¶ Titulusquartus

arū excellentia longe nobilitarūt: ⁊ attulerūt potentie materiā: Ruſelle ⁊ populonia finitime qͦndam vrbes emerſe ꝓximi erant. Aretini bonitateagrorum ⁊ amplitudine territorij omnibus fere p̄ſtantes: ſed inter Florentinos ⁊ peruſinos cōſtituti duarum validiſſimaꝝ ciuitatum officiebantpotentie. Nam cortona quidem in aretinoruꝫ poteſtatem diu ꝑmanſit. nomine etiam ciuitatꝭ amiſſo: donec haud multo ſupra noſtram etatem priſtinū locum recuperare ꝓmeruit. Hos ꝓxime ſequebant̉ lucenſes. Uolaterrani. piſtorienſes. vrbeuetani. ⁊ Uiterbienſes. Hec ciuitates meēratudigne poſt longas tempeſtates ſuꝑſtites fuerūt.Hec ille.¶ Capitum. vj.Dauis iulius ceſarprimus fuerit imperator Romanoruꝫ.tamen quia paruo tempore imperauitnec pacifice: ſed quaſi violenter. vnde et interfectus fuit de ꝯſilio ⁊ voluntate ſenatorum: id̓o qͣtta monarchia mundi ſcilicet romanorum cōmunius dicitur inchoaſſe in octauiano ſucceſſore eiimmediato. Et ſicut a Iulio ceſare omnes imperatores denominantur ceſares: ſic ab octauianoauguſto omnes auguſti dicuntur. quia auge̓ debent rempublicam. id eſt imperium ſicut ⁊ Octauianus auguſtꝰ adauxit valde deuicto antonio:vt dicetur. Sub eo autem uatus eſt chriſtus rexregum ⁊ dominus dominantiū. qui ſibi ſubiecitid eſt fidei ſue: omnem monarchiam. vt habeturex viſione Danielis. iij. in ſtatua cūminuta a lapde ſcilicet chriſto exciſo ſine manibus a mōte. prius autem tractabitur de bellis ipſius Octauian⁊ qualiter ꝑuenerit ad monarchiam: ⁊ poſtea demoribus eius. ¶ Sciendum igitur ꝙ vt colligipoteſt ab eutropio libro. vij. ⁊Oroſio libro. vj. ꝙoctauianus auguſtus quinqꝫ geſſit bella ciuilia.quorum primum adhuc adoleſcens. xvij. anno.rum geſſit ꝯtra Marcum antoni interfecto Iulioceſare. in cuius morte ꝯiurauerant ſenatores ⁊ eqͥtes Romani qͣꝫplurimi vt dictum eſt. Et vt dicitEutropius. hic octauianus patre octauio ſenatore genitus. maternum genus ab enea per iuliamfamiliam ſortitus eſt. Nam iulia ꝓceſſit a iulio filio enee. Fuit ⁊ ipſe ceſaris nepos. Quem ī teſtamēto heredem reliq̄rat ⁊ nomē ſuū ferre iuſſeratQd̓ nomē vtiqꝫ accepit: qꝛ ⁊ ceſar appellatꝰ eſt etauguſtꝰ. ſuū nihilominꝰ retinēs .ſ. octauianꝰ. qd̓aūt aug. dicit in. iij. de ciui. dei. ca. xxx. eū fuiſſedicti ceſaris filiū adoptiuū. huic nō ꝯtradicit. nā⁊ fuit nepos naͣlis ⁊ filiꝰ adoptiuꝰ. ꝑ teſtm̄ ab eo īfilium adoptatus. Cum igitur Marcus antonius prefatus cōſul exiſteret. qui erat ꝑtium Iuliceſaris. ⁊ bellis ciuilibus eos qͥ iuliū ceſarē interfecerāt opprimere conabat̉ ſenatꝰ ꝟo illis fauebatTurbata aūt republica ꝑ antoniū qͥ ſcelera multa ꝯmiſit a ſenatu hoſtis iudicatꝰ eſt: ⁊ miſſus eſtad eū ꝑſequenduꝫ octauianꝰ auguſtꝰ. pͥncipalestamen erāt ꝯſules duo .ſ. pauſa ⁊ ircius. qͥbꝰ etiaꝫadiunctus eſt dux terciꝰ. Profecti igit̉ hi tres du

ces vicerunt eum apud mutinam. Accidit autemvt ambo ꝯſules occiſi morerentur ⁊ tres exercitvni octauiano parerent. Fugatus ꝟo antoniu⁊ amiſſo exercitu: confugit ad lepidum qui magſter equitum ceſaris fuerat. ⁊ ipſo operam dant.octauianus cum antonio pacem fecit: cui ſororeſuam octauiam iu vxorem dedit. Et quaſi vindcaturus mortem patris ſui adoptiui. romam cuexercitu ꝓfectus: extorſit vt. xx. āno etatis ſue cōſul fieret. Poſtmodum ꝟo ipſe ſenatum p̄ſcripſuid eſt de ſenatu ẜm Oroſium. cxij. inter quos fuit cicero ꝓſcribente eum antonio inimico ſuo ⁊ lutius antonius. Octauianus ergo cum antonio ⁊lepido rempublicam adminiſtrare cepit. ꝑ quoetiam cicero orator occiſus eſt: multiqꝫ alij nobiles. De quo cicerone ſic ait Ualerius libro quiPopilius queꝫ cicero prius ī iudicio de graui crimine defenderat. ⁊ a morte ⁊ a pena capitis liberauerat. qui poſtea nec re aut verbo a cicerone leſus fuerat ad mortem ipſum ꝑſecutus eſt. Namvltro Marcū antonium rogauit vt illum ꝓſtriptum .ſ. eo tempore quo ſenatus ꝓſcriptus eſt.ſequendum ⁊ iugulandum euꝫ mitteretur. Quoimpetrato exultans Gayetam cucurrit vbi Cicero erat virumqꝫ clariſſime dignitatis et preſtātisofficij venerandum iugulum ſibi preberi iuſſit aprotinus caput romane eloquentie et pacis clariſſimam dexteram amputauit: portans illud ſecum romam. Ubi ſciendum ꝙ cicero primo reſtitit iulio ceſari. quando obtenta victoria de galliapetijt ẜm conſulatum: ⁊ de parte pompei ⁊ cathonis fuit. Sed poſtqͣꝫ iulius ceſar obtinuit principatum reconciliatus eſt ei. Interferto auteꝫ ipſoceſare cum marcus antonius intenderet vſurpare ſibi poteſtatem ſingularem imperij. ꝓtendensapud ceſarinos accepta poteſtate mortem ceſarvindicare: cicero ei reſiſtebat. cōtra eum inuectiuas faciēs. qꝛ vicioſus erat in multis. Cū aūt cicero ſe ꝯtuliſſet ad octauianuꝫ. ſperans ꝙ patrielibertatē defenderet. octauianꝰ intendēs totā rēpublicā ad ſe trahere. ⁊ cernens ꝙ cicero ſibi reſſteret: tradidit eū antonio hoſti ſuo qͣſi ꝓpt̓ bonūpacis firmāde qn̄ pacē fecerūt adinuicē. Antonus ꝟo cū deſideraſſet mortē ipſiꝰ ciceronis ꝓpterrōnes p̄dictas: ordinauit ip̄m occidi mō ſupdctō¶ Scd̓m bellū geſſit octauianꝰ ꝯtra brutū ⁊ caſſium qui fuerūt principales in interfectōne ceſarisIpſi em̄ ingens bellū mouerāt et ꝓceſſerūt cōtraeos in greciā. Octauianus ⁊ antoniꝰ apd̓ philippis macedonie vrbem ꝯtra eos pugnauerūt. ⁊ pͥmo p̄lio victi ſunt octauianꝰ ⁊ antoniꝰ. perijt aūtdux nobilitatis caſſiꝰ: in ſcd̓o p̄lio brutū ⁊ infinitānobilitatē q̄ cum illis bellū geſſerant interfecerūtac ſic inter octauianū ⁊ antoniū diuiſa ē reſpublica. vt octauianꝰ hyſpaniā galliā ⁊ ytaliā teneret.Antonius ꝟo aſiā pontū ⁊ orientē. ¶ Terciū beſum geſſit octauianꝰ ꝯtra luciū antoniū ꝯſulem qͥꝓſcriptus fuerat: ⁊ bellum ciuile in ytalia cōmouerat. Hic autem lucius ẜm Oroſiū erat auuncūlus ẜm Eutropium frater Barci Antonij: qͥ orientem regendum ſuſcepit. Lucius ꝟo antonius