LexCLX. 2

Leque ſit lon. conſue. et prima diſt. c. conſuetudo. ibidicitur. lex eſt quicquid ratōne conſiſtit. vn̄ Bar.in capitulo primo de conſti. dicit ꝙ lex conſiſtit inſubſtantia rationis. et Bar. in. l. cum mulier. ff. ſoluto matrimonio. dicit ꝙ ratio legis ⁊ mens legisidem eſt. et propterea dicit glo. in. l. pͥma et ſecūdaC. que ſit lon. ꝯſuetudo ꝙ nō minus debet attendi ratio legis qͣꝫ lex ipſa. hoc intellige de ratōe finali: que dicitur ip̄a lex ẜm Bal. in. c. dilectus. el. ij. d̓reſcrip. et in. l. ſi quis ſeruo. C. de fur. dicit ꝙ ratiofinalis eſt anima legis. Item vbicunqꝫ habeat locum ratio legis habet locuꝫ etiā lex. C. de interdic.l. j. ſcd̓m Archi. et ſeqͥtur Ge. in capitulo vbi periculū. de elec. li. vi. immo plus etiam ſi verba cōtradicant. vel. l. ſcire oportet. §. aliud ī verbo. et ſi mxime v̓ba legis. ff. de accuſa. tuto. nō em̄ in folijs:in ſenſu conſiſtit euangeliū. c. marchion. i. q. i. ⁊. c. ītelligentia. de verbo. ſignifi. Facit tex. in. l. iij. C. delib. prete. vbi em̄ inquit manifeſtiſſimus eſt ſenſusteſtatoris interpretatio verboꝝ nuſqͣꝫ tantū valetvt melior ſenſu exiſtat. Bal. etiā in. l. ꝯmiſſorie. Cde pac. inter emp. et ven. dicit ꝙ iudici lꝫ ſit impoſita neceſſitas ſeruandi ſtatutū ſcd̓m formā prouiacet ad litteram. ar. l. i. §. ſi is qui nauē. ff. de exercito. tamen nō habebit locū hec neceſſitas: niſi ſaluo intellectu: quia littera occidit. ſpiritus viuificaet facit pro hoc glo. ī capitulo illo vos in v̓. pignꝰde pigno. Et ad iura que dicunt legeꝫ ſeruandametiam in foro anime. dic ꝙ verū quando eſt eadeꝫratio in vtroqꝫ foro quia ſic non ceſſat in foro anime ita. ℟. panor. in capitulo tua in fi. de vſuris. equomodo ratio vel cauſa finalis poteſt cognoſci.vide ſupra cauſa. §. v. Octauus quādo verba legis nō adoptantur ad aliquē cauſam: nec eius diſpoſitio adoptabitur ſi de mente aliter nō conſtet.Hoc eſt notabile dictum. Bar. in. l. iiij. §. totiensff. de dam. infec. ⁊ ī. l. ita autē. ff. de admini. tu. ⁊ ib.dicit ſtatuto cauetur ꝙ ſoluantur ꝓ gabella d̓ quolibet contractu ſex denarij ꝓ libra. iſtud non habebit locum in re extimabili. quia cū verba nō adaptētur nec diſpoſitio. Facit. c. idēnitatibꝰ. §. ſꝫ cū eas⁊ ibi Gemi. de elec. li. vi. et Barto. in. l. conſtitutūff. de teſt. mi. Nonus qn̄ lex ciuilis licet non ſit improbata de iure canonico fouet lucrum odioſumꝓximo vl̓ rigorem quendam. Exemplum in capitulo filius noſter de teſta. vbi licet lex ciuilis diſponat valere legatum rei aliene: tamen nō eſt ſeruanda in foro anime: quia fouet lucrū odioſuꝫ heredi.nec eſt fundata ſuper naturali equitate aperte nōconſtito de voluntate defuncti. ⁊ facit in ſimili capitulo ex parte in fi. de cenſi. et. c. dilecti d̓ iudi. et. c.j. de dolo. ⁊ contu. de quo dic vt ſupra Legatuꝫ. j.§. xxiij. Decimꝰ qn̄ lex eſt iniuſta ſiue ex forma velex fine vel ex auctoritate. vt dictum eſt. iij. iiij. ⁊. v.caſu: ſiue etiam qualitercūqꝫ inducat ad peccatumcontra legem dei aut iuris canonici. vt ſunt legesqͣ concedūt vſuras contra. c. ſuꝑ eo de vſuris. Itēque concedut incantationes contra ventos et nuIbes. ſicut. l. eoꝝ. C. de male. ⁊ mat. contra. xxv. q. v.et. vj. in multis. c. notata. Item q̄ concedunt p̄ſcriptionem cum mala fide contra regulā poſſeſſor de

ILreg. iuris. li. vi Item qͣ ꝑmittunt deceptionē int̓ cōtrahentes vſqꝫ ad dimidiam cōtra illud. Qui nonegit dolū ⁊cͣ. Item q̄ nolunt aliquē obligari ex nudo pacto contra. c. iuramēti. xxij. q. v. Iteꝫ que nolunt velare legata ad pias cauſas: niſi ꝑ tot teſtesꝓhibent̉ cōtra. c. ralatū. ⁊. c. cū eſſes. ⁊. c. iudicantede teſtamentis. Item q̄ volunt teneri heredem exdelicto defuncti. cōtra no. in. c. in litteris. de rapto.et in capitulo tua nos de vſuris. Item que noluntſpuriū alendū contra naturalem pietatem. Iteꝫ q̄ꝓhibent vel permittunt: aut diſponūt ſuper ꝯtrahendis matrimonijs diſſoluendis: et hmōi cōtracanones. Item q̄ ꝓhibentⁱ comprehenſam in adulterio teneri in. l. crimen. ⁊. l. caſtitati. C. de adul.ꝯtra. §. ſubaudit̉. xxxi. q. i. intellige ſi vult corrigereſe. Item q̄ cōcedūt cōcubinatum cōtra illud Exo.xx. Non mechaberis. Item q̄ priuate perſone cōcedunt homicidiū cōtra illud. Non occides. ⁊ dehmōi habes in locis ſuis diffuſius. Aduerte tamēꝙ quādo lex ſeu ſtatutū aliqͥd denegat ꝓpter equūbonum publicum. vtputa ꝙ non ſoluens gabellānon audiatur: vel inſtrumentum quod non eſt regiſtratum in libris cōmunis reputetur falſum habebit locum in conſcientia etiam ſcd̓m Balduꝫ incapitulo ſi quis per triginta. Si de feudo contro.fue. Idem exemplificat Bar. in extrauagāti ad reprimendum in verbo denunciationeꝫ in macedoniano ⁊ velleiano: qd̓ nō. Undecimꝰ qn̄ lex ciuilisnō fuit moribus vtentium recepta. ⁊ canon nō diſponit. aliter expreſſe nō obligat de neceſſitate. vtno. Panor. in. c. litteras d̓ iuramē. calū. De lege canonica vel ſtatuto. dic vt ſupra Cōſtitutio. §. i. qn̄nō fuit moribus recepta.¶ Utrū clerici et alie perſone eccīaſtice teneanturſeruare leges aut ſtatuta laicoꝝ? Rn̄. Panor. in capitulo eccīā ſancte marie de cōſti. Aut lex diſponitſpecifice ſuper rebus eccīaſticis et bonis earum. etſic eſt nulla tanqͣꝫ condita ab eo qui nō habet poteſtatē. et ſic non eſt ſeruāda. quia nec imperator autalius ſecularis habet poteſtatem ſuper eccleſias.aut eccleſiaſticas perſonas. vt in dicto capitulo eccleſia. Et hoc verum niſi in duobus caſibus. Primus eſt quando eſt priuilegiatiua quia poteſt qͥspriuilegiare etiam non ſuum ſubditum. ſic intellige. c. nouit de iudi. vbi allegat̉ lex Theodoſij. Secundus quando lex eſt fundata ſuper naturali ratione. quia tunc debet ſeruari non ratione legis ſꝫratione iuſticie naturalis. l. ſcire oportet. ff. de excuſa. tuto. §. qui non iuſte. Aut lex diſponit generaliter non faciendo mentionem de clericis vel eccleſiaſticis. ſed non poteſt ſeruare ſine peccato vt in p̄ſcriptione male fidei. et ſic non eſt ſeruanda a quocūqꝫ capitulo fina. de preſcrip. et capitulo licꝫ mulieres. de iureiuran. libro ſexto. Aut eſt generalisrationabilis. nec contradicit canonibus. ⁊ tunc ſieſt fauorabilis ſeruanda eſt etiam quo ad clericoset eccleſiaſticas perſonas. vt in capitulo ſecūdo requiris de appella. Unde ſtatutum quod diſponit. vt exiſtentibus maſculis. mulier non ſuccedatporrigitur etiam ad clericos. vt nota. Panormita.in. c. canſtitutus. de reſtitu. in integ. Similiter pri-

5