Druckschrift 
De anima : Mit Epitoma von Gerardus de Harderwijck
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

terty LiberTercius rac

qn̄ cor mouet̉ vel aliud membrū ordinatū ad generarionē.In qͥbus delectatio vel timor oſtendit̉. Sed hoc precipit intellectus ſed potius auertit ab illo. reſiſtit illi. ſꝫ pronitas appetitus hmōi rei adiūcta facit hmōi motū mēbro. ſeqͥtur motꝰ ad illā eſt ꝯſiderata vt circa ſit opꝰ. ſed vt circa quā eſt ſpeculatio ſimplicꝭ intellectAmplius p̄cipiente intellectu dominātevel dicēte intelligētia fugere aliqͥd aut proſequi mouet̉. ſed ẜm cōcupiſcentiā agit vt incontinens. Et totaliter videmus qm̄ habens medicatiuā fanat̉ tanqͣꝫ alterius qͥdem ſit ꝓpriuꝫagere ẜm ſcīam ſed non ſcire.Hic ph̓s on̄dit intellectus practicus eſt etiā ſufficiens pͥncipiū huiꝰ motus Qd̓ ſic on̄dit. qꝛ intellectꝰcipit vl̓ decernit fugere aliqͥd aūt ꝓſequi ſiue imitari ſepe tale decretū circa oꝑabilia nos nullus ſeqͥtur motus ꝓgreſſiuus aīalis. qꝛ poſſibile eſt vt d̓r in ethicis aliqͥs ſanumhabeat intellectū. corruptū appetitū deſideriū. illi benep̄cipit intellectus de turpi fugiēdo bono imitādo honeſto. ille tn̄ victus paſſiōe turpis agit mouet̉ ẜm deſideriū non mouet̉ ẜm intellectus decretū. talis vocatur inethicis incōtinens. p̄t vocari inabſtinēs. qꝛ non abſtinetab his a qͥbus intellectus p̄cipit abſtinendū. Iſtud aūt videmus aliter in ſil̓i. Uidemus em̄ habēs artem medicine infirmus aliqn̄ non ſanat̉ Et hoc eſt. qꝛ non mouet̉oꝑatur ẜm p̄cepta artis medicine. hoc on̄dit alteriusqͣꝫ intellectus ſcīe magis ꝓpriū ſit agere mouere ẜm ſciētiā ip̄ius ſcīe. Quia etiā qn̄ infirmus curatur magisꝓpriū mouens habet qͣꝫ ſcīam. licet ẜm ſcīam moueat̉ Et ſimili eſt in intellectu et ſcīa practica que ſil̓r ſe habet adoꝑa moꝝ ſicut ſcīa ad regimē corꝑis. Et dicūt morales ſcīa paꝝ prodeſt ad oꝑa ſed velle operari multuꝫ proſunt Et quia ex hoc aliqͥs crederet appetitus mouetprobat oppoſitum ibiAtuero neqꝫ appetitus huiꝰ motus dn̄s ē.abſtinētes em̄ appetētes ꝯcupiſcētes operant̉. quoꝝ hn̄t appetitū ſꝫ ſequunt̉ intellectumHic ph̓s on̄dit ſenſitiuus appetitus p̄t eſſe ſufficiens cauſa huius motus ꝓgreſſiui. dicens qͥdam ſuntcōtinentes ſiue abſtinentes ſunt. Sicut religioſi eremiteſiue anachorete ſentiunt motus paſſionū. tamēſequunt̉ in oꝑe. ꝓpter quod dicunt̉ remanere in vero regimine honeſto ẜm p̄cipit intellectus. Et tales ſunt appetētes cōcupiſcentes turpes delectatōes. tamē non ſtꝭoꝑantes ea quoꝝ habent appetitū cōcupiſcentiā. ſed ſequunt̉ intellectū Relinqͥtur nullū iſtoꝝ eſt vl̓r ꝑfecta ſiue pͥncipium huius motus vocatur ꝓceſſiuus.Uident̉ aūt duo hec mouentia. aut appetitus aut intellectus. ſi aliquis phantaſiā poſuerit ſicut intelligentiā quandā. Multa em̄ p̄terſcientiā ſequunt̉ phantaſias. in alijs animalibus non intelligentia neqꝫ ratio eſt. ſed phantaſia. vtraqꝫ ergo motiua ẜm locum intellectuset appetitus.Iſtud eſt ſecundū capl̓m huius tractatus. in quo ph̓usoſtendit quid ẜm veritatē ſit huius motꝰ principiū dicēs ſufficiēs et vniuerſalis cauſa motus debet eſſe collecta ex

duobus vel tribꝰ. quoꝝ vnū diſcernat p̄cipiat motum. etalteꝝ exequat̉ eundē. Hec āt duo in hoīe ſunt appetitusintellectus. Intellectiua em̄ oꝑatiua ſeu practica diſcernitet p̄cipit ad quod mouendū eſt. ꝓpter quid. qualiter. etvbi. qͣndo. quantū. cetera huiuſmodi Appetitus aūtſeqͥtur ꝑficit hoc quod p̄ceptū eſt ab intellectiua. Iſtaduo ſunt mouētia in genere in homīe Si aūt dicuntur triamouētia tūc illa tria ſic erūt ordinata duo ſint ſicut vnū.Hec aūt tria ſunt intellectus practicus. appetitus. phantaſia. que eſt ſicut intellectus inquantū ip̄a etiam diſcernitmotū p̄cipit ſicut intellectus. Et hoc neceſſariū eſt dicereQuia multa animalia p̄ter ſcīam intellectualē de ꝑticularibus oꝑabilibus ſequunt̉ in motibꝰ phantaſias. In alijsvero animalibꝰ p̄ter hominē. aut non eſt intellectiua. Autſi abuſiue dicat̉ eſſe in illis. non erit vt ratiocinās quaſi exſyllogiſmo. ſed erit vt rectus a natura. Et om̄ia ſimiliain ſpe ſimil̓r oꝑantur. vt in pͥori libro dictum fuit. ita ſequunt̉ phantaſiā. Concludit̉ ergo vtraqꝫ hec ſunt mouentia ẜm locū. intellectus videlicet appetitus. vel loco intellectus phantaſia. Quotiēſcūqꝫ igit̉ intellectui vl̓ phātaſie appetitꝰ cōſenſerit motū p̄cipiētibꝰ. tūc erit motꝰ. et tal̓motus. qualis eſt cōſenſus appetitus ad intellectū vl̓ phātaſiam Cōſenſus aūt huius ad phantaſiā eſt vno modoad intellectū vero duobꝰ modis. Quod ſic ptꝫ. qꝛ phantaſia cum ſit diſcretiua ꝑticulariū ſenſibiliū non p̄cipit motū.niſi circa delectabile vt nūc p̄ſens. ꝓpter hoc cetera aīmalia ab homīe ſunt abſtinentia cōtinentia a delectabilibus in ſenſu que ſunt vt nūc delectabilia. Intellectus autēpracticus ex cōuerſione ad oculū. ſed ex ſyllogiſmo p̄cipit oꝑabile. cum ſyllogiſmus peccat tūc eſt motusabſtinētis cōtinentis. Exempli gratia. intellectus d̓tOm̄e turpe eſt fugiendū. accipiat fornicari cum Bertaeſſe turpe. eo eſt violatio alieni thori. appetitus exequēshmōi motū eſt cōtinēs vl̓ cōtinentis. Aliquādo vero ſyllogiſmus hic in minori ꝓpoſitione obnubilat̉ ex nimio eſtucōcupiſcētie Licꝫ aūt tunc bn̄ vniuerſal̓r p̄cipiat intellectꝰtamē vis cōcupiſcētie non ſinit beneplacitū videre ꝑticulare quod ſub vniuerſali ſubſumendū erat. ſi videt illudnon videt niſi ſpeculatiue. In oꝑabilibꝰ vero oꝑtet videre beneplacitū. quia viſio hec mixta eſt effectui qui eſt circa hoc quod p̄cipit̉ oꝑandū eſſe. Et in hac ꝓpoſitō ne om̄ismalus incōtinens d̓r ignorās. tunc in minori ꝓpoſitōneſic accepta appetitus ſub vl̓i conſentit. ideo ſeqͥturuerſus motus. Mouens aūt intellectus vt intellectus invl̓ ꝓpoſitione eſt. In minori vero ꝑmixtus eſt phantaſietracta eſt affectū. Et hec eſt intellectus ſemꝑ eſt rectus. phātaſia aliqn̄ recta aliqn̄ non recta Intellectusaūt qꝛ in hoīe ex ſyllogiſmo rōne mouet. ideo ſequunturopera homīs verecūdia gloria. qꝛ turpe eſt abijcere regimen dignioris ſeqͥ regime eius quod eſt cōe nobis cumbeſtijs. Et hec eſt cauſa peccatū pena ſequant̉ homīsoꝑa. ſil̓r laus. hec aūt ſeqͥtur oꝑa alioꝝ aīaliū Hec etꝭeſt oꝑa honeſta dicunt̉ eſſe ẜm naturā hoīs inquantū eſt. Opera aūt turpia inhoneſta dicunt̉ eſſe ꝯtra naturā homīs inquantū eſt. id eſt inquantū eſt rōnalisIntellectus autem qui propter aliqͥd ratiocinat̉ qui practicus eſt. differt autē a ſpeculatiuo fine. Et appetitus ꝓpter aliquid om̄is eſt.Cuius em̄ appetitus hoc principiū practici in