LIBERtam peritiam: & perſpicientiam appellari licet ingentium perſpectorem: & cognitorem operum qſane uetuſta iam ex memoria: atqꝫ ſermone noſtro ab initio dicta teſtātur. Egregie uero ille ad præ-Orbis ſitus ſens īſtitutum ſermo mihi uidetur adduci: ꝙ ſitus orbis deſcriptio eſt ad ciuiles uſus maiori ex par-te conducens. Rerum nanqꝫ gerendarum campum mare explicat: præſtat & terra: quam incolimuutilis eſtExiguarum quidem exigua. Magnarum uero magna. Maximarum autem uniuerſa: quam habitabilem uocamus: aut orbē: ut ampliſſimaꝝ ꝗdē actionū hic ipſe ſit locus. Excellētiſſimos autem impImperato-res excellē­ ratores illos extitiſſe cōſtat: ꝗ terræ ac maris īperiū adepti: nationes ac ciuitates ſub unā potentiangubernationemqꝫ ciuilem cogere ualuerunt. Haud igitur dubitandū eſt terræ deſcriptionis notititiſſimiquam Geographiā dicimus oēs ad imperatorias actiones adducere in terra continenti cuncta digeGeogra-rentē: atqꝫ maritimis: & q̄ intra orbē: & quæ exterius exiſtunt. Prætereaqꝫ iis utilem eius diſpoſitio-phia quidnem: quorum intereſt noſſe: hoc ſeſe habere mō uel aliter. cognitiōe poſſe aut nō poſſe deprehen-Singula enī ii melius ꝑtractarent: ꝗ quāta ſit regio: quonāmodo iaceat cognouiſſent: quaſqꝫ cæli di-ferētias: & quas in ſe ipſa contineat: cū alijs alij in ꝑtibus ualeant: & alia de cauſa: atqꝫ primordio resantegerēdas aggrediant̉: & īperii magnitudinē extendant: nec ratiōe pari: aut illis cuncta pernoſcerlicet. aut ipſis et terram pingentibus. Cæterum multo magis aut minus in ambobus hiſce cōſpicitVix enim cuiꝗͣ æquali modo cuncta manifeſta eſſe contingerent: & ſi orbis uniuerſus unum ſub imperiū: ſtatūqꝫ ciuilē ſubducat̉. Sed ne hoc quidē pacto eueniret: quin propinquiora notiora fierentHæc tamē pluribus exprimere cōueniret: ut nota eſſent. Iſta uero prope uſum ac neceſſitatē maſunt. Itaqꝫ minime mirandū eſſet ſi alius loci deſcriptor Indis attineat: alius Aethiopibus: alius Gracis: alius Romanis. Nā ꝗd attineat Indiæ deſcriptori ſic Boeticæ ꝑtis æloqui: Sicut Homerus inquQuiqꝫ colunt Hyriam lapidoſamqꝫ Aulida: Choenonqꝫ Ac ſcolon. Nobis autē conuenit: quæ ueapud Indos ſunt: quæue apud ſingulos: non etiam utiqꝫ conuenit. Haud enim uſus adducitur & utlitas. Nam maxime talis experiētia menſura efficitur: hoc & in puſillis manifeſtum eſt: quēadmodūin uenationibus. Et enim ꝗ ſyluā qualis & quāta ſit noſcitat: melius uenationes inſtruit. Et in locobene caſtra locaret. Inſidias poneret: & iter faceret is qui locos intelligit. Id aūt & in magnis longe dlucidius eſt: quanto maiora ſunt peritiæ præmia: & imperitia defectus. Agamemnonis exercitus ciMyſiam. uelut agrū Troianū populatus eſſet: magna cū ignominia retro curſum egit. Perſæ autem& afri traiectus aquarum quoſdam & freta: uelut nauigatiōis anguſtias eſſe ſuſpicati parum abfuitquin magna incurrerent pericula. Ignorantiæqꝫ ſuæ reliquerunt trophea. Illi quidem Salganei mo-numentum penes Chalcidis Euripum: quem Perſæ ideo iugularunt tanꝗͣ ex Malea ad Euripū ſuaclaſſis curſum improbe direxiſſe t: hi uero Pelori ſepulchrū quē & ipſi ſimilē ob cauſam necauere.Naufragiis etiam a Xerxis exercitu Græcia referta eſt. Bolicorū & Ionicorū Colonia ꝗͣ plura huiusgeneris errata præbuit: & res itidem proſpere geſtas: ubi per locorum peritiā illuſtria cōplura geſſi-ſe facinora contigit. Sicut Ephialtes ad anguſtias Thermopylarum leonidæ cōmilitones Perſarummanibus tradidiſſe fertur: & Barbaros intra Thermopylas accepiſſe: cū hoſtibus per montana ſemtam oſtendiſſet. Omittēs uero antiquitatis exempla: Romanum hoc tēpore aduerſus Parthos exercitum: idoneum ſatis harum rerum documentum eſſe arbitror. Simili modo & expeditionem ī Ge-manos: atqꝫ Gallos: cū intra paludes: & difficiles acceſſu ſyluas: & loca deſerta: Barbaries illa belligeraſſet. & quæ erant propinqua: longinqua: locorum ignorantia faceret: uiaſqꝫ occultaret & commeatuū: & cæteraꝝ rerū copiā. Et hoc quidē quod amplius eſt: ut diximus: ad Imperatoꝝ uitas uſunconducit. Inſuper maior moralis & ciuilis philoſophiæ portio: circa principum uitas uerſatur. CuMōarchia ius rei ſignum eſt: ꝙ rerum urbanarum differentias a principibus diſcernimus. Alium quidem MoAriſtocra. narchiæ principatum ponentes: quem regium uocamus. Alium optimatium potentatum: ideſt Ariſtocratiam. Tertium regimen populare: ideſt Democratiam. Tot ciuilium rerum moderamina cen-Democra. ſemus eſſe. iiſdem uocabulis nominantes: ut ab illis faciendæ ſpeciei principium habētia. Alia enimlex eſt Regis iuſſio. Alia uero optimatium. & alia deniqꝫ popularis. Rei uero ciuilis forma & figuralex eſt. Quamobrem iuſtum nonnulli aſſeruere: potentioris eſſe commoditatē. Quod ſi ciuilis philoſophia ut plurimum circa principes uerſatur. Eſt aūt Geographia circa principales uſus: ac neceſiEtophiæ bona tates: & ipſa quampiam ad hoc prærogatiuam haberet. Et iſta quidem prærogatiua ad actiones eſt.habet autem contemplationem profecto nō uilem ipſa tractatio. Aliquam quidem arte: diſciplinanatura: captabilem. Alteram uero in hiſtoria fabuliſqꝫ poſitam: nihil ad actiones exiſtentem. Velutſiquis Vlyſſis: aut Menelai: aut laſonis errores enarrauerit: ad prudentiam nullum ſane conferre uideatur adiumentum. Quod agēs ipſe ꝑquirit. niſi eoꝝ: q̄ facta ſūt: neceſſarioꝝ utilia ꝑmiſceant exepla. Inſtitutionē attamē haud illiberalē ſecernit ei: ꝗ ad locos applicet: fabuloſa figmēta p̄bētes. &. n.ꝗ actionibus: gloriæ: aut uoluptatis cā intēdūt: hoc perquirūt. Cæterū non per multū Maiore naqꝫ(ut par eſt) maior huius: ꝗͣ illoꝝ utilitatis ſtudio tenentur. Quocirca ei qui terrarum deſcriptor eſtGeometria maior huius: ꝗͣ illorum cura ſuſcipiēda eſt. Similiter & de hiſtoria & de diſciplinis ſeſe res habet. E-his enim quod utile magiſqꝫ credibile ſit: ante omnia capeſſendū eſt. Maxime aūt tali materiæ GeoAſtrono-metria: & aſtronomia (ut dictum eſt) opus eſſe uidetur. Et re uera opus eſt. Nam figuræ: climata: magnitudines: & alia huiuſcemodi propria ſine illarum ſcientia deprenendi nequeūt. Sed quemadmodum ad totius terræ menſuram pertinentia in aliis demonſtrantur: hic uero ſupponenda ſunt &