AreſtotelisDe anima

priuatiuo nomīe ⁊ ratione pͥuatiua. ⁊ tūc etiā vt pͥuatiōesper ſuos habitus oppoſitos intelliguntur. ⁊ hec intelligentia eſt qͣſi reflexa ⁊ vna Et ſil̓is rō eſt in intellectu oīm aliarum pͥuationū Niſi em̄ ſic diceret̉ nō poſſemꝰ dicere ꝙ intellectus cognoſcat malū qd̓ pͥuatio eſt boni. ⁊ ignorantiāque eſt pͥuatio ſcīe. ⁊ nigrū qd̓ eſt pͥuatio albiCōtrario em̄ aliquo mō cognoſcit Oportetaūt potentiā eſſe cognoſcens et eſſe in ipſo. Sivero alicui nō ineſt contrariū ip̄m cognoſcit ſeip̄m et actu eſt ⁊ ſeparabileHic ph̓s on̄dit qūo actus intelligendi p̄dicta intelligibilia cōueniunt dicens ꝙ in intellectōe oīm iſtoꝝ intelligibiliū oꝑtet intellectuꝫ pͥus eſſe in potentia cognoſcentē etcognoſcibile poſtea eſſe in ip̄o ẜm actū. ip̄o intellectu eodeꝫremanēte. Quia vt ſupra dictū fuit intellectus poſſibilisnō diuerſificat̉ ꝑ diuerſa intelligibilia. gͦ accipiēdo cognoſcibile accipit aliqͥd extra ſeip̄m Si vero alicuius intelligentis intellectus nullū habet om̄ino contrariū ẜm intelligibilia. id eſt ꝙ nō recipit ſpēm vnius contrarioꝝ intelligendoꝑ illam aliud. oꝑtet ꝙ ille intellectus ꝑ aliqd̓ cognoſcat qd̓non habet contrariū. ⁊ hoc eſt intellectus ille qui rō ⁊ cauſa eſt intelligibiliū. ⁊ ille cogno ſcit ſe ip̄m. ⁊ cognoſcendo ſecognoſcit alia. ⁊ illud intelligere nullo modo egredit̉ extraſe. Et cum talis ſit rō omniū ſicut ars artificiatoꝝ oportꝫip̄m eſſe ſeꝑatum ab om̄ibus ⁊ erit ſemꝑ in actu. ⁊ nunqͣꝫ inpotētia. eo ꝙ intelligere ſuuꝫ nunqͣꝫ egredit̉ extra ſe. ſibi em̄ſemꝑ eſt p̄ſens. Et hic eſt intellectus ſubſtantiaꝝ ſeꝑatarum. ⁊ maxime intellectus pͥme cauſe. qui eſt vl̓ ter agensnon tm̄ cognoſcens ſed ⁊ cauſans.Eſt autem dicto mō qͥdem aliquid de alio.ſicut affirmatio vera eſt aut falſa om̄is. intellectus aūt non om̄is. ſed qͥ eſt ipſius quid eſt ẜmhoc ꝙ aliquid erat eſſe verus eſt. ⁊ non aliquidde aliquo ſed ſicut videre proprij verū eſt. ſi aūthomo album aut nō. non verū ſemꝑ. ſic autē ſehabent quecūqꝫ ſinre materia ſunt. Idem aūt eſtẜm actum ſciētia rei. que vero ẜm potentiā tempore prior eſt in vno. om̄ino aūt neqꝫ temporefiunt em̄ ex actu ente om̄ia que fiuntHic ph̓us determinat de ſecūda operatione intellectꝰdicens ꝙ cōpoſitio qua aliquid affirmat̉ de aliquo vel diuiſio qua vnū diuidit̉ ab alio ꝑ negatōnem ſemꝑ eſt vera velfalſa. ſed nō om̄is intellectus eſt verus vl̓ falſus Qd̓ oſtēditur ꝑ ſimile. qꝛ ſicut inuenimus ſenſum variari circa ſenſibilia ita intellectū circa intelligibilia. Senſus vero quādoeſt ſenſibilis ꝑ ſe (quod de natura ſua facit ſenſum ⁊ eſt cāſenſibilitatis) aliter ſe habet qͣꝫ quādo eſt ſenſibilis cōmunis vel ꝑ accidēs. quod nō facit ꝑ ſe ſenſibilitatē Ita etiāeſt de intellectu intelligibiliū. Quia intellectus ſpeculatiuus qͥ de natura ſua ſpeculatiuus eſt aliter ſe habet qͣꝫ illeqͥ eſt intellectus ꝑ accn̄s. Uniuerſalis aūt de natura ſua ēintellectus ſpeculatiuus ſimplex. eo ꝙ hoc motiuū eſt intellectus poſſibilis vt ſupra dictū fuit. ſicut ſenſibile ꝓpriuꝫ eſtmotiuū ſenſus. Cōpoſitio vero intelligibiliū accidit ex cōuenientia rerū. ⁊ hoc nō mouet intellectū ẜm ꝙ hmōi. ⁊ iōintellectus ſimplex (qui ꝓprie ⁊ ꝑ ſe intellectus) ſꝑ eſt verꝰ.et veritate rei ẜm ꝙ dicimus verū id quod vere eſt verā hꝫentitatē. ⁊ non decipit̉ intellectus circa id Et hic intellec-

tus nō eſt aliquid de aliquo. ſed ſimplex conceptus rei perſuā formā. ſic em̄ videre ꝓprij obiecti viſus ſemꝑ eſt veruꝫet viſus circa id non decipit̉. Sed nō ſemꝑ verū eſt quando viſibile componit̉ cū aliquo. ſicut fit in viſibili ꝑ accidēsvel cōi Non em̄ ſemꝑ eſt verū ꝙ album quod videt̉ ſit homo vel nō ſit homo. quādo viſus d̓t albū eſſe hominē. velqn̄ d̓t ip̄m nō eſſe hominē. Sil̓i modo eſt de intellectu qm̄intellectus qͥ nihil habet niſi ſimplicē cōceptuꝫ mētis ſemꝑeſt verus. Componēs aūt non ſemꝑ eſt verus. qm̄ acciditintellectui intelligibile ꝑ accidens ſicut ſenſui ſenſibile ꝑ accidens. ⁊ ideo in illo ſemꝑ falſificat̉ intellectus ipſaꝝ Quecunqꝫ vero ſine materia ſunt ſicut ſubſtantie ſeꝑate intelligunt res ꝑ ſimplices rerū qͥditates. ⁊ ideo non falſificaturintellectus eaꝝ. Qn̄cunqꝫ vero vnū realiter ineſſe alij accipit̉. oꝑtet ꝙ hoc fiat ꝑ acceptōem eoꝝ ⁊ differentiā ⁊ cōuenientiā eaꝝ ꝑticularem. ⁊ hoc accidit intellectui ꝑ extenſionem ſui ad ſenſitiuas ꝟtutes. ⁊ in tali cōpoſitōe ⁊ diuiſionefrequēs incidit mendaciū. In talibꝰ aūt ſeꝑatis ſubſtātijsque nō habēt ꝯtrariū in ſuis intelligibilibꝰ. eo ꝙ nullū intelligibile extra ſe recipiūt idem eſt ẜm actū ſcīa eoꝝ cū re ſcitaet hoc maxime in intellectu pͥme cauſe eſt verum. quia illaoīno ſimplex eſt. ⁊ ſuū intelligere ⁊ ſuū intelligibile cuꝫ ſuointellectu ſunt idē oīno. In alijs aūt intelligētijs q̄ ſunt inferioris ordinis etiā verum eſt. ſed plus differētie eſt int̓ intelligere ⁊ intelligibile ſuū ad ſuū intellectū. Scīa aūt nr̄iintellectus eſt pͥus in potētia qͣꝫ in actu. ⁊ in quolibet indiuiduo pͥor eſt potētia qͣꝫ actus Ul̓iter aūt loquēdo ⁊ ſimpl̓rtunc pͥor eſt ſcīa in actu qͣꝫ in potētia etiā tꝑe. qꝛ id qd̓ in potentia eſt nunqͣꝫ fit in actu niſi ꝑ id qd̓ eſt in actu. Et ideoin intellectu mortaliū etiam prior eſt intellectus agens ethabitus primoꝝ principioꝝ que ſcimus ꝑ naturam inquātum terminos cognoſcimus. Hec em̄ principia ſunt quaſi inſtrumēta. quia agens educit poſſibilē de potentia ad actum. Et hec inſtrumenta determinant̉ ex determinationeſcibiliuꝫ que oriunt̉ ex exꝑientijs ⁊ memorijs. mouentibuspoſſibilē intellectū. ⁊ ſic acqͥrit hanc ſcīam ⁊ illam ſine motu ⁊ trāſmutatiōe ꝑ ſimplicē receptionema Uidetur autē ſenſibile ex potentia exiſtenteſenſitiuo actu agens Non empatitur neqꝫ alteratur vnde alia hec ſpecies motus. Motusem̄ imꝑfecti actus. Simpliciter autem actusaliter eſt qui perfectiIſtud eſt quintuꝫ capitulū in quo ph̓us ponit aliquascōuenientias et differentias inter ſenſuꝫ ⁊ intellectū. Quarum prima eſt ſicut ſenſibile eſt agens ducens ſenſuꝫ de potentia ad actum ⁊ ſine alteratione ꝓprie dicta. eo ꝙ ſentirenon eſt motus qui eſt actus imꝑfecti ſicut definit motumph̓us tercio phyſicoꝝ. ſed eſt motus qui eſt actus perfectiid eſt ipſius ſenſus facti in actu ꝑ ſpēm ſenſibilē. Sic ſimilimodo intellectus patitur ab intelligibili ſine ꝓprie dicta alteratiōe. ⁊ magis ꝑfecte. cū ſit magis impaſſibilis in receptione intelligibiliūqꝫ ſenſus in receptione ſenſibiliūSentire quidem igitur ſimile eſt ipſi dicereſolum et intelligereHic ponit aliam ꝯuenientiā intellectus ⁊ ſenſus dicēsꝙ ſentire ⁊ intelligere in hoc cōueniunt ꝙ actus illi ſimilesſunt dictōi. Quia in tali actiōe que eſt dictio ſtatim eſt actio completa abſqꝫ eo ꝙ precedit aliqua actio diminuta