iiij
De actōibus
xplicuimus de obligatōnibꝰ. et qꝛ exHis oriunt̉ actōes. tanquā ex matribꝰ audiamꝰ de actōnibꝰ. Vel aliterExpediuimus. sͣ. de ꝑſonis et rebꝰ ſequit̉ vt videamus de actōibꝰ ẜm ordinē aſſignatū. sͣ. de iure naturali. §. vl. Videndū g qͥd ſit actio. Et qͣliter diſtinguat̉. Eſt aūt actio nihil aliud quāius ꝑſequendi in iudicio qͦd ſibi debet̉ vt. jͣ. e. inprin. Ius autē ponit̉ ad dr̄am eoꝝ que nō ſuntius. vt omniū corꝑaliū. Sicut dicūt quidam. eigo ẜm h̓ ponit̉ ad dr̄am aſinoꝝ et pecudum.Vel melius ius dicit ad dr̄am officij iudicis. ꝙnon eſt actio. vt. ff. de mino. qͦd ſi minor. §. vlt̓.licet quidā dicāt cōtrariū. ¶ Non enim ius eſtipſum officiū ſicut cuilibet patet imo potius p̄tappellari factū et ita dn̄is ꝑ illud verbū ius excludi oēm extraordinariā cognitōeꝫ ſiue ꝓ ſalario aduocatoꝝ vel ꝓcuratoꝝ vel ſimilibꝰ interponat̉. dicet̉ gͦ officiuꝫ .i. cura vel ſollicitudo debita ratōe iuriſditōis ad aliqͥd agendūvel ꝓhibendū. In clericis v̓o debita eſt rōe ordinis. et ſic appellat̉ cā in. C. de ep̄a. au. ⁊ dedi.c. ad ius et curaꝫ. et re. pō. ꝑ. et hꝫ hͨ cura. qͣſipediſſequa quedā deſeruire iuriſditōni qͣſi dn̄eſue. Queret aliqͥs. Cur ergo dicar ꝑſequi peractōem cū ꝓpono actōem iniuriaꝝ cū ibi officio iudicis ſumma cōſtituatur ℟º. bene p̄t diciactio cū ago ex iniuria et eſt rō. quia ius petēdi habeo. et aliquid mihi debet̉ ſi queras quid℟º ꝙ ego extimauero. Nā et antequā in iudicōcōquerar extimare poſſum iniuriā mihi factaꝫlicet iudici ꝑmittat̉ minuere ſummaꝫ quā extimaui. Perſequēdi autem ponit̉ ad dr̄am exceptōis quā nō ꝑſequim̉ aliud ſed magis ab alioꝑſecuti nos defendimus. licet in exceptōe partes auctoris ſuſtincamus. In iudicio aūt ponitur ad dr̄am eoꝝ que non in iudicio ſed extraꝑſequimur vt furē nocturnū vel diurnū vel agroꝝ depopulatorē vel deſertorem militie vtff. ad. l. aqui. l. iiij. et. C. qn̄ licet vnicuiqꝫ ſe vi.ſi. iudice. l. i. ⁊. ij. Qd̓ ſibi debet̉ ponit̉ ad dr̄aꝫcriminaliuꝫ actōnū quibꝰ nō mihi debitum ſedcuilibet de ppl̓o ꝑſequor et ẜm hͨ etiā actōnemin rem diffiniri dicemꝰ. licet enī poſſeſſor nō ſitobligatus vt. jͣ. e. §. i. attamē realit̓ nō ꝑſonalit̓dicit̉ mihi deberi. h̓ enī verū eſt ꝙ res iſta debꝫmihi reſtitui. et ip̄e tenet̉ mihi adreſtitutōemrei act̓. in rē ꝓpoſita cōtra eum. Vel dicas qͦtverbū debēdi excludat realē actōeꝫ que ꝓpriedicit̉ petitio largiſſime tamē ſupponit actio nedum ꝓ reali actōe. ſed etiā ꝓiudicis officio vt.ff. de act. et ob. l. actō in ꝑſona et. l. actōnumgn̓a. et. l. actōnis verbo. nec admittō opinionē. p. vt cā debendi dicat̉ actio. Sed dicit̉ iusvt dictū eſt quo nō ꝓpter qͦd ꝑſequim̉ vt hͨ etcōſimilia notaui ad maiorē euidētiā diffinitōisin ſumma. C. de eden. in pr̄in. vſqꝫ ad illū. §. Seddicet. et in illo. §. dicet. Dr̄a etiā quedā modiciſſima olim poterat notari inter actōes et int̓
dicta. q̄ erat in ſolēnitate v̓boꝝ. Sed illa hodie nō hꝫ locū vt notaui in ſumma. C. de interdictis. 8. ſi queras. Diuiſiōes aūt actōnū pluresſunt vt patebit ex ſequentibꝰ ſi incipiamus abvna antiquiorē. Actōnū igit̉ om̄ium q̄ ſub celoſunt alie ſunt p̄torie. alie ſunt ciuiles. vt. ff. e. l.actōnū. 8. vl. Et licet ciuiles ratōe originis deberēt p̄poni. ego tamē. poſtpono eas. qꝛ multo pauciores ſunt ciuiles quā p̄torie. Pretoriaſautē dicimus om̄es om̄ino q̄ a p̄tore ſunt inducte. Item om̄s edlicias vt redibitoriam ⁊ qͣnto minoris et in factū que locū hn̄t in rebꝰ venditis occaſiōe vicioꝝ ⁊ morboꝝ ⁊ ſimiliū vt. gͣ.de iure naturali. §. p̄toꝝ ⁊ de diuiſiōe ſti. §. pretorie. et vt notaui in ſumma. C. de edi. act.Item om̄s in factū actōs q̄ loco cuiuſlibet int̓dicti reddunt̉. ſicut et ip̄a interdicta vt. jͣ. de interdic. in pͥnͥ. ti. et. §. vl. Alie aūt actōes om̄s q̄in mūdo ſunt dicunt̉ ciuiles ſiue ex. l. xij. ta. deſcēdant ſiue ex ſenatus confultis ſiue ex prudētiū diſputatōe ſiue principū cōſtitutōne ſiue qͣcūqꝫ alia. l. vt. ff. de iuſti. et iure. l. ius autē ciuile. Dubitari aūt p̄t de quibuſdaꝫ an ſint p̄toriean ciuiles vt puta de act. ꝯmodati. Ait enī lextranſire in obligatōem ciuilem. vt. ff. ꝯmo. l.incomodato. §. ſicut et in. l. i. eiuſdē ti. dicit̉ aitp̄tor qͦd quis ꝯmodaſſe dicet̉ vn̄ videt̉ innuereqͦd ſit p̄toria puta tn̄ eā eſſe ciuilē. Nec obſtātqͦd p̄tor ſuꝑ eā tractauit quid miri qͥa nihil intētatū reliquit. Nā et ſuꝑ hereditatis peritōetractauit que dat̉ heredi ꝙͣ cōſtāt eſſe ciuileꝫvt notaui in ſumma. C. de hr. peti. §. eſt aūt. Siquis tamē vellet ꝯtrariū dice̓ poſſet exponerein ciuiles obligatōeſ .i. nō naturales tātū. Similiter queri p̄t de rei vēdicatōne que dat̉ cōtraeū qui dolo deſijt poſſidere. lex enī videt̉ dicereipſam eſſe p̄toriaꝫ vt. ff. de nox. l. electio. §. ſi expluribꝰ ſed ego eaꝫ puto eſſe ciuilem conſiderata ꝑſonā actoris qͥ de iure ciuili admittit̉ ad agendū. Cōſiderata autē ꝑſona rei que de iure ciuili nō tenebat̉ nō dicet̉ ciuilis ſed dicet̉ p̄toriaqꝛ p̄tor dolū reputauit ꝓ poſſeſſic̄e ⁊ ita eadeꝫactio dicit̉ ciuilis inuētōne reſpectu actoris. eteadem dicit̉ reſpectu rei p̄toria extenſiōe. quiaextendit̉ in ꝑſona rei et certe cū querit̉ de actōne vtrū ſit ciuilis an p̄toria p̄cipue debet cōſiderari ꝑſona agētis. Nā et he̓ditatis petitōeꝫ dicō p̄toriā. qn̄ dat̉ bonoꝝ poſſeſſori vel fidei cōmiſſario. et ciuilē qn̄ dat̉ heredi. Fit ſcd̓a diuiſio actōnū. quia actōnū om̄iū q̄ ſub celo ſunt.Alie ſunt in rē. Alie in ꝑſonā. Alie ſunt mixtein rem et in ꝑſonā. Sūt aūt ille in rē q̄ dānt̉ cōtra aliquē ratōe poſſeſſiōis .i. qꝛ hꝫ rē vel poſſidet vt rei vendicatio directa et vtilis ⁊ publicianā ⁊cōfeſſoria et negatoria q̄ locū hn̄t in ẜuitutibꝰ ⁊ hypothecaria et ſimiles. In ꝑſonamque cōpetūt ex contractū vel qͣſi ex maleficiovel quaſi ad aliquid dandū vel faciendū ⁊ ſemper aduerſus eūdem vel heredes eius locū habēt. Mixte aūt ſunt .i. in rem rōne rei pnͥcipaliset in ꝑſonā erga ꝑſonaliū p̄ſtatōnū vt fam̄ hͨ r.cōi diuidūdo finiū reg̓. et hereditatis petitio