De animaAreſtotelis
diuiſa. Et ꝯſiderandū eſt iuxēa hoc ꝙ ſicut dēuenit̉ ab vl̓iiuris naturalis ꝑ rōis aſſumptōeꝫ (. i. ꝑ minorē q̄ vocat̉ aſſumptio ſubſumpta ꝑ rōem) ad ip̄am ꝯcl̓oem q̄ vocat̉ cōſcīa Ita etiā ex rōne ſuꝑiori ꝓponēte id qd̓ eſt iuris diuini.Et ꝑ rōem cogitatiuā hoc in ꝑticulari ꝯꝑantē deuenit̉ adꝯcl̓oem q̄ iteꝝ ꝯſcīa vocat̉. Et ſil̓r eſt qn̄ ꝓponit rō inferioraliqͥd qd̓ eſt iuris hūani ⁊ ꝯfert illud cogitatīa ad oꝑabiliavenit̉ in qͥddā qͣſi ꝯcluſum. qd̓ idē vocat̉ ꝯſcīa ꝓpter ſil̓emobligatōnis modū .ſ. qꝛ in oībꝰ obligatio eſt qͣſi ex ſyllogiſmo Sed tn̄ cū ꝓponit̉ ex rōe inferiori nō ꝑfecta eſt argumētatio ſed imꝑfecta ꝓpter defectuꝫ vl̓is ꝓpōnis Nihil em̄ inhūanis ſtatutis adeo vl̓e ⁊ veꝝ eſt qd̓ ſꝑ ⁊ ab oībꝰ faciēdūeſt. Et ſicut eſt in motoribꝰ ſpheraꝝ ꝙ ſꝑ ſuꝑior ordīat inferiorē. Ita ē etiā in iſtis Qm̄ naturalia ⁊ diuina ordināthūana. Et iō veriſſime ius hūanū eſt qd̓ ex caſibꝰ hoīm hꝫvarietatē. Et tn̄ qͣntū p̄t attingit ius diuinū ⁊ ius naturale tanqͣꝫ quoddā exēplar iuris diuini. Et ſicꝭ nūc dcm̄ ē demotiuis diſcernētibꝰ motū in hoīe. ita ē de apperitiuis. qͥaappetitua iuxta dicta in pͥma q̄ſtione cōe qd̓dā eſt. Et diuidit̉ in appetitū rōnalē ⁊ ſenſibilē. Et ille qͥ eſt in rōnali proprie vocat̉ volūtas Ille aūt qͥ eſt ꝑs ſenſibilis aīe vocat̉ deſideriū. Uolūtas aūt eſt libera ad volendū. ⁊ eſt qͣſi facultas oīm aliaꝝ viriū. qꝛ nō cogitamꝰ niſi qn̄ volumꝰ. ⁊ illomō eſt qͣſi motor oīm aliaꝝ viriū ad actū vel actꝰ Et hͦ mōꝑ volūtatē ſumꝰ dn̄i nr̄oꝝ actuuꝫ ⁊ liberi. qꝛ libeꝝ vocamꝰqd̓ cā ſui eſt. ⁊ nō cā alterius. ⁊ hͦ ſignificamus cū dicimꝰꝙ facimus ſpōte id qd̓ facimꝰ. ſignificātes ꝙ cā actꝰ noneſt aliūde ſed a nob̓. Qn̄ tn̄ hec potētia q̄ volūtas vocaturvt ordīa:a a rōne deliberāte accipit̉. ⁊ tā deliberatio qͣꝫ appetitus in idē ferunt̉. tūc facultas talis ex vtroqꝫ ſic ordinatīꝓcedēs libeꝝ arbitriū vocat̉ Arbitriū qͥdē ꝓpt̓ rōeꝫ deliberātē ⁊ arbitrātē. ⁊ libeꝝ ꝓpt̓ volūtatꝭ lib̓tate. ⁊ gͦ libeꝝ arbitriū eſt facultas rōis ⁊ volūtatis Rō em̄ vt d̓t. p. vi. ethi. ēin ꝯtingentibꝰ oꝑabilibꝰ ⁊ libertas facit nos ipſos cauſasiſtoꝝ Naſcit̉ aūt ex arbitratōe ⁊ lib̓tate facultas q̄ recte eſthoīs ad ſua oꝑa. Qꝛ ſolus hō eſt arbiter ſui ꝯſtitutꝰ. ⁊ ꝙarbiter libere eligit opꝰ vel dimittit. ⁊ iō etiā hͦ ſolū accuſatvel excuſat apud rectorē. Qꝛ ſi hō arbiter ſuus nō eſſet inagēdo vel nō agēdo. ⁊ ſi liber nō eſſꝫ nō p̄miaret vl̓ puniretactus eius legiſlator. De hͦ aūt libero arbitrio vt d̓t minor nō eſt idē iudiciū qd̓ eſt de alijs rōe ſuꝑiore ⁊ inferiore.qꝛ ẜm intentionē dn̄i Alb̓. ip̄m eſt ſpēalis potētia aīe Qd̓ ꝓbat ex actu eiꝰ qͥ eſt eligere qͥ hꝫ aliqͥd rōnis ⁊ aliqͥd voluntatis. eo ꝙ eligere eſt duobꝰ ꝓpoſitis vnuꝫ alteri preoptare.Duo ꝓponere rōnis eſt. ⁊ alteꝝ p̄optare volūtatis ē Etv h̓ meliꝰ ꝯſideret̉ Notādū eſt ẜm d. Alb̓. ꝙ qͣttuor in oꝑatiōe aīe rōnal̓ ſibi ſuccedūt Quoꝝ pͥmū eſt actꝰ rōis. queꝯſiderādo ꝓponit aīe appetibilia. ⁊ diſcernit qͥd ſit appetibile. Scd̓m eſt opꝰ volūtatis ꝯſentiētis in vnum appetibile.Terciū ē id qd̓ eligit amatū a volūtate. ⁊ hͦ ē libeꝝ arbitriūEt qͣrtū ꝑfecta volūtas qͥ ad ꝯſecutōeꝫ appetibil̓ decreti ꝑrōeꝫ. ⁊ optati ꝑ volūtatē. ⁊ electi ꝑ libeꝝ arbitriū ꝓcedit. qͥaꝟo arbitrari de appetibilibꝰ rōnis eſt. libertas aūt volēdi vl̓nō volēdi voluntatis eſt. libeꝝ arbitriū ſeqͥt̉ vtrūqꝫ Idcirconomē ſuū ꝯponit̉ ex vtroqꝫ. Ibi tn̄ ſciendū eſt ꝙ aliud eſtarbitrari. ⁊ alid̓ iudicare. Iudex em̄ in iudicio ordinē iurꝭrenet. Et hͦ ꝯuenit ꝓprie rōni q̄ iudex eſt appetibiliū Et iōrō ẜm ꝙ eſt iudex ſꝑ diſſentit malo Qn̄ āt ꝯpromittit̉ in arbitro. tūc ꝯpromittētes cedūt a iure ſuo. ⁊ arbitroꝝ ē moderari ꝓ vtraqꝫ ꝑte. pn̄t tn̄ deflecti ad grauamē vniꝰ ꝑtisvel alterius. Et hoc ꝓprie ꝯuenit libero arbitrio cuiꝰ ē mo
tionē p̄t declinare in vnū vel in alteꝝ. Et ꝓpter hͦ d̓r eſſe libeꝝ arbitriū. qꝛ in arbitrādo nō hꝫ limites ſibi p̄fixos quātū debeat moderari ꝓ rōe. ⁊ qͣntū ꝓ volūtate. Cū ꝟo d̓r facultas rōnis ⁊ volūtatis. ibi facultas ponit̉ ꝓ ꝑfecta ptātearbitrij. volētis eligere qd̓cūqꝫ voluerit .ſ. decretū a rōe. vl̓deſideratū a volūtate. Et d̓r rōnis ⁊ volūtatis. qꝛ ſꝑ eſt int̓dec retū rōnis. ⁊ cōcupiſcentiā volūtatis. nō ita ꝙ ſit volūtas vel rō. vel vttūqꝫ. ſed ẜm ſuū eſſe ⁊ rōem eſt aliud. licꝫidē ſit ſub̓a ſiue ſubiecto Qꝭ āt drn̄t illa tria pꝫ. qꝛ actus liberi arbitrij eſt a ꝑfectōne ptātis arbitrarie. q̄ ē ex eo ꝙ nōligat̉ arbiter qͥn p̄t arbitrari ẜm vtrāqꝫ ꝑtē eqͣliter vl̓ ꝓ altera grauamē relinq̄re. Eſſe ꝟo rōnis eſt a ꝑfectōe ptātisiudicare q̄ eſt ex eo ꝙ tenet̉ ordo iurꝭ ⁊ iuſticia cāe ẜm rei veritatē Eſſe ꝟo volūtatis eſt a ꝑfectōe appetitus inclinātisſe in appetibile. Subiecto tn̄ ⁊ ſub̓a idē ſunt p̄dicta Et vocat̉ ſub̓a natura aīe rō nal̓ motiue ad oꝑabilia. Subiectuꝫaūt vocat̉ id qd̓ ſubſtat oībꝰ potentijs aīme vt naturalibꝰpotētijs ſuis Sicut nūc āt dcm̄ eſt ꝙ multe ſtꝭ ꝟtutesmouētes ſub intellectu ſic etiā ml̓te ſtꝭ mouētes ſub phātaſia. Un̄ ſub phātaſia ꝯp̄hendit̉ pͥmo extimatīa. de qͣ inpͥnº huiꝰ libri dcm̄ fuit. Etiaꝫ ſenſus eſt mouēs ſicut pͥmonūciās delectabile vl̓ triſte ſēſatū ꝑ accn̄s Et qꝛ oē mouēsaliqͥd hꝫ deſideriū. iō ſenſualitas vocat̉ ille motꝰ aīaliuꝫ. qͥefficit ea ex qͥnqꝫ ſenſibꝰ corꝑis Et qꝛ tal̓ motꝰ nullo ẜm ſeregimīe gubernat̉. ſꝫ inclinat̉ ad oē delectabile oblatū. id̓od̓r ſenſualitas eē ꝑpetue corruptōis. Ideo oīs legiſlator ⁊mores q̄rēs inſtruere auertit a delectatōnibꝰ ſenſualitatisqͣntū p̄t Deſideratīa āt eſt aīe ſenſibil̓ ꝑs. Appetitīa diuidit̉ in ꝯcupiſcibilē ⁊ iraſcibilē a Platōne. qͥ cōcupiſcibilē inepate ponit ⁊ iraſcibilē inchyſtifellis De qͣ dicet̉ in epitomate Uocauit āt ꝯcupiſcibilē deſideratiuaꝫ eoꝝ q̄ afficiūtẜꝫ delectatōeꝫ q̄ vocat̉ mulcebris. eo ꝙ demulcedo ⁊ emolliēdo trahit appetitū ſicut ē delectatio tactꝰ in cibis. potibꝰet venereis. ⁊ eiuſdē potētie erit triſticia eis oppoſita Iraſcibilē āt vocauit ꝟtutē aīmi q̄ inſurgit ad arduū qd̓ ē in auſuet gl̓ia ⁊ victoria. ⁊ in om̄i eo qd̓ collocat in gl̓ia ⁊ in gͣdū qͦdā ſublimitatis ⁊ altitudīs ẜꝫ ſe ip̄m. ⁊ eiuſdē triſticias hisoppoſitas Propt̓ qd̓ ponit Plato in ꝯcupiſcibili tꝑantiaꝫin iraſcibili fortutidinē. Iſte at due ſicut oīs potētia formalitatē qͣndā hn̄t in hoīe. quā nō hn̄t in alijs aīalibꝰ In homīe em̄ſtꝭ rōnales In alijs ſtꝭ acte a natura Rōnale āt vtſupͣ dcm̄ eſt dupl̓r d̓r .ſ. qd̓ eſt rōnale ẜm eēntiaꝫ. ⁊ qd̓ ꝑticipat aliqͣliter rōe. In hoc ꝙ regimē eiꝰ ꝑticipat ⁊ rōnale eſtꝑſuaſibile a rōe. ⁊ hͦ mō cōcupiſcibil̓ ⁊ iraſcibil̓ ſtꝭ rōnalesvolūtate. Et hͦ ſil̓e eſt motoribꝰ ſpheraꝝ. ſicut ſuꝑ dcm̄ eſt.In qͥbꝰ ꝟtꝰ ſuꝑioris motoris remanet in inferiori. ordināset mouēs eundē Sūt āt qͥ dicūt volūtatē q̄ eſt in rōe in cōcupiſcibilē ⁊ iraſcibilē diuidi. Sed hͦ iuxta dicta ſuꝑius inq̄ſtōe oīo abſurdū eſt Tū qꝛ volūtas libera eſt nō īpedibil̓qͥ ad actū interiorē ⁊ elicituꝫ qͥ eſt velle. nec cogibilis. licꝫ qͦad actū exteriorē imꝑatū ab ea īpediri p̄t. ⁊ ſic ſi inſurgat ꝯͣtale īpediēs. tūc eſt ira ſenſitīa. Tuꝫ etiā qꝛ ꝯcupiſcibile ⁊iraſcibile a paſſionibꝰ corꝑeis nomē accipiunt. ⁊ penes illasnō p̄t diuidi vl̓ denoīari aliqͣ ꝑs aīe rōnal̓. q̄ vl̓r actus corporis nō exiſtit Sꝫ potiꝰ cū volūtas ſit ſimpl̓r appetitꝰ. illa indiuiſibil̓ ꝑmanere dꝫ Deſideriū ꝟo qd̓ eſt appetitꝰ ſenſibiliū q̄ ml̓ta ſtꝭ. diuidi hꝫ ꝑ paſſiōes in gn̄e orntes q̄ ex ipſis ſenſibilibꝰ oriunt̉. Et he paſſiōes in gne ſtꝭ due .ſ. ꝯnaturales nob̓. ⁊ extrīſecus illate Circa pͥmas ē ꝯcupiſcibil̓. circa alias iraſcibil̓ In ſpē ꝟo pn̄t eē qͣttuor paſſiōes. qꝛ aīal ꝑꝟtutē ꝯcupiſcibilē appetit bonū. ⁊ ꝑ ꝟtute iraſcibilē īſurgitꝯtra malū Ex hͦ āt oriunt̉ qͣttuor paſſiōes .ſ. timor ⁊ dolor