Druckschrift 
De anima : Mit Epitoma von Gerardus de Harderwijck
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

De animaAreſtotelis

Poſtqͣꝫ ph̓s in p̄cedētibꝰ determinauit de potentiamotiua motus localis imꝑatiua. nunc ꝯn̄r determinat̉de eadē executiua dicens mouens executiuū in aīalibus organice organo ꝑtinente ad motū. ſicut eſt ambulatio. vel volatus eſt ex tali loco. vbi pͥncipiū motꝰ illiꝰet finis eſt idē mēbrum. et eſt vna vis ſita in mēbro illo.Talis aūt motus eſt ſicut motꝰ girātis qn̄ mēbrū motum girū hꝫ expulſionis. retractōis in eodē loco. Intalibꝰ em̄ expulſio eſt ſicut pͥncipium et retractio ſicut finis eius. neceſſario hꝫ duas qͥetes interpoſitas. ſicut ptꝫ expellit̉ crus a dextris pͥmo. retrahit̉ in eodem. Et in illo qd̓ taliter mouet̉ qͥddā qͥeſcit qͥddam mouet̉ in ꝑte aīalis qͣꝫ in toto. In ꝑte nāqꝫ eo qd̓ in mēb̓ris aīaliū mouet̉ in quodā īmobili mouet̉ad qd̓ retrahit̉ ip̄m expulſum. ſicut manus mota expellitur et retrahit̉ ad mēbrū īmotū. Et brachiū motū expellit̉. et retrahit̉ ad cubitū īmotū. adiutoriū motū expellitur. retrahit̉ ad humeꝝ immotū. Simil̓r aūt in totocorꝑe. qꝛ ꝑte dextra expulſa ſtat ꝑs ſiniſtra. retrahiturmotū ad ip̄am. Et ſic eſt in oībꝰ ābulantibꝰ. In volatilibus ꝟo natantibꝰ eſt ita. qꝛ illa mouent et dextruꝫet ſiniſtꝝ ſil̓. Et nitunt̉ vtroqꝫ latere ſil̓ ſꝫ tn̄ fit ibi expulſio et retractio ad vnū īmobile ſicut dictū fuit ſupͣ. In repentibꝰ aūt nullus ꝑficit̉ motꝰ ita mota anterioriꝑte qͥeſcit ꝑs poſterior. et vtraqꝫ viciſſim cauſat motūꝑficit̉. ita ꝑs anterior expellit̉ et poſterior retrahitur. aūt in his mōtibꝰ aīaliū aliud qͥeſcit vt dictū eſt etaliud mouet̉. et idē ſit in eo pͥncipiū vn̄ fit expulſio. finis ad quē fit retractio. finis pͥncipiū altera ſunt rōnelꝫ magnitudine et ſubiecto ſint idē. Et huiꝰ ē. vt d̓tph̓s. qꝛ oīa mouent̉ motu aīali mouent̉ pulſu. ractuet depulſio et attractio ſunt ab eodē in idē. oꝑtꝫ motūiſtū fieri ex eodē in idē ſicut in circulo Et hoc p̄t ſic imaginariⁱ ſicut ſi ponamꝰ moto. ē circuli in centro. tūc motus circuli eſt ex centro. Ita pͥmo expellit̉ ſemicirculus dextri ꝯtinue reiterat̉ ſemicirculꝰ ſiniſtri. Et itaeſt in motu aīalis. qꝛ ex eodē expellit̉ organū motꝰ. retrahit̉ poſtea ad illud idē qͣſi reiterādo vt ſupͣ dictū fuitOīno qͥdē ergo ſicut p̄dictū eſt inqͣꝫtū appetitiuum aīal. ſic ip̄ius motiuū eſt. Appetitiuū āt ſine phantaſia. phantaſia aūt om̄is ratōnalis aut ſenſibilis eſt. hac quidem ergo et alia animalia participant.Hic ph̓s poſtqͣꝫ determinauit de pͥncipio motus localis in cōi. Cōſequēter determinat de ip̄o cōꝑatōeꝫad diuerſa aīalia. oſtēdens pͥmo qͥd ſit cōe oībꝰ aīalibꝰticipantibꝰ motū localē dicens aīa inqͣꝫtū eſt appetitiuū ē ſuijp̄ius motiuū ẜm locū. Quiꝰ eſt. qꝛ ſpēsappetibilis hoc eſt appetita et in motu ē moues primum. intellectus et phātaſia mouent niſi ẜmſunt ad appetitū ordinata vt decernentia motū. Appetitus ꝟo eſt immediatū pͥncipiū motꝰ ſicut cōpoſitum exappetibili ſpē appetitu informato illa ſpē. motꝰfit vnqͣꝫ ſine phantaſia. Oīs āt phantaſia mouens autē rōnalis alicuiꝰ aīalis ſicut hoīs. aut eſt eius qd̓ ſenſuꝫhꝫ ſine rōne ſicut bruta. Et fit motꝰ ab his duobꝰ ẜmhabent̉ ab aīalibꝰ. Et ſi pͥmū mouens ꝯſideret̉. tunceſt vnicū cuius formā oīa aīalia mouent̉. et hoc ē forma appetibilis. Si āt ꝯſideremus mouens qͦcunqꝫ

rum vnū in genere qͥdem mouens eſt vt decernēs motum. Alteꝝ aūt ſicut impetum faciens in motu Sed inſpē ſunt tria qꝛ decernens duplex eſt. quoꝝ vnū decernit rōnem rectam. Aliud extimatōem boni vt nūc. Etpͥmum eſt intellectus. ſcd̓m aūt eſt phantaſia. Si autēdeterminari hꝫ mouens vt cauſans motū tunc oportetad minus duo eſſe quoꝝ vnū determinat. et alterū facitimpetum. et ſic ſunt duo mouentia que ſunt vel intellectus et appetitus vel phantaſia et appetitus.Cōſiderandū aūt et de imꝑfectis qͥd mouēseſt. quibꝰ tactus ſolū ineſt ſenſus. Utꝝ ꝯtingatphantaſiā ineſſe his aut. deſideriū ſiue concupiſcentia. Uidet̉ em̄ leticia aut triſticia ineſſeSi aūt hec ꝯcupiſcentiā neceſſe eſt. phantaſiaaūt quō vtiqꝫ inerit. aut ſicut mouent̉ indeterminate et hec inſunt qͥdē. indetermīate āt inſuntIſtud eſt terciū capitulū in quo ph̓s inqͥrit quid ſitpͥncipiū motus in aīalibus imꝑfectis ſolum hn̄t vnūſenſum ſcꝫ tactū. et guſtum inquantū eſt qͥdam tactusHec em̄ aīalia mouent̉ ad delectabile niſi tangentiaip̄m. qn̄ eſt pn̄s. ẜm veritatē mouent̉ de loco ad locum. Sed in eodē loco mouent̉. motibꝰ dilatatōisſtrictōis. In his em̄ dubiū eſt qͥd ſit mouens qꝛ in his videt̉ eſſe niſi ſolus ſenſus. eo niſi pn̄te delectabili mouent̉. Et ergo inqͥrendū eſt. Utꝝ phantaſiātingit ineſſe talibus aūt no. Qꝭ aūt eis inſit deſideriump̄t ex hoc ꝓbari. qꝛ paſſiones ꝓprie deſideratiue potētieinſunt talibus. que ſunt leticia et triſticia. Qd̓ ptꝫ quia dilatant̉ niſi in delectatōne et ꝯtrahunt̉ niſi in triſticia. dilatatio ſit motus imitatōis delectabilis.triſtatio ſit motus fuge triſtabilis. Oportꝫ igit̉ deſiderium eſſe in talibꝰ. deſideriū aūt eſt appetitus ſenſibilis.Quō aūt phantaſia ſine qua vt ſuꝑius dictū eſt ꝑficitur motus inerit talibꝰ eſt ꝑſpicuū. em̄ videt̉eis ineſſe. qꝛ phantaſia accipit rem pn̄te ea in ſenſu. talis aūt imaginatio ꝑficit̉ in talibꝰ aīalibus vt videturcuꝫ nūqͣꝫ niſi ad pn̄s moueant̉. Dicendū igit̉ erit talia habent motū definitū. id eſt eſt ad locum determinatū phantaſiā et appetitū vel appetibile determinatū. et etiā hn̄t phātaſiā indeterminatā Cuiꝰ cauſaeſt qꝛ ſicut ſupra dictū eſt ſenſus cōis formalis eſt. ẜmlocū diſtinctus a ſenſibꝰ ꝓprijs. Reſpectu aūt ſenſusmunis formalis eſt imaginatio et phantaſia. ſic ſꝑ ſuperior formalis eſt reſpectu inferioris; ſunt ille viresdiſtincte in aīalibꝰ ꝑfectis ꝑfectā figurā capitis habentibus. bi aūt ꝑfecta figura capitꝭ eſt. ibi nec ſenſusꝓprij ꝑfecte inſunt nec ſuꝑior vis bn̄ diſtincta eſt ab inferiori. ſꝫ organa ſunt ſibi inuicē ꝑmixta ꝯn̄s ſenſuscōis ſenſus ꝓprij. Et hoc p̄cipue in aīalibꝰ imꝑfectꝭ hn̄t alique ſenſum formalē ſꝫ materiales hn̄t ſuntſenſus tactꝰ guſtus. ẜm eſt tactus qͥdam. Et qꝛ organa ꝑmixta. eo talia aīalia neqꝫ cerebrū neqꝫ caputhn̄t ſed aliqͥd loco cerebri. aliqͥd loco capitis. ideo phātaſiam hn̄t ꝑmixtā ſenſu cōi. et ſenſum cōem cōmixū ſenſu ꝓprio. Cuius ſignū eſt phantaſia in talibus mouet niſi motu ſenſus eſt ex p̄ſentia rei. et iſtamixtio inducit confuſam et indeterminatam et permixtam phantaſie apprehenſionē. et hec cauſat ꝯſequenterindeterminatum confuſum motum