Li

latius ꝙͣ iſta patet. nā et argumētū eſt rō nontn̄ ius dicit̉ qͦd rō quia affirmat̉. vel fit ratum¶Ius etiā qn̄qꝫ ſupponit̉ ꝓ iure naturali tātū qͦd ſemꝑ bonū et equū eſt quādoqꝫ ꝓ iure ciuili tātū. qn̄qꝫ ꝓ iure p̄torio tātū. qn̄qꝫ ꝓ eo tātū qͥd cōpetit ex ſententia. p̄tor enim ius dicit̉reddere etiaꝫ cū iniqꝫ decernit relatōne factanon ad id qͦd p̄tor fecit. ſed ad illud qͦd pretorē facere cōuenit. Nā ſi non haberet̉ reſpectꝰad id qͥd debuit fieri nō iniquū ius ſed equū dicit̉ reddidiſſe. Qn̄qꝫ ſupponit ꝓ loco in qͦ reddit̉ ius appellatōe tracta ab eo qͦd fit in eo v̓fit .i. fieri ſolitū eſt ſalua maieſtate imperij ⁊ ſaluo iure maioꝝ iudicantis. Suꝑponit etiā qn̄qꝫꝓ neceſſitudine veluti eſt mihi ius cognatōniſvel affinitatis vt. ff. e. l. vl. et penul. ſed et Iobdicit neceſſarij mei veniūt ad me. Supponit ec̄qn̄qꝫ ius ꝓ actōe qn̄qꝫ ꝓ obligatōne qualibetqn̄qꝫ ꝓ hereditate. qn̄qꝫ ꝓ bonoꝝ poſſeſſioneſicut ex diffinitōe cuiuſlibet iſtoꝝ. licet cōſiderare in ſuit reſcriptis. Sed et ius etiā in vulgari ponit̉ ꝓ quodā cibo delicato. qn̄qꝫ ponit̉ proptāte vt dicit̉ iſte ſui iuris eſt. ⁊ qn̄qꝫ ponit̉ ꝓiuriſ rigore vt cum dicit̉ intereſt ius ⁊ equitatem ⁊cͣ. vt. C. de legibꝰ et. ꝯ. l. i. Iuris aūt prudentie eſt diuinaꝝ atqꝫ humanaꝝ rerū noticiāiuſti atqꝫ iniuſti ſciētia ut. ff. e. l. iuſticia. §. vlt̓Equitas autē eſt rerū ꝯueniētia que in paribuscauſis paria iura deſiderat et om̄ia bona coequiperat et dicit̉ equitas quaſi equalitas. et vertitur in rebus. i. in dictis ⁊ in factis hoīm. Iuſticia in mentibꝰ quieſcit iuſtoꝝ inde eſt qͦd ſi velimus loqui dicimus iudiciū equū nō iuſtū ⁊ hominē iuſtū nō equū abutentes tamē his appellatōnibꝰ dicimꝰ iudicē equū ⁊ iudiciū iuſtū. Differt ergo multū iuris prudentia a iuſticia. ſiqͥdem iuris prudentia dignoſcit. iuſticia autē tribuit cuiqꝫ ius ſuū. Itē iuſticia virtus eſt. iurisprudentia ſciētia. Item iuſticia eſt qͦddaꝫ ſummū bonū iuris prudētia medium. ¶ Iuris p̄cepta ſunt tria. honeſte viue̓. alteruꝫ non ledereſuū cuiqꝫ tribuere. vt. jͣ. e. §. iuris. et. ff. e. l. iuſticia. Et eſt notandū. qͦd iſtud vltimū alit̓ accipit̉ quā in diffinitōe iuſticie. ſi quidē ibi cōplectit̉ hͨ tria. Hic autē illud ſolū qͥd extra duo pͥma p̄cepta relinquit̉. Item ponit̉ nomen iurisꝓ ipſa arte nō ꝓ quolibet iure qͦd inuenit̉ in arte nec enī om̄e ius p̄cipit. imo qͦddā ꝑmittit vtff. de legibꝰ et ſe. ꝯ. legis. Vel ponit̉ ꝓ om̄i iure qͦd precipit. Nā om̄e qͥd p̄cipit vel p̄cipit honeſte viuere. vel alterū non ledere. vel ſuū cuiqꝫ tribuere. Huius ſtudij due ſunt poſitōes. publicū et priuatū. ꝙ quidā ſic exponunt .i. huiusiuris per ſtudiū diſcēdi vel adipiſcēdi due ſuntſpēs. Spēs enim dicunt̉ poſitē es qꝛ ſub genereponunt̉ ⁊ aſſignant̉. Vel qͥa poſita ſpecie ponitur et genus ſed nō ecōuerſo. Vel ſic. Due ſūtpoſitōes .i. ſuꝑ duobꝰ ponit̉ ars iſta ſtudio diſcenda .i. ſuꝑ iure publico et priuato. Nec enimpͥma expoſitio placet qͦd ex diuerſitate rerumvel ꝑſonaꝝ ſuꝑ quibꝰ ius ponat̉ diuerſe eiꝰ ſpecies ponant̉ vel videant̉. Hac enim ratōe infi-

nite eſſent ſpēs iuris. quia infiniti ſunt homīeset infinite ſunt res. Nam et ſic diceret̉ ius alieeqͥnū aliud aſiminū aliud vinie aliud agri aliudpetri aliud ioh̓is. Eſt autē ius publicū qͦd adſtatū rei rhomane ꝑtinet et cōſiſtit in ſacris inſacerdotibꝰ et magiſtratibꝰ vt. jͣ. e. §. vl. et. ff. e..l. j. §. huius ſtudij. ¶ Intereſt enim rei publice vt habeat ecc̄ias in quibꝰ homines petantveniam ſuoꝝ peccatoꝝ vt in aut̓. vt lice. ma.et. a. 8. quia vero ita. Expedit etiā rei publicemagiſtratus cōſtitui quia ꝑ eos qui iuri dicendo p̄ſunt effectus rei accipit̉ qͣrum eſt enī iusin ciuitate eſſe niſi ſint qui poſſint iura rege̓ vt.ff. de orig̓. iur̄. l. ij. §. poſt originē Expedit ⁊eſſe ſacerdotes a quibꝰ de peccatis noſtris accipiamus penitētiā et qui orent ꝓ nobis. ⁊ dei nobis acquirant ꝓuidentiā. vt. C. de ſumma trini..l. vl. ¶ Ius autē priuatū eſt qͦd ad ſinguloꝝꝑtinet vtilitatē ſubaudi principalit̓. ſcd̓ario tn̄et ad rem pu. ꝑtinet. vn̄ ⁊ dicit̉. Expedit reipublice ne quis re ſua male vtat̉ vt. jͣ. de his qͥſui vel ali. iu. ſunt. §. vlt̓. ſic ⁊ qͦd rei pub. principaliter intereſt. ſcd̓ario puto qͦd reſpiciat vtilitatē ſinguloꝝ. Eſt aūt ius maxime priuatū tripertite collectū ¶ Eſt enim ex generalibꝰ preceptis aut gentiū aut ciuilibꝰ maxime ideo dixiquia ⁊ ius publicū. iuregentiū eſt ſtabilitum.Nam erga dn̄i vel ecc̄iaꝫ vel ſacerdotem. religio eſt de iuregentiū vt. ff. e. l. i. §. vl. ⁊. l. ij. qͦdius publicū tͣ. appellaui ⁊ ex hͦ patet etiam qͦdpublicū ⁊ priuatū non ſunt ſpecies iuris ſed etaſſignant̉ res vel ꝑſone ſuꝑ quibus poſita ſuntiura. Quid autē ſit ius naturale vel gentiū velciuile. Et cui ⁊ quādo ꝑ cōſuetudinē vel cōſtitutōeꝫ prīcipis deroget̉ in ſequēti ti. aſſignat̉.¶ De iure naturali gētiū et ciuiliVs autē naturale pluribꝰ modis dicit̉. Primꝰ eſt vt dicat̉ a natura aīati motus quidā ī diſtinctu natureꝓuenes quo ſingula aīalia ad aliqͥd facienduminducunt̉. vn̄ dicit̉ ius naturale eſt ꝙ naturā .i.ip̄e deus docuit omnia animalia. ⁊ ita iſtud nomē qͦd erit accuſatiui cauſus. ⁊ hoc nomē natura erit cauſus noīatiui. Vel dic qͦd nomē iſtudqͦd ſit caſus noīatiui. vt ſic dicat. qͦd docuit oīaanimalia natura .i. per inſtinctū nature. ⁊ ita hͦnomē natura erit caſus ablatiui. vt. jͣ. e. in prinet hͦ eſt qͦd dicit̉ primi motuſ nō ſunt in noſtraptāte. Secūdi v̓o ſunt. ⁊ ideo ſi res ꝓcedat in oblectamentū .i. delectatōem. veniale tātum contrahit̉ peccatū. niſi ꝓgrediat̉ ad aliquid componendum vt exerceat qͦd turpit̓ cogitauit. ⁊tunc dicet̉ tercius motus mortale contraherepeccatū. Et eſt illud notandū qͥa quā ratōneiuſticia eſt volūtas. ⁊cͣ. habito reſpectu ad ratōnalia tantum eadē dicit̉ ius naturale motuſvt dixi habito reſpectu ad om̄em creaturā rōnalem vel irrōnalem. Dicūt autem quidam qͦdneqꝫ volūtas neqꝫ motus ius naturale vl̓ gētiū