g nunc dicta ſaei qui locorū q
SECVNDVSqpi nullā curā ſuſcipit: ſiquid proprie de diſciplinis dicat. nec enī meſſori aut foſſori: ſed ei ꝗ ꝑſuaſione cape ualeat: taliter ſe terrā oēm habere. ſicut Mathematici dicunt: & alia quæ ad huiuſmodi ma-teriā attinēt. Accedētibuſqꝫ mādat: ut cū illa priora meminerint ſuccedētia deinde ꝑſpiciant. illis enīcōſequētia dicturū. Vnde ꝗ in hæc inciderint eos tutiorē rerū traditarū uſum facturos: ſi ex Mathematica rōne audierint. Qui ſecus habeāt eis orbē deſcribere ſeſe negat. Scriptorē ꝓfecto orbis de iisquæ ſibi incipiendi ordine habeant: Geometris fidē adhibere oportet: qui terrā uniuerſam dimenſiſunt: hos aūt aſtronomis: ipſos uero phyſicis: Phyſica uero uirtus quædā eſt: at enī uirtutes nequaꝗͣſuppoſitiones habere dicūt: ex ſeipſis pendētes & in ſeſe ipſis prīcipia & de oībus fidē habētes. Quæaū̄t a phyſicis demōſtrant̉ huius generis ſūt. Mundi formā eſſe rotundā: atqꝫ cæli: grauiū in mediūeſſe momentū. Circa hoc rotūdæ figuræ terra conſiſtit eodē quo cælū centro & ipſa ꝑmanet. Perqꝫipſam ac cæli mediū aris extēdit̉: & circa illā atqꝫ axē ab ortu in occaſū cælū circūagit̉. Cūqꝫ illo mi Axisnime errātes ſtellæ: quæ pari celeritate cū polo ſūt. Stellæ igit̉ erroris exꝑtes per circulos parallelosdeferunt̉. Cæteꝝ circuli paralleli notiſſimi ſūt æꝗnoctialis. Tropici duo & ſeptētrionales. Verū er-rones ſtellæ & ſol & luna ꝑ quoſdā obliquos ordines cōſtitutos Tzodiaco: his ꝗdē uel oībus uel plæriſqꝫ fidē adhibētes aſtronomi: deinceps reliq̄ ꝑtractāt motus ambitus defectus & magnitudines &diſtantias: & īfinita cætera. Eodē modo Geometre totius terræ mēſurā captētes: Phyſicoꝝ & aſtro-nomoꝝ ſententiis adhærēt. Rurſus ſcriptores terræ oēs geometricas cōplectunt̉ opiniones. Cælūenim quinqꝫ cōſtare zonis præſupponendū eſt: quinqꝫ etiā zonis terrā cōponi. Eiuſdē eſſe nominis Zonæ quiquæ in imis & quæ in ſuperioribus ſunt. Diuiſionis quidē in zonas cauſas rettulimus. Zonæ uero queper circulos ad æquinoctialē parallelos diſtingui poſſunt ex utraqꝫ illius parte deſcriptos. Duos ꝗ-dem torridā plagā capiētes: & duos poſt iſtos. Qui ꝗdē ad torridā duas efficiūt tēperatas Penes temperatas autē duas frigidas apponūt. Vnicuiqꝫ aut ex cæleſtibus circulo eiuſdem uocabuli terræſtrisſubiacet: & zonæ zona ſimiliter. Tēperatas eſſe dicunt quæ habitari poſſunt: reliqͣs autē inhabitabiles. Vnā quidē ob incendiū: reliquas uero ꝓpter frigora. Eodē modo & de Tropicis & de ſeptētrio-nalibus: apud quos ſunt Arctici. Superioribus terræſtres pari appellatiōe diſtinguūt & unicuiqꝫ ſuꝑpoſitos. Cū autē æꝗnoctialis totū duas in ꝑtes cælū ſecet: & terrā diuidi neceſſe eſt: ex incūbēte ſibiæquinoctiali. Hemiſpherioꝝ autē utrūqꝫ & cæleſte & terræſtre unū quidē Boreale alterū uero au-ſtrale uocat̉. Sic & de torrida ſub eodē circulo bipartito diuiſa: una quidē eius pars Borealis: alterauero erit auſtralis. Cōſtat itē & tēperatarū zonarū unā quidē Borealē: alterā uero auſtralē fore: cumeiuſdē ſit appellationis cū hemiſpherio in quo eſt. Nuncupat̉ autē boreale illud hemiſpheriū: quodeā circūdat tēperatā: in qua ſiꝗs ab oriente ꝑſpectet in occaſum ei polus eſt ad dextrā: a ſiniſtra ueroæquinoctialis: uel in quo ſpectātibus in meridiē dexter eſt occidēs: ſiniſter autē oriēs: auſtrale ueroecontra ſe habens. Quoc irca nos in alterutro eſſe hemiſpherio boreali utiqꝫ manifeſtū eſt: in ambobus autē impoſſibile. Nā ingētes in medio ſunt fluuii: Oceanus in primis: poſtea Torrida. Nec oceanus quidē in noſtræ habitabilis medio totā ſcindens terrā: nec locus exuſtus: nec illius pars contradicta climata ſeſe habēs reꝑit̉ in boreali tēperata. His acceptis geometra gnomonica uſus & reliꝗsab aſtronomico demonſtratis: in ꝗbus paralleli ad æquinoctialē ꝑ quālibet habitationē cōperiunt̉:& qui ꝑ rectas hos ſecant. Deſignati uero per polos mēſurat habitabilē quidē ingrediens. Reliquamautē per diſtantiarū rationē hoc pacto quantū ab æꝗnoctiali uſqꝫ ad polum interſit īueniret. Quæmaximi terræ circuli portio quarta eſt. hoc qui habet qͣdruplā quoqꝫ illius partē habet. Hic eſt autēdiamēter terræ mēſurā cōplectēs. Sicut igit̉ qui terrā metit̉ ab aſtronomiæ perito ſumpſit exordia.Aſtronomus aūt a Phyſico: eodē modo & orbis ſcriptorē ab eo qui terrā dimenſus eſt totā incitatū:iſti credere oportet & iis quibus hic fidē præſtitit. Tum primū noſtri mundi ſitum exponere quan-tus eſt. Quali figura: quali natura eſt. Et quonam modo ad uniuerſam terram ſeſe habeat. hoc enimterræ ſcriptoris proprium eſt officium. Poſtea ad terrarum ſingula atqꝫ maris prout attinet accōmodare ſermonem. Cunqꝫ ſignificauerit quæcunqꝫ noſtri maiores non ſatis idonee diſſeruerint ad eaquæ optime credita fuerint aſſiſtere.in tertio Commentario continetur orbis terrarū in partes diuiſio: & uniuerſæ Hiſpaniæ regio abferculis columnis uſqꝫ ad Pyreneum montem.Vbiectū ergo ſit rotundā una cū mari terrā eſſe: unāqꝫ & eandē cū æquoribus ſuperficiē habere. In tanta enim mole ipſa terræ cōtegeret̉ eminētia cum puſilla ſit& occultari ualeat. In iſtis itaqꝫ rotunditatē: nō inſtar torni nec geometræ moread rationē dicimus: ſed ad ſenſum & hoc ipſo craſſiorē. Quinqꝫ igit̉ contenta z0nis intelligatur: & æꝗnoctialis in ea circulus locatus: & alter parallelus huic frigidā in boreali hemiſpherio diſterminans & quidā per polos ad rectas iſtos ſecans.Cū ergo ſeptētrionale hemiſpheriū duas terræ quartas cōplectat̉ portiones: quasericit æquinoctialis ad circulū per polos trāſeuntē. In horū utroqꝫ quattuor laterū locus intercipit̉cuius boreale latus dimidiū eſt paralleli qui ad polū ꝑtinet: auſtrale uero æꝗnoctialis eſt dimidiumneſiqua uero latera partes ſūt eius quæ ꝑ polos ducit̉ inuicē oppoſita pari lōgitudine. In altera igit̉uitorū q̄ͣdrilaterū locoꝝ: uter autē ſit nihil intereſſe uidebit̉: noſtrā habitabilē locatā eſſe dicimusqua inſulæ ſimilē mare circūalluit. Hoc aūt & ratione & ſenſu demonſtrari diximus. ꝙ ſiꝗs huic ra-