¶ Capitulū .V.Fo. LXXVI.

ſuperiores erāt. Similiter dum hanibal pugnatin italia haſdrubal pugnat in hiſpania cōtra romanos. Qui duos ſcipiones fratres et duces romanorū miſſos in hiſpaniam ꝯtra ip̄m occidit: etmultas ſtrages romanoꝝ fecit. De victoria autēilla habita ab hauibale apud kannas de romanis dicūt Oroſlꝰ et Augꝰ. in. iij. de ciui. dei. ꝙ hanibal miſit carthaginē tres modios anuloruꝫ aureoꝝ acceptoꝝ a romanis occiſis ab eo: vt ex hocmelius ꝯprehenderet̉ quātus eſſet numerꝰ aliorinterfectoꝝ. cum nō omnes ſed maiores et nobiles anulis aureis vterētur. Et vt dicit Oroſiuspoſt p̄dictam cladē adeo deſperauerūt romani.ꝙ ſenatores deliberauerūt derelinquēdo italiaꝫet locis alijs ad habitanduꝫ querendis cōſiliumineundū putauerūt. Quod tūc ꝯfirmatū fuiſſetniſi cornelius ſcipio tribunus militū qͥ poſtea ſcipio affricanus appellatus eſt: diſtricto gladioeos terruiſſet. ac potius ꝓ defenſione patrie iurare in ſua verba coegiſſet. Quo facto romani adſpem vite reſpirare auſi. dictatorē deciū iuniumcreant. qui delectu militū habito a. xvij. annis etatis ſue in maturā et in ordinatā militiā fecit. cuius erant quatuor legiones vndecunqꝫ collecte.Tunc etiam ſeruos ſpectati roboris ac volūtatis vel oblatos a dominis ſuis vel ſi opus eratemptos publico precio ſub titulo libertatis ad ſacramentum militie adegit. Et dicit Ualerius fuiſſe viginti milia ſeruoruꝫ. HHomines etiam ſceleribus vel debitis obnoxios impunitate ꝓmiſſamilitie dictator iunius aſcripſit. quoꝝ numerusad ſex milia aſcendit. Et cum deficerent pecunieerarij ad ꝓuidendum exercitui. cōſilio valerij cōſulis oēs ciues: et primo ſenatores retēta ſibi modica portione dederūt ſubſtantias ſuas ſeu pecunias ad ſubueniendū erario. vnde collecta ē magna pecunia. ¶ Poſt ſtragē igitur illā romanoꝝfactā apud kannas vt dictū eſt. anno ſcꝫ decimohuius ſecundi belli punici. gracho fuluio et ſulpicio cōſulibus hanibal de campania mouit exercitum. et ꝑ viam latinā ꝓfectus ad amanē fluuiutribus miliaribꝰ ab vrbe diſtantē cōſedit. incredibili totius ciuitatꝭ metu. Et cum matrone pauore amentes per ꝓpugnacula currerēt. proneqꝫ ꝓmuris pugnare geſtirēt: hanibal cū expeditis equitibus vſqꝫ ad portam collinā acceſſit. deindeomnē exercitū ſuum in aciē direxit. Sed et cōſules nō detractauerūt pugnā er vbi ꝑtis vtriuſqꝫacies expoſite ꝯſtiterunt: tantus ſe ſubito ymbenubibus grandine mixtus effudit: vt turbata agmina vix armis retentis ſe in ſua caſtra reciperētdeinde reddita ſerenitate cum in campū atqꝫ inaciem rediſſent exercitus: rurſus violentior fuſatempeſtas magis eos terruit et territos in interiora ſua redire coegit. Tunc hanibal dixiſſe fertur. Quādo potui nō habui voluntatē. ſcꝫ immediate poſt victoriā kannenſem. et qn̄ volui nō habui poteſtatē capiendi romā impediente ymbre.Cum autē ha­ §. XVInibal italiā ꝑuagaret. Scipio affricanus ſuperi-

or exercitū traiecit in affricam. vbi occiſa in locisdiuerſis maxima multitudine affricoꝝ. tā carthaginenſes terruit et oppreſſit. vt neceſſitateꝫ ductihanibalē cum ſuo exercitu ī defenſionē ſui de italia reuocarēt. Qui flens reliquit italiā ⁊ veniensin affricā coloquiū ſcipionis petijt. Et primo cōcurſu diu attoniti admiratōne mutua duo clariſſimi principes ſe ſuſcepiſſent tractatū pacꝭ habuerunt. Sꝫ inflicto pacis negocio pugnatū ē. et victus eſt hanibal interfectꝭ carthaginēſibꝰ pluſqͣꝫxx. milibꝰ. deinde fugiēs veīt carthaginē qͥ ꝑſuaſit ſenatui vt pacē peterēt. iam nulla ſpes alia ſupererat. Pax vero ꝑ ſcipionē de voluntate ſenatus populiqꝫ romani ꝯceſſa eſt. Naues tn̄ pluſqͣꝫquingente in altum mare producte incenſe ſunt.Pro maiori autē declaratōne de hoc ſcipioneſciendū. ꝙ multi fuerūt ſcipiones valde famoſi.quorū fratres erant .ſ. publius cornelius. Scipiocōſul romanoꝝ primo ſecundi belli punici anno.et alter ſcꝫ gneus ſcipio qͥ fuit dux romanorū inhiſpania cōtra magonē ducē penorū quē vicit etcepit. Ambo vero iſti ſcipiones fratres ab aſdrubale fratre hanibalis poſtmodū ī hiſpania interfecti ſunt. Erant aūt ⁊ alij duo ſcipiones filij p̄dicti publij cornelij. quorum vnus dictus eſt publius ſcipio affricanus. qꝛ hanibalē finaliter vicit etaffricam debellauit. Alter vero dictus eſt lutiusſcipio aſiaticus. qꝛ aſiam minorē vicit: ⁊ ab ea triumphauit. Primus iſtoꝝ duorū dictus eſt affricanus prior. Erat autē alter ſcipio nepos. qui qꝛin tercio bello punico affricanus vicit ⁊ carthaginenſes deleuit: dictus eſt affricanus. Sed poſterior p̄ter iſtos quinqꝫ erat ſcipio naſica qͥ ẜm Titum liuiuꝫ fuit filius gnei ſcipionis ſupradicti. qͥcōſiliū bedit poſt victoriā romanoꝝ in tercio bello punico vt carthago nō deleret̉. ea videlicet ratione: ne romanus vigor bellis ſemꝑ exercitatusin ſegniciē ſecuritate et ocio ſolueretur. vt refertAug. de ciui dei. li. j. Catho aūt cenſoriꝰ ꝯtrariūcōſuluit ſenatui. vt ſcꝫ deleret̉ ꝓpt̓ ſuſpitionē rebellionis. Quod ⁊ factū eſt. nō tn̄ ſtatim poſt cōfilium. ſed vt ait Titus liuius li. xliiij. Senatꝰ tenuit medietatē inter ſententiā cathonis et ſcipionis. Cenſuitqꝫ ꝙ carthago ſtaret. ſic tn̄ ꝙ nō eſſetromanis metuenda. Et ideo voluit ꝙ carthaginenſes ꝯfluxiſſent ſibi ciuitatē aliā diſtantē a mari decē miliaribꝰ. Sed qꝛ carthaginenſes hoc noluerūt ſeruare: expugnata eſt et ſimpliciter deleta. Oroſius tn̄ dicit ſe nunqͣꝫ vidiſſe illiꝰ tercij belli punici iuſtam cauſam ex ꝑte romanoꝝ. ¶ Reuertendo ad ſcipionē affricanū ſuperiorē multalaudabilia de eo narrantur ab hiſtoriographis.Nā vt dicit Titus liuius ex quo iſte ſcipio puericiam exegit. nullo die egit rempublicā aliquā velpriuatā anteqͣꝫ iret in capitoliū .i. in iouiſ templūingreſſuſqꝫ templū cuꝫ ſederet ibi ⁊ quādoqꝫ traheret tempus in ſecreto. hic mos ſeruatus per totam vitam ſeu conſulto ſeu timere fidem de ſe fecit. Et opinio vulgata fuit ipſum fuiſſe ſtirpisdiuine. Et agellius refert matrem ipſius affricaꝫprius ſterilem. ita ꝙ pater eius de ea liberos de-