Proemium libri de Anima.

Ad laudem gloriam.honorem ſuꝑbenedicte trinitatis patris et filij ⁊ ſpūſſancti. chriſtifere intemerate virginis Marie. necnon glorioſiſſimi fidei athlete ⁊ hereticoꝝ mallij Hieronymi. ad ꝓfectum deniqꝫ in paleſtra phyloſophica agonizantiū. quiſummis lucubrationibꝰ famoſiſſimū illud delphicū apolinis oraculum nothiſelitos (quod ſatyricus ille Iuuenalis diuinā ⁊ celeſtem appellat ſententiā) implere deſudātIncipiūt ꝯmentaria ſtromathea triū libroꝝ quos archiph̓us Areſtoteles de anima intitulauit. ad vnguem caſtigata ⁊ vigilanti ſtudio limata burſe Laurentiane Colonienſis ꝓceſſum ꝯtinentia. In quibꝰ textu ẜm intentionem magni Alberti expoſito formate q̄dam diſputabilespoſitiones cum dubijs vbi materie difficultas expoſcitannectunturOuorum honorabilium notitiam opinantesmagis aūt alteram altera. autẜm certitudinem. aut ex eo ꝙmeliorū quidem ⁊ mirabilioꝝeſt propter vtraqꝫ hec. anime hiſtoriā rōnabiliter vtiqꝫ in primis ponemusIſte eſt ſextus liber naturalis ph̓ie in quo ph̓us determinat de anima ⁊ potentijs eius. Et diuiditur in tres libros partiales In pͥmo docet modū ꝓcedendi in inquiſitione notitie ipſius aīe. In ſecūdo determinat de ea quoad quidditatem. et de potentijs anime vegetatiue ⁊ ſenſitiuis exterioribꝰ. In tertio de ſenſibꝰ interioribꝰ. intellectu et virtute motiua. ſecūda ibi. Que qͥdē a prioribꝰ dicta ſunt. tercia ibi. Quoniam animam duabꝰ differentijsPrimus liber diuiditur in duos tractatus. in quoꝝ primo ponit proemium. et in ſecundo determinat de animaẜm opinionē antiquoꝝ. Proemiuꝫ diuiditur in qͥnqꝫ capitula. In pͥmo iuxta doctrinā Marci Tullij in pͥncipioſue rhetorice tria facit. Primo reddit auditores beniuolos. id eſt bone volūtatis ad audiendū ⁊ hoc quo ad voluntatē. In ſecūdo reddit eos dociles id eſt diſpoſitos adreceptōem doctrine quo ad intellectum. In tercio reddit eos attentos quo ad memoriam. Primū facit oſtendendo dignitatē ⁊ vtilitatē ſiue bonitatem iſtius ſcientieeo ꝙ bonū eſt volūtatis obiectū. Secūdū facit oſtendendo ordinem ꝓcedendi. qꝛ facilius hoc intelligit̉ qd̓ ordinate ꝓponitur Terciū oſtendendo difficultatem. qꝛ in difficilibꝰ neceſſe eſt diligenter attendere. Et p̄dicta tria inſequentibꝰ quatuor capitulis magis dearticulat ⁊ diſtinguit. Quo ad pͥmū d̓t in textu. Cū nos opinemur certiſſime omnē ſcientiam eſſe de numero bonoꝝ honorabiliū.eo ꝙ om̄is vera ſcientia eſt de ſe appetibilis. vna tn̄ ſcientia eſt altera magis de numero honorabiliū. ꝓpter alteraꝫduarū cauſarū. aut ꝓpter duas cauſas ſimul Quatū vnaeſt certitudo quaꝫ facit de ſuis ꝯcluſionibꝰ ꝑ firmiſſimasdemonſtratiōes. que ꝓcedūt ex pͥmis ⁊ veris. vel ex hisque ex pͥmis ⁊ veris ſumpſerūt fidē. Sicut geometriamet arithmeticā in mathematicis videmus omnes aliasexcellere ꝓpter eam cām. Altera aūt eſt ꝙ melioꝝ ſubiectorū ⁊ mirabilioꝝ eſt. Meliora vocamus nobiliora. ſicutincorruptibilia meliora ſunt corruptibilibꝰ. Mirabilio-

ra aūt que altiores ⁊ magis difficiles ⁊ remotas habentcauſas. talia em̄ oīs ſapiens mirat̉ ⁊ inquirit Sicut in doctrinis mathematicis videmus aſtronomiā oēs alias ſetentias excellere ex parte illius ꝙ incorruptibilis ſubiecti ēcuius paſſiones ⁊ paſſionū cauſas om̄es mirant̉ vt luneet ſolis eclipſes. Cuꝫ igit̉ ꝓpt̓ dcās duas cās vna ſcīa ſitſuꝑ aliā aūt ꝓpter alterā iſtarū cauſaruꝫ. ſcīa de aīa ꝓptervtrāqꝫ iſtaꝝ prioritate dignitatis debet poni pͥma Nobilioris em̄ ſubiecti eſt qͣꝫ aliqua ſcientia corpoꝝ. ⁊ mirabilioris. qꝛ omnis ſapiens mirabit̉ de cauſa lucis intellectusanime ⁊ paſſionibꝰ eius. Et qualiter eſt quodāmodo omnia intelligibilia quo ad fieri ꝑ intellectuꝫ poſſibilē. ⁊ quoad facere ꝑ intellectū agentem. Etiā hec ſcientia eſt certiſſimarū demonſtrationū. qꝛ licet quo ad nos ſit occulta habens pͥncipia. eo ꝙ oculus noſtri intellectꝰ ſe habet ad manifeſtiſſima in natura ſicut oculꝰ noctue ad lumē ſolis. tn̄nihil manifeſtius eſt in natura qͣꝫ fons ⁊ origo omnis cognitionis qui eſt lumen intelligentie in nobis Ad illud em̄certificat̉ omne qd̓ ſcit̉. et tūc ſcitur qn̄ illi ꝯueniens inuenit̉. ſicut etiā mediū virtutis moralis qd̓ nō eſt idē omnibus. examinat̉ ⁊ ꝓportionat̉ illi medio qd̓ natura intus eſtin quolibet. ⁊ tūc ſatis eſt qn̄ illi ꝓportionaturUidet̉ aūt et ad veritatem omnē cognitioipſius multū ꝓficere maxime aūt ad naturamEſt em̄ tanqͣꝫ principium animaliū¶ Hic ph̓us reddit auditores beniuolos ex vtilitate ſicut pͥus hoc fecit ex dignitate dicens ꝙ vtilis eſt hec ſcīade aīa. qꝛ ad omniū ſcibiliū ꝟitateꝫ cognoſcendā ꝓficit. etmaxime ſiue p̄cipue ad notitiā veritatis rerū naturaliumcū ipſa ſit pͥncipiū formale ⁊ eſſentiale aīaliū. q̄ ſunt maxima pars nature quoꝝ notitia dependet ab aia. In corporibꝰ vero aīatoꝝ ſunt duo. ꝯmixtio ſimpliciū ſiue elementoꝝ. ⁊ ipſa ſimplicia. ergo ꝯuenienter ſcīa de aīa ꝓficit adnotit iā omniū corpoꝝ naturaliū Ad veritatē aūt omniūꝓficit inqͣꝫtum apud ſe hꝫ lumen qd̓ eſt oīs veritatis examen. ⁊ hoc tribꝰ modis nō ſimul ſed diuiſim Quoꝝ vnꝰeſt. qꝛ ꝓficit ad naturalē veritatē. eo ꝙ ipſa eſt ꝑs nobiliſſima ſcīe naturalis Secūdus eſt qꝛ ꝓficit ad ſcīam diuināqꝛ in iſta ſcīa manifeſtat̉ nobilior pars ſubiecti ſcīe diuinemanifeſtat̉ em̄ in iſta ſcīa ꝙ intelligentia eſt. ⁊ ꝙ ſeparataeſt. ⁊ qualiter agit intelligibilia. de quibꝰ oībꝰ pͥmꝰ ph̓usinquirit. licet nō inquirit de iſtis inqͣꝫtū ſunt hec oꝑa aīe. ⁊et ꝑtes aīe. Tercius eſt qꝛ ꝓficit ad qͣſdā alias. qꝛ dat eisplurima principia ſicut ad moralia. quia dat eis eligentiam ⁊ rationem rectam ⁊ ꝓhereſim ⁊ multa alia ꝑ q̄ regūtur ciuitates in moribꝰ Etiā virtutes morales in aīa ſubiectantur ſiue aīe potentijsInquirimꝰ aūt ꝯſiderare ⁊ cognoſcere naturā ipſius ⁊ ſub̓am Poſtea quecūqꝫ accidūt circa ip̄am. Quoꝝ alie ꝓprie paſſiones videnturAlie aūt cōes ⁊ ꝓpter ip̄am aīalibꝰ ineſſe¶ In hac ꝑte ſcd̓a ꝓemij reddit ph̓us auditores dociles. dicēs ꝙ ea que inqͥrimꝰ cognoſcere de aīa ꝑ demōſtrationē ⁊ ꝯſiderare ꝑ ſigna ſunt natura ipſius. quia ꝯſtituitaīati corꝑis naturā. ⁊ ſub̓a ipſius qua ipſa eſt ẜm ſe. Ethoc inquirimꝰ rōnabiliter Primo eo ꝙ vnuꝫ iſtoꝝ ꝯuenit aīe ẜm ꝙ eſt forma. ⁊ alterū ẜm ꝙ eſt q̄dā ſub̓a incorporea diſtincta a natura corporis. Poſtea ſcd̓ario inquirimus cognoſcere quecūqꝫ accidūt circa ipſam aīam ꝑ ſe.et nō ẜm accn̄s. id eſt que ſunt accidentia ꝓpria ⁊ nō cōia-