TitulusQuartus

ſperaret. poſtea vero in cubiculo atqͣꝫ in lecto cūabſente marito ſola cubaret.: obdormienti apparuit ſibi repente iuxta eam cūbare ingentē angirem. eumqꝫ his qui viderāt territis a clamantibꝰelapſum inuenire nō poſſe idip̄m publium ſcipionem .ſ. marituꝫ ad auruſpices detuliſſe. qui factoſacrificio reſponderūt fore vt liberi naſcerent̉ exea. Unde mulier citopoſt cōcepit ip̄m ſcipionē.Hic ſcipio ſolitꝰ erat priuſqͣꝫ diluceſceret capitolium venire at iubere aperiri cellā iouis. atqꝫ ibiſolitarius diu morari: quaſi conſultante de republica cum ioue. Editios quoqꝫ .i. cuſtodes templi ſe ſepe iuraſſe ꝙ ſoluꝫ eo tempore cum capitolium ingrederet̉. canes qui in alios ſeuiebāt: neqꝫ latrauerunt cōtra eum neqꝫ in eum vnqͣꝫ incurrerunt. ¶ Demū poſt victoriā habitam in ſecundo bello punico. accuſatus ē a quibuſdā ex inuidia de quadā ſūma pecunie ſublata erario. Quivt ait valerius videns accuſantiū maliciā. quadam vice dū de ea impeteret̉ reſpondit. Nec em̄puto eo malignitatis ventū vt de mea innocentia querendū ſit. Nam cum affricam totam poteſtati veſtre ſubiecerim. nihil ex ea qd̓ meum dicit̉p̄ter cognomen detuli. Nam fratrē meū aſiaticegaze auarum reddiderūt. Sed vterqꝫ noſtrū magis iuuidia qͣꝫ pecunia locupletior eſt Uidēs igitur ciuium ingratitudinē indignatus de vrbe receſſit. et vt ait Eutropius li. iiij. diu exulās apudamiturninū morbo perijt. Eodem anno quo hanibal cum videret pruſiam regē bithimie ad quēcōfugerat ſe romanis tradendū. venenum bibēſne viuus romanis traderetur mortuus eſt. Ipſeautē ſcipio vt refert valerius ſepulcro ſuo ſic ſcribi fecit. Ingratā patria ne oſſa quidē mea habetLicet autē iſte ſcipio multum cōmendet̉ a gentilibus in pluribus: tamē quia idolatra infernumdamnatoꝝ nō euaſit.Terciū et vl/ §. XVII.timum bellū punicū vt refert Oroſius li. iiij. Finitum eſt anno ab vrbe cōdita ſexcenteſimo ſecūdo ſub cōſulibus Lucio cenſorio et Marco maulio. Cum em̄ cenſeret ſenatus carthaginē delendam. ꝓfecti in affricam cōſules et ſcipio tunc tribunus militum: prope vticam caſtra tenuerunt.vbi carthaginenſibꝰ ad ſe vocatis iuſſiſqꝫ vt arma traderent. tanta vis armoꝝ repente traditaeſt: vt facile ex his tota affrica armari potuiſſet.Armis vero ſuis iam traditis iuſſi ſunt vrbe relicta recedere ꝓcul a mari decē milibus paſſuum:ꝓpter quod tantū dolorē habuerunt ⁊ in tantaꝫdeſperationē verſi fuerunc: ꝙ aut defenſuri ciuitatem aūt cum ip̄a ſepeliēdi eligerēt. Duos ergoaſdrubales ſiue duces creāt et arma facere egreſſi ſunt eris. ferriqꝫ inopiam auro et argento ſuppleuerunt Cōſules vero oppugnare carthaginēſtatuerunt. cuius muri triginta milia paſſuū tenebant. Cōſules igitur cum aliquā ꝑrem muri diruiſſent. tamen a carthaginenſibus victi et repulſiſunt: adeo ꝙ fugientes ſcipio defendit. repulſiscarthaginenſibus intra muros quos cōſules in-

ſequebantur. Quatuor tn̄ annis defenſa eſt ciuitas cōtra romanos. Et in principio cum bellū ſiſcepiſſet. mancinus cōſul romanoꝝ cum exercitua pompilio apud numantiāciuitateꝫ hiſpanieqad imperiū carthaginenſe ꝑtinebat adeo infelioter. vt ait Oroſius li. v. mancinꝰ dimicauit cunnumantinis: ꝙ ſuprema deſperatōne coactus ſitturpiſſimū fedus cum numantinis facere. qͣꝫuis.pompilius aliud eque fedus infame cum eiſdempepigiſſet. Senatus vero fedꝰ diſſoluit ⁊ numantinis dedit mantinū. Precepitqꝫ nudato corpore manibuſqꝫ poſt tergum ligatis ante portā numantinorum exponi. Ibiqꝫ ſic vſqꝫ ad noctē manens a ſuis derelictus ab hoſtibus non eſt ſuſceptus. Hec ciuitas ſola dicit Oroſius per annosquatuordecim cum ſolis quatuor milibꝰ ſocioriquagraginta milia romanorum nō ſolum ſuſtinuit. ſed et vicit. pudendiſqꝫ federibꝰ affecit. Acciderūt aūt iſti mancino cōſuli aliqͣ ꝓdigia in hiſapaniā ituro. vt dicit Ualerius. Nā cum a portu herculis naueꝫ aſcenderet. talis vox ſine vlloauctore audita eſt. Mancine mane. Et cum ſcapham eſſet ingreſſus. anguis eximie magnitudnis viſus ſubito diſparuit. hec oīa opera demonum. ¶ Poſtmodū vero anno quarto huiꝰ belli carthaginenſis. publius ſcipio delere carthagnem molitus eſt. dum cōtinuis ſex diebus et noctibus pugnat̉. vltima deſperatōe carthaginenſes ad deditionē traxit.: petētes vt ſaltim eis ſeruire liceret. Et ciuitatē ingredientibus romaniquidā ſe ſponte ignē ꝓijcientibus: quidā ſe de alto p̄cipitantibꝰ capta eſt ciuitas et incenſa. Arſitvero. xvij. diebus cōtinuis. Et diruta eſt carthago omni mutabili lapide in puluere imminuto ſeptingentos annos poſtqͣꝫ cōdita eſt.Inter ſecun/ §. XVIII.dum belln̄ punicū ⁊ terciū ortū ē bellū macedonicum. Primū cōtra philippū macedonie regē. nōphilippū patrē alexandri magni qͥ diu ante mortuus erat: ſed cōtra philippū alium qui in ſecundo bello punico hanibali cōtra romanos ꝓmiſuauxilium. Quo deuicto philippo ⁊ finito primobello macedonico: ſecutū eſt bellū ſiracum cōtraantiochū regem ſyrie. et eo deuicto ſecutū eſt belum mitridaticum. deinde ſecundū bellum cōtraperſeum filiū philippi regis macedonū ſupradicti patre ſuo defuncto. deuicto autē perſeo et capto: ſecutū eſt belluꝫ cōtra celtiberos in hiſpanianimis terribile. Nā metꝰ eoꝝ ita romanos inuaſit: vt nō eſſet aliqͥs miles vel legatus qͥ auderetire in hiſpaniā niſi publius ſcipio qͥ dictus eſt affricanus poſterior ſe ad eundū vltro obtulit. Uniēs aūt in hiſpaniā maximā gentiū ſtragē fecit.Preter aūt dicta quinqꝫ bella famoſa: habuerūtetiā romani ante terciū bellū punicū. et alia cumdiuerſis gentibꝰ bella. vt equolicū yſtricū gallogrecū illiricū ⁊ macedonicū terciū: ſed oīa fuerūtlonge ab vrbe. ¶ Habuerūt etiā inter ſe in vrbeillis temporibꝰ plures diſcordias. vt in eiectioneſeu exilio ſcipionis affricani: et ſcipionis aſiatici-