l. Perſæ aute
PRIMVScredenda: quæ illic demonſtrata fuerint. Supponendum & mundi formā eſſe rotundam: & rotundā Mundi forterræ ſuꝑficiē. Id etiam ante iſta: corpoꝝ. ſ. curſum ad mediū deferri. hoc ſolū in ſenſu eſt: qui cōmu manium animi conceptionū propinquus eſt. Siquidē ea deſignanti ſummatim procul parua ſubmoni Terræ for-rio eſt. Sicuti ꝙ terra rotūda eſt ex motu. Nam ad mediū ueluti etiam unūquodqꝫ corpus ad idoneā maeius conſeruationem inclinat. Ex iis autē quæ per maria & cælū apparent prope. Senſus enim teſti-monio eſſe poteſt conceptioqꝫ cōmunis. Nauigantibus autem manifeſte incuruatio maris intercur-rit: ut longe lucētibus quæ pariter elōgant̉: iis uiſum applicare nō poſſis. Amplius autē ſupra uiſumeleuata apparuerunt: nōnihil ab eo magis diſtantia. Similiter & ipſe altius eleuatus: ea quæ prius oc-culta fuerant aſpicit: quod & poeta deciarat. Nā illud tale eſt: Fluctibus elatus uiſu ꝓſpexit acuto. Adnauigātibus etiā ſemꝑ in igis: ac magis partes terraꝝ enudant̉: & quæ ab initio humilia uidebantur:magis extollunt̉. Ipſa etiā cæleſtiū cōuerſio: cū alioquin manifeſta ſit: ex ipſis quoqꝫ gnomonicis paret. Ex iis enim cogitatio ſtatim intēdit. Nā ſi radicata in infinitū terra eſſet: nō utiqꝫ talis circuncutſio cōtingeret. Et quæ ad climata ꝑtinēt: per habitationes demonſtrant̉. Nunc uero in promptu nōnulla captanda ſunt. Et hæc quidē quæcūqꝫ ciuili: & exercituū ductori conducūt. Nec enim ſi cælipartes: & terræ ſitū ignorare oportet: ut cū aliqua multis apparere in cælo ſolita: pro locis permuta-ra fuerint: perturbatione teneat̉: & talia loquat̉.Me latet o ſocii tenebræ locus: aut ubi eous:Aut ubi ſol terras ſubeat: dans lumina mundo.Aut ubi cōſcendat. Nec adeo accurate rimari: ut oīmodis paſſim coniunctim ortus: coniunctim &occaſus: coniunctim & medios cæli meatus & polorū eleuationes agnoſcat: & quæ ad uerticē ſignaſint: & quæcunqꝫ huiuſmodi ſecundū Horizontis tranſmutationes pariter & ſeptētrionis uarietatesHæc uniuerſa nota habere: quæ partim aſpectu partim natura pareant. Verū aliqua nec omnino curanda: niſi philoſophiæ cōtemplationis gratia. Quibuſdamqꝫ fides adhibēda: licet ꝓpter quid intusri non poſſint. Hoc enim eſt ſolius philoſophantis officium. Ciuili autem homini tale non impertit̉ocium. Aut nō omni tempore. Eum tamen qui in hac deſcriptione uerſat̉: neqꝫ adeo ſimplicem ru-demue: neqꝫ adeo inertem eſſe uelim: ut neqꝫ ſphæram intueat̉: neqꝫ illius circulos: quoſdam parallelos & inter ſe mutuo diſtātes. Aliquos ex ipſis rectos: aliquos obliquos: neqꝫ tropicoꝝ: neqꝫ æquinoctialiū: nec ſigniferi ſitum: per quem ſolis curſus uertitur. Docetqꝫ climatum & uentoꝝ uarietates.Hæc enim & quæ ad Horizontas attinent: & ad arcticos & reliqua: quæcunqꝫ in prima diſciplinaꝝintroductione traduntur. Siquis aliter intelligit: quonam modo ea: quæ hic dicuntur aſſequit̉? Quineqꝫ rectam lineam: neqꝫ curuam: neqꝫ circulum nouerit: neqꝫ ſphæralem ſuperficiem: nec planam:nec in cælo ſeptē maioris Vrſæ ſtellas: nec aliqua talia omnino prædoctus: is uel huius minime tractationis indigeat: uel nequaꝗͣ hoc in tempore. In illis autē prius obſeruatus ſit: ſine quibus huic terræ deſcriptioni familiaris eſſe non poterit. Simpliciter hoc uolumen publicum: ciuile: ac paſſim uti Geogra-le putamus: ſicut & hiſtoriæ deſcriptionem. Illum enim ciuilem hominem dicimus inon quidē pror phia uti-ſus indoctum: ſed qui circularis diſciplinæ ac homini libero: ac ſtudioſo conſuetæ partem attingit. lis eſtNec enim laudare nec uituperare: nec res geſtas memoratu dignas diiudicare poſſet is: cui uirtutis Ciuilis ho-ac prudentiæ: earumqꝫ rationum cura nulla extitit. Eodem modo qui circa portus: & nauigandi am mobitus negociū ſuſcepere: imperfectam facere conſiderationem niſi & doctrinaꝝ mathematicarum:& cæleſtium partes adiecerint: quas applicare conuenit. Itaqꝫ cum hiſtoriarum commentaria confe-cerimus: ad moralem & ciuilem philoſophiam (ut arbitramur) non inutilia & hanc addere compila-tionem decreuimus. Hæc enim eiuſdē generis eſt & ad eoſdē uiros attinet: maximeqꝫ in faſtigio collocatos: & hic itidē & illic. Quæ enim ad clariſſimos in uita hoīes inſcribuntur: memoriæ cōmendationē aſſequuntur. Quæ autē exigua & ignobilia ſunt: relicta iacent: hinc etiā puſilla: obſcura & cla-ritatis expertia omittent̉. In his autem immorabimur in quibus negocium ipſum cōmemorationisiucunditatem affert: cum & magnitudine excelluerit & gloria. Qualiter in ſtatuis contingit arduis:in quibus non efficta particulatim diligenter inquirimus: ſed operi magis intēdimus uniuerſo: qͣ ſingulis partibus: ꝗͣ bene ſint expreſſæ. Sic & in his faciendū eſt iudicium. Hæc ſi quidem & quædā ſta-tuæ fabricatio eſt: quæ magna quonam modo & in toto ſe habeant æloquitur. Niſi negocioſum hominem & ſciendi cupidum: quippiam ex illis mouere ualeat: quod propoſitum opus ſapientiæ indagatorem: & ſtudioſum deceat hominem. hæc ita dicta ſint. Si uero ante nos compluribus æloquutis& ipſi eiſdem de rebus dicere aggrediamur: abſint querelæ: cum non omnia eundem in modum diſſeramus. Cæteros enim quicquid aliud recte effecerint: aliam non paruam operis partē omiſiſſe pu-tamus: ad quos quum paululum addere poſſimus: non inepta ſane conatus noſtri uidebitur occaſioNam & Romanorum & Parthorum potentia magnam huius experientiæ portionem hominibusætatis noſtræ præſtitit. Sicut & poſteritati illa Alexandri magni expeditio (ut ait Eratoſthenes) Ale Alexandetxander enim magnam Aſiæ partem nobis aperuit: & boreæ incolas omnis Europæ: uſqꝫ ad Iſtri ri-pas. Romani uero quæ ad occaſum uergunt: Europæ ſingula uſqꝫ ad flumen Albin: qui duo in ſpa Albis fluuitia Germaniam diuidit: quæqꝫ trans Iſtrum uſqꝫ ad amnem tyrā. At uero ulteriora: uſqꝫ ad Meotidē& nouiſſimam Colchorum maritimam Mithridates cognomēto Eupator: cognita fecit: eiuſqꝫ præ Germaniafecti. Parthi autem Hyrcanos & Bactrianos: & ultra eos Scythas notiores nobis reddiderunt: cū an Eupator