Liber
Conſtantinuꝫ virum illuſtrecomitemª largitionumᵇ interagentes. et Magiſtruꝫ ſcrinijlibelloruꝫ ſacrarūqꝫ conſtitutionum. Theophilum virumclariſſimū comitem ſacri noſtri cōſiſtorij ⁊ iuris in hac almaᶜ vrbe doctorem. Dioſcoruꝫet Preſentinum diſcretiſſimos togatos fori ampliſſimipretoriani. ¶º Quibus ſpecialiterᵉ permiſimus reſecatistam ſuꝑuacuisᶠ ꝙͣtum adᵍ legumʰ ſoliditatem pertinetᵗ p̄fationibꝰᵏ ꝙͣˡ ſimilibus ⁊ᵐ contrarijsᵉ preterꝙͣ ſi iuris aliaºdiuiſioneᵖ adiuuentur.q illisetiāʳ queᵍ in deſuetudinē abierunt certas etᵇ breui ſermoneconſcriptas ex ijſdem tribuscōdicibus ⁊ˣ nouellis cōſtitutionibusʸ leges componere:ꝯgruis titulisª ſubdereᵇ adijcientes quidem etᶜ detrahentesº immo ⁊ᵉ mutantes verbaeorum (vbi hoc rei cōmoditas exigeret)ᶠ colligentes voᵍ in vnam ſanctionem que varijs conſtitutionibꝰ diſꝑſa ſūtet ſenſum earum clariorem efficientes: ita tamē vt ordo tēporum earum conſtitutionuꝫ
non ſolum ex adiectisʰ diebꝰconſulibuſqꝫ ſed etiam ex ip̄acōpoſitōne earum clareſeat:primis quideꝫ in primo loco:poſterioribꝰ v̓o in ſecūdoᵏ ponendis ⁊ ſique earum ſine die⁊ conſule in tribꝰ veteribꝰ codicibꝰ vel in quibus nouelleconſtitutiones recepte ſunt:inueniantur. Ita ijs ponēdisnullaqꝫ dubietate ſuper generali earumᵗ robore ex hoc oriēda: dicunt ⁊ illas vim generalis cōſtitutōnis obtinere palam eſt queᵐ ad certas perſonasº reſcripte vel ꝑᵖ pragmaticam ſanctionē ab initio date. eidem nouo codici proptervtilitatem ſanctionisq indulteᶠ fuerunt. ¶ Hec igit̉ ad veſtramˢ noticiam ferre properauimus: vt ſciatis quanta nosdiuturna ſuꝑ rerum cōmunivtilitati cura ſollicitet: ſtudētes certas ⁊ indubitatas ⁊ invnum codicem collectas eſſede cetero conſtitutiones: vt exeo tm̄ modo felici noſtro nomine nuncupando cōdice recitatio conſtitutionuꝫ in omnibus ad citiores litiumª diuiſionesˣ fiat iudicis.
a ¶ Largitionū .i. donationū que fiebāt in aula regia. Ac.b ¶ Inter agentes. quidaꝫ habent inter gentes ſed maledic ergo inter agentes id expone vt. sͣ. Ac.c ¶ Orbe. ſcꝫ conſtantinopolitana. Ac.d ¶ Quibꝰ ſpecialiter ⁊cͣ. ſunt ergo decē. ⁊ ſic decē fueruntin petendis tabul̓vt. ff. de origi. iuris. l. ij. §. ex actistres v̓o in inſtituxvj. in cōpilatōnedigeſtorum: vt inſti. in ꝓemio. §. cū.qꝫ hoc deo. ⁊. §. exomnibꝰ. ⁊. jͣ. de vete. iur̄. enu. l. ij. §.que omnia. Itemquinqꝫ in cōpilatione noui codicꝭ:vt. jͣ. ti. ij. Ac.e ¶ Permiſimusſcꝫ precipiendo. etnota ꝙ deceꝫ facitp̄cepta. Ac.Ꝙͣtum. q. d.ſolide id ē integreleges remaneāt reſecatis ſuꝑfluis.g ¶ Legū. ecce pͥmū p̄ceptū. Ac.h ¶ Soliditateꝫquia medulla legꝭbene eſt ſolida ſineſuꝑuacuis prefatōnibus. Ac.i ¶ Prefatōnibꝰ.nota ſuperuacuis.al̓s ꝯͣ. ff. de ori. iur.l.j. Ac.k ¶ Ꝙͣ. ecce ſecūdum. Ac.l ¶ Sil̓ibꝰ. ad hoceſt ꝯͣ. ff. de diſtrac.pig. l. arbiter. et. l.vltima. ſed fuit vicium ſcriptoris ibiItem ⁊ al̓s in ml̓tis locis ſunt ſimilia que oīa ſolue. vt. jͣ. de vete. iur̄. enu. l. ij. §. ſi qͥs. Ac.m ¶ Contrarijs. ecce terciū. Ac.n ¶ Preterꝙͣ. ſimilibꝰ dico p̄ter. q. d. i. pleniore indagine:vt. jͣ. ti. j. §. ſed quū ſit. ⁊. jͣ. de ve. iur̄. enu. l. ij. §. ſi qͥd. Itemꝓbant̉ ex duobꝰ vt. jͣ. de iur. et fac. ig. l. ſi poſt di. ⁊. ff. fami.herciſ. quū putarē non aūt refert̉ ad id qd̓ dixerat de cōtrarijs qꝛ nullū ꝯtrariū inuenit̉: vt. jͣ. de ve. iur̄. enu. l. ij. §. cōtrariū vel etiā ad ꝯtrariū pōt referri. ⁊ tūc patet exempluꝫ.l. ſi. pꝰ diuiſionē. ⁊. l. quū putarē. Ac.o ¶ Diuiſione .i. additione. Ac.p ¶ Adiuuent̉. illa .ſ. ſimilia. Acq ¶ Illis. ſcꝫ reſecatis. Ac. r ¶ Que. ecce quartū. Ac.s ¶ In deſuetudinē. ſic inſti. in ꝓemio. §. ⁊ ꝙ poſtea deſuetudine ⁊cͣ. ⁊. jͣ. de ve. iur̄. enu. l. j. §. ſed et ſi qͥd. iij. coll.t ¶ Certas. in ſui rn̄ſione. vnde in fine huiꝰ legis vocat indubitatas ⁊ hoc fallit vbicūqꝫ eſt diſcuſſio dn̄oꝝ ⁊ in. ff. ſepe fallit in ſceuola.v ¶ Breui. hoc fallit in legibꝰ iuſti. qn̄qꝫ. Ac.x ¶ Nouellis. que ſunt extrauagantes.y ¶ Leges. hic reddit dociles nā docilē facit qͥ ſummā reibreuiter ꝯprehēdit. Ac. z ¶ Cōgruis. ecce qͣntū. Ac.a ¶ Subdere. ſubaudi eos ꝑmiſimus. Ac.b ¶ Adijcientes. ecce ſextum. Ac.
c ¶ Detrahētes. ecce ſeptimū. Ac.d ¶ Immo. ponit̉ꝓ et ẜm quoſdam ſic exponit̉. jͣ. de ſanc. eccle. l. iubemus.§. economꝰ non correctiue. vt et al̓s. ff. de here. inſti. ſi itaſcriptum in pͥn. Ac. e ¶ Mutantes ecce octauū. Ac.f ¶ Colligētes. ecce nonū. ⁊ beniuoluꝫ reddit. qꝛ dicit expluribꝰ vnum facturos: vt. jͣ. d̓ iure deli. l. fi. in pͥn.et. §. fi. Item no.ꝙ ſanctio diciturmultis mōis: vtī ꝓemio. ff. ī pͥn.g ¶ In vnā. i. legem imꝑialē velid eſt hunc codicem ita ſequit̉ decimum p̄ceptuꝫ.Accurſius.h ¶ Diebꝰ. ſi dies ⁊ ꝯſules erantadiecti. Ac.i ¶ Cōpoſitōneid eſt cōpilatōe pͥmo loco. vt pͥmolex ſit vniꝰ imꝑatoris ⁊ ſeq̄ns eiuſdē tituli ſit ſequētis imꝑatoris pꝰillum. et ſic deinceps. non autē intelligas qͦ ad totū volumē. Naꝫinuenies legē Iuſtiniani etiam circa principiū voluminis. et tamēinuenies poſtealialijs titulis aliorum imꝑatoruꝫ.poſtea iterum eteiuſdeꝫ Iuſtiniani legeꝫ inueniesprimo factaꝫ: poni poſtea ⁊ factaꝫpoſtea prius poſitam. vt patet. jͣ. d̓iudicijs. l. ꝓperādum. ⁊. jͣ. vt intra cer. tem. l. fi. Item no. hic de ordine vtno. in auten. de here. ⁊ fal. §. in ordinato. Ac.k ¶ Ponēdis .ſ. ſine die ꝯſule ⁊ valet vt ſubijcit. ſꝫ ꝯͣ jͣ. dediuer. re. ſi qͣ. So. h̓ de ijs q̄ iuris corꝑe claudūt̉ ibi n̄. Ac.l ¶ Robore. ꝙ ſint ſine die ⁊ conſule.m ¶ Ad certas. ex motu principis. Ac.n ¶ Perſonas. ad hec verba ꝯcordat. jͣ. in ꝯſtitutōe ꝓxima ſequēte. ibi nullaqꝫ dubietate. Ac.o ¶ Reſcripte. hic eſt ꝯͣ. jͣ. de legi. ⁊ ꝯſti. l. ij. ⁊ inſti. de iur.na. §. ſed ꝙ pͥncipi in fi. So. h̓ de ijs que iuris corꝑe clauſe ſunt. ibi nō. vel h̓ rn̄dendo qͥd ſit iuris. ſed ibi in priuilegiū. Item intellige hoc ꝙ hic dicit niſi dicat̉ in lege expreſſim ꝯtrariū: vtꝫ. ff. de cen. l. j. et. jͣ. de decur. l. neqꝫ dorotheū. ⁊. jͣ. de ijs qͦ ad eccle. ꝯfu. l. fi. in prin.p ¶ Pragmaticam. que fit conſilio procerum.q ¶ Indulte. al̓s inſerte. Ac.r ¶ Fuerūt. futuri temporis nec enim eſt factus. ſed fieri mandatur ꝑ hanc conſtitutōnem. Ac.s ¶ Noticiam. ad ſenatores loquitur.t ¶ Ad citiores. propria poteſt intentio Iuſtiniani h̓ notari ſed ⁊ beniuolentia.v ¶ Diuiſiones. id eſt deciſiones.x ¶ Fiat. ecce ꝓpria Iuſtiniani intentio. Ac.