 12. h. Euchariſtie manducatio eſt duplex. libro. 4. di. 9. ꝑ totum. Euchariſtia quomodo eſt ī altari. li. 4. diſtin. 10. ꝑ totum. Euchariſtie ꝯſecratio ⁊ cōuerſio quomodo fit li. 4. di. 11. a. b. Euchariſtia intincta nō debet dari papulo. li. 4. di. 11. h. Euchariſtia an ſepiꝰ ſumēda eſt. li. 4. di. 12. h. Excommunicatus vtrum cōficiat. libro. 4. di ſtin. 13. a. Excommunicatio quid facit excommunicato. li. 4. di. 18. g. Excōmunicatos vtrum ſimplex ſacerdos recō ciliare poteſt. li. 4. di. 20. f. Eexercitationis tres ſūt ſpecies. li. 4. di. 1. d. Exequie ſumptuoſe vtrum ꝓſunt animabꝰ. li. 4. di. 45. d. Exorciſmus qͥd ſit. li. 4. di. 6. g. Exorciſtaꝝ ordo qͥd ſit. li. 4. di. 24. e. Exteriores tenebre q̄ ſunt. li. 4. di. 50. b. Excludi vtrum quis poterit hic a cogitatione dei. libro. 4. di. 50. b. Iacere ⁊ creare quo F modo differunt. li. 2. di. 1. a. Facere. creare. agere. quō d̓ deo dicunt̉. ⁊ quo modo de creaturis. li. 2. di. 1. b. Facere quicquid vult deus. quomō intelligit̉. li. 1. di. 42. f. Facere nihil poteſt a ſe ⁊ ꝑ ſe aliqͣ creatura. lib̓. 1. di. 42. ꝑ totum. Facere vtrum poteſt deus plura qͣꝫ facit. lib̓. 1. di. 43. ꝑ totum. Facere vtruꝫ poteſt deus aliquid melius qͣꝫ fa cit. li. i. di. 44. a. Facere quomodo dicuntur aliquid nigroman tici. li. 2. di. 7. f. Facere quomodo poſſunt aliquid demones. li bro. 2. di. 7. l. Famē an habuiſſent pͥmi parētes ſi non peccaſ ſent. li. 2. di. 20. gͦ.

Feditas que ex libidine contrahitur vtrum in baptiſmo diluat̉. li. 2. di. 32. c. Femineo in ſexu vtrū deus potuit humanā na turam aſſumere. li. 3. di. 12. e. Fidem vtrum habuit chriſtus. libro. 3. diſtin. 23. a. Fides vna eſt patriarcharum ꝓphetaꝝ ⁊ apo ſtoloꝝ. li. i. di. 3. Fide non habita omnis actio eſt mala. li. 2. di. 41. ꝑ totum. Fidem vtꝝ habuit xp̄s. li. 3. di. 23. a. Fides quid ſit ⁊ quot modis accipitur. li. 3. di. 23. b. c. ⁊. h. Fideꝫ an habeant demones. libro. 3. diſtincti. 23. c. d. Fides proprie eſt de his que non videntur. li. 3. di. 23. g. Fides quare d̓r fundamentū. li. 3. di. 23. i. Fidem an habuit petrus in chriſti paſſione. li. 3. di. 24. b. Fides nō eſt de incognitis. li. 3. di. 24. c. Fides antiquoꝝ que fuit. li. 3. di. 25. a. Fides ſimplicium que fuit ante aduentuꝫ chri ſti. li. 3. di. 25. b. Fides. ſpes. charitas ⁊ opus quō ſunt equalia li. 3. di. 25. e. Fides quid operatur in baptiſmo. libro. 4. di ſtin. 4. a. Fides quando implet vicem baptiſmi. lib̓. 4 diſtin. 4. e. Fides paruulorum ⁊ adultoꝝ quomodo diffe runt. li. 4. di. 4. d. Fidem petere quō dicunt̉ paruuli in baptiſmo li. 4. di. 6. g. Filius vtrum ſit genitus de ſubſtantia patris. li. 1. di. 5. ꝑ totum. Filius cum nō ſit de nihilo ſed de aliquo vtruꝫ ſit ex aliqua materia. li. i. di. 5. l. Filius an voluntate vel neceſſitate genitus ſit. lib̓. 1. di. 6. a. Filius an potuit gignere patrem vel eſſe pater. li. 1. di. 7. a. ⁊ ꝑ totum. Filius vtruꝫ ſit poſterior patre. libro. i. diſtin. 9. ꝑ totum. Filij generatio qͣꝫ ineffabilis ſit. li. i. di. 9. h. Filius vtꝝ ſemꝑ gignitur vel ſemꝑ ſit genitus vel ſemꝑ gignetur. li. i. di. 9. k. Filio quid ſit proprium. libro. 1. diſtin. 9. ⁊ diſ. 10. e. Filius ⁊ ſpirituſſanctus diſſimiliter procedunt a patre. li. i. di. 13. b. Filius vtrum poteſt dici ſpirituſſanctꝰ vel ecō uerſo. exquo ambo procedunt. libro. 1. diſtin. 13. c. d. Filius quō ſit miſſus. li. i. di. 15. b. Filius a ſe datus eſt. miſſus. ⁊ proceſſit. libro. ī di. 15. e. f. Siſtinctionum Filius cū a ſeip̄o miſſus eſt. quare dixit. Ame ip̄o nō veni. li. i. di. 15. h. Filius vtrū ſemel tm̄ miſſus ſit. an ſepe mittat̉. lib̓. i. di. 15. i. Filiꝰ mittit̉ duobus modis. li. i. di. 15. k. Filius ẜm quid dicitur minor patre. libro. 1. di ſtin. 16. c. Filius ẜm quod homo. non ſolum patre et ſpi rituſancto. ſed etiaꝫ ſeip̄o eſt minor. libro.i. di ſtin. 16. d. Filius vtrum natiuitate ſit eſſentia. libro..i. di ſtin. 18. f. g. Filius cum ſit nobis datus. vtrum poteſt dici noſter. li. i. di. 18. n. Filius quō eſt in patre. li. i. di. 19. e. Filius vtrum ſit equalis patris ẜm ſubſtātiaꝫ li. 1. di. 31. a. Filius vtrum ſit ſapiens ſapientia genita vel ī genita. li. i. di. 32. d. Filius an ſit ſapiens ſeip̄o vel per ſeipſum. lib̓. 1. di. 32. e. Filio quare attribuitur ſapiētia. libro. i. diſtin. 34. f. g. Filius quare aſſumpſit carnem ⁊ non pater vl̓ ſpirituſſanctus. li. 3. di. 1. b. Filius aſſumēdo carnem an aliquid fecit quod nō pater vel ſpirituſſanctus. libro. 3. diſtincti on. ι. d. Filius quomodo ſit incarnatus. ⁊ quare totaꝫ humanam naturam aſſumpſit. et qualem car nem aſſumpſerit. libro. 3. diſtin. i. et diſtin. 2. ⁊ di. 3. ꝑ totum. Filius quare dicatur natus de ſpirituſancto. li bro. 3. di. 4. c. Filius quomodo dicit̉ compoſitus ex duab naturis ſiue ex tribus ſubſtantijs. libro. 3. di ſtinctione. 6. e. Filius quomodo dicitur bis natus. libro. 3. di ſtinctione. 8. b. Filius ẜm quod homo an ſit perſona. libro. 3. diſtin. 10. a. b. Filiꝰ adoptiuus an ſit chriſtus. libro. 3. diſtin ctione. 10. d. Filius quare paſſibilem naturam acceperit. li. 3. di. 15. ꝑ totum. Filius qͣre mori voluit. li. 3. di. 19. b. Filius hominis vtrum poteſt dici deſcendiſſe d̓ celo ſicut dicitur filius dei. libro. 3. diſtincti on. 22. d. Filij quales naſcerentur ſi adam non peccaſſet li. 2. di. 20. ꝑ totum. Filij qualiter puniuntur propter peccata parē tum vſqꝫ in tertiam ⁊ quartam generationem li. 2. diſtin. 33. i. Filij adoptiui vtrū poſſunt naturalibus copu lari. li. 4. di. 42. di. Finis bonus quid ſit. li. 2. di. 38. a.

Finis voluntatis quis ſit. li. 2. di. 38. b. c. Finis voluntas et intentio quomodo differūt. li. 2. di. 38. f. Firmamentum quomodo factum ſit et de qua materia. li. 2. di. 14. a. Firmamentum quare dicitur cuꝫ tamen moue atur. li. 2. di. 14. c. Flagellatur homo a deo quinqꝫ modis. lib̓. 4. di. 15. a. Forme in quibus apparent deus angeli vel de mones. quales ſunt. li. 2. di. 8. a. b. Forma idoloꝝ an ſit a deo. li. 3. di. 37. b. Forma baptiſmi qualis eſt. li. 4. di. 3. b. Forma ꝯfirmationis. li. 4. di. 7. a. Forma ꝯſecrationis. li. 4. di. 8. b. Forma. ſpecies. pondus. ſapor quō remanēt in ſacr̄o. li. 4. di. 11. ⁊ di. 12. a. Fractio ſacramenti vtrum vera ſit. ⁊ quare fit. li. 4. di. 12. b. c. Fornicatio vtrum dirimit matrimoniuꝫ. libro 4. di. 35. b. Fornicatio ſpūalis quid ſit. li. 4. di. 39. c. Fornicatio. ſtuprū. adulteriū. inceſtus. raptus in quo differūt. li. 4. di. 41. d. Forma in qua iudicabit chriſtus. libro. 4. diſ. 48. a. Frui et vti quid ſit et in quo diſſerunt. libro. 1. diſtin. i. a. Furioſi vtrum matrimonium contrahere poſ ſunt. li. 4. di. 34. d. Furtum quid ſit ⁊ quid nomine furti intelligit̉ li. 3. di. 37. c. Furtum an fecerunt filij iſrael quando expolia uerunt egyptios. li. 3. di. 37. c. Futura quomodo ſunt in preſentia dei. libro. Futura vtrum ſunt cauſa ſcientie vel p̄ſcientie di. 35 ꝑ totum. dei. li. i. di. 38. c. Gabriel Richael ra phael an ſunt nomina ſpirituum vel ordinum li. 2. di. 10. d. Gaudium quale vtruꝫ habebunt ſancti poſt iu diciū. li. 4. di. 49. d. Gaudiuꝫ ſanctoꝝ vtꝝ augmentabit̉ poſt iudi cium. li. 4. di. 49. e. Generatio in diuinis quomodo intelligenda ē li. i. di. 4. ꝑ totuꝫ. Genita vtꝝ ſit diuina eſſentia. li. i. di. 5. a. Generare vtrum poteſt filius ſicut pater. libro i. di. 7. ꝑ totum Generare an ſit extra potentiaꝫ filij. libro. 1. di ſtin. 7. f. g. Generatio filij vtrum habeat principiuꝫ aut fi nem. li. i. di. 9. ꝑ totum. Generatio in diuinis vtrum intelligi poteſt. li. Tabula i. di. 9. h. i. Generari quare non d̓r ſpirituſſanctus. ſed pro cedere. li. i. di. 13. ꝑ totū. Gemina eſt proceſſio ſpirituſſancti. libro. i. diſ. 14. a. Generatio dat eſſentiā filio. li. i. di. 18. f Generari vtrū potuit pater vel ſpirituſſanctus li. 3. di. 1. b. Genita ſapientia vtrum ẜm ſubſtantiam d̓r vel ẜm relationem. li. i. di. 28. f. Genera mendacij ſunt tria. li. 3. di. 38. a. Genera elemoſynarum ſunt plura. libro. 4. di ſtin. 15. c. Genera mortuoꝝ ſunt tria. li. 4. di. 16. a. Generalis ꝯfeſſio ad quid prodeſt. libro. 4. di ſtinctione. 21. e. Genera vnctionis ſunt tria. li. 4. diſ. 23. a. Genera cantoꝝ ſunt duo. li. 4. di. 24. m. Gczite qͥ ſunt. li. 4. di. 25. d. Gladius flammeus ante paradiſum poſitꝰ qͥd ſignificat. li. 2. di. 29. e. Glos que vocatur. li. 4. di. 41. e. Gratia vtrum fuerit data homini in creatione ll. 2. di. 24. a. Gratia eſt duplex. li. 2. di. 26. a. Gratia operans et cooperans que ſit. libro. 2. diſtin. 26. a. Gratia dei peruenit voluntatem hominis. lib̓. 2. di. 26. c. d. Gratia preueniens voluntatem eſt fides cuꝫ di lectione. li. 2. di. 26. d. Gratiam preueniunt quedaꝫ bona ſine merito li. 2. di. 26. e. Gratia operans ⁊ cooperans vtrū ſit vna ⁊ ea dem gratia. li. 2. di. 26. 1. Gratia p̄ueniens quomodo meretur augeri. li bro. 2. di. 26. K. Gratia an ſit virtus vel nō. li. 2. di. 27. c. Gratia nō eſt actus ſed cauſat actū ibidem. Gratia principalis eſt bona voluntas. libro. 2. diſtin. 27. e. Gratia operante ⁊ cooperante vtꝝ eguerit ho mo ante peccatū. li. 2. di. 29. a. Gratie plenitudinem vnde accepit chriſtus. li. 3. di. 16. b. Gradus charitatis ſunt diuerſi. libro. 3. diſtin ctione. 29. h. Gradus ſacrorum ordinum ſunt ſeptem. ⁊ qua re ſeptem. li. 4. di. 24. a. Gradus ſacri qui impediunt matrimonium. li bro. 4. di. 37. a. Gradus conſanguinitatis quot ſunt. libro. 4. diſtin. 40. b. Gradus affinitatis qui ſunt et in qͥbꝰ matrimo niū ꝯtrahi pōt. li. 4. di. 41. a. Grauitas peccati ade quāta ſit. libro. 2. diſtin ctione. 30. ꝑ totum.

Grauius ytrū fit peccatuꝫ ade ceteris peccatis li. 2. di 33. f. Grauiſſimū omniū peccatoꝝ eſt peccatū in ſpi ritumſanctū. li. 2. di. 43. ꝑ totū. Greci quare negant ſpirituſanctuꝫ ꝓcedere a fi lio. li. i. di. 11. b. Habere plures vxo res cui licebat ſublege. l. 4. di. 33. d. Habitat deus quō vbiqꝫ. li. i. di. 37 ꝑ totū. Habitat quō deus in ſanctis. ibidē. c. Habitabat vbi deus anteqͣꝫ eſſet creatura. libro ſ. di. 37. e. Habitare quare non eſt conceſſum demonibus in celo vel in terra. li. 2. di. 6. c. Habitus ſunt qͣttuor ſpecies. li. 3. di. 6. g. Habitationes ſanctoꝝ in celo et damnatorum in inferno quō diſtinguūt̉. li. 4. di. 49. a. Hereticus vtꝝ baptizare pōt. li. 4. diſ.§. c. vel alia ſacramenta miniſtrare. di. 25. ꝑ totum. Hereticus vtrū conficiat corpus chriſti. lib̓. 4 di. 13. a. ⁊ di. 25. a. Hereticus quid ſit. et quid facit hereticum. lib̓. 4. di. 13. b. Hereſis ſymoniaca diſtinguit̉ tripliciter. libro 4. di. 25. g. Hereſis pelagianorum d̓ libero arbitrio que fu it. li. 2. di. 28. b. Hypoſtaſis quid fit et quid hoc nomine ſignifi catur. li. i. di. 26. a. Hypoſtaſes determinant ꝓprietates non ſub ſtantiam. li. i. di. 27. d. Homicide ſunt qui ab ortum procurant. lib̓. 4. di 31. e. Homo d̓r creatura mundi. li. i. di. 3. a. Homouſion quid ſit et quid ſignificat. libro. i. diſtin. 34. i. Hominem vtrū deus melioreꝫ facere potuit qͣꝫ Hominem vtꝝ deus aliter liberare potuit qͣꝫ ꝑ fecit. li. i. di. 4 4. ꝑ totum. paſſionē. li. i. di. 44. c. ⁊ li. 3. di. 20. a. Homines omnes ſaluos vult fieri deus quō in telligit̉. li. i. di. 46. c. Hominis malicie vtrum deus ſit cauſa. libro. 1 diſtin. 46. l. Hominis voluntas mala concordat aliqn̄ cum dei voluntate bona. li. i. di. 48. a. b. Homo quare creatꝰ eſt. li. 2. di. 1. e. ⁊ di. 16. a. Homo vtrū ſaluaretur ſi angelus nō cecidiſſet li. 2. di. 9. gͦ. Hoīes vtꝝ tot ſaluabūt̉. quot angeli ꝑſtiterūt vel quot ceciderunt. li. 2. di. 9. h. i. homo qͥlibet habet duos angelos ab exordio vite. li. 2. di. 11. a. Homo qn̄ factus eſt. li. 2. di. 15. e. Homo factus eſt ad imaginem ⁊ ſimilitudineꝫ dei. li. 2. di. 16. ꝑ totum. Uiſtinctionum Homo quō d̓r imago dei. li. 2. di. 16. e. Hominis anima vtꝝ de aliquo facta ſit. ⁊ quā do facta eſt. li. 2. di. 17. a. b. c. homo in qua etate factus eſt. li. 2. di. 17. d. Homo quare extra paradiſum factus eſt. libro 2. di. 17. e. Hominis ſtatus ante peccatum qualis fuit. li. 2. di. 19. a. Homo vtrum poterat mori in ſtatu innocentie li. 2. di. 19. a. Homo vtrū ſemꝑ viueret ſi de ligno vite nō co mediſſet. li. 2. di. 19. c. d. Homines quomodo generarent̉ ſi adā nō pec caſſet. li. 2. di. 20. ꝑ totum. Homines quomodo tranſferrerentur de para diſo in celum ſi adam non peccaſſet. libro. 2. di ſtin. 20. k. Homo tribus modis temptatus eſt in ꝑadiſo. li. 2. di. 21. ꝑ totum. Hominis peccatum quare eſt remediabile ⁊ di aboli non. li. 2. di. 21. f. Homineꝫ quare ꝑmiſit deus temptari ſciēs eū caſurum. li. 2. di. 23. a. Homo habuit triplicem ſcientiam an̄ peccatuꝫ li. 2. di. 23. c. Homo vtrum preſciuit ſuum caſum. libro. 2. di homo qualem habuerit gratiam an̄ caſum. li ſtin. 23..f. bro. 2. di. 24. a. Ho. nō vtrū ꝑ liberum arbitriū pōt oꝑari bonū ſine gr̄a. li. 2. di. 26. h. Homo ante peccatū vtrum eguerit gratia. lib̓. 2. di. 29. a. Homo vtrum ante lapſum virtutes habuerit. li. 2. di. 29. b. Homo quare nō eſt effectus immortalis exquo de ligno vite comedit. li. 2. di. 29. g. Homines omnes quō in adam dicūt̉ fuiſſe qn̄ peccauit. li. 2. di. 30. m. n. Homo quare formatur cū in peccato concipit̉ li. 2. di. 32. g. Homo qualiter ſe elōgat a deo. libro. 2. diſtin. 35.n. Homo quomodo vult bonum naturaliter. lib̓. 2. di. 39. c. Homo quidam a verbo dei eſt aſſumptus quo modo intelligit̉. li. 3. di. 5. e. Homo eſt deus. homo factus eſt deus. quō in telligitur. li. 3. di. 6. a. Homo dominicꝰ quare nō d̓r. ſicut dicitur ho mo deus. li. 3. di. 7. m. Homo deus an ſemper fuerit vel ceperit eē. li. 3. di. 12. a. Hominem alium vtꝝ deus aſſumere potuit qͣꝫ de genere ade. li. 3. di. 12. b. Hominem an potuit deus aſſumere in ſexu mu liebri. li. 3. di. 12. e.

Homo chriſtus vtrum peccare potuit. libro. 3. diſtin. 12. c. Hominis ſtatus ſunt quattuor. li. 3. di. 16. b. Homines omnes vtrum pariter ſunt diligendi li. 3. di. 29. b. Homo flagellatur a deo quinqꝫ modis. lib̓. 4 di. 15. a. Homo vndecunqꝫ naſcitur ſi nō peccat ſaluat̉. li. 4. di. 33. e. Honorandi quomodo ſunt parētes. libro. 3. di ſtin. 37. c. Hoſtia intincta non debet dari populo. lib̓. 4. diſtin. 11. g. Hoſtia quare in tres ꝑtes frangit̉. ⁊ qͥd ille par tes ſignificant. li. 4. di. 12. b. ⁊. f. Hoſtiarij officium quod eſt. li. 4. di. 24. c. Humanam naturam quare aſſumpſit filiꝰ ⁊ nō pater nec ſpūſſanctus. li. 3. di. 1. b. Humanam naturam totam aſſumpſit deus. li. 3. di. 2. a. Humanitatis nomine quid ītelligatur. libro 3. diſtin. 2. a. Humana natura vtrum aſſumpſit perſonam. li bro. 3. di. 5. a. Humanitas chriſti quomodo adoranda ſit. li. z. diſtin. 9. a. Humanam naturaꝫ vtrū aſſumere potuit deus in ſexu muliebri li. 3. di. 13. e. Humilitas chriſti quid ſibi meruit. libro. 3. diſ. 18. a. Humilitatis cauſa nullus debet cōfiteri pecca tū qd̓ nō fecit. li. 4. di. 21. f. Iacob quare electuſ ſit ⁊ Eſau reprobatus. li. i. di. 41. ꝑ totum. Ianitores qui ſunt. et quod illorum officiuꝫ. li. 4. di. 24. c. Ianitrices que ſint li. 4. di. 41. d. Ieiunis debet tradi ꝯfirmatio. li. 4. di. 7. a. Ieiunis et ſobrijs debet dari corpus chriſti. li. 4. di. 8. b. Idolum quid ſit. li. 3. di. 37. b. Idolum nihil eſt in mundo. ibidem. Idolum et ſimilitudo in quo differunt. libro. 3 diſtin. 37. b. Ignis purgatorij qualis ſit. li. 4. di. 21. a. Ignis damnatorum qualis ſit et vbi ſit. lib̓. 4 di. 44. e. f. g. Igne purgabitur mūdus ante iudicium. libro 4. diſtin. 47. d. Ignis precedens iudiciuꝫ comburet malos ad hūc viuētes bonos ꝟo nō. li. 4. di. 47. d. Ignorantia que excuſat peccatum. libro. 2. di. 22. h. i. Ignorantia eſt triplex. li. 2. di. 22. k. Ignorantie peccatū vtrū grauiꝰ ſit peccato in firmitatis. li. i. di. 22. h. Tabula Imago trinitatis quomodo eſt in anima. libro 1. diſtin. 3. gͦ. Imago trinitatis aliter eſt in anima ⁊ alit̓ ī tri nitate. lib̓. i. di. 3. p. q. Imago relatiue dicit̉ de filio. ſed eſſentialit̓ de trinitate. li. i. di. 28. g. Imago diuerſimode accipitur. libro. i. diſtin. z1. c. ⁊ lib̓. 2. di. 16. b. Imago et ſimilitudo in quo differunt. libro. 2. diſtin. 16. d. Imago dei d̓r homo. li. 2. di. 16. e. Immerſio baptiſmi quotiens fieri debeat. li. 4 diſtin. 3. i. Imolatio chriſti ſemel facta quare ſepius itera tur. li. 4. di. 12. g. Immortalitas quā habuit homo ante peccatū vtrum fuit ex ꝯditione nature vel ex dono gra tie. lib̓. 2. di. 19. b. Immortalitas vera ī ſolo deo ē. libro. i. diſtin. Impedimenta matrimonij ſunt diuerſa. lib̓. 4. di. 27. ⁊ di. 28. 2 di. 29. ⁊ di. 30. ⁊cͣ. Incarnari vtrū potuit pater vel ſpirituſſanctꝰ lib̓. 3. di. 1. c. Incarnatio xp̄i quō facta eſt. lib̓. 3. di. 2. et diſ. 3. ⁊ di. 4 ꝑ totum. Incarnatiōis opus quare attribuitur ſpiritul ſancto. li. 3. di. 4. a. Inceſtus quid ſit. li. 4. di. 41. d. Indulgētia capitur tripliciter. li. 4. di. 26. d. Infirmis vtrum penitentia ſit iniungenda. lib̓. 4 di. 20. d. Infirmus contemnens vnctionem ſacram gra uiter peccat. li. 4. di. 23. b. Infidelis vtrum cum fideli matrimonium con trahere pōt. li. 4. di. 39. a. b. Infideles vtrum bona opera faciunt. libro 2. diſtin. 41. a. Ingenitus quomodo accipitur. libro. 1. diſtin. 28. a per totum. Ingenitus et non genitus vtrum ſint idem. vel differunt. li. i. di. 28. b. Ingenuus quis ſit lib̓. 4. di. 36. a. Inicium om̄is peccati eſt ſuperbia. libro. 2. di ſtin. 42. i. Inimici qͣꝫtuꝫ ſunt diligendi. li. 3. di. 29. f. g. Inimicos diligere vtrum ſit maioris meriti qͣꝫ diligere amicos. li. 3. di. 30. ꝑ totum. Ipocrita ē qͥ diuidit ꝯfeſſione. li. 4. di. 16. a. Ipoſtaſis quid ſit et quid hoc nomīe ſignifica tur. li. i. di. 26. a. Intellectus precedit cogitationem boni ⁊ dele ctationem. lib̓. 2. di. 26. h. Intelligentie memorie ⁊ voluntatis actus quo modo differunt. li. 2. di. 39. b. Intellectus et ſapientia in quo differunt. libro 3. di. 35. b.

Intelligētia. ſcīa. ⁊ ſapīa ī quo differūt. li. 3. diſ. Intellectꝰ ⁊ ſcīa ꝓut ſunt dona. ſpūſ(35. c. ſancti in quo differunt a ſeip̄o ꝓut naturaliter ſunt in anima. li. 3. di. 35. d. Intentio ſcribentium de trinitate que fuerit. li. i. di. 2. b. Intentio voluntas ⁊ finis quō differunt. lib̓. 2 di. 38. f. Intentio aliqn̄ accipit̉ ꝓ voluntate in ſacraſcri ptura. li. 2. di. 38. f. Intentio capta ꝓ voluntate vtꝝ ſit ip̄amet vo luntas. li. 2. di. 38. g. Intētio iudicat oīa oꝑa hoīs. li. 2. di. 40. c. Intētio vel actio infideliū vtꝝ ſꝑ ſit mala. li. 2. Intētionē ꝯfitēdi nō hn̄s vtꝝ cōfi(di. 41. a ciat ſacr̄m. li. 4. di. 13. a. Interfectoribus vxoꝝ que pnīa ſit iniūgenda li. 4. di. 37. b. Inſtituta ſunt ſacr̄a ꝓpter tria. li. 4. di. 1. c. Inſtitutio baptiſmi qn̄ facta eſt ⁊ quare. lib̓. di. 3. f. ⁊. l. Inſtitutio ꝯiugij eſt duplex. li. 4. di. 26. b. Inſtitutio vnctiōis a qͥbꝰ facta ē. li. 4. di. 23. b. Iterant̉ q̄ ſacr̄a ⁊ que nō. li. 4. di. 23. c. Ite miſſa ē quō intelligit̉. li. 4. di. 24. m. Iudei vtrū bonū opus fecerunt in xp̄i paſſiōe. li. 3. di. 20. d. Iudei qͣliter imꝑꝰ euerūt volūtatē dei xp̄m occi dendo. li. i. di. 48. b. c. Iudei vtꝝ furtū fecerūt in expoliando egypti os. li. 3. di. 37. c. Iudicis miniſter vtꝝ peccat occidendo aliquē li. 3. di. 37. c. Iudex qualis eſſe debeat ſacerdos in audiēdo ꝯfeſſionē. li. 4. di. 19. e. Iudiciuꝫ finale vtꝝ die vel nocte erit. li. 4. di. Iudex viuoꝝ ⁊ mortuoꝝ ē xp̄s. du(43. c. pliciter intelligit̉. li. 4. di. 43. f. Iudiciū dei occultū qͥd ſit. li. 4. di. 46. c. Iudicij ſnīa qͣliter fiet. li. 4. di. 47. a. Iudicabūt vtꝝ ſancti cū xp̄o. li. 4. di. 41. b. Iudicādoꝝ erūt qͣttuor ordīes. li. 4. di. 47. c. Iudicis forma qualis erit. li. 4. di. 48. a. Iudiciū in quo loco erit. li. 4. di. 48. d. Iuramentū qͥd ſit. li. 3. di. 39. a. Iuramentū fit tripliciter. li. 3. di. 39. b. Iurare vtꝝ ſemꝑ ſit malū. li. 3. di 39. c. Iurare vtrū liceat ꝑ creaturas. li. 3. di. 39. d. Iuratio ꝑ deuꝫ vtꝝ ſit grauior qͣꝫ ꝑ creaturas ve ꝑ euāgeliū. li. 3. di. 39. e. Iurare ꝑ deū quid fit. ibidem.f. Iuramentum ꝑ falſos deos an ſit ratum. lib̓. 3. di. 39. g. Iuramentū cōtra deum factū nō eſt tenendum li. 3. di. 39. k. Iurare callide ē duplex pctm̄. li. 3. di. 39. k. Iuſiurandū hꝫ tres comites. li. 4. di. 39. a. Diſtinctionum Iuſticia. tꝑantia. fortitudo. prudentia vtꝝ ceſ ſabunt in futuro. li. 3. di. 33. a. Iuſticia ⁊ miſericordia ī deo vtꝝ ſint idē vl̓ di uerſa. li. 4. di. 46. d. Laico vtrum ſit con fitendū. li. 4. di. 17. e. Laicis euchariſtia intincta nō eſt danda. li. 4. di. 11. g. Lamech pͥmus omnium duas habuit vxores li. 4. di. 33. a. Latere ade quare vxor formata ē. li. 2. di. 18. et li. 4. di. 28. c. Latria qͥd ſit. li. 3. di. 9. a. Lectoris officiū qd̓ eſt. li. 4. di. 24. d. Legalia qn̄ ceſſauerūt. li. 4. di. 3. k. Legitime ꝑſone ſunt diuerſe. li. 4. di. 34. a. Leuir qͥs vocat̉. li. 4. di. 41. d. Lex quare d̓r comprimere manū et nō animuꝫ. li. 3. di. 40. a. Lex euāgelica ī qͦ differt a moſayca. li. 3. di. 7. b Liberū arbitriū vtꝝ habuerunt angeli an̄ caſū li. 2. di. 5. b. Liberū arbitriū vtrū adhuc habeant angeli vl̓ demones. li. 2. di. 7. b. c. Libeꝝ arbitriū qͥd ſit. li. 2. di. 24. e. ⁊ di. 25. a. Liberū arbitriū vtꝝ aīalia bruta habeant. li. 2 di. 24. f. Liberū arbitriū an ad omne tempus refert̉. li. 2. di. 25. b. Libeꝝ arbitriū vtꝝ deꝰ habeat. li. 2. di. 25. c. Libeꝝ arbitriū qͣlit̓ accipit̉ ī deo. li. 2. di. 25. d̓ Libeꝝ arbitriū vtꝝ ſctī habeant ī celo. li. 2. di Liberi arbitrij ſunt quattuor ſtatus C5. e. li. 2. di. 5. g. Libertas arbitrij eſt triplex. li. 2. di. 25. i. Libertatē a pctō qͥ hoīes hn̄t. li. 2. di. 25. k. Libertas ad malū vtrū ſit libertas arbitrio. li. 2. di. 25. l. Liberū arbitriū vtrū eqͣliter eſt in bonis ⁊ ī ma lis ad bonū ⁊ ad malū. li. 2. di. 25.n. Liberū arbitriū in qͥbꝰ bonis ſit. li. 2. di. 26. l. Ligandi et ſoluendi poteſtas qͣliter data eſt ſa cerdotibus. li. 4. di. 18. ꝑ totū. Ligāt ⁊ ſoluūt quō ſacerdotes. li. 4. di. 18. d. e Ligat̉ ⁊ ſoluit̉ pctōr dupl̓r. ibidē. (f. ⁊cͣ Ligandi et ſoluendi poteſtatē vtꝝ oēs habeāt ſacerdotes. li. 4. di. 19. b. Lignū vite ⁊ lignū ſcīe boni et mali vtꝝ vnum fuerit vel duo. li. 2. di. 17. f. Lignū vite quare dictū ſit. ibidē. Lignuꝫ ſcientie boni ⁊ mali quare ſic vocatur. libro. 2. di. 17. f. Ligno vetito ſi nō fuiſſet vſus hō vtꝝ potuiſſet n̄ mori. etiā ſi d̓ alijs comediſſet. li. 2. di. 19. c. d̓ Lignū. fe. ſtipu. edificare qͥd ſit. li. 4. di. 21. a. b Littera occidens qͥd ſit. li. 3. di. 40. b

Localis an ſit deus vel vtrū moueat̉ localiter. li. i. di. 37. i. Locale d̓r aliqͥd duobꝰ modis. li. i. di. 37. i. Locales vtꝝ ſint ſpūs creati. li. i. di. 37. l. Locꝰ ꝑadiſi qualis ſit ⁊ vbi. li. 2. di. 17. e. Locꝰ iudicij extremi vbi erit. li. 4. di. 48. d. Loqͥ quō potuerūt pͥmi hoīes cuꝫ nō didicerūt li. 2. di. 21. g. Lucifer quō dixit aſcēdā ī celū ⁊cͣ. li. 2. di. 2. h. Lucifer erat excellentior inter alios om̄es ange los. li. 2. di. 6. a. Lucifer an ſit ligatus in inferno. li. 2. di. 6. f. Lucifer vtꝝ habebit maiorē ptāteꝫ tꝑe antixp̄i qͣꝫ modo hꝫ. li. 2. di. 6. g. Luminaria celi quando ⁊ quare facta ſunt. lib̓. 2. di. 14. f. g. Lux quare pͥmo facta eſt. li. 2. di. 13. a. Lux illa vtꝝ fuit corꝑal̓ vl̓ ſpūalis. li. 2. di. 13. b Lux pͥma vbi facta eſt cū abyſſus terrā tegeret li. 2. di. 13. c. Lux illa vbi ſit ex qͦ nūc n̄ apparet. li. 2. di. 13.ſ. Magice artes vtruꝫ dei fiant ꝟtute vel diaboli. li. 2. di. 7. f. Magis vtrum diligit deꝰ aliquos et aliqͦs mi nus. li. 3. di. 32. b. c. Magnitudo quō eſt in deo. li. i. di. 19. b. c. Maior in quo eſt pater filio. li. i. di. 16. c. d. Magis vtꝝ pn̄t aliqͥd due ꝑſone qͣꝫ vna. ⁊ tres magis qͣꝫ due vel vna. li. i. di. 19. d. e. Mala vtꝝ ſimpl̓r ſunt in deo. li. i. di. 36. b. Mala vtꝝ dei volūtate fiant. li. i. di. 46. d. Mala fieri bonū eſt. quomodo intelligitur. li. 1. di. 46. g. Mala ad qͥd ⁊ qͥbus ꝓſunt. li. i. di. 46. i. Male quandoqꝫ vult homo qd̓ deꝰ vult bene li. 1. di. 48. a. Malos quare creauit deꝰ. li. 2. di. 23. b. Mala vitare non ſemꝑ eſt meritorium palme. li. 2. di. 24. c. Male vti vtꝝ p̄t hō ꝟtutibus. li. 2. di. 26. k. Malū vn̄ pͥncipaliter ortū eſt. li. 2. di. 34. b. Mala voluntas eſt ſecunda cauſa malorū. lib̓. 2. di. 34. c. Malū in qua re ſit. li. 2. di. 34. d. Malū ⁊ bonū quomodo dicunt̉ eſſe in eodem li. 2. di. 34. e. f. Malꝰ actꝰ vtꝝ ſit pͥuatio boni. li. 2. di. 35. k. Maloꝝ auctor vtꝝ ſit deꝰ. li. 2. di. 37. ꝑ totū Mala voluntas et actio in eodem hoīe vtrum ſint vnū pctm̄ vel plura. li. 2. di. 42. a. Malus ſacerdos vtruꝫ ſacramenta miniſtrare pōt. li. 4. di. 5. a. ⁊ di. 13. a. Malꝰ finis nō ꝯtaminat ſacr̄m. li. 4. di. 30. e. Malū incōtinentie qd̓ ſit. li. 4. di. 31. g. Maledicā benedictionibus veſtris. quō intel ligitur. li. 4. di. 19. e. Tabula Mali vtrū cū ſuis deformitatibus reſurgant. li. 4. di. 44. d. Malis in inferno vtꝝ dat̉ aliqua mitigatio pe ne. li. 4. di. 46. a. Mali vtꝝ ī inferno peccabūt. li. 4. di. 50. a. Mali in inferno vtꝝ habeant noticiā eoꝝ que hic agunt̉. li. 4. di. 50. c. Mali ⁊ boni vtrū ſe inuicem videbūt poſt iudi cium. li. 4. di. 50. f. Mandata charitatis ſunt duo. li. 3. di. 27. b. Mandata decē quō ꝯtinent̉ in duobꝰ p̄ceptis charitatis. li. 3. di. 37. ꝑ totū. Manducat̉ quō ſpiritualiter de ligno vite. li. 2. di. 24. h. i. k. Manducat̉ corpus xp̄i duobus modis. li. 4. di. 9. a. Maria fuit īmunis ab oī pctō. li. 3. di. 3. b. Marie ⁊ ioſeph ꝯiugiū vtꝝ fuit veꝝ. li. 4. di. 26. g. ⁊ di. 28. c. ⁊ di. 30. b. c. Materia d̓ qua factus eſt mundus qualis fuit in pͥncipio. li. 2. di. 12. ꝑ totū. Materia de qua factus eſt mundus quō voca tur. li. 2. d. 12. c. Matrimoniū qn̄. quare ⁊ vbi ſit inſtitutū. lib̓. 4. di. 26. a. b. ⁊ di. 30. d. Matrimoniū qn̄ ẜm p̄ceptū vel ẜm indulgen tiam ē inſtitutū. li. 4. di. 26. c. Mr̄imoniū cuiꝰ rei ſit ſacr̄m. li. 4. di. 26. f. g. Matrimoniū qͥd ſit. li. 4. di. 27. b. Matrimonij cā efficiēs q̄ eſt. li. 4. di. 27. c. Mr̄imoniū vtꝝ ſolo fiat ꝯſenſu. li. 4. di. 27. d̓ Matrimoniū qn̄ incipit. li. 4. di. 27. e. f. Matrimoniū vtrū faciat ꝯſenſus de futuro cū iuramento. li. 4. di. 28. a. Mr̄imoniū qͥbꝰ ꝟbis ꝯtrahit̉. li. 4. di. 28. c. Matrimonij ſubſtantia eſt ꝯſenſus de p̄ſenti. li. 4. di. 28. b. Matrimonium impedit ꝯſenſus coactus. lib̓. 4. di. 29. a. Matrimoniuꝫ impedit̉ quadruplici errore. li. 4. di. 30. a. Matrimonij bona ſunt tria. li. 4. di. 31. a. Mr̄imonij ſeꝑatio eſt duplex. li. 4. di. 31. b. Mr̄imoniū vtꝝ ſine ſacr̄o fieri p̄t. li. 4. di. 31. c. Matrimonialis coitus vtrū ſit cū pctō. lib̓. 4 di. 31. f. g. ⁊ di. 32. d. Matrimoniuꝫ quō ordinatū fuit temporibus antiquis. li. 4. di. 33. ꝑ totū. Matrimoniū ꝓpter quas cauſas ſeꝑat̉. li. 4. di. 34. ⁊ di. 35. ⁊ di. 36. ꝑ totum. Matrimoniū vtrū ſit inter ſeruiles diuerſoruꝫ dominorū. li. 4. di. 36. b. Matrimoniuꝫ in qua etate contrahi debet. li. 4. di. 36. d. Matrimonium in quibus ordinibus fieri non pōt. li. 4. di. 37. a. Matrimoniū vtrum ſtare poteſt inter fideles

et infideles li. 4. di. 39. a. b. Matrimoniū infideliuꝫ vtrum ſit legitimū. li. 4. di. 39. 1. Mr̄imoniū in qͥbus affinitatis gradibus ſtare nō pōt. li. 4. di. 40. ⁊ di. 41. ꝑ to tū. Mr̄imoniū ꝯſanguineoꝝ qͥbus teſtificantibꝰ diuitur. li. 4. di. 41. d. Matrimoniū vtrū fieri pōt inter filios vel fili as ſpūales. li. 4. di. 42. a. Matrimoniū vtꝝ filij naturales cū adoptiuis ꝯtrahere pn̄t. li. 4. di. 42. d. Mechie noīe qͥd ꝓhibet̉. li. 3. di. 37. c. Mediator qͣre ſolus d̓r xp̄s. ⁊ ẜm quā naturā. li. 3. di. 19. e. f. g. Mediatoris fidē quomodo habuerunt antiqͥ. li. 3. di. 25. a. b. c. Meliora vtruꝫ deus facere potuit qͣꝫ fecit. li. i. 44. ꝑ totum. Memoria. ītelligētia. dilectio quomodo ſunt ī mente. li. i. di. 3. g. h. Memoria. intelligētia. volūtas quomodo ſūt vnite. li. i. di. 3. l. Memoria. intelligētia. volūtas. vtꝝ p̄dicant̉ relatiue ad ſe inuicē. ibidē. m. Memorie. intelligentie. voluntatis actus quō differūt. li. 2. di. 39. b. Memoriā pctōꝝ vtꝝ habebūt ſancti que hic cōmiſerūt. li. 4. di. 43. d. Mendacij tria ſunt genera. li. 3. di. 38. a. Mendacij iteꝝ octo genera. ibidem. Mendaciū qͥd ſit. li. 3. di. 38. b. Mentiri qͥd ſit. ibidem. c. Mendaciū vtꝝ ſemꝑ ſit pctm̄. li. 3 di. 38. d. Mens hūana quō hꝫ imaginē trinitatis. li. i. Mētis ꝟginitas melior ē ꝟginita(di. 3. g. te carnis. li. 4. di. 33. e. Meritum obdurationis vel miſericordie vtꝝ ſit aliqd̓. li. i. di. 41. a. Merita an poſſunt eſſe cauſa p̄deſtinatiōis vl̓ p̄ſcientie. li. i. di. 41. ꝑ totū. Merita vnde ꝓueniūt. li. 2. di. 27. c. Meritū bonū quō ꝯſtituit̉ in hoīe. li. 2. di. 27 c. Et qd̓ ſit primū meritū. ibidē. Mereri quo d̓r fides. li. 2:. di. 27. f. Meritis vtꝝ angeli ꝓficiāt. li. 2. di. 11. d. Meruit qͥd ſibi xp̄s ⁊ qͥd nob̓. li. 3. di. 18. a. Meritis vtꝝ xp̄s ꝓfecit. li. 3. di. 18. b. Meruit vtꝝ xp̄s aliqͥd qd̓ ſine merito habere potuit. li. 3. di. 18. d. Meritis quibus iuuabūt̉ qͥ in fine ſeculi repe rient̉. li. 4. di. 45. f. Meritaſctōꝝ quō nob̓ ſuffragāt̉ li. 4. di. 45. Merſio trina an̄ dꝫ fieri ī baptiſmo li. 4. di. 3. 1 Miſericordiꝰ vtꝝ agit deꝰ cū malis qͣꝫ pctā eo rū meruerūt. li. 4. di. 45. c. di. 46. a. Miſericordia ⁊ iuſticia dei vtꝝ ſunt idem vel diuerſa. li. 4. di. 46. d. Diſtinctionum Miſericordia. bonitas. iuſticia vtꝝ habeāt di ſtincta oꝑa. li. 4. di. 46. e. Miſericordia et iuſticia ſunt vie dn̄i. quō intel ligit̉. li. 4. di. 46. f. (di. 47. d. Miniſteriū angeloꝝ quale erit ī iudicio. li. 4 Miniſter iudicis vtꝝ peccat aliquē occidēdo li. 3. di. 37. c. Mittit̉ vtꝝ etiā a ſe ſpūſſctūs. li. i. di. 15. a. b. Mittit̉ filiꝰ ⁊ ſpūſſctūſ ⁊ n̄ pr̄ li. i. di. 15. c. d. ⁊ r Miſſus vtrum ſemel tm̄ ſit filius vel ſepiꝰ mit tatur. li. i. di. 15. i. Miſſus d̓r filiꝰ duobꝰ modis. li. i. di. 15. k. Miſſi qꝛ ſunt filius ⁊ ſpūſſanctꝰ an ideo ſunt mi nores patre. li. i. di. 15. o. Miſſio ſpūſſancti ſit duobꝰ mōis. li. i. di. 16. a Miſſio ſpūſſancti in corda hoīuꝫ quomodo fit libro. i. di. 17. ꝑ totū. Mittant̉ vtrū omnes angeli ex oībꝰ ordinibꝰ. li. 2. di. 10. per totū. Miſſio filij in mūdū qualis fuit. li. 3. di. 1. ⁊ di. 2. et di. 3. ꝑ totū n. Modi qͣttuor cogͦſcēdi deū li. i. di. 3. a. b. c. ⁊cͣ. Modi cognoſcendi trinitatē diuerſi. li. i. di. 2. ꝑ totū. et di. 3. f. g. ⁊cͣ. Modi peccādi ſūt multiplices. li. 2. di. 42. f. Modus liberatiōis vtꝝ aliter potuit eſſe qͣꝫ ꝑ mortē xp̄i. li. 3. di. 20 a. Modi diligēdi deū ſūt diu̓ſi. li. 3. di. 27. d. e. Modi diligēdi ꝓximuꝫ. li. 3. di. 28. ⁊ di. 29. ꝑ Modus ꝯuerſionis euchari (totum. ſtie vtꝝ ſit formalis vel ſb̓alis. li. 4. di. 11. a. Modus penitēdi quō fieri debeat. li. 4. di. 16 (ꝑ totū ⁊ di. 17. ꝑ totum. Modi ligādi ⁊ ſoluēdi ſūt diuerſi. li. 4. di. 18. Monſtra vtrum in ſuis deformitatibus reſur gant. li. 4. di. 44. h. (19. a Mori vtꝝ potuit hō in ſtatu īnocētie li. 2. di. Mori nō poſſe vtrū fuit homī ex cōditione na ture an ex bn̄ficio gr̄e. li. 2. di. 19. d. Mortale pctm̄ qͥd ſit in aīa. li. 2. di. 24. h. i. Mortale vtrū ſit qd̓ inſola cogitatiōis delecta tione tenet̉. li. 2. di. 24. i. Mortalis quare factꝰ eſt homo cuꝫ comederit de ligno vite. li. 2. di. 29. g. Mortalia pctā ſūt ſeptē. li. 2. di. 42. h. Moriēdi ncc̄itatē vtꝝ xp̄s habuit li. 3. di. 16. a Mori quō voluit vl̓ noluit xp̄s li. 3. di. 17. a. b Mori qͣre voluit xp̄s. li. 3. di. 18. e. ⁊ di. 19. b. Morte xp̄i quare redemptio facta ē ⁊ nō aliter li. 3. di. 80. a. Morte xp̄i vtrum ſeꝑata ſit diuinitas a carne ⁊ aīa. li. 3. di. 21. ꝑ totū. Mortꝭ triduo vtꝝ xp̄s fuit hō. li. 3. di. 22. a. Mortis triduo vtꝝ xp̄s vbiqꝫ fuit ẜm deuꝫ et ẜm hoīem. li. 3. di. 22. b. Mortua opera bona reuiuiſcūt ꝑ penitentiā. li. 4. di. 15. e.

Mortale pctm̄ qͣꝫtū polluit aīaꝫ. li. 4. di. 18. h. Mortalia ⁊ venialia pōt qͥs ꝟe penite̓ excepto vno mortali ⁊ pluribꝰ venialibꝰ. li. 4. di. 21. d Morient̉ quomodo hi qui in fine ſeculi inueni entur. li. 4. di. 43. e. Mortui quō reſurgent. li. 4. di. 44. ⁊ di. 45. ꝑ totum. Motus mentis an ex libero arbitrio ſit. lib̓. 2. di. 27. c. Motus voluntatis in homine eſt duplex. lib̓. 2. di. 39. c. Mulier qͣre poſt virū facta eſt. li. 2. di. 18. b. Mulier qͣre de latere formata eſt ⁊ non de alia ꝑte corꝑis. li. 2. di. 18. c. ⁊ li. 4. di. 28. c. Mulieri vtrum p̄ceptū etiam fuerit datum. li. 2. di: 21. g. Mulier que nō ꝑtinet ad matrimonium. libro 4. di. 26. g. Multiplex nō dicitur deꝰ qͣꝫuis ſit trinus. li. i di. 23. k. Mundus an de aliqua materia factꝰ ſit. ⁊ qua lis fuit illa materia ⁊ vbi ſubſtiterit. lib̓. 2. diſ. 12. ꝑ totum. Mudi creatura quare d̓r hō. li. i. di. 3. a. Mundus quomodo cōſumet̉ igne ante iudici um. li. 4. di. 47. d. Mutari an̄ pōt deus aliqͣliter. li. i. di. 8. c. d. Mutari ẜm tp̄s quid ſit. li. i. di. 37. k. Mutari ẜm locū quid ſit. ibidem. l. Mutis ab egritudine vtꝝ ſacramenta dari de bent. li. 4. di. 20. e. Latatilia quādo for mata ſunt. li. 2. di. 15. a. Nature filius quare dicat̉ xp̄s. li. i. di. 5. m. Natura diuina nulli p̄dicamentorum ſubijcit̉. li. i. di. 8. g. Naſcitur quomodo ſemꝑ filiꝰ de patre. li. i. di. 9. k. l. Natura ⁊ res nature an ſint ideꝫ. li. i. di. 34. b. Natus quare non dicitur ſpirituſſanctꝰ ſed pro cedens. li. i. di. 13. a. Naſcendo an acceꝑit filiꝰ aliqͥd a patre. li. i. diſ. 18. f. g. Natiuitas qn̄ d̓r ⁊ qn̄ ꝯceptio. li. 2. di. 31. i. Naturā hūanaꝫ totā aſſūpſit xp̄s. li. 3. d. 2. a. Natus quō d̓r xp̄s d̓ ſpirituſancto cū nō ſit fili us ſpirituſſancti. li. 3. di. 4. b. Natus cum ſit xp̄s. quare apl̓s dicit eū factum li. 3. di. 4. d. Natura diuīa vtrū aſſumpſit ꝑſonā. vel ꝑſona naturā. vel natura naturā. li. 3. di. 5. a. b. Natura diuina vtrum debeat dici caro facta. li bro. 3. di. 5. c. Naturās duas habuit xp̄s. li. 3. di. 6. d. e. Natura diuina vtrū debeat dici nata de ꝟgine li. 3. di. 8. a. Tabula Natiuitas xp̄i eſt duplex. li. 3. di. 8. b. Natura an perſona xp̄i predeſtinata ſit. libro. 3 di. 10. f. Naturam paſſibilem quare aſſumpſerit deus. lib̓. 3. di. 15. a. Neceſſitate vtꝝ pr̄ genuit filiū. li. i. di. 6. a. Neceſſitatis tꝑe non eſt neganda penitentia. li. 4. di. 20. e. Neophicus quid ſit. li. 4. di. 6. h. Nihil eſt in deo qd̓ nō eſt deus. li. i. di. 8. i. Nihil d̓r de deo ẜm accidēs. li. i. di. 26. c. Nihil quis renatus fuerit ⁊cͣ. quomodo intel ligitur. li. 4. di. 4. e. Nocte media veniet xp̄s. quomodo intelligit̉. li. 4. di. 43. c. Nomina dei diuerſa ſunt. li. i. di. 8. a. Nomina que d̓ deo dicunt̉ inueniunt̉ in ſeptu plici differentia. li. i. di. 22. a. b. Nomina ꝓpria ꝑſonarū nō ſubſtātialit̓ ſꝫ relati ue ad inuicem dicunt̉. li. i. di. 22. e. Nomina ad vnitatē eſſentie ꝑtinentia nō relati ue ſed ſubſtātialiter d̓ ſingulis ꝑſonis ⁊ ſingu lariter dicunt̉. ibidem. e. f. Nomīe ꝑſone qͥd ſignificat̉ cuꝫ pluralit̓ ꝓfert̉. li. 1. di. 25. ꝑ totum. Nomina relatiua ꝑſonaꝝ que ſūt. li. i. di. 26. c. ⁊ ꝑ totū. ⁊ di. 27. c. Nomina dignitatū vel officioꝝ eccleſiaſticorū que ſunt. li. 4. di. 24. l. Noticiam quale habuit adam ante lapſuꝫ. lib̓. 2. di. 23. c. Nuptie qͣꝫ bone ſunt. li. 4. di. 26. ꝑ totum. Nuptias ſolus conſenſus voluntarios facit. li. 4. di. 27. ꝑ totum. Nuptialia pacta ſunt duplicia. li. 4. di. 27. l. Nuptiaꝝ cauſa finalis q̄ eſt. li. 4. di. 30. d. Nuptie quibus tꝑibus nō ſunt celebrāde. li. 4 di. 32. c. d. e. Nuptie quō fuerunt tēporibus antiquis ordi nate. li. 4. di. 33. a. Nuptie vtrū fieri pn̄t inter fi ios adoptiuos et naturales. li. 4. di. 42. d. Nuptie ſecunde tertie vel quarte vtrū ſint lici te vel nō. li. 4. di. 42. i. bduratio vtrū ex aliquo fiat merito. li. i. di. 41. a. Obdurati quō ſunt demones. li. 2. di. 7. a. Obdurati cū ſint demones vtꝝ habeant libeꝝ arbitrium. li. 2. di. 7. b. Oblatio eoꝝ qui ſine confeſſione decedūt vtrū ſit recipienda. li. 4. di. 20. g. Obſeſſorum corꝑa vtrū demones intrēt ſubſtā tialiter vel nō. li. 2. di. 8. e. Obſtinatio quale pctm̄ eſt. li. 2. di. 43. a. Obſtinatio omnis vtrū ſit peccatū in ſpiritum ſanctum. li. 2. di. 43. c.

Obſcuratio ſolis ⁊ lune qualiter fiet in die iudi cij. li. 4. dī 48 e. Occidens littera quid ſit. li. 3. di. 40. b. Occiſores vxorū qualiter debeant penitere. li. 4. di. 37. b. Octo ſunt ſpecies mendacij. li. 3. di. 38. a. Occultum iudiciū dei qͥd ſit. li. 4. di. 46. c. Offendit̉ deus tribus modis. li. 4. di. 16. a. Officia ſacrorū ordinum quō chriſtus impleue rit. li. 4. di. 24. ꝑ totum. Olei conſecratio vtrū a ſimplici ſacerdote fieri poteſt. li. 4. di. 20. f. Omnis ſcientia aūt eſt de rebus aut de ſignis. li. 1. di. 1. a. Omouſion quid ſit. li. i. di. 34. i. Omnia quare dicantur eſſe in deo. li. i. di. 35. e. f. ⁊ di. 36. ꝑ totum. Omnia eſſe ex deo. per ip̄m et in ipſo vtrum ſit idem. li. i. di. 36. d. Omnipotēs qͣre dicat̉ deꝰ. li. i. di. 42. a. et. i. Omnipotēs qͣre deꝰ d̓r cū homo multa pōt qd̓ deus non pōt. li. i. di. 42. b. Omnipotētia dei cōſideratur duobus modis. li. 1. di. 42. e. Omnipotentia dei limitari non poteſt. li. i. diſ 43. per totum. Omniū rerum deus eſt pͥncipium. li. 2. di. i. a. Omnia entia vtrum ſimul facta ſunt vel ſucceſ ſiue. li. i. di. 12. b. c. Omnia que fecit deus quomodo dicantur val de bona. li. 2. di. 15. g. Omnes homines quomodo fuerunt in adā qn̄ peccauit. li. 2. di. 30. m. n. Omnis homo naturaliter vult bonum quō in telligitur. li. 2. di. 39. c. Oīs actꝰ iudicat̉ ex fine. li. 2. di. 49. ꝑ totum Oēs actꝰ ſine fide ſūt mali. li. 2. di. 41. ꝑ totum Oēs homines vtrum pari dilectione diligēdi ſunt. li. 3. di. 29. b. Operatur deus qͣttuor modis. li. 2. di. 12. h. Opera ſex dierum quomodo ſunt diſtincta. li. 2. di. 12. a. ⁊ di. 13. a. Operari patrem in filio quomodo intelligēdū eſt. li. 2. di. 13. h. Operans ⁊ cooꝑans gr̄a q̄ ſit. li. 2. di. 26. a. b. Operans et cooperans gratia vtrum ſit vna ⁊ eadem gratia. li. 2. di. 26. i. Operante ⁊ cooperante gratia vtrū eguerit hō ante pctm̄. li. 2. di. 29. a. Opera infidelium vtrum ſemper ſunt mala. li. 2. di. 41. a. b. Operata eſt tota trinitas incarnationeꝫ chriſti li. 3. di. 4. a. Oꝑatio. fides. ſpes. ⁊ charitas quomodo dicū tur equalia. li. 3. di. 25. e. Oꝑa bona ſine charitate facta non valent. lib̓ 4. di. 15 f. Diſtinctionum Oꝑa bona in peccatis facta ad quid valeāt. li. bro. 4. di. 15. f. Oratio vel voluntas xp̄i vtrū ſemꝑ impleta ē. li. 3. di. 17. ꝑ totum. Orare vtrum licet pro omnibus mortuis. li. 2. di. 43. c. Orationes et elemoſyne quibus ꝓſunt. lib̓. 4. di. 45. c. Orationes hominum vtrum ſancti audiant. li. 4. di. 45. g. Ordo quis ſeruandus eſt cum de trinitate agit̉ li. i. di. 2. c. Ordines angelorum quot ſunt. ⁊ quō noīant̉. li. 2. di. 9. a. b. Ordines angelorū vtꝝ ab initio creatiōis ſint diſtincti. li. 2. di. 9. e. Ordo decimus quō dicit̉ impleri ex hominibꝰ li. 2. di. 9 g. Ordo diligendi quis ſit. li. 3. d. 29. a. Ordines ſacri quot ſunt. et quō nominant̉. lib̓. 4. di. 24. ꝑ totum. Ordinare vtꝝ pn̄t hęretici. li. 4. di. 25. ꝑ totū. Ordinare vtꝝ pn̄t ſimoniaci. li. 4. di. 25. d. e. Ordinandorum etas que eſſe debeat. lib̓. 4. di ſtin. 25. i. Ordines ſacri qui impediunt matrimonium. li bro. 4. di. 37. a. Ordines iudicandoruꝫ erunt quattuor. lib̓. 4. diſtin. 47. c. Ordo iudicij finalis qͣliter erit. li. 4. di. 47. d. Originale peccatū qͥd ſit. li. 2. di. 3o. e. gͦ. Originale peccatum an ſit culpa vel pena. li. 2. diſtin. 30. e. f. Originale pccatū d̓r fomes peccati.i. cōcupiſcē tia. li. 2. di. 30. g. Originale peccatū ꝑ adam intrauit in omnes. li. 2. di. 30. h. Originale peccatū vtꝝ ſit ex voluntate. et ꝙ ī adā fuit et in nobis eſt. li. 2. di. 3o. l. Originale peccatū quō a patribus trāſeat in fi lios. li. 2. di. 31. a. Originalis peccati cauſa an ſit culpa vel pena: vel aliquid aliud. li. 2. di. 31. e. f. Originale quare dicat̉. ibidē. h. Originale peccatū quō dimittatur ī baptiſmo. li. 2. di. 32. a. Originale peccatū qua iuſticia infligit̉ aīe īno centi. i. 2. di. 32. e. Originale peccarū vtrū ſit voluntariū vl̓ neceſ ſarium. ibidem.f. Origo primi peccati q̄ ſit. li. 2. di. 33. b. Paradiſus quot mo dis accipitur. li. 2. di. 17. e. Paradiſi locꝰ qualis ⁊ vbi ſit. li. 2. di. 17. e. Parētes pͥmi ſi non peccaſſent quales filios ꝓ creaſſent. li. 2. di. 20. ꝑ totū.

Parentum peccata quomodo tranſeunt in fili os. li. 2. di. 33. a. b. Parentū pct̄a vtꝝ imputāt̉ filijs. li. 2. di. 33. d. Parentū pctā quō viſitant̉ in filios vſqꝫ in qͣr tam generationē. li. 2. di. 33. 1. Parētes mali quō diligēdi ſūt. li. 3. di. 23. f Partes ſacramenti euchariſtie quid ſignific āt. li. 4. di. 12. f. Paruuloꝝ pena ſine baptiſmo decedentiū eſt mitiſſima. li. 2. di. 33. e. Paruuli qͥ incircūciſi moriebant̉ vtrū ſaluabā tur. li. 4. di. i. l. Paſſio xp̄i vtrum placuerit viris bonis. libro i. di. 48. d. Paſſiōes ſctōꝝ an velle debeamꝰ. ibidē. e. Paſſibilē naturā aſſūpſit xp̄s. li. 3. di. 15. ꝑ to. Paſſio ⁊ ꝓpaſſio qͥd ſit. li. 3. di. 15. f. Paſſio xp̄i an ſit opus dei vel iudeorum. libro 3. di. 20. d. Paſſiōis fidē an habuit petrus qn̄ vidit homi nem pati. li. 3. di. 24. b. Paſſibile corpus dedit chriſtus diſcipulis. li. 4. di. 11. h. Paſſio ſupplet vicem baptiſmi. li. 4. di. 4. d Pater deus vtrum ſe deum genuerit. lib̓. 1. di. 4. ꝑ totum. Pater vtrum diuinā eſſentiam genuit. li. i. diſ. 5. a. ⁊ ꝑ totum. Pater vtrū volūtate vel neceſſitate genuit fili um. li. i. di. 6. ꝑ totum. Pater vtrū potuerit vel voluerit gignere filiū vel an poſſe generare filiū ſit aliqua potentia ī patre q̄ nō ſit in filio. li. i. di. 7. ꝑ totū. Pater quare non d̓r miſſus. libro. 1. di. 15.n. et li. 3. di. 1. a. Pater in quo eſt maior filio. li. i. di. 18. c. d. Pater quomodo eſt in filio. ⁊ filius in patre. li. 1. di. 19. e. Pater ſolus vtrū ſit deus. li. i. di. 21. b. Paternitas. filiatio. ꝓceſſio quid ſignificant. li bro. 1. di. 27. c. Pater vtrū ſicut dicitur ingenitus debeat dici nō genitus. li. i. di. 28. b. Patrem et filium eſſe vtruꝫ ſunt idem vl̓ diuer ſa. li. i. di. 28. e. Pater quō eſt principiuꝫ totius diuinitatis. li bro. 1. di. 29. a. Pater ab eterno eſt principiū et filius. ẜꝫ nō ſpi rituſſanctus. li. i. di. 29. b. Patri quare attribuit̉ vnitas et filio equalitas li. 1. di. 31. h. Pater et filius quare dicuntur eſſe vnum ẜꝫ nō vnus. li. 1. di. 31. i. Pater et filius vtrū ꝑ ſpiritūſanctū ſe diligant li. 1. di. 32. a. Pater an ſit ſapiens ſapientia quam genuit. li 1. di. 32. d. ⁊ ꝑ totum. Tabula Patriacha vn̄ d̓r. li. 4. di. 2 4. m. Patiendi neceſſitas an fuerit in chriſto. libro. 3 diſtin. 16. a. Peccare vtꝝ pn̄t angeli. li. 2. di. 7. a. Peccatū homīs quare remediabile eſt. ⁊ nō di aboli. li. 2. di. 21. f. Peccatum ade vn̄ ortum habuit. li. 2. di. 22. a. et ꝑ totum. Peccauit an plus adā qͣꝫ eua. li. 2. di. 22. e. Peccatum vtrum excuſatur ignorātia. libro. 2 di. 22. h. i. Peccandi ſimilitudo in nobis ſicut fuit in adā li. 2. di. 24. g. Peccatum ade an fuit originale vel actuale. li bro. 2. di. 30. b. Peccatum ade quomodo intrauit in mundum ibidem. c. ⁊ ꝑ totum. Peccatū originale quid ſit. li. 2. di. 30. e. g. Peccatū originale quō a patribus tranſeat ī fi lios. li. 2. di. 31. a. ⁊ ꝑ totum. Peccatū originale quō ī baptiſmo dimittatur li. 2. di. 32. a. Peccata patrū an omniuꝫ tranſeat in filios. an aliquoꝝ. li. 2. di. 33. a. Peccatū ade quō plura peccata in ſe habuit. li bro. 2. di. 33. d. Peccatum ade an ſit grauius ceteris peccatis li. 2. di. 33. f. Peccatū ade an ſit dimiſſum. ibidē. h. Peccata parentū quō viſitantur in filios vſqꝫ in tertiam ⁊ qͣrtam generationē. li. 2. di. 33. i. Peccatum primum vnde ſit ortum. libro. 2. di ſtin. 34. b. Peccatum qͥd ſit. li. 2. di. 35. a. Peccatū quō poteſt corrūpere bonū cuꝫ nihil ſit. li. 2. di. 35. l. m. Peccatum inqͣꝫtum peccatum an ſit cauſa pec cati. li. 2. di. 36. a. Peccatum inqͣꝫtum peccatuꝫ an ſit pena pecca ti. li. 2. di. 36. ꝑ totum. Peccatum cōmiſſum vtꝝ maneat in hoīe vſqꝫ quo peniteat. li. 2. di. 42. d. Peccatū dupliciter manet in hoīe. ibidem. Peccandi modi quomodo diſtinguuntur. lib̓. 2. di. 42. f. Peccatū ⁊ delictum quō differūt. ibidem. Peccata mortalia ſunt ſeptem. li. 2. di. 42. h. Peccatuꝫ in ſpiritumſanctum quid ſit. libro. 2. diſtin. 43. a. Peccatū in ſpiritūſanctū quomodo accipitur. ibidem. c. Peccandi potētia an ſit a deo vel a diabolo. li. 2. di. 44. ꝑ totū. Peccare vtrū potuit xp̄s. li. 3. di. 12. c. Peccata an ſepe dimittantur per penitentiam. li. 4. di. 14. d. Peccata vtrum ꝑ ſolam contritionē dimittant̉

ſine oris ꝯfeſſione. li. 4. di. 17. ꝑ otum. Peccata quō dimittunt̉ per ſacerdotes. lib̓. 4 di. 18. ꝑ totum. Peccata aliqua vtꝝ poſt hanc vitā remittunt̉ li. 4. di. 21. ꝑ totum. Peccata dimiſſa an iteꝝ redeāt. li. 4. diſ. 22. a. Peccata que impediunt matrimonium. lib̓. 4 diſtin. 39. d. Peccare vtrum poſſunt mali in inferno. lib̓. 4 diſtin. 50. a. Pena paruuloꝝ ſine baptiſmo decedentiuꝫ eſt mitiſſima. li. 2. di. 33. e. Pena vtꝝ ſit pͥuatio boni. li. 2. di. 35. o. Pene peccati quō quedam peccata ſunt. lib̓. 2 di. 36. ꝑ totum. Pene timore non peccans inimicus eſt iuſticie lib̓. 3. di. 36. c. Pena ſacerdotis confeſſioneꝫ publicantis que ſit. li. 4. di. 21. g. Pene damnatorum an aliquando mitigantur li. 4. di. 46. a. Pena damnatoꝝ vtrum obfuſcat gloriam bea torum. li. 4. di. 50. g. Penitentia eſt duplex. li. 4. di. 14. a. Penitentia quid ſit ⁊ vnde dicitur. libro. 4. di ſtin. 14. a. Penitentia ſolēnis quid ſit. ibidem. c. Penitere vtrū poteſt de vno peccato qui pluri bus eſt irretitus. li. 4. di. 15. a. Penitentie pefectio cōſiſtit in tribus. libro. 4. diſtin. 16. a. Penitentia vera quid ſit. ibidem. a. Penitentia falſa que ſit ibideꝫ. b. Penitentia agitur tribus modis. li. 4. di. 16. c. Penitentia venialiam que ſit. libro. 4. diſtinc. 16. d. Penitentia finalis qͣꝫtuꝫ valeat. li. 4. di. 20. a. Penitentia nō completa decedētes qͣliter pur gant̉. li. 4. di. 20. b. Penitentia morientibus non eſt imponenda. li bro. 4. di. 20. d. Penitētia nō eſt negāda in neceſſitate. ibidē. e. Penitentia non delet peccatū niſi illud qd̓ deſe rit homo. li. 4. di. 21. d. Penitere poteſt homo de omnibus peccatꝭ ex cepto vno mortali et pluribus venialibus. li. 4. diſtin. 21. d. Periurium quid ſit. li. 3. di. 39. a. Periurium fit tribus modis. ibidem. b. Per deū iurare quid ſit. li. 3. di. 39. f. Periuriū an ſit cū incaute iurat̉. li. 3. di. 39. i. Permiſſio et oꝑatio quādo dicūt̉ dei volūtas li. i. di. 45. l. Perfectū d̓r tribus modis. li. 2. di. 4. e. Perſone diuine quomodo diſtinguūtur. libro 1. di. 9. a. Perſone trinitatis vtrum ſint partes eēntie di Viſtinctionum uine. li. i. di. 19. h. Perſone diuine an ſint ſpecies vel indiuidua qͥ ad eſſentiam. li. i. di. 19. h. i. Perſone tres nō ẜm materialem cauſam dicūt̉ vna eſſentia. li. i. di. 19. l. Perſone diuine vtrum differunt numero. libro i. di. 19. p. q. Perſone tres ſimul an ſunt maius aliqͥd qͣꝫ vna li. 1. di. 19. i. ⁊ di. 20. ꝑ totum. Perſona vtꝝ relatiue vel ẜm ſubſtātiā p̄dicat̉ de diuinis ꝑſonis. li. i. di. 23. a. b. Perſona quare pluraliter ⁊ nō ſingularit̓ d̓ di uinis ꝑſonis ſimul p̄dicat̉. li. i. di. 23. c. Perſone nomine qͥd ſignificat̉ cū d̓r pluraliter tres ꝑſone. li. i. di. 25. ꝑ totū. Perſona in trinitate tripliciter accipitur. lib̓. di. 25. i. k. Perſonarum ꝓprietates. que ſunt. libro. 2. di. 26. a. b. Perſona ⁊ eſſentia an ſunt idem vel nō. libro. 1. di. 34. ꝑ totum. Perſona vtrū aſſumpſit ꝑſonā vel naturam in incarnatione. li. 3. di. 5. a. Perſonam quare nō aſſumpſit deus cum aſſū pſit hoīem. li. 3. di. 5. d. e. Perſona in diuinis vtrū ſit xp̄s ẜm qd̓ homo. lib̓. 3. di. 10. a. Perſona quā xp̄s aſſumpſit an p̄deſtinata fue rit. li. 3. di. 19. f. Perſone legitime que ſint. li. 4. di. 34. a. Perſona in qua iudicabit xp̄s. li. 4. di. 48. a. Poſſe gignere vtꝝ ſit aliqua alia potentia ī pa tre que non ſit in filio. li. i. di. 7. ꝑ totū. Potētia. eternitas. magnitudo in deo ſūt vnuꝫ lib̓. i. di. 19 b. Potentior vtrū ſit vna ꝑſona diuina qͣꝫ alia. li bro. 1. di. 20. ꝑ totū. Potentia qͣre attribuit̉ patri. li. i. di. 34. h. Poteſt vtrum deus ſemper quod olim potuit. li. 1. di. 44. d. Poſſunt vtrum aliquid demones ex natura. li bro. 2. di. 7. l. Potentiam quam habuit homo ante peccatuꝫ li. 2. di. 24. a. Potentia peccandi an ſit homini a deo vl̓ a di abolo. li. 2. di. 44. a. Potentie an ſit reſiſtendum cū a deo ſit. lib̓. 2. diſtin. 44. d. Poteſtatē baptiſmi quā dedit xp̄s ẜuis ⁊ quā ſibi retinuit. li. 4. di. 5. b. c. Poteſtatē dimittendi peccata quā hn̄t ſacerdo tes. li. i. di. 18. ⁊ di. 19. ꝑ totum. Preceptio. ꝓhibitio. ꝯſiliū qͣre dicāt̉ dei volū tas. li. i. di. 45. h. Preceptū dilectionis quid ꝯtineat. li. 3. di. 27 ⁊ di. 28. ꝑ totum. Precepto dilectionis ꝓximi vtꝝ contineat̉ di

lectio angeloꝝ. li. 3. di. 28. b. Precepta decē quo continent̉ in dubus man datis. li. 3. di. 37. ꝑ totum. Predeſtinatio quid ſit ⁊ de quibus ē. lib̓. 1. di 35. a. ⁊ di. 40. a. Predeſtinatio vel p̄ſcientia vtꝝ poſſunt eſſe in deo ſi nulla futura eſſent. li. i. di. 35. b. Predeſtinatio ⁊ p̄ſcientia in quo differunt. lib̓. 1. di. 40. a. Predeſtinatꝰ vtꝝ dānari pōt. li. i. di. 40. b. Predeſtinationis effectus quid ſit. libro. i. di ſtin. 40. d. Predeſtinationis an ſit aliquod meritum. lib̓. i. diſ. 41. a. Predeſtinatus vtrū fuerit xp̄s ẜm hoīem. lib̓. 3. di. 10. f. Predicamēto nulli ſubijcit̉ deus. lib̓. i. di. 8. g. Preſcientia de quibus ſit. li. i. di. 35. a. Preſcientia quo eſt in deo. ibidē. b. c. Preſentia quō ſunt deo omnia p̄terita et futu ra. li. i. di. 35. f. ⁊ di. 36. ꝑ totum. Preſciētia an̄ ſit cauſa reꝝ vel res ſint cauſa p̄ ſcientie. li. i. di. 38. a. Preſcientia dei an ſit cā maloꝝ. li. i. di. 38. e. Preſciētia dei vtꝝ falli pōt. li. i. di. 38. e. Preſcire an deus pōt aliquid qd̓ pͥus nunqͣꝫ ſci uit vel p̄ſciuit. li. i. di. 39. b. Preſcientia in quo differt a predeſtinatione. li. I. di. 40. a. Preſciat vtrū ſemꝑ deus ea que ſemel p̄ſciuit. li. i. di. 41. f. Preſciuerunt vtrū mali angeli ſuum caſum. li. 2. di. 4. a. Preſciuit vtrū hō ſuū caſum. li. 2. di. 23. f. Principiū accipit̉ multiplicit̓. li. i. d. 29. a. Principiū totiꝰ diuinitatꝭ eſt pr̄. li. i. di. 29. a. Principium quō eſt pater ⁊ filius. ſed non ſpi rituſſanctus. li. i. di. 29. b. Principiū omniū creaturarū eſt tota trinitas. li. 1. di. 29. b. ⁊ li. 2. di. 1. a. Proceſſio ſpirituſſancti quō fit a patre et filio. li. 1. di. 11. ⁊ di. 12. ꝑ totuꝫ. Procedere quare dicit̉ ſpirituſſanctus ⁊ nō gi gni. li. i. di. 13. a. Procedere quare etiā dicat̉ filius cum ſpirituſ ſanctus nō dicat̉ gigni. li. i. di. 13. b. Proceſſio ſpirituſſancti eſt duplex. libro. i. di ſtin. 14. a. Proceſſio ſpirituſſancti eſt eterna. lib̓. i. diſtin. 18. d. Procedere eſt ꝓprium ſpirituſſancti. libro. i. di ſtin. 26. b. Proprium dei eſt ſemper deum eſſe. libro. i. di ſtin. 8. a. b. Propriū patris qͥd ſit ⁊ qͥd filij et qͥd ſpirituſſā cti. li. i. di. 26. b. Proprietates quibus diſtinguunt̉ ꝑſone q̄ ſūt Tabula li. 1. di. 27. a. b. Proprietates determinant hypoſtaſes et non ſubſtantiā. li. i. di. 27. d. Proprietates ꝑſonarū plures reperiūt̉ qͣꝫ tres li. 1. di. 28. a. Proprietatē quā notat hoc nomē ingenitus. li bro. 1. di. 28. c. Propritates ꝑſonarum an ſint ip̄e ꝑſone.i. di uinā eſſentia. li. i. di. 33. a. ⁊ ꝑ totum. Proprietates quō p̄n̄t eſſe in dei natura. nec eā determinent. li. i. di. 33. h. Prouidentia dei de qͥbus eſt. li. i. di. 35. a. Proximum totum quomodo diligere debemꝰ li. 3. di. 28. a. Proximus quis eſt. li. 3. di. 28. b. Proximus d̓r quattuor modis. li. i. di. 28. c. Purgatorij ignis qualis ſit. li. 4. di. 21. a. Purgantur qͥdā citius quidam tardius ī igne li. 4. di. 21. b. Purgabitur quomodo mundus ante iudiciū. li. 4. di. 47. d. O ualis fuit materia de qua factus eſt mundus. li. 2. di. 12. ꝑ totuꝫ Qualis fuit lux quā primo deus creauit. libro 2. diſtin. 13. b. Quales facti ſunt angeli an boni vel mali. libro 2. di. 3. ꝑ totum. Qualis factus eſt homo ⁊ quare ſit factus lib̓. 2. di. 2. ꝑ totū. ⁊ di. 16. ꝑ totum. Qualitas mentis qͣ malus xp̄ianus credit vtꝝ ſit virtus vel nō. li. 3. di. 23. e. Qualis ſit ignis infernalis. li. 4. di. 48. d. Quare malis angelis nō eſt conceſſuꝫ habitare in celo vel in terra. li. 2. di. 6. c. Quare dormienti viro facta eſt mulier. libro. 2 diſtin. 18. d. Quare poſt omnes creaturas factus eſt homo li. 2. di. 15. e. Quare precepit deus bona facere ⁊ mala vita re. cum ea non vult ab omnibus impleri. libro i. di. 47. c. Quare apoſtolus dixit xp̄m factū. cum nos di cimus eum natum. li. 3. di. 4. d. Quare greci negant ſpiritumſanctum ꝓcedere a filio. li. i. di. 11. b. Quattuor modis ꝑ naturas cognoſcitur deus li. 1. di. 3. b. c. d. e. Quattuor modis operat̉ deus. libro. 2. diſtin. 12. h. Quattuor ſunt ſtatus liberi arbitrij. libro. 2. di ſtin. 25. g. Quattuor ſūt ſpecies ſuperbie. libro. 2. diſtin. 42 1. Quattuor ſunt virtutes cardinales. libro. 3. di ſtin. 33. a.

Quattuor ſunt ſtatus hominis. libro. 3. diſtin. Quattuor ſunt timores. li. 3. di. 34. d. Quattuor ſunt ordines dilectionis. libro. 3. di ſtinc. 29. a. Quattuor ſunt gradus charitatis. libro. 3. diſ. 29. h. Quattuor ſunt epiſcoporum ordines. libro. 4. diſtin. 24. m. Quinqꝫ modis flagellat deus libro. 4. diſtinc. 15. a. Quomodo in nobis eſt vir mulier et ſerpens. li bro. 2. di. 24. g. Quotquot in chriſto baptizati eſtis ⁊cͣ. quō in telligitur. li. 4. di. 4. c. Rationaliſ creatura quare facta ſit. li. 2. di. 1. d. f. g. Rationalis creatura ē duplex. libro. 2. diſtin. i. d. et. l. Ratio habet duas partes. libro. 2. diſtinctiōe 24. f. Ratio vbi in anima incipit. libro. 2. diſtinctiōe 24.f. Ratio ⁊ ſenſualitas quomodo differūt. ibideꝫ. Radix omnium virtutum eſt charitas. li. 3. di. 36. ꝑ totum. Radix omnis mali eſt ſuꝑbia et cupiditas. lib̓. 2. di. 42. i. K. Raptus qͥd ſit. li. 4. di. 41. d. Rapientur quomodo in obuiaꝫ chriſto qui vi ui reperientur ante iudicium. libro. 4. diſtin. 43. e. Reatus accipit̉ multis modis. libro. 2. diſtin. 42. e. Reconciliatio nō eſt neganda tꝑe neceſſitatis. li. 4. di. 20. e. Recōciliare non pōt p̄ſbyter penitens incōſul to epiſcopo. li. 4. di. 20. f. Rede nptus quare ſit homo et non angelus. li bro. 2. di. 21. h. Redemit qualiter nos xp̄s a diabolo et pecca to. li. 4. di. 19. ꝑ totum. Redemptor an ſolus chriſtus debeat dici. lib̓. 3. di. 19. e. Redimi an potuit homo aliter quaꝫ ꝑ mortem xp̄i. li. 3. di. 20. a. Relatiua nomīa trinitatis que ſunt. li. i. di. 26. c. d. ⁊ di. 27. ę. Remediabile quare eſt peccatū hominis ⁊ nō angeli. li. 2. di. 21. f. Remiſſio peccatorum quare attribuit̉ ſpiritui ſancto. li. 3. di. 37. b. Remittunt̉ vtrū aliqua peccata poſt hāc vitā li. 4. di. 21. a. Renatus niſi quis fuerit ex aqua et ſpirituſan Diſtinctionum cto. quō intelligitur. li. 4. di. 4. e. Renunciare quibus debet baptizandus. libro 4. di. 6. g. Reordinandi vtrū ſint qui ab hereticis ſunt or dinati. li. 4. di. 25. ꝑ totum. Reprobos vtrum dilexit deus ab eterno. libro 3. di. 32. ę. Reprobatio dei quid ſit. li. i. di. 40. d. Reprobationis an ſit aliquod merituꝫ. libro. 1 di. 41. a. Reprobationis quis ſit effectus. ibidem. Res quibus fruendum vel vtendū eſt. que ſūt li. 1. di. 1. a. ⁊ ꝑ totum. Rerum omnium eſt vnum principium. libro. 2 diſtin..i. a. Rem et ſacramentū qͥdam accipiunt in baptiſ mo ⁊ qͥdam non. li. 4. di. 4. a. Res ſacramēti euchariſtie eſt duplex. libro. 4 diſtin. 8. d. Res ſacramenti ꝯiugij que eſt. libro. 4. diſtin. 26 f. Reſiſtere malo quando eſt meritoriū. ⁊ quādo non. li. 2. di. 24. c. Reſiſtenduꝫ an ſit poteſtati. libro. 2. diſtincti. 44. C. Reſurrectionis modus ⁊ conditio qualis fiet. li. 4. di. 43. ꝑ totum. Reſurrectionis cauſa que fiet. libro. 4. diſtin. 43. b. Reſurgent quō hi. qui viui reperientur ante di em̄ iudicij. li. 4. di. 43. e. Reſurgentiuꝫ etas et ſtatura que erit. libro. 4 diſtin. 44. a. Reſurget quicqͥd eſt de ſubſtantia ⁊ natura ho minis. li. 4. di. 44. b. Reſurgent vtrum ſancti vel mali cum deformi tatibus quas hic habuerunt. libro. 4. diſtin. 44. c. d. Reſurrectio abortiuoꝝ ⁊ monſtrorū qualis fi et. libro. 4. di. 44. h. Bo TaCramentuꝫ quid ſit. libro. 4. di. 1. b. Sacramentum et ſignum in quo differunt. lib̓. 4. di. 1. b. Sacramēta quare inſtitutaſūt. libro. 4. diſtin ctione. 1. c. Sacramentum in quibus conſiſtit. ibidem. d. Sacramenta veteris ⁊ none legis in quo diffe runt. libro. 4. di. i. e. Sacramenta noue legis que et quot ſunt. libro 4. di. 2. a. Sacramenta quare non fuerūt inſtituta ſtatim poſt lapſum hominis. libro. 4. di. 2. b. Sacramētum coniugij ante peccatū eſt inſtitu tum. li. 4. di. 2. c.

Sacramentum baptiſmi quando eſt inſtitutuꝫ libro. 4. di. 3. f. Sacramentum altaris quando eſt inſtitutum. libro. 4. di. 8. b. Sacramentū euchariſtie vtrū heretici et excō municati ꝯſecrare pn̄t. li. 4. di. 13. a. Sacramentū qͥd eſt in pnīa. li. 4. di. 22. c. Sacramentū vnctionis a quibus eſt inſtitutū libro. 4. di. 23. b. Sacramentū coniugij cuius rei eſt ſacramentū li. 4. di. 26. f. Sacerdos vtrū pōt dimittere vl̓ retinere pecca ta. li. 4. di. 13. ꝑ totum. Sacerdotes an oēs habeāt claues eccl̓ie. li. 4. di. 19. ꝑ totum. Sacerdos ſimplex nō p̄t recōciliare publice pe nitentem incōſulto ep̄o. li. 4. di. 20. f. Sacerdotis confeſſionē publicantis. pena que ſit. lib̓. 4. di. 21. g. Sacerdotalis ordo vnde habet exordium. lib̓. 4. di. 24. i. Sacerdotes cōſortio mulieꝝ penitꝰ debent eē alieni. li. 4. di. 37. a. ⁊ di. 33. d. Sacrificiū altaris an celebrari poteſt ſine aqua libro. 4. di. 11. g. Sacrificiū an ſit quod in altari gerit̉ vel immo latio. li. 4. di. 12. g. Sacrilegium committitur tribus modis. libro z. diſtin. 37. c. Sanctis vtrum placuerit paſſio chriſti. libro. ī diſtin. 48. d. Sctōꝝ paſſiōes an velle debemꝰ. li. i. di. 48. e. Sancti an omnes equaliter cognoſcunt deum. libro. 4. di. 49. c. Sancti an equale habent gaudium in celo. lib̓ 4. diſtin. 49. d. Sanctoꝝ beatitudo vtruꝫ maior erit poſt iudi cium. li. 4. di. 49. e. Sanctorū gloriam vtrū obfuſcat pena damna torum. libro. 4. di. 50. g. Sapiens vtrū ſit pater ſapientia quā genuit. li bro. 1. di. 32. d. Sapiens an ſit filius ſapientia genita. lib̓. i. di ſtin. 32. d. Sapiens vtrum ſit filiꝰ ſeipſo. vel per ſeipſum. libro. 1. di. 32. e. Sapientia an̄ tantū vna ſit patris ⁊ filij. li. i. di ſtin. 32. h. Sapientia quare attribuit̉ filio. libro. i. diſtin. 10. e. et di. 34. g. Sapiētia quomodo ꝓfecit chriſtus ẜm ꝙ ho mo. li. 3. di. 13. a. Sapientiam equalem deo vtꝝ habuit xp̄s ẜm animā. li. 3. di. 14. ꝑ totum. Sapientia et ſcientia quomodo differunt. libro z. diſtin. 35. a. Sapientia et intellectus in quo differunt. libro Tabula 3. diſtin. 35. b. Sapientia ſciētia et intelligentia quomodo dif ferunt. li. 3. di. 35. b. Satiſfactio ꝟa q̄ ſit ⁊ eq̄ falſa. li. 4. di. 16. a. b. Satiſfactio venialium q̄ ſit. li. 4. di. 16. d. Scientia omnis eſt de rebus vel de ſignis. lib̓. i. diſtin. i. a. Sciētia dei ſimplex propter varios reꝝ ſtatus diuerſa habent noīa. li. i. di. 35. a. Scientia dei de quibus eſt. libro. i. diſtin. 35. ꝑ totum. Scientia vel p̄ſcientia an ſit cauſa rerū vel econ uerſo. li. i. di. 38. b. ⁊ ꝑ totum. Scientia dei vtrū pōt augeri vel minui vel mu tari. li. j. di. 39. a. Scire vtrū pōt deus aliquid ex tempore quod nunqͣꝫ ſciuit. li. i. di. 39. c. Scire an poteſt deꝰ plura qͣꝫ ſcit. libro. i. diſtin. Scire an poteſt deus ſemper que ſemel ſcit. lib̓. 4. di. 41. f. Scientiam triplicem habuit homo ante caſum li. 2. di. 23. d. c. Scientia ⁊ ſapientia quomodo differunt. libro 3. di. 35. a. Sciētia. ſapientia. intelligentia in quo differūt libro. 3. di. 35. b. Sciſmatici vtrum ſacramentū euchariſtie con ficiant. li. 4. di. 13. a. Senſualitas quid ſit. li. 2. di. 24. f. Senſualitas quibus modis accipit̉ in ſcriptu ra. li. 2. di. 24. l. Seꝑatio eſt duplex. li. 4. di. 31. b. Septē ſunt dona ſpirituſſancti. ⁊ an in xp̄o fue rint. li. 3. di. 34. ꝑ totum. Septē ſūt pctā mortalia. li. 2. di. 42. h. Septem ſunt ſacr̄a eccl̓ie. li. 4. di. 2. a. Septimo die requieſſe deū quomodo intelligi tur. li. 2. di. 15. g. Serpentis in ſpecie quare diabolus hominem decepit. li. 2. di. 21. b. Serpens quare dicit̉ callidior cunctis animali bus. li. 2. di. 21. b. Serpentem quare non horruit mulier. libro. 2. diſtin. 21. b. Signū ⁊ res quō differunt. li. i. di. 1. a. Signū quid ſit. li. 4. di. 1. a. Signū ⁊ ſacr̄m in quo differūt. li. 4. di. i. a. Similitudo quid ſit. li. i. di. 31. c. Similitudo et idolum quomodo differunt. lib̓. z. diſtin. 37. b. Simplex quō dicitur ſolus deus ⁊ nō aliqͣ cre atura. li. i. di. 8. d. Simplex quomodo dicit̉ eſſe aīa. li. i. di. 8. e. Simplex qͣꝫuis ſit deus. multiplex tamē dicit̉. li. i. di. 8. f. Simplicitas dei nulli predicamentorum ſubij

citur. li. i. di. 8. gͦ. Simoniacus vtrum cōſecrare vel ordinare po teſt. li. 4. di. 25. d. Simoniaca hereſis ſit triplicit̓. li. 4. di. 25. gͦ Sol quare factus eſt ſi lux prima ſufficiebat. li. 2. di. 13. f. Solus vtrū pōt dici pater. vel ſolus filius. vel ſolus ſpirituſſanctus. li. i. di. 21. a. b. Solus pater eſt deus. ſolus filius eſt deus. ſol ſpirituſſanctus eſt deus. vtrum bene dici pōt. lib̓. i. di. 21. b. Solitudo nulla eſt in trinitate. li. i. di. 23. i. Soli deo vtꝝ ſufficiat confiteri abſqꝫ ſacerdote li. 4. di. 17. c. Soluendi poteſtas quō data eſt ſacerdotibꝰ. li bro. 4. di. 18. ⁊ di. 19. ꝑ totum. Specie quare ſub alia chriſtus corpus ſuū tra didit. li. 4. di. 11. e. Spes. fides. charitas oꝑatio ẜm quid equalia dicunt̉. li. 3. di. 25. e. Spes quid ſit. li. 3. di. 26. a. Spes de quibus ſit. li. 3. di. 26. b. Spes ⁊ fides quō differūt. ibidē. Spes ⁊ fides vtꝝ ī xp̄o fuerint. li. 3. di. 26. c. Spirituſſanctus eſt amor ſiue dilectio patris ⁊ filij. li. i. di. 10. ꝑ totū. Spirituſſanctꝰ procedit a patre et a filio. libro I. di. 11. a. Spiritūſanctum greci negant procedere a filio li. 1. di. 11. b. Spiritūſanctum etiam ꝓcedere a filio autorita tibus grecoꝝ ꝓbatur. ibidē. e. Spirituſſanctus vtrum prius vel plenius ꝓce dat a patre qͣꝫ a filio. li. i. di. 12. ꝑ totum. Spirituſſanctus quare nō dicatur genitus ſed p̄cedens. li. i. di. 13. a. Spirituſſanctus vtrum debeat dici ingenitus li. i. di. 13. e. Spūſſancti ꝓceſſio eſt duplex. li. i. di. 14. a. Spiritumſanctum vtrum viri ſancti dare poſ ſunt. li. i. di. 14. d. Spūſſanctus vtꝝ a ſeip̄o dat̉. li. i. di. 15. a. Spirituſſanctꝰ duobus modis mittitur. libro i. di. 16. a. Spirituſſanctus eſt amor et charitas qua dili gimus deū ⁊ ꝓximū. li. i. di. 17. a. b. Spirituſſanctus quomodo mittatur vel datu nobis. li. i. di. 17. f. Spirituſſanctus vtꝝ augeat̉ in hoīe. vl̓ an ma gis vel minus habeat̉. li. i. di. 17. i. Spirituſſanctus vtrū eadem rōne dicat̉ donū qua datū vel donatū. li. i. di. 18. a. b. Spirituſſanctus ꝓcedendo accepit nō tm̄ vt ſit donū ſed etiā vt eſſet eſſentia. li. i. di. 18. f. Spirituſſanctus vtruꝫ ad ſeipſum referatur. li. i. di. 18. m. Spirituſſanctus qua proprietate dicit̉ donuꝫ Diſtinctionum li. i. di. 26. f. Spirituſſanctus vtrum potuit incarnari. lib̓. 3 di. 1. ꝑ totum. Spirituiſancto quare attribuit̉ opus incarna tionis. li. 3. di. 4. a. Spirituſſancti dona vtruꝫ habuit chriſtus. li. 3. di. 34. a. b. Spirituiſancto quare attribuit̉ remiſſio pecca torum. li. 3. di. 37. d. Spiritualis cognatio vbi ſit. li. 4. di. 42. a. Spirituales filij qͥ ſunt. li. 4. di. 42. b. Spirituales filij vtruꝫ naturalibꝰ copulari poſ ſunt. li. 4. di. 42. d. Sponſa vtꝝ poteſt intrare monaſteriū ſine cō ſenſu ſponſi. li. 4 di. 27. g. Sponſus et ſponſa multipliciter accipitur. lib̓. 4. di. 27. k. l. Sponſa que d̓r vidua mortuo ſponſo et q̄ non. lib̓. 4. di. 27.n. Sponſam viduā ducens an ad ſacros ordines accedere poteſt. li. 4. di. 27. o. Status hominis ante peccatū qualis fuit. lib̓. 2. di. 19. a. Status liberi arbitrij ſūt qͣttuor. li. 2. di. 25. g. Statꝰ hoīs ſunt quattuor. li. 3. di. 16. b. Statura reſurgētium qͣlis eris. li. 4. di. 4 4. a. Subdiaconatus ordo qͥs ſit. li. 4. di. 24. g. Subſtantia abuſiue d̓r deus. li. i. di. 8. h. Subſtantia in diuinis p̄dicatur d̓ tribꝰ ꝑſonis tanqͣꝫ genus de ſpeciebus vel vt ſpecies de in diuiduis. li. i. di. 19. h. Subſtantialiter vtrū iſta dicant̉.ſ. deus d̓ deo lumen de lumiue. li. i. di. 27. h. Subſtātialiter tm̄ d̓r illud de illo lꝫ ibi nō ſigni ficant ſubſtantiaꝫ. li. i. di. 27. i. Subſtantijs ex tribus dicitur conſtare chriſtꝰ lib̓. 3. di. 6. d. Subſtantia panis ⁊ vini vtrū ſubſtantialit̓ vl̓ formaliter in corpus et ſanguinem conuertatur lib̓. 4. di. 11. a. b. Snccentoris officiū. li. 4. di. 24. m. Sufficiat vtrum ſoli deo confiteri. libro. 4. di ſtin. 17. c. Superbia quomodo fuit in primis parētibus li. 2. di. 22. a. d. e. Superbia eſt radix omnis mali. libro. 2. diſtin. 42. 1. Suꝑbia habet qͣttuor ſpecies. li. 2. di. 42. i. Tabula ſecūda poſt naufragiū eſt pnr̄a. li. 4. di. 14 a. Talis eſt ordo peccandi in nobis qualis fuit in pͥmis parentibꝰ. li. 2. di. 24. g. Tarda penitentia quantum valeat. libro. 4. di ſtin. 20. a. Temptare non audet diabolus hoīeꝫ eo vitio in quo eſt victus ab eo. li. 2. di. 6. h.

Temptationis modus qualis fuit erga pͥmos parentes. li. 2. di. 21. c. Temptatus eſt adaꝫ tribus modis. libro. 2. di ſtin. 21. d. Temptatio eſt duplex. li. 2. di. 21. e. Temptari quare ꝑmiſit deus hoīem ſciens euꝫ caſurū. li. 2. di. 23. a. Tꝑal̓ ꝓceſſio ſpūſſctī q̄ fūit. li. i. di. 14. ꝑ totuꝫ. Tꝑaliter q̄ dicūt̉ de deo. li. i. di. 30. ꝑ totuꝫ. Tēporaliter vtꝝ pōt deus aliquid ſcire ꝙ nun qͣꝫ ſciuit. li. i. di. 39. b. Tꝑaliter q̄ pctā punit deꝰ. li. 4. di. 15. b. Tēpus penitēdi qͣꝫdiu durat. li. 4. di. 20. a. Temporibus quibus nuptie nō ſunt celebran de. li. 4. di. 32. c. d. e. Tenebre capiuntur duobus modis. libro. 2. di ſtin. 12. d. Tenebre interiores q̄ ſunt. li. 4. di. 18. i. Tenebre exteriores quare dicunt̉ in inferno. li bro. 4. di. 50. b. Terra quō et vnde facta eſt. et quid noīe terre ſignificat̉. i. 2. di. 12. ꝑ totū. Teſtimonia veteris teſtamēti quibus trinitas ꝓbatur. li. i. di. 2. d. e. f. Teſtimonia ſpecialia veteris teſtamēti de ſpiri tuſancto. li. i. di. 2. g. Teſtimonia noue legis d̓ trinitate. li. i. di. 2. h Timorē pene quō habuit xp̄s. li. 3. di. 15. ꝑ to. Timores ſunt quattuor. li. 3. di. 34. d. Timor pene qui fuit in xp̄o an fuit ſeruilis vel initialis vel alius. li. 3. di. 34. l. Timore pene nō peccans inimicꝰ eſt iuſticie. li bro. 3. di. 36. c. Tōſura clericalis qͥd ſignificat. li. 4. di. 24. b. Totus et totum cum de xp̄o dicunt̉ ad quid re ferunt̉. li. 3. di. 22. c. Totum ꝓximum ⁊ nos totos quō diligere de bemus. li. 3. di 28. a. Traditus quō eſt xp̄s a patre. a iuda. a diabo lo. li. 3. di. 20. c. Tres ꝑſone ī diuinis an maius aliqͥd pn̄t ſimul qͣꝫ vna vel due. li. i. di. 19. e. ꝑ totum. Tres perſone non ita dicuntur eſſe vna ſubſtan tia vt genus et ſpecies. nec ẜm cauſaꝫ materia lem dicūtur. nec vt tres homines vnius natu re. li. i. di. 19. l. Tres ꝑſonas cū dicimus quare nō dicimꝰ tres deos. li. i. di. 23. f. Tres eſſentias quare non dicimꝰ. ſicut tres ꝑſo nas. li. i. di. 23. g. Tres ꝑſone cum d̓r qͥd noīe ternarij ſignificat̉. li. 1. di. 23. e. ⁊ di. 24. e. Tria ſunt genera bonoꝝ. li. 2. di. 26. k. Tria ſunt genera mendacij. li. 3. di. 38. a. Tria ſunt genera vnctionis. li. 4. di. 23. a. Tria ſunt genera ꝯiugij. li. 4. di. 31. a. Tria ſūt genera ꝯſanguinitatꝭ. li. 4. di. 42. a. Tabuia Tribus modis agit̉ pnīa. li. 4. di. 16. e. Triforme eſt corpus xp̄i. li. 4. di. 12. f. Triplex quare nō dicitur deus. ſed trinus. lib̓. 1. di. 19. t. Trinitas ē vnꝰ ſolus verꝰ deꝰ. li. i. di. 2. a. Trinitatis cognitio an aliqua ex creaturis ha beri pōt. li. i. di. 3. ꝑ totum. Trinitatis imago quomodo eſt in mēte huma na. li. i. di. 3. g. h. Trinitatis create ab increata diſſimilitudo lib̓. i. di. 3. p. q. Trinitatis vnitas quę ſit. libro. i. diſtin. 33. et diſtin. 23. i. Trinitas vtrum d̓ vno deo p̄dicat̉. ſicut vnus deus de tribus ꝑſonis. li. i. di. 4. c. Trinitas cōmuniter d̓r charitas. et tamen ſpiri tuſſanctus proprie dicitur charitas. libro. i. di ſtin. 10. b. c. Trinitatis oꝑatio eſt indiuiſibilis. li. i. di. 15. a Trinitatis pars nō eſt aliqua perſonaruꝫ. lib̓. i. diſtin. 19. g. Trinitas quomodo d̓r ſolus deꝰ cum ſit cū ani mabus ſanctis. li. i. di. 21. c. Trinitas an de aliqua ꝑſonaruꝫ ſingulatim di ci poteſt. li. i. di. 22. c. Trinus trinitas: vnꝰ duo vel due. tres vel tria plures pluralitas ⁊cͣ. quid ſignificatur his no minibus. li. i. di. 24. a. Trinitatis filius d̓r homo. ⁊ trinitas d̓r pat̓ ho minū. li. i. di. 26. e. Trinitas ip̄a. vel pater vel filius. vtrū poſſit di ci ſpūſſanctus. li. i. di. 26. g. Triſticiam quomodo habuit chriſtus. libro. diſtin. 15. d. e. Ualde malis vtruꝫ datur mitigatio pene. li. 4. di. 46. a. Ubi erat deꝰ anteqͣꝫ eēt creatura. li. i. di. 37. c. Ubiqꝫ quomodo eſt deus ſine locali motu. li. i diſtin. 37. i. Ubi facta fuit lux pͥma. li. 2. di. 13. c. Ubiqꝫ vtrum chriſtus eſt ẜm ꝙ homo. libro. 3 diſtin. 22. b. Ubiqꝫ totus chriſtus eſt ſed nō totum. libro. s. di. 22. c. Ubi ſit ignis infernalis. li. 4. di. 44. f. Ubi erit iudiciū finale. li. 4. di. 48. d. Unde ꝓceſſit conſenſus pͥmi peccati cū natura hoīs eſſet incorrupta. li. 2. di. 22. l. Uelle ⁊ eſſe in deo an ſunt idē. li. i. di. 45. b. Uelle naturaliter bonum quomodo d̓r homo. li. 2. di. 39. c. Uelle an poſſunt ſancti aliud qͣꝫ quod deꝰ vult li. 4. di. 45. h. Uenenoſa animalia quare et quando facta ſūt li. 2. di. 15. c. Uenialia peccata quibus delentur. libro. 4.

diſtin. 16. d. Uenialia pctā quō poſt hāc vitā purgāt̉. li. 4 Uenialia pctā ſufficit generalit̓(di. 21. a. b. ꝯfiteri. li. 4. di. 21. e. Ueniale pctm̄ qͥd ſit ī aīa. li. 2. di. 24. h. Uera īmortalitas in ſolo deo eſt. li. i. di. 8. c. Uerba cuiuſlibet tꝑis bn̄ p̄dicāt̉ d̓ deo. li. i. di. Uerba beatitudo q̄ ſit. li. 4. di. 49. b.(8 b. Uerbū quō ſit vnitum carni mediante anima. li. 3. di. 2. b. Verbū vtꝝ carnē ⁊ aīaꝫ ſil̓aſſumpſerit li. 3. di. Verbū an fuit ſeꝑatum a carue ⁊ aīa in 52. e. morte xp̄i. li. 3. di. 21. a. Uera que pnīa ſit. li. 4. di. 16. a. Uere penitens qͥs ſit. li. 4. di. 21. d. Uerius cogatur deus qͣꝫ d̓r. li. i. di. 23. d. Uiaticū qͣre d̓r corpꝰ xp̄i. li. 4. di. 8. a. Uirgines ꝯſecrare an pōt p̄ſb̓r. li. 4. di. 20. f. Uirginitas iohānis vtrum ſit p̄ferenda caſtita ti abrae. li. 4. di. 33. b. Uirginitas mentis melior eſt v̓ginitate carnis li. 4. di. 33. e. Uiri ſctī an pn̄t dare ſpm̄ſctm̄. li. i. di. 14. d. Uirꝭ ſctīs vtꝝ placuit paſſio xp̄i. li. i. di. 48. d. Uir qͣre pͥus muliere factꝰ ſit. li. 2. di. 18. b. Uirtutibꝰ vtꝝ qͥs male vti p̄t. li. 2. di. 26. k. Uirtꝰ qͥd ſit ⁊ qͥs actꝰ eiꝰ. li. 2. di. 27. a. ⁊ ꝑ totū Uirtutum munera que ſunt. li. 2. di. 27. g. Uirtus an ſit motus mentis. li. 2. di. 27. l. Uirtutes vtrū hō ante pctm̄ habuerit. li. 2. di. Uirtutes cardinales ſunt quattuor C9. b li. 3. 33. a. Uirtutes iſtas vtrū habuit xp̄s li. 3. di. 33. a. Uirtutes an ita ſint coniuncte ꝙ ſeꝑari nō poſ ſunt. li. 3. di. 36. a. Uirtutes vtrū qͥs oēs pariter habere pōt. li. 3. di. 36. b. Uirtus ſacr̄i euchariſtie q̄ ſit. li. 4. di. 12. g. Uita mala ſacerdotis nō contaminat ſacramen tum. li. 4. d. 13. a. Uitā beatā vtꝝ oēs hr̄e velint. li. 4. di. 49. b. Uiuentē aīam quō d̓r hr̄e hō. li. 2. di. 19. b. Uiuere vtrū potuiſſet hō vtens de alijs lignis qͣꝫ de ligno vite. li. 2. di. 19. c. Una fides quare dicat̉. li. 3. di. 23. f. Unctionū tria ſūt genera. li. 4. di. 23. a. Unctionis ſacr̄m a quibus eſt inſtitutū. lib̓. 4. di. 23. b. Unctionis ſacr̄m an iterari debeat. lib̓. 4. diſ. Unitas ſancte trinitatis que ſit. li. i. 523. c di. 2. ⁊ di. 24. ꝑ totum. Unitas et trinitas ẜm Iſidorū quō diſtinguū tur. li. 1. di. 24. k. Unita qualiter ē natura diuina nature huma ne. li. 3. di. 5. ꝑ totum. Uniuerſe vie dn̄i miſericordia et ꝟitas quomo do dicuntur. li. 4. di. 46. f. Uiſtinctionum Unus vel vna. duo vel due. quid his vocabu lis ſignificat̉. li. i. di. 24. a. Voluntate an neceſſitate. vel vtrū volēs vl̓no lens pater genuit filiū. li. i. di. 6. a. Voluntas dei ẜm eſſentiaꝫ de deo dicitur. li. 1. diſtin. 45. a. Voluntas dei ſūme bona eſt prima cauſa oīuꝫ q̄ naturaliter ſunt. li. i. di. 45. d. e. Voluntas dei multis modis accipitur. libro. 1. di. 45. f. Voluntas dei vtrum caſſari poteſt. li. i. diſtin. 46. 4. Voluntate dei vtrū fiant mala. li. i. di. 46. d. Uoluntas dei ſemꝑ implet̉ quicquid hō faciat li. 1. di. 47. ꝑ totum. Voluntate mala aliqn̄ vult hō id qd̓ deus vult bona. li. i. di. 48. d. Voluntas dei bona mala homvolūtate imple tur. li. i. di. 48. b. Voluntas vtꝝ p̄ceſſerit primū hominis pctm̄. li. 2. di. 22. m. Voluntas qͥd ſit. li. 2. di. 26. b. Voluntas bona comitat̉ gratiā ⁊ nō ecōuerſo li. 2. di. 26. c. Voluntas bona quedā dona dei preuenit. li. 2. di. 26. e. Uoluntas ex fine cognoſcit̉. li. 2. di. 38. a. Voluntates bone vnum habent finem. libro. 2 di. 38. c. Voluntas intentio. finis quomō differunt. li. 2. di 38. f. Voluntas quare dicitur peccatum cū ſit dena turalibus bonis: quorum nullum peccatū eſt li. 2. di. 36. a. Volūtatis actus quare ſit peccatum. cum actꝰ aliarum potentiarum non ſunt peccata. libro 2. di. 39. b. Voluntatis mala ⁊ actio mala in eodeꝫ homīe et circa eandem rem. an ſint vnum peccatū an plura. li. 2. di. 42. a. Voluntates duas habuit xp̄s. li. 3. di. 17. a. Voluntatem qualem habeant damnati. lib̓. 4 diſtin. 50. a. Votum quid ſit. 4. di. 38. a. Uotum eſt duplex ſcꝫ commune et ſingulare. li bro. 4. di 38. b. Votum ſingulare eſt duplex.ſ. priuatum ⁊ ſolē ne. li. 4. di. 38. b. Uſus idem eſt virtutis et liberi arbitrij. lib̓. 2. diſtin. 27. i. Uſura quid ſit ⁊ quomodo committitur. libro 3. di. 37. b. Uti quid ſit et quibus rebus vtenduꝫ eſt. libro I. di. 1. b. Uti et frui quō differunt. li. i. di. 1. c. Uti vtrum quis male pōt virtutibus. libro. 2. diſtin. 26. k.

Uult vtꝝ ſꝑⁱ deꝰ hͦ qd̓ ſel̓ voluit. li. i. di. 44. d. Uult omnes homīes deꝰ ſaluos fieri. quō intel ligit̉. li. i. di. 46. c. Uxores plures cui licebat habere tꝑe legis. li. 4. di. 33. d. Uxor nō ē dimittēda ꝓ aliqͣ macula vel infirmi tate corꝑis li. 4. di. 34 f. Uxores dimittere an pōt vir cauſa fornicatio nis. li. 4 di. 35. b. c. d. Uxoꝝ interfectores quō penitere debeant. lib̓. 4. di. 37. b. Uxor ꝓpter fornicationē ſpūaleꝫ an debeat di mitti li. 4. di. 39. c. orfratris quō vocat̉. li. 4. di. 41. e. Xpi īcarnatiōeꝫ qua liter tota trinitas eſt oꝑata. li. 3. di. 3. ⁊ di. 4. ꝑ totum. Xp̄s qͣre nō fuit decimatus ī abraā. li. 3. di. 3. c. Xp̄i caro qͣre nō e dicta peccatrix ſꝫ ſimilis pec cato. li. 3. di. 3. d. Xp̄i icarnatio qͣre ſpecialiter attribuit̉ ſpiritui ſancto. li. 3. di. 4. a. Xp̄s qͣre d̓r natꝰ d̓ ſpūſctō. li. 3. di. 4. b. c. Xp̄s qͣre dicat̉ ab apl̓o factus quē nos fatemur natū. li. 3. di. 4. d. Xp̄s ẜm ꝙ hō vtꝝ ſit p̄deſtinatus. li. 3. di. 7. c. l. et di. 10. f. Xp̄s an debeat dicibis genitus. ſic̄ d̓r dei ⁊ ho minis filius. li. 3. di. 8. b. Xp̄i hūanitas quō adorāda ſit li. 3. di. 9. ꝑ totū Xp̄s vtꝝ ẜm ꝙ homo ſit perſona in deitate li. 3. di. 10. a. b. Xp̄s vtꝝ ſit adoptiuꝰ filiꝰ. li. 3. di. 10. d. e. Xp̄s vtꝝ ſit creatura ſiue creatꝰ vel factus. li. 3 di. 11. ꝑ totū. Xp̄s vtꝝ aliā carnē aſſumere potuit qͣꝫ de gene re adam. li. 3. di. 12. a. Xp̄s vtꝝ peccare potuit. li. 3. di. 12. c. d. Xp̄s vtꝝ potuit incarnari in ſexu muliebri. li. 3 di. 12. e. Xp̄s an ſapientia et gratia ꝓficere potuit. li. 3. di. 13. a. et ꝑ totū. Xp̄s duplicē habuit ſapīam. li. 3. di. 13. d. Xp̄s vtꝝ ſapīam parē deo habuit. vel ſi oīa ſcit que deus. li. 3. di. 14. a. X p̄s. an̄ oēs defectꝰ hoīs aſſumpſit. li. 3. di. 15. a. et ꝑ totum. Xp̄s quō habuit triſticiā paſſiōis. li. 3. di. 15. d e. f. ⁊ di. 17. c. d. Xp̄s vtꝝ habuit aptitudinē moriendi. li. 3. di. Xp̄s qͥd d̓ quattuor ſtatibus hominis acceꝑit li. 3. di. 16. b. X p̄s vtꝝ aliqͥd voluerit vel orauerit qd̓ nōſit factū. li. 3. di. 17. a. X p̄s duas habuit volūtates. li. 3. di. 17. b. c. Tabula Xp̄s an ſibi aliquid meruit. ⁊ qͥd ſibi et qͥd nob̓ Xp̄s quare voluit pati cum merita ſua ſufficie li. 3. di. 18. a. b. bant. li. 3. di. 18. e. Xp̄s quo nos a diabolo ⁊ a peccato redemit li. 3. di. 19. a. Xp̄s an ſolus debet dici redēptor vel mediator li. 3. di. 19. e. Xp̄s an̄ aliter potuit redimere hoīem. et quare potius iſto modo. li. 3. di. 20. a. Xp̄s quō eſt traditus a deo. a iuda ⁊ a iudeis. li. 3 di. 20. c. d. Xp̄i anima vtruꝫ in morte fuit ſeꝑata a verbo li. 3. di. 21. a. Xp̄s qͣ rōne d̓r mortuꝰ vel paſſus. li. 3. di. 21. d. Xp̄s vtꝝ in morte fuerit hō. li. 3. di. 22. a. Xp̄s an vbicunqꝫ eſt. ſit hō. ⁊ ꝙ vbiqꝫ totꝰ fuit ſed nō totū. li. 3. di. 22. b. c. Xp̄s vtꝝ fidē ſpem ⁊ charitatē habuerit. li. 3. di. 23. a. ⁊ di. 26. c. ⁊. di. 27. ꝑ totū. Xp̄s vtꝝ ordinē diligēdi ẜuauerit. li. 3. di. 31. d Xp̄s ꝟtꝝ ꝟtutes cardīales habuit. li. 3. di. 33. a Xp̄s vtrū ſeptem dona ſpūſſancti habuit. li. 3. di. 34. b. Xp̄i paſſio vtꝝ placuit virꝭ ſctīs. li. i. di. 48. d. Xp̄s quam poteſtatē baptiſmi ẜuis tradidit. ⁊ quā ſibi retinuit. li. 4. di. 5. b. c. Xp̄i corpus quō conficit̉ de ſubſtātia panis li. p. di. 11. ꝑ totum. Xp̄s qͣle corpꝰ dedit diſcipulis. li. 4. di. 11. 2. Xp̄s vtrū quotidie immolet̉ vel tm̄ ſemel īmo latus eſt. li. 4. di. 12. g. Xp̄s iudex viuoꝝ ⁊ mortuorum quō intelligit̉ li. 4. di. 43. f. Xp̄s in qua forma iudicabit. li. 4. di. 48. a. LIDE

IITIC