LiberSetudus

Utrū in cauſis ſit aliqua ſubordinatio. ita ſcꝫ ꝙ particularis ſubordinet̉ vniuerſali Et videt̉ primo ꝙ non. qm̄ ꝑticularis ſufficit ad ꝓducendū effectū. igit̉ non eſt neceſſe aliquam ponere cauſam vniuerſalē Secundo ſic nō eſtaliqua cauſa vniuerſalis. quia omnis effectus debet eſſe ſimilis cauſe. nullus aūt effectus eſt ſimilis cauſe vniuerſali.igit̉ nō eſt aliqua cauſa vniuerſalis. ⁊ ꝑ ꝯn̄s cauſa particularis nō eſt ſubordinata vniuerſali Solutio ꝙ ſic. tū pͥmō ẜm diuerſaꝝ cauſaꝝ genera. quia finis eſt pͥma cauſain ratōne cauſalitatis. efficiens vero in ratione executionis. forma ẜm viam perfectōnis. ⁊ materia ẜm viam generatōnis. tū ⁊º in eodem genere cauſe. cū in omni generecauſe inuenitur ſubordinatio. qn̄ cauſe per ſe ſubordinant̉et tunc dicūtur cauſe per ſe ſubordinari in eodem generecauſe. qn̄ intentio prime cauſe non reſpicit vltimū effectuꝫper medias cauſas. vt ars fabrilis reſpicit extentionē ferri ꝑ brachiū manū malleū. Et dicūtur cauſe ꝑ accidēs ordinate. qn̄ intentio prime cauſe nō reſpicit vltimū effectūper medias cauſas. ſed per accidens ad hoc ſe habet ſicutſi multe candele accenderent̉ per multas medias. Inuenitur igit̉ ſubordinatio in genere cauſe formalis. quia eſſeqd̓ eſt cauſa prior formalis qͥa cōmunius ⁊ vehementiusinfluit qͣꝫ viuere ⁊ intelligere. ⁊ iterum viuere ⁊ intelligerecontinent in ſe eſſe. Similiter eſt ordo in cauſa materiali.quoniā materia prima ē cauſa ſubſtandi elementis et elementa ſunt cauſa ſubſtandi mixtis ⁊c̄. Similiter in genere cauſe finalis. vt patet ex dictis. Etiam in genere cauſeefficientis. cum primū efficiens ſit cauſa alioꝝ ſecundariorum efficientiū. Illud tamen verum eſt. ꝙ prima ſubordinatio ⁊ principalis inuenit̉ in genere cauſe efficientis. ⁊ deinceps deriuatur a cauſa efficiente ad alias cauſas. qͥa em̄cauſe ad inuicem correſpondent ſic primū efficiens eſt cauſa prime materie. quoniā deus cauſat materiam primā ꝑcreatōnem Item eſt cauſa prime forme. qͥa eſſe eſt a deo. iōſibi correſpondet primꝰ finis. quia ẜm ordinem agentiūeſt ordo finiū. ſic primū efficiens ⁊ primus finis correſpondent. Ad obiecta in oppoſitū Ad primū dd̓m eſt. ꝙ duobus modis cauſa particularis accipit̉. Uno mō ẜm ſuānaturam abſolutam. ⁊ ſic cauſa particularis nullo modoſufficit ad ꝓducendū effectū etiā particularem. cū ip̄a nōpoteſt agere in totam ſpeciem. quia ſic produceret ſeip̄aꝫigitur oportet ponere cauſam vniuerſalē virtute cuiꝰ cauſa particularis dirigat̉ ad ꝓducendū effectum Alio modoaccipit̉ cauſa particularis ẜm ꝙ in ſe habet virtutem cauſevniuerſalis. ⁊ ſic tunc verū eſt. ꝙ cauſa particularis ſic accepta ſufficit ad producēdū ⁊ cauſandū ſuos effectus eisꝓporcionatos. ⁊ ideo oportet etiam preſupponere cauſamvniuerſalem ſi particularis cauſa debeat aliquid agere.Ad ſecūdū dicendū eſt. ꝙ duplex eſt ſimilitudo. quedāeſt ſimilitudo nature ẜm quā aliquid eſt ſimile alteri ī natura. ⁊ talis ſimilitudo eſt in cauſa particulari ſiue vninoca ⁊ in ſuo effectu Alia eſt ſimilitudo proportionis que ſumitur ẜm ideam intelligibilem exiſtentem in intellectu. etſic cauſa vniuerſalis ſiue equiuoca etiam eſt ſimilis ſuo effectui. ⁊ hoc patet exprimendo cauſas vniuerſales. Suntenim cauſe vniuerſales deus. intelligentia. anima nobilisIn deo em̄ preexiſtunt ratōnes ideales omniū rerū factarum. ſicut igitur domificator ē ſimilis domui ꝓpter ideamquā habet in mente. ita etiam deus eſt ſimilis rebus creatis propter ideam quā habet in mente ſua. Similiter dicendū eſt de intelligentijs ⁊ anima nobili in quibus ſuntidet rerum factarū ab ip̄is. Sed diceres celum nō ha-

bet ſimilitudinem ad iſta inferiora nec naturalem nec idealem. ⁊ tamen eſt cauſa iſtoꝝ inferioꝝ. Ad hoc dicendū eſtꝙ duobus modis accipit̉ celum. Uno modo cum incluſione intelligentie vel anime nobilis. ſicut dicit Areſto. octauo huius. ꝙ celum eſt corpus mouens ſeip̄m. ⁊ ſic celūhabet in ſe ſimilitudinem rerū naturaliū que eſt in intelligētia. aut anima nobili celum mouēti. Alio modo celum accipitur ẜm ſe. ⁊ ſic verum eſt. ꝙ in celō nec eſt naturalis ſimilitudo nec idealis ad iſta inferiora que a celo producuntur. Et tunc dicendū. ꝙ celum illo modo acceptū non eſtcauſa vniuerſalis principalis. ſed inſtrumentalis. iam clarum eſt. ꝙ non oporteat eſſe ſimilitudinē effectus in cauſainſtrumētali. vt ſimilitudo domꝰ nō ē in ſecuri ſꝫ ī artificeNonum dubium eūQuomodo differunt ab inuicem modi cauſandi. ⁊ ſpecies ſiue genera cauſaruꝫ. Solutio ſic. quia ſpecies ſiue genera cauſarum diſtinguūtur penes ſpeciales ratōnes cauſalitatis eſſentialiter ab mūicē diſtinctas. modi vero cauſandi diſtinguūtur accidentaliter hoc eſt penes accidentales conditiones cauſe in ordine ad effectū.Deciniū dubium eūtAn in naturalibus neceſſe eſt ſummā inquirere cauſam.Et videtur ꝙ non. quia ſumma cauſa idem eſt ꝙ primacauſa. inquirere aūt primā cauſam ſpectat ad metaphyſicum. igit̉ inconuenienter Areſto. hic dicit. ꝙ oporteat ſemper ſummā inquirere cauſam. Solutio alberti. cū demōſtratio dupliciter facit fideꝫ ſcꝫ aut ꝑ prima vera. aut ꝑ eaque ex primis fidem ſumpſerunt. illa autem que ꝑ primavera ſumpſerunt fidem non ſunt per ſe cognita. ſed potiex alijs demonſtrata. Quādo igit̉ demonſfratio fit talisque eſt per ea que ex primis ⁊ veris ſumpſerunt fidē poſtconcluſionē habitam. reſtabit queſtio de principijs concluſionis donec veniatur ad ea que demonſtrata ſunt per pͥma ⁊ vera. ⁊ ab illis incipit ſcia. Prima autem vera ſuntque habent in ſe cauſas primas ante quas nihil eſt in genere illo. ea autem que ſunt ex primis ⁊ veris demonſtrata hn̄t in ſe cauſas proximas effectui q̄ ante ſe hn̄t aliascauſas. igitur oportet in talibus reducere queſtioneꝫ vſqꝫad primas cauſas a quibꝰ ꝑ ſe manat ſcīa que tn̄ vltimeſunt in reſolutōne queſiti in cauſam. Modo demonſtrationes fiunt ſicut definitōnes. ſed definitōnes oportet incipere in genere primo. ſi em̄ aliquis definiat hoīem. ⁊ dicat ꝙ ſit aīal ratōnale mortale. ⁊ querat quid ſit animal.oportet dicere ꝙ ſit ſub̓a aīata ſenſibilis. ⁊ ibi ſtat̉. qm̄ ſubſtantia nō habet ante ſe ꝑ qd̓ definiat̉. ⁊ ꝑ hunc moduꝫ oportet demonſtratōnē que eſt ꝑ cauſam inciꝑe acauſa pͥma. qͥa ab illa incipit ſcīa. Ad obiectū in oppoſitū dd̓meſt ꝙ duobꝰ modis aliqͥd dicit̉ prima cauſaſiue ſuprema.Uno modo ſimpliciter. ſic ſcꝫ ꝙ non habeat priorem cauſam. ⁊ ſic eaꝫ inquirere ſpectat ad metaphyſicū Allo mōdicit̉ ſuprema cauſa in aliquo genere. ſicut dicit Areſtoteles in textu ꝙ edificatiua eſt ſuprema cauſa edificij qd̓ abſolute nō eſt verū. ſcꝫ ꝙ ſit ſimpliciter pͥma cauſa. ſed ē verum in tali effectu. ⁊ ſic phyſicus habet conſiderare pͥmācauſam in ſuo genere id eſt ꝓpriam ⁊ per ſe.Icitur autem fortuna ⁊ caſus cauſaꝝetenim multa eſſe et fieri propter fortunam ⁊ propter caſum. Quo igitur mō

Qi