Lapitulū VI.Fo. .LXXXV.

Quis inuenit doctius. Quis ꝯſiderauit attentius. Quis diſtinxit. acutius. Quis diligentiꝰ pleniuſqꝫ ꝯſcripſit. Qui tn̄ ⁊ ſi minus ſuauis eſt eloquio: doctrina tn̄ atqꝫ ſcientijs ita refectus eſt: vtin om̄i eruditōne quā nos ſecularē illi auteꝫ liberalem vocant: ſtudioſum rerū tantuꝫ iſte doceatquantū ſtudioſum verboꝝ cicero delectat. Denqꝫ ⁊ ipſe tullius huic tale teſtimoniū ꝑhibet: vt īlibris achademicis dicat eam que ibi verſatur diſputatōnem ſe habuiſſe cum marco varrone. eiuſem̄ ꝯtemporaneus fuit. Hominē inquit omniumfacile acutiſſimū: ⁊ vbi cuncta dubitanda eſſe cōtendit: addit ſine vlla dubitatione doctiſſimum.Profecto de hac re ſic erat certus vt auferret dubitatōnem quā ſolet in om̄ibus adhibere tanqͣꝫ d̓hoc vno etiam ꝓ achademicoꝝ dubitatōne diſputaturus ſe Achademicū fuiſſe oblitus. De illoetiam terentianus elegantiſſimo verbo breuiterait. Uir doctiſſimus vndecūqꝫ varro qui tāmulta legit vt aliqͥd ei ſcribere vacaſſe miremur. Tāmulta ſcripſit: qͣꝫmulta vix quenqͣꝫ legere potuiſſe credamus. ¶ Hic tamen deos ita coluit colendoſqꝫ cenſuit: vt in ipſo eo opere litteraꝝ ſuarumdicat ſe timere ne pereant. non incurſu hoſtili ſedciuium negligentia. de qua illos velut ruina liberali a ſe dicit ⁊ in memoria bonoꝝ per huiuſmodi liberos recondi atqꝫ ſeruari. Quadragītaunūlibros ſcripſit antiquitatuꝫ: hos in res humanasdiuinaſqꝫ diuiſit. Rebus humanis. xxv. diuinisxvj. tribuit. Ideo autem dixit ſe prius ſcribere dehumanis rebus qͣꝫ de diuinis: ꝙ prius extiterinciuitates: deinde ab eis hec inſtituta ſunt. Dicitetiam antiquos romanos plus annis centū et ſeptuaginta deum abſqꝫ ſimulachro coluiſſe. Ꝙ ſiadhuc inquit manſiſſet: caſtius dij obſeruarētur.eiuſdem ſententie teſtem adhibet gentem iudeāDicit etiam idem varro arbitrari ſe deum eē animam mundi quem greci cōſmon vocant. ⁊ huncipſum mundū eſſe deum. Sed ſicut hominem ſapientem cum ſit ex corpore ⁊ animo tm̄. ab aīmoſapientē eē dicit̉: ita mundū ab animo tm̄ dici d̓um. Mundus autem inquit in duas partes diuditur celum ⁊ terram. Item celuꝫ in ethera ⁊ aeraterra ꝟo in aquam ⁊ humū. has omnes quatuorpartes plenas eſſe animaꝝ dicit. in ethere et aereimmortaliū: in aqua ⁊ humo mortaliū. Poſuit etipſe varro vt dicit Aug. in. vij. de ciuita. dei. triagenera theologie .i. ſermonis ſeu ratōnis de diuinis. vnum ſcꝫ fabuloſum. quo vtunt̉ poete cantātes in theatris ⁊ rep̄ſentantes ꝑ mimos turpia geſta deorum coram populis. Secundū ciuile quovtebant̉ ſacerdotes in templis et ipſi quoqꝫ multa incōgrua ⁊ indecentia agentes in ſacrificijs etcultu illorum deorum. Terciū genus dicit̉ philoſophicum. quo vtebant̉ philoſophi et docti virturpitudines erroneas ciuilis vel fabuloſe theologie ph̓icis interpretatōnibus velut altioris doctrine ſpecie colorare conabant̉. Et primum quidem genus theologie. reprehēdit ipſe Uarro inſcriptis ꝓpter turpitudines que ibi fiebant deteſtabiles omni ſapienti: non tamen verbo argue-

bat metu populi. Secundū genus theologie ſcilicet ciuilis: ⁊ ſi ipſe nō reprehendit: Seneca tamēqui ethnicus fuit multū contra eam inuehit eadēratōne ſcilicet quia ⁊ turpia ⁊ indecentia a ſacerdotibus in templo fiebant. prout diffuſe declaratAug. in. vj de ciuitate dei. Tercium genus vt rerum vanarū ⁊ falſarum euacuat efficaciſſime auguſti. de ciuitate dei. libro. vj. ꝑ multa capitula.Faciebat enim ille Marcus varro in ſuis librisquandā diſtinctōnem deoꝝ: aliquos vocās plebeios. alios nūcupās ſelectos .i. ſeorſum electosab alijs: ⁊ hos ponit eē. xx. qͦs ideo appellat ſelectos: qꝛ hn̄t meliorē adminiſtratōeꝫ in mundo qͣꝫalij dij quoꝝ. xx. duodecī mares ⁊. viij. ſūt femīevicꝫ Ianuꝫ. Iouē. Saturnū. Geminū. Mercurium. Appollinē. Martē. Uulcanū. Neptunū. Solem. Ortū. Libeꝝ. Tellurē. Cererē. Iunonē. Linam. Dyanā. Mineruaꝫ. Uenerē ⁊ Ueſtem. Ethoꝝ omniū ponit varro ꝓpria officia eoꝝ in quibus ſe exercent. Sꝫ aug. in dicto li. vij. pluribuscapitulis reprobat efficaciſſime interp̄tatōes naturales qͣs facit varro in illis q̄ dicunt̉ de talibusdijs on̄dens illū ml̓ta falſa ⁊ vana dice̓ ⁊ ſibinuicem repugͣre. declarās in. c. xxix. dicti li. deū verūet vnū quē colimꝰ. om̄s illos effectꝰ qͥ appropriantur dijs ſolitꝰ age̓ ꝑ ſeip̄m vel varias creaturas.Dij aūt plebei qͣſi innūerabiles erāt: ita vt nō ſolum hoīes aliqͥ venerarent̉ ꝓ dijs: vt romulꝰ. eneas. hercules ⁊ hmōi: ſꝫ etiā viliſſime creature deos vel deas hr̄ent. vt cloacem deā cloacinam: febris deā febrē palor deā palorē ⁊ hmōi. Ꝙ etiaꝫvna ⁊ eadē ſpēs creature in diuerſis ꝓfectibꝰ ſuishr̄et plures deos vel deas / vt blada deā ſemetiācum ſeminarent̉. Orteam vt naſceret̉: herbeamcum herba fieret Nondeam vt nondum faceret.Spiceam quando ad ſpicā ꝑueniret. Segetiamcū maturaret̉. Ex quibꝰ om̄ibꝰ patet qꝛ vani ſuntom̄s hoīes in quibꝰ nō eſt ſcīa dei: et qꝛ ſapientiahuiꝰ mūdi quali fuit imbutꝰ iſte varro ita nomīatiſſimus: ſtulticia eſt apud deū. vt ait apl̓s. Et ꝓpterea dilatauit infernꝰ animā ſuaꝫ et aperuit osſuū abſqꝫ termino. Iſaie. v. ſuſcipiens ⁊ ineternūretinēs om̄s qui coluerūt alium qͣꝫ vnū veruꝫ deum ⁊ ſeruierūt creature potius qͣꝫ creatori qui eſtbenedictus in ſecula.Ualerius maxī §. IIII.mus opus inſigne edidit diſtinctum in noueꝫ libros. continentes plures titulos de virtutibus ⁊vicijs et mirabilibus geſtis antiquorum Romanorum et grecorum. ex quo hec pauca ſunt excerpta. In primo libro. Lento quidem gradu ad vīdictam ſui diuina ꝓcedit ira: tarditatemqꝫ ſui gͣuitate compenſat. In ſecundo libro. Aliquantoeſt facilior tranſitus virtutis ad luxuriaꝫ qͣꝫ luxurie ad virtutem. Dulcedo vite multa et facere etpati turpiter cogit. In tercio libro. Publica religione conſecrata virtus priuata laudatione nonindiget. Idem in quarto libro. Nihil tam magnificum tam preclarum eſt quod non moderationetemperari deſideret. Illa potentia tuta eſt que