LiberTercius

nis eſt ad formā ꝑfectiorē qͣꝫ motus frigefactiōis. In qͣꝫtitate inuenit̉ augmentatio tanqꝫ ꝑfectu. ⁊ diminutio tanquā imꝑfectum. In vbi ſiue in loci mutatōe ſumit̉ ſurſuꝫtanqͣꝫ ꝑfectum. ⁊ deorſum tanqͣꝫ imꝑfectum. ⁊ in eis quemouent̉ localiter. hoc quidē eſt vt leue. aliud vero vt graue. ⁊ leue eſt ſicut ꝑfectum ſiue habitus. ⁊ graue vt imꝑfectum aut pͥuationi īmixtum. Ex quibꝰ pꝫ. ꝙ motus diuidit̉ ad diuiſionē rerum ad quas eſt motꝰ. ⁊ ꝑ ꝯſequēstot ſunt ſpēs motus. quot ſunt ſpecies entis per motumacquiſibilis¶ Diuiſio aūt ẜm vnūquodqꝫ genꝰ hoc qͥdemeſſe entelechia. aliud aūt potentia. potentia exiſtentis entelechia ẜm ꝙ hmōi motus eſt vt alterabilis. quidē in quātū eſt alterabile alteratioeſt. augmentabilis aūt ⁊ oppoſiti. nullū em̄ cōmune nomē in vtriſqꝫ augmentū ⁊ decremētū.Generabilis autē ⁊ corruptibilis generatio etcorruptio loco mutabile loci mutatio:¶ Hic ph̓s p̄miſſis tribꝰ diuiſionibꝰ ad motus definitionem cognoſcendā inueſtigat definitiōes eiuſdē. pͥmo em̄formalē. cuius ꝑticulas ꝓbat. ⁊ poſtea ponit materialemDicit igit̉ ph̓us ex quo em̄ habitū eſt. ꝙ aliquid eſt potentia. aliquid actu in ſubſtātia qͣꝫtitate ⁊c̄ijs. igit̉ motuseſt entelechia. hoc eſt actus entis in potentia ẜm ꝙ hmōiEt declarat ph̓us iſtam definitōem inductiue. qꝛ alterabilis ẜm ꝙ eſt alterabile ꝑfectio eius eſt alteratio ⁊ nō qͣlitas alterans. qualitas em̄ alterans eſt ꝑfectio eius ẜm ꝙeſt alteratū. Similiter augmentabilis ẜm ꝙ eſt augmentabile ꝑfectio eſt augmentatio. ⁊ diminuibilis ẜm ꝙ eſt diminuibile ꝑfectio eius eſt diminutio. Hec em̄ non habētnomen ꝯmune. ſicut motus in qͣlitate d̓r alteratio. et cauſa illius dicet̉ in ſexto huius Hoc etiā mō generabilis ẜᵐꝙ generabile perfectio eſt generatio. ⁊ corruptibilis ẜm ꝙcorruptibile. ꝑfectio eius eſt corruptio. Et non diſtinguithic ph̓us inter motū ⁊ mutatiōem. Eodem aūt mō locomutabilis ẜᵐ ꝙ eſt mutabile in loco perfectio eſt mutatioloci ⁊ nō locus vel vbi.¶ Ꝙ autem ſit hic motus adhuc manifeſtū eſtCū em̄ edificabile inqͣꝫtum hmōi ip̄m dicimꝰeſſe actu edificat̉ et eſt hoc edificatio. Similiter autē ⁊ doctrinatio ⁊ medicatio ⁊ volūtatioet ſaluatio. ⁊ adoleſcentia. ⁊ ſenectus¶ Hic ph̓us ꝓbat̉ definitōem motus eſſe bonaꝫ ẜm exigentiā triū particularū in definitōe motus poſitaruꝫ. Etdeinceps probat totā definitōem eſſe bonā. Quantū gitur ad primā particulam probat ſiue manifeſtat ꝙ motꝰſit actus. quia om̄e illud quo ens in potentia efficit̉ in actu eſt actus. motus aūt eſt quo res in potētia efficitur inactu. igitur motus eſt actus. Maioreꝫ ſupponit Areſto.Minorem probat inductiue. tam in mobilibꝰ artificialibus qͣꝫ naturalibꝰ. qꝛ edificatio eſt actꝰ edificabilis quo edificabile efficitur in actu. Doctrinatio eſt actus doctrinabilis. ⁊ medicatio eſt actus ſeu perfectio medicabilis. quiaper medicationem paſſiuam reducitur quis ad ſanitateꝫ.Et ſimiliter volūtatio qua voluūtur mimi volubilis eſtactus eorum ẜm ꝙ ſunt volubiles. ⁊ hoc modo ſaltus ſi-

ue ſaltatio tripudiantium in choreis eſt actus ſaltabiliuꝫſiue potētium tripudiare ⁊ choreſare ẜᵐ ꝙ in potentia ſiꝭad huiſmodi ludum. et hoc modo adoleſcētia que eſt fluxus complexionis adoleſcentis ab humido in calidū ficcum perfectio eſt taliter alterabilis ẜm complexionem. ecſenectus que fluxus eſt a calido ſicco in frigidum ſiccum.et a frigido ſicco in frigidū humidū eſt ꝑfectio alterabilis¶ Quoniā aūt quedā eadem ſunt ⁊ potentia etactu. qͣꝫuis nō ſimul. aut nō ẜm idē. ſꝫ vt calidūquidē potentia. frigidū aūt entelechia. multa iāagunt ⁊ patiūtur ad inuicē. om̄e em̄ erit ſimulactiuū et paſſiuū. ergo et mouēs phyſice mobile erit: Om̄e em̄ hmōi mouet cū mouet̉ ⁊ ipſum. Uidet̉ quidē igit̉ quibuſdā omne moueri mouens. Sed de his quidē in alijs erit manifeſtū. qūo ſe habeant. Eſt em̄ quiddā mouētium ⁊ immobile. ſed potentia exiſtentis cū entelechia ens agat aut ipſum. aut aliud inqͣꝫtuꝫmobile motus eſt¶ Hic manifeſtat ſecūdam particulam. ſcꝫ ꝙ motusſit actus entis in potentia. quia omne quod patit̉ eſt ens.in potentia. ſꝫ omne quod mouetur patitur. igitur omnequod mouetur eſt ens in potentia. Qaior patet. quia ſicut vnūquodqꝫ agit inquantum eſt in actu ⁊ ratione forme. cum actio a forma oriatur. ſic vnūquodqꝫ patitur ratione ſue materie ẜm quam eſt in potētia. cum paſſio oriatur a materia. ideo quia multa eadem includunt materiam ⁊ formam. igitur ſunt ſimul in actu ⁊ in potentia. qͣꝫuis non ẜm idem. Et ſic in phyſicis quedam ſunt potentia et quedam actu Et hoc dupliciter. qꝛ aliquando ſuntpotentia ⁊ actu reſpectu eiuſdem forme ſiue perfectionisaliquando reſpectu diuerſarum formarum. quando vero ſunt reſpectu diuerſarum potentia ⁊ actu. tunc ſimultempore ſunt actu ⁊ potentia. vt aqua que eſt calida potentia. frigida autem entelechia. Et hoc conuenit dupliciter. quia formā quam habet in potentia aliquando habet naturaliter eo ꝙ potentia eius eſt naturalis. ſicut aer qͥpotentia naturali eſt calidus. quandoqꝫ frigidus. aliquādo autem habet eam per accidens p̄ter potentias naturales. ſicut aqua que potentialiter eſt calida. quia calefactibilis eſt alio quodam agente in ipſam. Sed quando aliquid reſpectu eiuſdem forme eſt potentia ⁊ actu. tūc nondebet illud eſſe ſimul. ſicut aqua que aliquando calida eſtpotentia ⁊ aliquando actu. et quia ſic eſt in omnibꝰ phyſicis que vere ſunt agentia. oportet ꝙ multa ſunt agentiaet patientia ſimul ad inuicem. quia ẜm ꝙ ſunt in actu alicuius forme agunt. ⁊ ẜm ꝙ ſunt in potentia ad alterū patiuntur. Eſt autem omne agens phyſicū in potentia habens formam paſſi ⁊ ecōuerſo. igitur omne agens phyſicum patitur. ⁊ om̄ē mouens phyſicum mouetur. Exempli gratia. in cibo qui eſt actu panis ⁊ potentia cibꝰ. ⁊ inqͣꝫtum eſt panis agit ⁊ immutat corpus. ⁊ inquātum eſt potentia cibus immutatur a corpore. Et hoc quidem verum eſt de omni agente phyſico. quod ſimul eſt actuetpotentia reſpectu diuerſarum formarum. quaruꝫ vna eſtagentis. ⁊ altera eſt patientis. ⁊ ideo vtrūqꝫ eſt agens ſimul ⁊ patiens. ⁊ propter hoc putabant quidam vt platoet ſui ſimiles. ꝙ omne mouens componeretur ex motori

ve

xxa.1T

4