¶ Capitulū VIFo. LXXXI

ſticia rempublicā regi nō poſſe: quod ⁊ Leliꝰ confirmauit dicens. Nil taminimicū ciuitati qͣꝫ iuſticiam: nec niſi magna iuſticia: geri aūt ſtare poſſerempublicā. quod ꝓbat Scipio ꝑ diffinitōeꝫ iſtorum duoꝝ terminoꝝ ſcilicet reipublice et populi.Dicit em̄ ꝙ res publica dicit̉ res populi. Populus diffinit̉ quod eſt cetus nō om̄is multitudinisſed multitudinis iuris ꝯſenſu ⁊ vtilitatis ꝯmunone ſociatus. Ex quibus colligitur tunc eſſe rempublicam ⁊ rem populi. cum iuſte ⁊ bene regiturſub vno rege: ſiue a paucis optimatibus ſiue abvniuerſo populo. Iniuſti aūt regis dixit eſſe tyrānidem: iniuſtoꝝ aūt optimatū aſſerit fore factionem. Iniuſti populi regimē vocat etiam tyrannidem quod patet. qꝛ in illis non eſt cetus multitudinis ꝯſenſus iuris ſociatus: cum nō ſit in eis iusquia nec iuſticia: vnde ius dicit̉ quaſi iuſtum necquerit̉ ꝯmunis vera vtilitas ſed priuata ſcilꝫ coporis ⁊ temꝑalium rerū nō anime. Et inducit ꝟbum Emnij poete qui ait. Moribus antiquis reſtat romana viriſqꝫ. Concludit gͦ rempublicā romanā temꝑe ſuo nō peſſimam ⁊ flagicioſiſſimameſſe vt Saluſtius deſcripſit: ſed iam perijſſe ⁊ nl̓lam eſſe: ſed vt ait Aug. in. ij. de ciui. dei. Nunqͣante fidem ſuſcepta ibi fuit reſpublica: quia nunqͣꝫ ibi fuit vera iuſticia. Licet em̄ ab antiquioribꝰromanis quodāmodo admīſtrata fuerit qͣꝫ a poſterioribus: vera tamen iuſticia nō eſt niſi in ea republica: cuius ꝯditor ⁊ rector eſt xp̄c .ſ. eccleſia d̓i.hec Auguſtinus qui ⁊. xxiiij. qō. j. ait. vbi ſana fides non eſt: ibi iuſticia eſſe nō pōt. quia iuſtus exfide viuit: ait abacuc. ¶ Idem Cicero ait. Nihileſt laudabilius nihilqꝫ p̄claro viro dignius placabilitate ⁊ clementia: que tamen ita ꝓbanda eſtvt adhibeat̉ reipublice ſeueritas. ſine qua ciuitanō poteſt admīſtrari. Peregrini ⁊ incole officiuꝫeſt nihil p̄ter negocium ſuū agere: nihil de alio inquirere. minimeqꝫ eſſe in aliena republica curioſum. Sit vox loquentis dulcis ⁊ nō ꝯtentioſa neqꝫ languens neqꝫ canora. videatqꝫ in primis dequibus rebus loquat̉. ſi de ſerijs: ſeueritatem achibeat: ſi de iocis leporem. Neſcio quō fit vt magis in alijs qͣꝫ in nobiſmetipſis cernamus ſi quiddelinquit̉. Quia idip̄m quod decorum honeſtūqꝫ dicimus ꝑ ſe nobis placet. animoſqꝫ omniumnatura ſui mouet. idcirco illos in quibus hoc eſſereſpicimus a natura ipſa diligere cogimur. atqꝫhec quidem eſt cauſa diligendi grauiſſima. Tanta eſt iuſticie vis. vt ne illi qui maleficio et ſcelerepaſcunt̉ ſine vlla eius ꝑticula viuere poſſint. naꝫ⁊ princeps latronū niſi equaliter p̄dam diſpartiatur. aut interficietur a ſocijs aut relinquetur. Publium ſcipionem ſcripſit catho dicere ſolituꝫ. nūqͣꝫ ſe minus ocioſum eſſe qͣꝫ cum ocioſus. nec miuus ſolum qͣꝫ cum ſolus eſſet. Magnifica ꝟe voxac viro magno ⁊ ſapiente digna. que declarat illum in ocio de negocijs cogitare ⁊ ī ſolitudine loqui ſolitum. Certe ſi omnes homines deoſqꝫ celare poſſemus: nihil tamen auare vel iuſte vel libidinoſe faciendū eſt. In amicicijs maxime perturbant̉ officia. Honores diuitie ⁊ voluptates ⁊ hu

iuſmodi: que videntur vtilia: nunqͣꝫ amicicie antoponenda ſunt. ac nec ꝯtra rempublicam neqꝫ cōtra iuſiurandū ac fidem: Amici cā vir bonꝰ facietetiā ſi iudex fuerit de ipſo amico. deponit em̄ ꝑſonam amici cū induit iudicis. Si om̄ia que amicivolunt facienda ſunt: nō amicicie tales ſed cōiuratōnes putande ſunt. Tollendū ē ex rebus ꝯtrahendis omne mendaciū tam emptor qͣꝫ venditorſi ad loquendū venerit non plus qͣꝫ ſemel eloquatur. Idem in libro de amicicia. Eſt autem amicicia nihil aliud niſi omniū diuinarum humanarūqꝫ rerū cū beniuolentia ⁊ charitate ꝯſenſio Quomodo pōt eſſe vita vtilis: q̄ nō amici mutua beniuolentia ꝯquieſcit. Quid eniꝫ dulcius qͣꝫ haberecuꝫ quo audeas ſic loqui vt tecum. Scipio nihildifficilius eſſe dicebat qͣꝫ amicū vſqꝫ ad extremūvite diem ꝑmanere. Peſtē nullā eſſe maiorē amicicijs qͣꝫ in pleriſqꝫ pecunie cupiditatem. In optꝭmis quibuſqꝫ certamen honoris ⁊ glorie. ex qͦ inimicicias maximas ſepe inter amiciſſimos extitiſſe videmus. Nulla eſt excuſatio peccati: ſi amicicā peccaueris. Hec igit̉ lex amicicia ſancit̉: vt abamicis honeſta petamꝰ: ⁊ amicoꝝ cauſa honeſtafaciamus. Conſiliū veruꝫ libere dare gaudeamꝰplurimūqꝫ in amicicia amicoꝝ bene ꝑſuadentiūvalet auctoritas. Hoc eciam in amicicia ſanciat̉vt neqꝫ rogemꝰ res turpes neqꝫ rogati faciamꝰ.Turpis enim excuſatio hec eſt et minime accipienda. ſi quis contra rempublicam amici cauſa ſefeciſſe fateatur. precipiendum ergo bonis eſt: vtſi in prauoꝝ amicicias ignari aliquo caſu inciderint. ne exiſtiment ita ſe allegatos vt ab amicꝭ inrepublica peccantibꝰ nō diſcedāt nec minor penaſtatuenda eſt his qui alterum ſecuti fuerint impietatis duces Nō mihi minoris cure eſt qualis reſpublica poſt mortē meaꝫ futura ſit: qͣꝫ qͣlis hodieſit. Hi qui ſuꝑiores ſunt ſubmittere ſe debent inamicicia: ⁊ ſic quodāmodo inferiores extollere.Firmamentū ſtabilitatꝭ ⁊ ꝯſtantie quaꝫ in amicicia querimus eſt fides. Si deus nos ex hoīm frequentia tolleret ⁊ ī ſolitudine vſpiā collocaret atqꝫ ibi ſuppeditās omniū rerū qͣs natura deſide̓atcopiā: hoīs ꝟo aſpiciēdi eriperet ptātem. qͥs tamferreus eſſet qͥ hanc vitā ferre poſſet. cuiqꝫ nō auferret voluptatū omniū fructum ſolitudo. Natura em̄ nihil ſolitarium amat. Cuiꝰ aures veritaticlauſe ſunt vt ab amico verū audire nequeat: huius ſalus deſperanda eſt. Et monere igit̉ ⁊ moneri ꝓprium eſt vere amicicie. ⁊ alterum libere facere nonaſpere: alterum patienter recipere. Sciendum etiam nullam in amicis maiorem eſſe peſteꝫqͣꝫ adulatōnem: que eſt viciū hoīm leuiū ac fallacium. ¶ Idem in libro de ſenectute. Quiete ⁊ pure atqꝫ eleganter a te etatis placida ⁊ leuis eſt ſenectus. nam ip̄a bn̄ acte vite benefactoꝝ ⁊ multorum recordatio iocūdiſſima ē. Temeritas ē florētis vite: prudentia aūt ſeneſcentis. Un̄ qui legere aut audire antiqua voluerit maximas reſpublicas ab adoleſcētibus labefactas: a ſenibꝰ autēſuſtētatas vl̓ reſtitutas reꝑiet. nō viribꝰ aut velocitate corꝑis res magne gerunt̉: ſed ꝯſilio aucto-