Titulusquartus

rum qͣꝫcitiꝰ poſſet. Qui etiā (vt refert valerius)cupiens ſignificare quanto inter ſe odio roma etcarthago diſſiderēt. infixo ī terra pede ſuſcitatoqꝫ puluere. tūc inter eas finem belli fore dixit: cūaltera in puluerē eſſet redacta. Ubi etiam eſt ſciendum. ꝙ hanibal iſte eſt alius ab eo hanibale qͥfuit deuictꝰ in bello primo cum eſſet dux carthaginenſium. hoc ſecundū bellū punicuꝫ dicit Titus liuiꝰ oīm maxime bellorū memorabile q̄ vnqͣꝫ geſta ſunt. in quo varia adeo fortuna fuit: vtpropius periculo fuerint qui vicerūt. Odijs etiam maioribus qͣꝫ viribꝰ certauerūt. Romani em̄indignati ſunt ꝙ victoribꝰ ip̄is in primo bello punico victi affri vltro arma romanis inferrēt. Peni etiā indignati quia videbat̉ eis ꝙ nimis ſuꝑbe auareqꝫ eis romani imperarēt. Cepit aūt hocbellum ſub ſcipione publio cornelio: et terminatum eſt per filiū eius dictū etiam ſcipionē. qui dictus eſt affricanꝰ ab affrica quā ſubiugauit. et durauit ꝑ. xviij. annos. ẜm Augꝰ. de ciui. dei. li. v.ẜm Oroſiū et Titum liuiū. xvj. Cum em̄ pars hiſpanie carthaginenſibꝰ eſſet ſubiecta qꝛ inter hiſpaniam et romā mare nō mediat. ideo ad vitandum maris diſcrimina hanibal fecit viam ſuā deaffrica in italiam vbi mare quod diuidit inter affricam et europā ſtrictiſſimū eſt. et ex vtraqꝫ ꝑteſui portꝰ habebat carthagini ſubiectos. Alia cauſa fuit vt haberet occaſionē romanos inuadēdi.Ueniens enī in hiſpaniaꝫ expugnanit ſaguntūFuit aūt hec ciuitas potētiſſima in hiſpania ſitain cōfinio imperio affricani. imperio nō ſubditaſed tn̄ romanoꝝ ſocia ⁊ amica. Sciens igitur hanibal ꝙ inde poſſet habere occaſionē pugnandcōtra romanos. quia ſi ſaguntum obſideret̉ veexpugnaretur: romani venirent vt ſuccurrerentvel defenderēt. ideo prius cōtra ſaguntum qͣꝫ cōtra romanos bellū mouit ne videret̉ pacem interromanos et carrhaginenſes. poſt primū bellumpunicum factā per fidem violare. qui etiā vt narrat Titus liuius. primo pugnauit ꝯtra ciuitatesvicinas ſagunto que nō erant de ſocietate ⁊ cōfederatione romanoꝝ. querendo occaſionē expugnandi ſaguntū. Cum vero ſaguntinos ꝯflictoset in ciuitatē refugiētes obſideret. legatis romanorum ad ſe miſſis vt ab obſidione diſcederet: illuſit dicens ſe bellicis rebus intentū ꝯtra hoſtesnō poſſe audire eos. Profecti igit̉ legati carthaginem cōquerunt̉ fruſtra de federe pacis iam rupto: inde romā redeunt. Et dum ſic tempus interim trahunt: ſaguntū captum eſt et deſtructū inmagnū obprobriū romanoꝝ: qui in tali neceſſitate nō ſuccurrerunt vt debebant amicis et ſocijs.Sagunti vero anteqͣꝫ ciuitas caperet̉ tantū cruciabātur fame: ꝙ ſuoꝝ cadaueribus paſcebant̉.Et cum miles quidā hanibalis amicus ſaguntinorum volens ſaltim ſaluare ciuiū vitam ꝓmitteret eis vitam et locum aliū vbi poſſent ciuitatem cōſtruere. dum tamē ſaguntum cum auro eargento hanibali redderēt: ip̄i tempore delibertionis accepto rogum maximū in medio ciuitatis accendunt. et primo in eundem aurū cū omni

ſuppellectili ꝓiecerunt et poſtea ceſis vxoribus.liberis ſe in ignē vnanimiter p̄cipitauerūt. ¶ Hacciuitate ſic expugnata hanibal tranſiuit montespireneos qui hiſpaniā a gallis diuidūt. et ſic pergallias tranſiēs decimonono die a pireneo monte ad alpes p̄uenit. Ubicunqꝫ reſiſtentiā inuenigladio ferroqꝫ viam ſibi aperuit. in alpibus veroſibi gallos reſiſtentes bello ſuꝑat. atqꝫ rupes immeabiles igne ⁊ ferro reſcindit. quadriduo ī hisconſumpto ꝑuenit die quinta. ad plana italie ſcꝫpartes pedemonitanas. habens tunc in exercitucentum milia peditū et viginti milia equitū. Sopio vero ꝯſul romanoꝝ. primo ſibi cum exercituoccurrit vbi conſerto p̄lio apud tycinū qui in padum influit: ſcipio grauiter vulneratꝰ a filio ſuoſcipione admodū iuuene a morte liberatus euaſit. occiſo ibi pene omni exercitu romanoruꝫ ꝙſcipio cōſul habuit. Poſtea vero ab eodē cōſulad fluuium trebiam qui eſt iuxta placentiā iteripugnatū eſt fortuna ꝯſimili. ſemprouius vero cōſul alter romanoꝝ cognito college ſui caſu de ficilia redijt. et apud eundē fluuiū cōgreſſus amiſſoexercitu pene ſolus euaſit. In quo bello etiā hanibal vulneratus eſt. Qui poſtea cum primo vere in tuſciam tranſiret in ſummo a pennino monte correptus et biduo niuibꝰ cōcluſus et onuſtucum exercitu obrigauit. vbi magnus numerꝰ hominum iumenta etiā ſua qͣꝫ plurima et elephantpene omnes frigore perierūt. Inde vero ꝓgrediens per viam paluſtrē iuxta ſarnos maximā ꝑtēſocioꝝ et iumentorū ꝑdidit et oculū quo iam dudum eger fuerat violētia frigoris vigiliarū ac laboribus amiſit. Cum difficultate tn̄ paludes euadens ad caſtra flaminij ꝯſulis appropinquat. acflaminiū apud tranſimenū qui modo dicit̉ lacuſperuſinus excitauit ad bellum. Ubi arte hanibalis totus exercitus romanoꝝ circumuentus trucidatus eſt. ip̄e cōſul romanoꝝ occiſus ē. et quindecim milia ceſa. et ſex milia capta referunt̉. Inhoc bello tantꝰ fuit ardor pugnantiū vt terremotum grauiſſimū qui tam vehemēs erat ꝙ vrbesdiruit montes tranſtulit rupes deiecit ⁊ fluminretrorſum coegit: milites nō ſentirēt. ¶ Poſt heſecuta eſt pugna kannenſis .i. apud kannas viciapulie vbi pugnauit hanibal cōtra duos ꝯſuleſcꝫ emiliū paulum. et terentiū varronē. et interfcta ſūt de exercitu romanoꝝ qͣdragintaquatuormilia. et de exe̓citu hanibalis magna ꝑs ceſa eſtPerijt aūt eo bello emiliꝰ paulus. nouē ꝯſulareset p̄tores. xx. interfecti ſunt. et ſenatores. xxx. occiſi et capti. nobiles viri trecēti pedeſtriū: militiqͣdraginta milia. equitū tria milia quingēti. Uaro vero cōſul alter cū quinquagīta militibꝰ venūſium fugit. Nec dubiū eſt quin dies illa vltīa fuiſet romani ſtatus: ſi hanibal ad inuadendū vrb̓mox pꝰ victoriā ꝯtendiſſet. In illa pugna romani ita afflicti ſunt. vt extūc vrbes italie romanipriꝰ ſubiecte a romanis diſceſſerūt ⁊ hanibal adheſerūt. Int̓ qͣs capua erat p̄cipua. Sciēdū etiā ꝙͥp̄ter iſtas int̓ hanibalē ⁊ roͣnos fuerūt alie pugnml̓te et nūc quidē romani: nūc ꝟo carthaginēſes